საქმე №ას-1097-2023 26 ივლისი, 2024 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – გ.ც–ნი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - მ.ჯ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 2 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – უძრავი ქონების საკუთრედ ცნობა, ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 17 ივნისის გადაწყვეტილებით მ.ჯ–ძის (შემდეგში: მოსარჩელე, მენარდე, პირველი აპელანტი) გ.ც–ნის (შემდეგში: მოპასუხე, შემკვეთი, მეორე აპელანტი, კასატორი) სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა;

1.1. მოსარჩელე ცნობილი იქნა უძრავი ქონების მდებარე, თბილისი, ....... (ყოფილი ........) ქუჩა №6 (საკადასტრო კოდი: ......) მიწის ნაკვეთისა და საცხოვრებელი სახლის ½ წილის მესაკუთრედ (ამ ნაწილში მოპასუხემ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე ცნო სარჩელი- იხ. ტ.2, ს.ფ.109);

1.2. მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, ზიანის სახით დაეკისრა 13 958 ლარისა და 22 128 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის ანაზღაურება;

1.3. მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა 10 000 ლარის ანაზღაურება;

1.4. მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა საექსპერტო მომსახურებაში გაწეული ხარჯის სახით - 1 500 ლარის ანაზღაურება;

1.5. მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის - 10 000 ლარის ანაზღაურება;

1.6. მოპასუხეს, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის სახით - 1 659,45 ლარისა და სარჩელის უზრუნველყოფაზე გადახდილი ბაჟის - 50 ლარის ანაზღაურება.

2. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მხარეებმა.

2.1. მოსარჩელემ (პირველმა აპელანტმა/შემკვეთმა) მოითხოვა მისი სარჩელის უარყოფის ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება; ასევე- გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება ადვოკატის ხარჯის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის - 10 000 ლარის ნაწილში და მოპასუხისათვის 20 000 ლარის სრულად დაკისრება;

2.2. მოპასუხემ (მეორე აპელანტმა/შემკვეთმა) მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, კერძოდ, გარდა ქონების წილის გადაცემის ნაწილში დაკმაყოფილებული სარჩელისა (რომელიც მოპასუხემ თვითონაც ცნო), დანარჩენი სასარჩელო მოთხოვნების, ასევე სასამართლო და არასასამართლო ხარჯების (მათ შორის: იურიდიული მომსახურების, ექსპერტის მომსახურების, სახელმწიფო ბაჟის) ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 2 მაისის განჩინებით მოსარჩელისა და მოპასუხის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

4. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მითითებული უდავო ფაქტობრივი გარემოებები:

4.1. საჯარო რეესტრიდან 05.04.2021 წ. ამონაწერის თანახმად, უძრავი ქონება, მდებარე: თბილისი, ........ (ყოფილი .......) №6, საკადასტრო კოდი: ......., დაზუსტებული ფართობი 500,00 კვ.მ წარმოადგენს მოპასუხის საკუთრებას (იხ. ტ.1, ს.ფ. 40-41);

4.2. მოსარჩელესა, როგორც მენარდეს, და მოპასუხეს, როგორც შემკვეთს, შორის 2017 წლის 17 მაისს გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის თანახმად მენარდე იღებდა ვალდებულებას, შემკვეთის (მოპასუხის) კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე(საკადასტრო კოდი: ........; ფართობი - 500 კვ.მ.; მისამართი: თბილისი, ........ (ყოფ. ......) №6-ში) აეშენებინა საცხოვრებელი სახლი თანდართული პროექტის შესაბამისად (პროექტის რეკვიზიტებია, ბრძანება №1127983). მშენებლობის ვადა განისაზღვრა 18 თვით ხელშეკრულების ხელმოწერიდან (იხ. ხელშეკრულება - ტ.1. ს.ფ. 21-23);

4.3. ხელშეკრულების 3.1.2 ქვეპუნქტით მხარეებმა შეათანხმეს, რომ შემკვეთი ვალდებული იყო, მენარდის მიერ მშენებლობის დასრულებისა და აშენებული შენობის ექსპლუატაციაში მიღების/საჯარო რეესტრში რეგისტრაციიდან არაუგვიანეს 20 კალენდარული დღისა, საკუთრებაში გადაეცა მისი კუთვნილი მიწის ნაკვეთისა და წინამდებარე ხელშეკრულების საფუძველზე აშენებული შენობის 50% მენარდისათვის. ხელშეკრულების 3.2 პუნქტის თანახმად, მენარდე ვალდებული იყო სამუშაოები შეესრულებინა დროულად, ჯეროვნად და პროექტის შესაბამისად (3.2.1. ქვეპუნქტი); სამუშაოების წარმოებისას დაეცვა შესაბამისი ნორმატიული აქტების მოთხოვნები (3.2.2 ქვეპუნქტი); წინამდებარე ხელშეკრულების 3.2.2 ქვეპუნქტის დარღვევის შემთხვევაში, მენარდე იღებდა ყველა შესაძლო ჯარიმის, საურავის, სხვა გადასახდელისა და დამატებითი ხარჯების გაწევის ვალდებულებას. მხარეთა შორის უდავოა, რომ საქმეში წარმოდგენილი ხელშეკრულების 3.2. პუნქტში დასახელებული „დამკვეთი“ ტექნიკური შეცდომის შედეგია და უნდა იყოს „შემსრულებელი“ (მენარდე); ამდენად, 3.2 პუნქტით განსაზღვრულია მენარდის ვალდებულებები (იხ. ხელშეკრულება - ს.ფ. 21-23);

4.4. წლის თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 20.02.2014 წლის N 1127983 ბრძანების თანახმად, შეთანხმდა თბილისში, ..... (ყოფილი .....) №6-ში, საკადასტრო კოდი: ......., შემკვეთის (მოპასუხის) კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლის არქიტექტურული პროექტი; მშენებლობის ვადა განისაზღვრა 2014 წლის 20 თებერვლიდან 2015 წლის 20 თებერვლის ჩათვლით. თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 05.04.2017 წლის N 3189656 ბრძანების თანახმად, შეთანხმდა თბილისში, ...... (ყოფილი .....) №6--ში, საკადასტრო კოდი: ........., შემკვეთის (მოპასუხის) კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე (500,00 კვ.მ.) ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლის (საერთო ფართობი 1010,3 კვ.მ.) არქიტექტურული პროექტი; მშენებლობის ვადა განისაზღვრა 2017 წლის 06 აპრილიდან 2019 წლის 06 აპრილის ჩათვლით (უდავოა გარემოება, რომ ხელშეკრულებაში მითითებული ბრძანების ნომერი არასწორადაა დაფიქსირებული და მხარეები გულისხმობდნენ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის №3189656 ბრძანებას. ამ შემთხევვაში სასამართლოს დასკვნა საქმეში წარდგენილ ბრძანებებს - იხ. ტ.1, ს.ფ. 24-29; ასევე - მხარეთა ახსნა-განმარტებებს).

4.5. სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმეზე 21.12.2018 წლის N 000041 დადგენილებით მოპასუხე (შემკვეთი) დაჯარიმდა 10 000,00 ლარით თბილისში, ...... (ყოფილი .......) №6-ში, საკადასტრო კოდი: ........, პროექტის დარღვევით III კლასის შენობა-ნაგებობის (ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლის) მშენებლობისათვის; ამავე დადგენილებით მოპასუხეს დაევალა ჯარიმის გადახდა შესაბამის ანგარიშზე (იხ. 21.12.2018 წლის N 000041 დადგენილება - ტ.1, ს.ფ. 44-46; ს.ფ. 179-181).

4.6. მოსარჩელემ (მენარდემ), 21.12.2018 წლის N 000041 დადგენილების საფუძველზე, 24.01.2020 წელს, ჯარიმის დანიშნულებით, გადაიხადა 10 000,00 ლარი (იხ. სს „თიბისი ბანკის“ საგადახდო დავალება- ტ.1, ს.ფ. 42).

4.7. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 09.06.2020 წლის ბრძანებით მიღებული იქნა ექსპლუატაციაში თბილისში, ....... (ყოფილი .......) №6-ში, საკადასტრო კოდი: ...... მდებარე მშენებლობადამთავრებული ობიექტი (ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლი - III კლასი). საფუძველს წარმოადგენდა 18.05.2020 წლის განცხადება (იხ. ბრძანება - ტ.1, ს.ფ. 47).

5. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა:

5.1. 21.12. 2018 წლის N 000041 დადგენილებით ობიექტის დაჯარიმება გამოწვეულია მოპასუხის, როგორც შემკვეთის, ქმედებით;

5.2. უდავოა გარემოება, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეს გადასცა 05.04.2017 წლის თბილისის არქიტექტურის სამსახურის N 3189656 ბრძანებით შეთანხმებული არქიტექტურული პროექტი (მომზადებული არქიტექტორ ა.ქ–ის მიერ) და მისი შემადგენელი კონსტრუქციული პროექტი (რაც მომზადებული იყო არქიტექტორის მიერ შერჩეული სპეციალისტის მიერ);

5.3. უდავოა გარემოება, რომ მოუხე (შემკვეთი) 2018 წლის 10 მაისს არ გამოცხადებულა, ხოლო იმავე წლის 19 მაისს შეხვედრაზე გამოცხადებულმა შემკვეთის წარმომადგენელმა - გ.გ–ძემ დააფიქსირა პოზიცია, რომ შემკვეთი მოითხოვდა 17.05.2017 წლის ხელშეკრულების შესაბამისად პროექტის დადგენილ ვადაში დასრულებას (19.05.2018 წლის „ცნობა“);

5.4. გარდა არქიტექტორისა, თავად მოსარჩელეც (მენარდეც) ცდილობდა შემკვეთთან შეხვედრას და პრობლემის გადაჭრას: საქმეში არსებული 14.05.2018 წლის წერილის თანახმად, მოსარჩელე (მენარდე) მოპასუხეს (შემკვეთს)ატყობინებს 2018 წლის 19 მაისის შეხვედრის თაობაზე და სთხოვს შეხვედრას განხორციელებული მშენებლობის მოქმედ ნორმატიულ აქტებთან შესაბამისობის საკითხის განხილვის მიზნით;

5.5. მენარდემ (მოსარჩელემ) 2017 წლის 20 დეკემბერს მიმართა თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიას (ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურს) მშენებლობის პროცესის მიმდინარეობის გადამოწმების მოთხოვნით, რაზეც 31.01.2018 წლის წერილით ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურმა მენარდეს აცნობა, რომ შემკვეთი იყო უფლებამოსილი, მოეთხოვა მშენებლობის სახელმწიფო-ტექნიკური ზედამხედველობა, საჭირო იყო წარმომადგენლობის დამადასტურებელი საბუთის (მინდობილობის) წარდგენა, სადაც აღნიშნული იქნებოდა მოსარჩელის (მენარდის) წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების განხორციელების შესაძლებლობა თბილისის მერიაში. აღნიშნული დასტურდება საქმეში მოთავსებული მოსარჩელის განცხადებითა და ზედამხედევლობის საქალაქო სამსახურის პასუხით;

5.6. საქმეში არსებული 2018 წლის 07 თებერვლის წერილის (რომლის შინაარსის ნამდვილობა და ჩაბარების ფაქტი სადავო არ არის) თანახმად, მენარდემ (მოსარჩელემ) შემკვეთს (მოპასუხეს)აცნობა, რომ მშენებლობის პროცესში შესაძლო იყო არქიტექტურული ჩასწორებების საჭიროება წარმოშობილიყო, რომლის დადგენილ წესებთან შესაბამისობის დასადგენად საჭირო იყო მშენებლობის სახელმწიფო-ტექნიკური ზედამხედველობის განხორციელება და არქიტექტორისა და ზედამხედველობის სამსახურის ურთიერთთანამშრომლობა. საამისოდ კი საჭირო იყო შემკვეთის (მოპასუხის/მეორე აპელანტის) მიერ არქიტექტორისათვის შესაბამისი თანხმობის მიცემა, წინააღმდეგ შემთხვევაში მენარდე (მოსარცელე/პირველი აპელანტი) იხსნიდა პასუხისმგებლობას, რომელიც შესაძლოა წარმოშობილიყო სახლის ექსპლუატაციაში ჩაბარების პროცესში;

5.7. მენარდის 07.02.2018 წლის წერილის პასუხად, შემკვეთის (მოპასუხის) წარმომადგენლის „უფლებადამცველთა სახლის“ მიერ მენარდეს (მოსარჩელეს) ეცნობა, რომ გაუგებარი იყო, რა „სავარაუდო“ საჭირო ცვლილებებისათვის ითხოვდა იგი თანხმობას და „სავარაუდო“ ცვლილებების საჭიროება შესაძლოა არც წარმოშობილიყო.

6. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ შესაბამისმა სამსახურმა ჯერ კიდევ 2018 წლის ოქტომბერში მისცა მითითებები შემკვეთს (მოპასუხეს/მეორე აპელანტს) დარღვევების გამოსასწორებლად და განუსაზღვრა 20 დღიანი ვადა. შემოწმების აქტის პასუხად შემკვეთის/მოპასუხის მიერ რაიმე ქმედების განხორციელება არ დგინდება.

7. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტება, რომ მოპასუხეს, როგორც შემკვეთს, ჰქონდა შესაძლებლობა, თავიდან აერიდებინა ობიექტის დაჯარიმება, თუკი იმოქმედებდა კეთილსინდისიერად და არქიტექტორს მისცემდა პროექტის კორექტირების უფლებას. მას ასევე შეეძლო, მიეღო მენარდის (მოსარჩელის) შეთავაზება და, როგორც შემკვეთს, თავიდანვე მიემართა თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურისათვის და მოეთხოვა მშენებლობის სახელმწიფო-ტექნიკური ზედამხედველობა, რაც უზუნველყოფდა მშენებლობის პროცესის პროექტის შესაბამისად წარმართვას და თავიდან იქნებოდა აცილებული დაჯარიმება. მას ასევე შეეძლო მიეცა წარმომადგენლობის უფლებამოსილება მოსარცელისათვის (მენარდისათვის) ან სხვა პირისათვის, რაც აარიდებდა პასუხისმგებლობას. მას ასევე შეეძლო დაჯარიმების შესახებ N 000041 დადგენილების გასაჩივრება. ამ შესაძლებლობებიდან მეორე აპელანტს (მოპასუხეს) არც ერთი არ გამოუყენებია. შესაბამისად, მოპასუხემ ვერცპირველი და ვერც მეორე ინსტანციის სასამართლოებში ვერ მიუთითა ადმინისტრაციულ ორგანოსთან მის მიერ ქმედების განმახორციელებელ რაიმე ქმედებაზე. ამის საწინააღმდეგოდ კი, საქმეში წარმოდგენილია მოპასუხის წერილი, რომლის თანახმად მას 2019 წლის 11 იანვარს ჩაბარა N 000041 დადგენილება მშენებლობის პროექტის დარღვევის გამო საჯარიმო სანქციის- 10 000 ლარის დაკისრების თაობაზე და მოსარჩელეს (მენარდეს) მოსთხოვა დადგენილების გასაჩივრება ან საჯარიმო თანხის გადახდა. მენარდემ (მოსარჩელემ) 10.02.2019 წლის წერილით შემკვეთს (მოპასუხეს) აცნობა, რომ კარიმის შესახებ დადგენილების გასაჩივრება შემკვეთის უფლებამოსილებას წარმოადგენდა და მას ამის გაკეთება არ შეეძლო. მენარდემ 24.01.2020 წელს გადაიხადა ჯარიმა- 10 000 ლარი სწორედ 21.12.208წლის N 000041 დადგენილების საფუძველზე. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის 09.06.2020 წლის ბრძანებით მიღებული იქნა ექსპლუატაციაში თბილისში, ......... (ყოფილი .....) №6-ში, საკადასტრო კოდი: ...... მდებარე მშენებლობადამთავრებული ობიექტი (ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლი - III კლასი). ამის საფუძველს წარმოადგენდა განცხადება, რომლითაც მოპასუხემ (შემკვეთმა) მხოლოდ 18.05.2020 წელს მიმართა შესაბამის სამსახურს.

8. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში:სსკ) 316.1-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. ამავე კოდექსის 317.1-ე მუხლით, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან, ხოლო 327-ე მუხლით ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით (1). არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზედაც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ (2) . სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებით, მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება წარმოადგენს ნარდობის ხელშეკრულებას. სსკ0ის 629.1-ე მუხლის თანახმად, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური.

9. მოსარჩელის (მენარდის) სასარჩელო მოთხოვნებთან დაკავშირებით, რომელიც საცხოვრებელი სახლის დაქირავებისა და სადავო უძრავი ქონებიდან ორი საცხოვრებელი ბინის გაქირავებას ეხება, სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივი შეფასებები. მოცემულ შემთხვევაში უდავოდ არის დადგენილი, რომ მოსარჩელე არ არის საქართველოს მოქალაქე, მას არ გააჩნია საქართველოში საკუთრებაში საცხოვრებელი შენობა-ნაგებობა (საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოდან წარმოდგენილი 03.11.2021 წლის წერილის თანახმად, უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრის ელექტრონული პროგრამის მონაცემებით მოსარჩელის საკუთრების უფლება 2017 წლიდან იმ დრომდე უძრავ ნივთზე რეგისტრირებული არ ყოფილა), ამიტომაც საქართველოში ჩამოსვლისას ქირაობდა საცხოვრებელს და იხდიდა შესაბამის ქირას, როის დატურადაც საქმეში წარმოდეგნილია შესაბამისი ხელშეკრულებები, კერძოდ:

9.1. 2020 წლის 12 იანვრის ქირავნობის ხელშეკრულების თანახმად, გამქირავებელმა - ნ.კ–ძემ დამქირავებელს - მოსარჩელეს დროებით სარგებლობაში საცხოვრებლად გადასცა უძრავი ქონება, მდებარე ....... ქირის ყოველთვიური ღირებულება შეადგენდა - 250 აშშ დოლარს და ხელშეკრულება დაიდო 11 თვით. დამქირავებელი გამქირავებელს წინასწარ უხდიდა პირველ და ბოლო თვეების ქირას, ჯამურად - 500 აშშ დოლარს;

9.2. საქმეში წარმოდგენილია საგადახდო დავალებები, რომელთა თანახმად დგინდება, რომ: 13.01.2020 წელს მოსარჩელემ ნ.კ–ძის სასარგებლოდ ბინის ქირის დანიშნულებით გადაიხადა - 720,00 ლარი; 12.02.2020 წელს მოსარჩელემ ნ.კ–ძის სასარგებლოდ ბინის ქირის დანიშნულებით გადაიხადა - 105,00 ლარი; 09.03.2020 წელს მოსარჩელემ ნ.კ–ძის სასარგებლოს ბინის ქირის დანიშნულებით გადაიხადა 850,00 ლარი; 04.05.2020 წელს მოსარჩელემ გ.შ–ის სასარგებლოდ ბინის ქირის დანიშნულებით გადაიხადა - 800,00 ლარი; 10.06.2020 წელს მოსარჩელემ გ.შ–ის სასარგებლოს ბინის ქირის დანიშნულებით გადაიხადა - 800,00 ლარი; 14.07.2020 წელს მოსარჩელემ გ.შ–ის სასარგებლოდ ბინის ქირის დანიშნულებით გადაიხადა - 820,00 ლარი; 14.08.2020 წელს მოსარჩელემ გ.შ–ის სასარგებლოს ბინის ქირის დანიშნულებით გადაიხადა - 840,00 ლარი; 14.09.2020 წელს მოსარჩელემ გ.შ–ის სასარგებლოს ბინის ქირის დანიშნულებით გადაიხადა 875,00 ლარი; 15.10.2020 წელს მოსარჩელემ გ.შ–ის სასარგებლოს ბინის ქირის დანიშნულებით გადაიხადა - 900,00 ლარი; 17.11.2020 წელს მოსარჩელემ გ.შ–ის სასარგებლოს ბინის ქირის დანიშნულებით გადაიხადა - 912,00 ლარი; 15.12.2020 წელს მოსარჩელემ გ.შ–ის სასარგებლოს ბინის ქირის დანიშნულებით გადაიხადა - 875,00 ლარი; 20.01.2021 წელს მოსარჩელემ გ.შ–ის სასარგებლოს ბინის ქირის დანიშნულებით გადაიხადა - 900,00 ლარი; 16.02.2021 წელს მოსარჩელემ გ.შ–ის სასარგებლოს ბინის ქირის დანიშნულებით გადაიხადა - 900,00 ლარი; 16.03.2021 წელს მოსარჩელემ გ.შ–ის სასარგებლოს ბინის ქირის დანიშნულებით გადაიხადა - 900,00 ლარი; 15.04.2021 წელს მოსარჩელემ გ.შ–ის სასარგებლოს ბინის ქირის დანიშნულებით გადაიხადა - 935,00 ლარი. 13.05.2021 წელს მოსარჩელემ გ.შ–ის სასარგებლოს ბინის ქირის დანიშნულებით გადაიხადა - 946,00 ლარი. 15.06.2021 წელს მოსარჩელემ გ.შ–ის სასარგებლოდ გადაიხადა 880,00 ლარი ბინის ქირის საფასური. ჯამურად მოსარჩელის მიერ ქირის სახით გადახდილი თანხა შეადგენს - 13 958,00 ლარს (პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ ამ ნაწილში მოსარჩელის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა იმ ფარგლებში, და ოდენობით, რაც დადასტურებულად იქნა მიჩნეული საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე, რაც სრულად გაიზიარა სააპელაციო სასამართლომ).

10. სადავო უძრავი ქონებიდან ორი საცხოვრებელი ბინის გაქირავების შესახებ მენარდის სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილში -ვალდებულების შეუსრულებლობით მიყენებული ზიანის (მიუღებელი შემოსავლის სახით) სააპელაციო სასამართლომ ასევე გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილად მიჩნეული გარემოება, რომ მენარდის მიერ 2018 წლის დეკემბრიდან 2021 წლის მაისის ჩათვლით მიუღებელი შემოსავალი შეადგენს - 22 128,00 აშშ დოლარს.

10.1. საქმეზე დადგენილია, რომ აშენებულ საცხოვრებელ კორპუსში მოსარჩელისა და მოპასუხის წილები მოიცავს თითოეული 4 ბინას. საქმეში წარდგენილია სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 29.06.2021 წლის ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის თანახმად, თბილისში, ......, ...... (ყოფილი ......) №6-ში, საკადასტრო კოდი: ......, მდებარე დასრულებულ მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მეორე სართულზე განთავსებული გამოსაკვლევად წარდგენილი 111,48 კვ.მ-ის მქონე ბინის ყოველთვიური საიჯარო ქირის საბაზრო ღირებულება 2018-2020 (მაისი) წლის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენს - 395 აშშ დოლარს, 2020 წლის ივნისიდან - 2021 წლის 08 ივნისამდე საორიენტაციოდ შეადგენს - 358 აშშ დოლარს; ამავე დასკვნის თანახმად, თბილისში, ........, ...... (ყოფილი ......) №6- ში, საკადასტრო კოდი: ......, მდებარე დასრულებულ მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მესამე სართულზე განთავსებული გამოსაკვლევად წარდგენილი 104,92 კვ.მ-ის მქონე ბინის ყოველთვიური საიჯარო ქირის საბაზრო ღირებულება 2018-2020 (მაისი) წლის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენს - 371 აშშ დოლარს, 2020 წლის ივნისიდან - 2021 წლის 08 ივნისამდე საორიენტაციოდ შეადგენს - 337 აშშ დოლარს; შემკვეთის/მოპასუხის მიერ არ არის წარდგენილი რაიმე სახის მტკიცებულება ზემოაღნიშნული ექსპერტიზის დასკვნების საპირწონედ;

10.2. დადგენილია, რომ მშენებლობის ვადის დასრულების გადაწევა მოხდა, ერთი მხრივ, პროექტის კონსტრუქციული ნაწილის პროექტთან შეუსაბამობაში მოუყვანლობის გამო, მეორე მხრივ კი - ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალური ინსპექციის ბრძანების გამოსაცემად საჭირო სადაო ობიექტის ექსპლუატაციაში მიღების შესახებ განცხადების მოპასუხის მიერ მხოლოდ 2020 წლის 18 მაისს წარდგენის გამო. სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ ორივე მოქმედების განმახორციელებს სუბიქეტს ცალსახად მოპასუხე (შემკვეთი/მეორე აპელანტი) წარმოადგენს, რომელმაც თავისი არაკონსტრუქციული და არაკეთილსინდისიერი ქცევით გამოიწვია ობიექტის დაჯარიმება, ჯარიმის გაუსაჩივრებლობა და გადაუხდელობა, შენობის ექსპლუატაციაში მისაღებად განცხადების გვიან წარდგენა. ამ დასაბუთებით გაქირავების შეუძლებლობით გამოწვეული თარიღის ასათვლელად მიჩნეული იქნა 2018 წლის დეკემბერი, რაც გაანგარიშებულია 2021 წლის მაისის ჩათვლით პერიოდში, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ ზემოხსენებულ პერიოდში მოსარჩელის/მენარდის მიერ მიუღებელი შემოსავალი უძრავი ქონების გაქირავებიდან საორიენტაციოდ 22 128,00 აშშ დოლარით უნდა განიზაღვროს.

11. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოპასუხის (მეორე აპელანტის) სააპელაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია, რადგან დადგენილია მისი ბრალეულობა და არაკეთილსინდისიერი ქმედებები, ხოლო მოსარჩელის (პირველი აპელანტის) სააპელაციო საჩივარი მოპასუხისათვის 6000 ევროს დაკისრების თაობაზე, დაუსაბუთებლად იქნა მიჩნეული, რადგანარ დგინდება მშენებლობის კოეფიციებნტის მომატების მიზნით მოსარცელის (მენარდის) მიერ 12 000 ევროს გადახდის ფაქტობრივი გარემოება, რადგან საამისო მტკიცებულებები მოსარჩელეს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია. მხარეთ სააპელაციო საჩივრების უსაფუძვლობის გამო, სააპელაციო სასამართლოს განჩინებით უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მენარდის სასარგებლოდ ნაწილობრივ დაკმაყოფილებული სარჩელის შესახებ.

12. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

12.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით მხოლოდ მოპასუხემ (შემკვეთმა) გაასაჩივრა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და შეცვლა მხოლოდ იმ ფარგლებში მოითხოვა, რაც მას სააპელაციო საჩივრით ჰქონდა შედავებული (იხ. 2.2 ქვეპუნქტი).

12.2. კასატორს მიაჩნია, რომ საქმეზე სწორად არ არის დადგენილი გარემოებები და ფაქტობრივი უზუსტობებია დაშვებული, რადგან სასამართლომ გაიზიარა გამქირავებლის მიერ ხელმოუწერელი ხელშეკრულებები და სხვადახვა თანხის ჩარიცხვის მტკიცებულებები, რომელთაც არ აქვთ კავშირი მოცმეულ დავასთან. არ დასტურდება, რომ მოპასუხისათვის ცნობილი იყო მოსარჩელის ქონებრივი და საცხოვრებელი პირობები და ეს საქმესი არსებული არც ერთი მტკიცებულებით არ დგინდება;

12.3. არ დასტურდება შემკვეთის ბრალეულობა და რაიმე ზიანის მიყენება მოსარჩელისათვის. ობიექტის დაჯარიმება გამოიწვიამოწინააღმდეგე მხარის მიერ პროექტის დარღვევით განხორციელებულმა მშენებლობაბ და არა- კასატორის ქმედებამ;

12.4. სააპელაციო სასამართლო იმეორებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს დაუსაბუთებელ მსჯელობას, თუმცა, საწინააღმდეგო დასტურდება საქმეში არსებული მტკიცებულებებით. მოწმე ა. ქ–ის (არქიტეტორის) განმარებამ დაადასტურა, რომ შემკვეთმა თანხმობა გასცა პროექტის კორექტირებაზე, თუმცა, თვითონ არქიტეტორს არ დაუკორექტირებია პროექტი;

12.5. სასამართლოს არ უმსჯელია იმაზე, რომ მოდავე მხარეები უძრავი ქონების თანამესაკუთრეები არიან და ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად ვერ განკარგავენ ქონებას. მოსარჩელე შეგნებულად აჭიანურებს და რეაგირების გარეშე ტოვებს უძრავი ქონების გამიჯვნის საკითხს, რაც რეალურად ორივე მხარის ინტერესებში შედის. სასამართლოს არ შეუფასებია ასევე, რომ შეუძლებელია უძრავი ქონებით ტექნიკურად სრულყოფილად სარგებლობა და გამოეყენება (ელენერგიის, წყლის, გაზის გადასახდების გადახდა), თითოეულ უძრავ ქონებაზე განსაზღვრულია მხოლოდ ერთი მრიცხველის მონტაჟი, შესაბამისად, თუ არ მოხდებოდა ქონების გამიჯვნა, განაწილების გეგმის (განშლის) რეგისტრაცია საჯარო რეეტრში, ბინების ერთეულებად ჩაშლა და საჯარო რეესტრის ინდივიდუალური ამონაწერის დარეგისტრირება, ვერ მოხდებოდა უძრავი ქონებების (თითოეული ბინის) გამრიცხველიანება და მოდავე მხარეთა მიუერ ქონებებით სარგებლობისას გამოყენებული რესურსების ინდივიდუალურიად აღრიცხვა;

12.6. კასატორი სადავოდ ხდის მოსარჩელის მიერ წარდგენილ ექსპერტიზის დასკვნას უძრავი ქონების ქირის განსაზღვრის თაობაზე, რადგან მასში არ არის მითითებული კონკრეტული რეკვიზიტების მიხედვით ქონება. ამ მხრივ ასევე შედავებულია სასამართლოს სამართლებრივი დასაბუთება. სასამართლომ ვერ გამოიყენა მოცემულ შემთხვევასთან შეუსაბამო სამართლებრივი ნორმა სსკ-ის 411-ე მუხლი, ასევე, განჩინება არ არის დასაბუთებული სსკ-ის 653-669-ე მუხლების (საზიარო უფლებები) საფუძველზე.

12.7. მოსარჩელემ საკასაციო შესაგებელი წარმოადგინა, რომელშიც მიუთითა საკასციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის თაობაზე. მოსარჩელე იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნებს და უთითებს, რომ მოპასუხეს შესაგებლით სადავოდ არ გაუხდია მოსარჩელის მიერ ქირის გადახდის ფაქტი.

12.8. კასატორის მიერ ასევე დამატებით არის წარმოდგენილი წერილობითი პოზიცია მოსარჩელის საკასაციო შესაგებელთან დაკავშირებით (რეგ. N ა-5761-23), რომელიც ძირითადად იმავე არგუმენტებს მოიცავს, რაც საკასაციო საჩივარშია აღნიშნული.

12.9. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391.5-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტის საფუძველზე მოპასუხის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი არსებითად განხილვის მიზნით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო, საკასაციო საჩივრის არგუმენტების დასაბუთებლობისა და საქმის მასალების შესწავლის გზით მივიდა დასკვნამდე, რომ ნაწილობრივ დასაბუთებული პრეტენზია აქვს წარმოდგენილი კასატორს მისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრებული ქირის ნაწილში, შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების გზით, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 2 მაისის განჩინება ნაწილობრივ უნდა შეიცვალოს მხოლოდ იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო კოლეგიის 2022 წლის 17 ივნისის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3 პუნქტის მხოლოდ ის ნაწილი, რომლითაც მოპასუხე გ.ც–ნს მოსარჩელე მ.ჯ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა 22 128,00 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა (შესაბამისად სასამართლო ხარჯების ნაწილში) და ამ ნაწილში მიღებულ უნდა იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

13. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში აღნიშნავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება (შეად. სუსგ-ებს: N ას- 475-2019, 15.04.2021წ; N ას-1065-2020, 08.04.2021წ; N ას- 338-2019, 22.03.2021წ.).

14. სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

15. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

16. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

17. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64).

18. განსახილველ საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 4.1-4.7 და 5.1-5.7 ქვეპუნქტები და მე-6 პუნქტი), ასევე მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის სწორი კვალიფიკაციის გზით სააპელაციო სასამართლომ არსებითად კანონიერი და დასაბუთებული განჩინება მიიღო. მხარეთა შორის ნარდობისამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე სსკ-ის 629-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე ,,ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური”. აღნიშნული ცნებიდან გამომდინარე, ნარდობა, როგორც სამუშაოს შესრულების ტიპის ხელშეკრულება, არის კონსენსუალური, ორმხრივი და სასყიდლიანი ხელშეკრულება. მენარდისათვის გადასახდელი საზღაური, როგორც წესი, განისაზღვრება ფულადი სახით, თუმცა მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ სხვა რამეზეც (მაგალითად, მენარდისათვის რაიმე ნივთის ნატურით გადაცემა). შესაძლებელია კომბინირებული მეთოდიც (მაგალითად, საზღაურის ნაწილი გადახდილი იქნეს ფულადი სახით, ნაწილი – ნივთის სახით). ნარდობის ხელშეკრულების შინაარსს შეადგენს მისი პირობების ერთობლიობა. ნარდობის ხელშეკრულების შინაარსის განსაზღვრას დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს, რამდენადაც მასზეა დამოკიდებული ხელშეკრულების მხარეთა უფლებამოვალეობების წარმოშობის თავისებურებები, ვალდებულებების ჯეროვანი შესრულება და სხვა. ნარდობის ხელშეკრულება აწესრიგებს უშუალოდ წარმოების პროცესში წარმოშობილ ურთიერთობებს, რადგან იგი დაკავშირებულია მენარდის ვალდებულებასთან - შეასრულოს ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაო და გადასცეს შემკვეთს შეთანხმებული საზღაურის მიღების პირობით შესრულებული სამუშაოს შედეგი... ყველა სამართლებრივ სისტემაში ვალდებულების შესრულება წარმოადგენს ვალდებულებითი სამართლის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ინსტიტუტს. ისევე, როგორც კონტინენტური სამართლის სისტემის ქვეყნებში, საქართველოს შემთხვევაშიც ვალდებულების შესრულების მომწესრიგებელ ნორმებს ძირითადად დისპოზიციური ხასიათი აქვთ. ქართული სამოქალაქო კოდექსი შესრულებაზე ორიენტირებული აქტია. მისი როგორც ზოგადი, ისე კერძო ნაწილი შესრულების მექანიზმებზეა აგებული. მთავარია შესრულება და არა პასუხისმგებლობა. ვალდებულების შესრულება დამოკიდებულია კონკრეტული სახის ვალდებულების შინაარსზე. ვალდებულების შესრულება ხორციელდება ვალდებულების მხარეების ნებელობითი მოქმედების შედეგად: მოვალე სთავაზობს შესრულებას, კრიტორი ღებულობს შესრულებას. უარყოფითი შინაარსის მქონე ვალდებულებების არსებობა გამოიხატება გარკვეული მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავებაში (მაგალითად, სამეზობლო თმენის ვალდებულებები; და ა.შ.). ასეთი უმოქმედობაც ხორციელდება მოვალის ძალისხმევით. ამიტომაც იურიდიულ ლიტერატურაში ვალდებულების შესრულების აღმნიშვნელ ტერმინად ძირითადად გამოიყენება ტერმინი – ქმედება. ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მხარეთა უფლებები, თავისი სამართლებრივი ბუნებით მიეკუთვნება რელატიურ (შეფარდებით) უფლებათა რიცხვს. რელატიური უფლება არის განსაზღვრული პირის მიმართ შესრულების მოთხოვნის უფლებამოსილება. იგი მიმართულია არა ნებისმიერი, არამედ მხოლოდ განსაზღვრული პირის მიმართ კონკრეტული ვალდებულების შესასრულებლად. რელატიური უფლება წარმოიშობა ნამდვილი ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის საფუძველზე. ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდის ძირითად ვალდებულებას წარმოადგენს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული მოთხოვნების დაცვით. ნარდობის ხელშეკრულებით, შემკვეთის ერთ-ერთ ძირითად ვალდებულებას წარმოადგენს მიიღოს შესრულებული სამუშაო და გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. (იხ. სუსგ N ას-344-2019, 12.02.2021წ.). აქედან გამომდინარე, როდესაც ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შესრულებულია მოსარჩელის მიერ, სავსებით ლეგიტიმურია მისი მოთხოვნა ზიანის თაობაზე მოპასუხის იმ ქმედებების გამო, რომელიც დადგენილია სააპელაციო სასამართლოს მიერ.

19. საკასაციო სასამართლოს კასატორის (მოპასუხის) მხოლოდ ერთი პრეტენზია მიაჩნია დასაბუთებულად, თუმცა, მხოლოდ ნაწილობრივ - უძრავი ქონების გაქირავების შეუძლებლობის ოდენობის ნაწილში და მიუთითებს მოპასუხის წერილობით შესაგებელზე (იხ. ტ.1, ს.ფ.152), სადაც შედავებულია მოსარჩელის მოთხოვნა გაქირავების შეუძლებლობის გამო მიყენებულ ზიანზე და აღნიშნულია, რომ მოსარჩელის მტკიცება წინააღმდეგობრივია, რადგან ის ხან იმას ამტკიცებდა, რომ არ აქვს საცხოვრებელი სახლი და საცხოვრებლად უნდა ეს უძრავი ქონება, ხან კი იმას ამტკიცებს, რომ გაქირავების მიზანი აქვს. საკასაციო სასამართლო მისსავე ერთ-ერთ განმარტებას მოიხმობს: „მოსარჩელის მოთხოვნა უძრავი ქონების დროულად დაბრუნების შემთხვევაში მისი გასხვისებით, საბაზრო ღირებულების ოდენობით, მიღებული თანხის საბანკო ანაბარზე განთავსებისა და სარგებლის მიღების თაობაზე დაუსაბუთებელია, არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, რადგან ქონების გაქირავებასა და გასხვისებას შორის მკაფიო განსხვავებაა. სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს მიუღებელი შემოსავალი, რომელიც მოვალისათვის არა მხოლოდ წინასწარ სავარაუდო უნდა იყოს, არამედ უნდა იყოს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგი. განსახილველ შემთხვევაში ქონების გაქირავების შეუძლებლობით მიყენებული ზიანის სავარაუდოობა უფრო დამაჯერებელია და რეალური, ვიდრე ის გარემოება, რომ მოსარჩელე კუთვნილი უძრავი ქონების დროულად დაბრუნების შემთხვევაში აუცილებლად გაასხვისებდა ქონებას (ან მის ნაწილს), შესაბამისად, ამ ნაწილში მოსარჩელემ დამაჯერებლად და სარწმუნოდ ვერ დაამტკიცა საკუთარი მოთხოვნის საფუძვლიანობა“ (იხ. სუსგ N ას- 689-2019, 13.12.2019წ;).

20. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ: ,,სსკ-ის 411-ე მუხლის შესაბამისად, მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო. მიუღებელი შემოსავალი სავარაუდო შემოსავალია. ყურადღება უნდა მიექცეს იმას, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“ (pure economic loss), რომელიც ხელშეკრულების მხარემ განიცადა და რომელსაც ადგილი არ ექნებოდა, ხელშეკრულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. იმისათვის, რომ შემოსავალი მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევასთან. პირდაპირ კავშირში იგულისხმება მოვლენების, მოქმედებისა და დამდგარი შედეგის ის ლოგიკური ბმა, რომელიც არ ტოვებს შემოსავლის მიღების რეალურ შესაძლებლობასთან დაკავშირებული ეჭვის საფუძველს. მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების საკითხის გადაწყვეტისას, ზიანის ანაზღაურება უნდა განისაზღვროს მხოლოდ ობიექტური კრიტერიუმებით, ისე, რომ ამას არ მოჰყვეს დაზარალებულის უსაფუძვლო გამდიდრება“ (იხ. სუსგ-ები: N ას-945-895-2015, 14. 03. 2016წ; N ას-307-291-2011, 24.10.2011 წ; N ას-899-845-2012, 22.11.2012 წელი).

21. კასატორი სადავოდ ხდის იმ გარემოებას, რომ სააპელაციო სასამართლომ უცვლელად დატოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, მოსარჩელის სასარგებლოდ, მოპასუხისათვის ზიანის სახით -22 128,00 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის დაკისრების ნაწილში. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მენარდის მიერ 2018 წლის დეკემბრიდან 2021 წლის მაისის ჩათვლით მიუღებელი შემოსავალი შეადგენს - 22 128,00 აშშ დოლარს, რაც სრულად დაეკისრა მოპასუხეს.

22. მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ აშენებულ საცხოვრებელ კორპუსში მოსარჩელისა და მოპასუხის წილები მოიცავს თითოეული 4 ბინას. საქმეში წარდგენილია სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 29.06.2021 წლის ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის თანახმად, თბილისში, . ...... (ყოფილი ......) №6-ში, საკადასტრო კოდი: ......, მდებარე დასრულებულ მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მეორე სართულზე განთავსებული გამოსაკვლევად წარდგენილი 111,48 კვ.მ-ის მქონე ბინის ყოველთვიური საიჯარო ქირის საბაზრო ღირებულება 2018-2020 (მაისი) წლის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენს - 395 აშშ დოლარს, 2020 წლის ივნისიდან - 2021 წლის 08 ივნისამდე საორიენტაციოდ შეადგენს - 358 აშშ დოლარს; ამავე დასკვნის თანახმად, თბილისში, ........, ...... (ყოფილი ......) №6- ში, საკადასტრო კოდი: ......, მდებარე დასრულებულ მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის მესამე სართულზე განთავსებული გამოსაკვლევად წარდგენილი 104,92 კვ.მ-ის მქონე ბინის ყოველთვიური საიჯარო ქირის საბაზრო ღირებულება 2018-2020 (მაისი) წლის მდგომარეობით საორიენტაციოდ შეადგენს - 371 აშშ დოლარს, 2020 წლის ივნისიდან - 2021 წლის 08 ივნისამდე საორიენტაციოდ შეადგენს - 337 აშშ დოლარს; შემკვეთის/მოპასუხის მიერ არ არის წარდგენილი რაიმე სახის მტკიცებულება ზემოაღნიშნული ექსპერტიზის დასკვნების საპირწონედ.

23. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა, მიუღებელი შემოსავლის სახით განცდილი ზიანის მოპასუხისათვის დაკისრების თაობაზე ნაწილობრივ, 22 128,00 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის 50 %-ის ოდენობით უნდა დაკმაყოფილდეს და მოპასუხეს (კასატორს), მენარდის (მოსარჩელის) სასარგებლოდ, 11 064, 00 (თერთმეტი ათას სამოცდაოთხი) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა უნდა დაეკისროს, რაც საკასაციო სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებით, სავსებით შეესატყვისება უძრავი ქონების გაქირავების იმ გონივრულ და სამართლიან ღირებულებას, რომელსაც მოსარჩელე მიიღებდა მოპასუხეს რომ თავისი ქმედებებით ვალდებულების შესრულებისთვის ხელი არ შეეშალა. საკასაციო სასამართლოს მიერ მიუღებელი შემოსავლის ამგვარად განსაზღვრა იმითაა განპირობებული, რომ, მიუხედავად იმისა, პრეზუმირებულია უძრავი ქონების გაქირავება, ის გარემოება, რომ მენარდე (მოსარჩელე) 2018 წლის დეკემბრიდან 2021 წლის მაისის ჩათვლით ყველა შემთხვევაში (ყოველ თვე, ყველა პერიოდში) გააქირავებდა უძრავ ქონებას არ ივარაუდება, შესაბამისად მის მიერ მოთხოვნილი მიუღებელი შემოსავალის ოდენობა 50 %-ით უნდა დაკმაყოფილდეს (შეად. სუსგ-ას N ას-154-2021, 1.04.2022წ.).

24. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, საკასაციო მოთხოვნის არსებითი განხილვის შედეგად ვერ დადგინდა სხვა ისეთი გარემოებები, რაც დანარჩენ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების, როგორც დასაბუთებულის და კანონიერის, შეცვლას გამოიწვევს, შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის სხვა პრეტენზიები უარყოფილია და ამის გამო უცვლელად რჩება სააპელაციო სასამართლოს განჩინების დანარჩენი ნაწილი, რადგან მათში ასახულ მსჯელობას და დასკვნებს სრულად იზიარებს საკასაციო სასამართლო.

25. სსსკ-ის 53.3-ე მუხლის საფუძველზე სასამართლო ხარჯის - სახელმწიფო ბაჟის გადანაწილების შესახებ მითითებულია გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-5 და მე-6 პუნქტებში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8, 399-ე, 411-ე, 257.3-ე, 264.3-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. გ.ც–ნის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 2 მაისის განჩინების ნაწილობრივ შეცვლით, კერძოდ იმ ნაწილში, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო კოლეგიის 2022 წლის 17 ივნისის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-3 პუნქტის მხოლოდ ის ნაწილი, რომლითაც მოპასუხე გ.ც–ნს მოსარჩელე მ.ჯ–ძის სასარგებლოდ დაეკისრა 22 128,00 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა და მე-7 პუნქტი და ამ ნაწილში მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. მ.ჯ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ და, მის სასარგებლოდ, მოპასუხე გ.ც–ნს დაეკისროს ვალდებულების შეუსრულებლობით გამოწვეული ზიანის - 11 064, 00 (თერთმეტი ათას სამოცდაოთხი) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა;

4. დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 2 მაისის განჩინება, რომლითაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო კოლეგიის 2022 წლის 17 ივნისის გადაწყვეტილების საფუძველზე მ.ჯ–ძის სასარგებლოდ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა სარჩელი.

5. გ.ც–ნს მ.ჯ–ძის სასარგებლოდ დაეკისროს პირველ ინსტანციაში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ნაწილის - 520.35 (470.35+50) ლარის ანაზღაურება;

6. მ.ჯ–ძეს გ.ც–ნის სასარგებლოდ დაეკისროს მეორე და მესამე ინსტანციაში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან 2703.67 (1201.63+1502.04) ლარის გადახდა.

7. საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური