საქმე №ას-921-2024 26 ივლისი, 2024 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - მ.ფ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ც.ნ–ძე (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხეები - თ.ლ–ძე, თ.მ–ი, შპს „ს.კ.ს–ო“

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი - თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 3 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, ც.ნ–ძის (შემდგომ - მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი დაკმაყოფილდა, მ.ფ–ძეს (შემდგომ - პირველი მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი), თ.ლ–ძეს (შემდგომ - საწარმოს დირექტორი, მეორე მოპასუხე), თ.მ–ს (შემდგომ - საწარმოს პარტნიორი, მესამე მოპასუხე) და შპს „ს.კ.ს–ოს“ (შემდგომ - საწარმო, კომპანია, მსესხებელი, მეოთხე მოპასუხე, ასევე, ერთობლივად მოპასუხეები) სოლიდარულად დაეკისრათ 20 000 აშშ დოლარის შესაბამისი ეკვივალენტით ლარის გადახდა მოსარჩელის სასარგებლოდ.

2. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა პირველმა მოპასუხემ და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა მოითხოვა.

3. სააპელაციო სასამართლოს 2024 წლის 29 აპრილის განჩინებით, აპელანტის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

4. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

4.1. 31.05.2016 წელს, მოსარჩელესა და საწარმოს შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება №10520, რომლის თანახმად, 4 თვით, წლიური 25%-ის დარიცხვის პირობით, მოსარჩელემ კომპანიას სესხად გადასცა 15 000 აშშ დოლარი;

4.2. 30.06.2016 წელს, მხარეთა შორის გაფორმებული №10520 სესხის ხელშეკრულების დანართი №1-ის საფუძველზე, მოსარჩელემ საწარმოს ასესხა 5 000 აშშ დოლარი;

4.3. 2016 წლის 31 მაისს №10520 სესხის ხელშეკრულებით და 2016 წლის 30 ივნისის ხელშეკრულების №1 დანართით ნაკისრი ვალდებულება მსესხებელმა არ შეასრულა, არ დაუბრუნა არც სესხის ძირი თანხა - 20 000 აშშ დოლარი და არც შეთანხმებული პროცენტი;

4.4. მოსარჩელე დადგენილებით ცნობილია დაზარალებულებად სისხლის სამართლის საქმეზე, რომელზეც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის გამამტყუნებელი განაჩენი (საქმე №1/719-19) შესულია კანონიერ ძალაში.

4.5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენით, პირველი და მეორე მოპასუხე ცნობილი არიან დამნაშავეებად საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 25-ე, 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის. ამავე განაჩენით, მესამე მოპასუხე ცნობილია დამნაშავედ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით, ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაშაულის ჩადენისათვის. მოპასუხეები მსჯავრდებული არიან კომპანიის კუთვნილი ქონების, მოსარჩელისაგან სესხად მიღებული თანხის გაფლანგვისათვის, რამაც გამოიწვია კომპანიის მიერ მოსარჩელის წინაშე სესხის დაბრუნების ვალდებულებების შეუსრულებლობა.

5. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა საქმეში წარმოდგენილ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის 2017 წლის 31 ივლისის კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენზე, რომლითაც კომპანიის დამფუძნებელი, დირექტორი და ფაქტობრივი მმართველი მეანაბრეთა, მათ შორის, მოსარჩელის კუთვნილი თანხების მითვისების გამო, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 182-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „დ“ ქ/პუნქტით და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად. განაჩენის საფუძველზე დადგენილია, რომ საწარმოს დირექტორმა, რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე, აპელანტის წაქეზებითა და საწარმოს პარტნიორის დახმარებით, მეანაბრეთა მიერ შეტანილი თანხები სესხის სახით კასატორზე უკანონოდ გასცა, რაც ამ უკანასკნელმა შეხედულებისამებრ გამოიყენა და უკან არ დაუბრუნებია. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენში კი მითითებულია, რომ, მართალია, ოფიციალურად აპელანტს არცერთ და არც მეორე საფინანსო კომპანიაში არ გააჩნდა რაიმე სახის წილი და არ იყო კომპანიის თანამშრომელი, მაგრამ, ის კომპანიის ფაქტობრივი მმართველი იყო. ამავე განაჩენით დადგენილად არის მიჩნეული ისიც, რომ კასატორი კვირაში 2- 3-ჯერ ცხადდებოდა კომპანიის ოფისში, წყვეტდა საკადრო საკითხებს, დავალებებს აძლევდა თანამშრომლებს, თავად იყო თავის თავზე სესხის გაცემის ინიციატორი, გაცემული სესხებისა და ხელშეკრულების პირობებს თავადვე ქმნიდა და თანხებთან დაკავშირებით ყველა მოქმედება ამ უკანასკნელთან თანხმდებოდა. განაჩენითვე განიმარტა, რომ აპელანტის მოქმედება დირექტორის მეშვეობით დაზარალებულთათვის მიყენებულ ზიანს უკავშირდება.

6. სააპელაციო პალატის მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში, მიუხედავად იმისა, განაჩენით დადგენილი ფაქტები პრეიუდიციულად იქნება თუ არა მიჩნეული, მოპასუხე მხარეს მისი შინაარსის გამაქარწყლებელი სხვა რელევანტური მტკიცებულება არ წარმოუდგენია. მოსარჩელე მხარის მიერ ფულადი თანხის საფინანსო ორგანიზაციაში სესხის სახით შეტანის ფაქტი, სესხის ხელშეკრულებითა და სალაროს შემოსავლის/გასავლის ორდერებით უდავოდ დასტურდება. ის ფაქტი კი, რომ მოსარჩელემ თანხა მოპასუხეთა განზრახი, ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენის გამო ვერ დაიბრუნა, კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დგინდება და საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებებით ვერ ქარწყლდება, რამაც პალატას მისცა შესაძლებლობა, რომ სესხად გაცემული და დაუბრუნებელი თანხა „ზიანად“ დაეკვალიფიცირებინა. ამიტომ, თუ სასამართლო სესხს უწოდებს საფინანსო კომპანიის ვალდებულებას, რომელიც სახელშეკრულებო ვალდებულებიდან გამომდინარე უნდა დაბრუნებულიყო, თუმცა მოპასუხეებად დასახელებული პირების იმგვარი ქმედების გამო არ დაბრუნდა, რომელსაც კრედიტორებისთვის ზიანის მიყენების საერთო მიზანი და განზრახვა სდევდა თან, აღნიშნული გარემოება მოპასუხეებს მოსარჩელესთან პასუხისმგებელ პირებად არა სახელშეკრულებო სამართლის, არამედ დელიქტური სამართლის მომწესრიგებელი ნორმების საფუძველზე აქცევს, რომელთა შორისაც, რა თქმა უნდა, აპელანტიც მოიაზრება.

7. ზემოაღნიშნული მსჯელობის შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია, რაკი აპელანტს კომპანიაში არცერთი თანამდებობა არ ეკავა და ის სამართლებრივად არ უკავშირდებოდა მეანაბრეეებს (მათ შორის განსახილველ საქმეზე, მოსარჩელესთან), იგი პასუხისმგებელ პირს არ წარმოადგენდა და მისთვის ზიანის დაკისრების საფუძველი არ არსებობდა. სააპელაციო პალატა სრულად დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად მოსარჩელეს დიდი ოდენობით ზიანი მიადგა, რაც სააპელაციო საჩივარს დაუსაბუთებელს ხდიდა და მისი დაკმაყოფილების ფაქტობრივსამართლებრივი წინაპირობა არ არსებობდა.

8. პირველმა მოპასუხემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, მისი გაუქმება და, საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნება მოითხოვა.

9. კასატორის მტკიცებით, მოსარჩელეს მიადგა მატერიალური ზიანიდა არა - არასახელშეკრულებო ზიანი. კომპანია უსულო საგანია და არასახელშეკრულებო ზიანს მოსარჩელეს ვერ მიაყენებდა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

10. საკასაციო სასამართლომ, სსსკ-ის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

11. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

14. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

15. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

16. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლივად აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას, ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ბოელინგი/ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ. 2004, 38.) კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურსამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა.

17. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავს მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.

18. მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, მისი მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 998-ე (თუ ზიანის დადგომაშიმონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლები.

19. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ წარმოშობის საფუძვლების მიხედვით, განასხვავებენ სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო ზიანს. არასახელშეკრულებო ზიანის უზოგადესი და ცენტრალური ნორმაა სსკ-ის 992-ე მუხლი, რომელიც განამტკიცებს ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპს და დაზარალებულს (კრედიტორს) ვალდებული პირის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. აღნიშნული მუხლის გამოყენების წინაპირობებია: ზიანი, ქმედების მართლწინააღმდეგობა, მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი (ე.წ. „გენერალური დელიქტი“). პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ოთხივე წინაპირობა (იხ.: სუსგ №ას-769-737-2016; 20.06.2018წ.; №ას-1426-2018, 11.04.2019წ.).

20. საკასაციო პალატის განმარტებით, როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე, განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს, ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესების წონასწორობის აღდგენაზე (იხ.: სუსგ №ას-1322-2018, 4.04.2019წ.).

21. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს საქმეში წარმოდგენილ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესულ 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენზე, რომლითაც კომპანიის დამფუძნებელი, დირექტორი და ფაქტობრივი მმართველი (კასატორი) მეანაბრეთა, მათ შორის, მოსარჩელის კუთვნილი თანხების გაფლანგვის გამო, ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად. განაჩენი უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენითა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით. განაჩენის თანახმად, მოპასუხეები მსჯავრდებული არიან კომპანიის კუთვნილი ქონების, მოსარჩელეებისგან ნასესხები თანხის გაფლანგვისათვის, რამაც გამოიწვია კომპანიის მიერ მოსარჩელის წინაშე სესხის დაბრუნების ვალდებულებების შეუსრულებლობა.

22. განაჩენის თანახმადვე, მეოთხე მოპასუხის (მსესხებლის) ძირითად საქმიანობას წარმოადგენდა მოსახლეობისგან გარკვეული საპროცენტო სარგებლით (20-დან 35%-მდე) თანხების მიღება და მათი ინვესტირება. მის ერთპიროვნულ დამფუძნებელს წარმოადგენდა მესამე მოპასუხე, ხოლო დირექტორის თანამდებობას იკავებდა მეორე მოპასუხე. მსესხებლის საქმიანობას ფაქტობრივად სრულად წარმართავდა მესამე მოპასუხის მეუღლე - პირველი მოპასუხე, ანუ კასატორი. კლიენტთა მოზიდვის მიზნით, მსესხებელი აქტიურად ეწეოდა სარეკლამო კამპანიას, რის საფუძველზეც არაერთმა მოქალაქემ შეიტანა გარკვეული თანხა, კერძოდ: 2013-2016 წლებში მსესხებელმა მოქალაქეებისაგან ჯამურად სესხის სახით აიღო 34 359 020 ლარი, 70 194 445 აშშ დოლარი და 4 603 089 ევრო. თანხები, შესაბამისი პროცედურების გათვალისწინებით, უნდა გამოყენებულიყო უფრო მომგებიანი ეკონომიკური საქმიანობისათვის, რათა საზოგადოებას მიეღო შემოსავალი და უზრუნველეყო მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების დროულად და სრულყოფილად შესრულება. მიუხედავად აღნიშნულისა, მსესხებლის დირექტორმა (მეორე მოპასუხემ) რომელიც სრულად იყო პასუხისმგებელი საზოგადოების გამართულ საქმიანობაზე, პირველი მოპასუხის წაქეზებით და მესამე მოპასუხის დახმარებით, ყოველგვარი უზრუნველყოფისა და ეკონომიკური გათვლების გარეშე, გასცა სესხები, როგორც თავად პირველი მოპასუხის სახელზე, ისე ამ უკანასკნელის საკუთრებაში არსებულ, არამომგებიან საწარმოებზე. ჯამურად, სესხის სახით პირველი მოპასუხის სახელზე გაიცა მსესხებელთა მიერ შეტანილი 10 326 096 ლარი, 13 904 534 აშშ დოლარი და 796 136 ევრო, ხოლო შპს „გ–ზე“ - 328 000 ლარი და 108 300 აშშ დოლარი, რაც უკან არ დაუბრუნებიათ და პირველმა მოპასუხემ გამოიყენა პირადი შეხედულებისამებრ. მიღებული თანხების არამიზნობრივი ხარჯვიდან გამომდინარე, მსესხებელმა ვეღარ უზრუნველყო მოქალაქეთა წინაშე აღებული ფინანსური ვალდებულებების შესრულება. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 16.05.2018წ. განაჩენში, რომლითაც ძალაში დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განაჩენი, აღნიშნულია, რომ პირველი მოპასუხე რეალურად იყო კომპანიის ფაქტობრივი მმართველი.

23. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით გაუქმებულ იქნა სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, კერძოდ, სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს აღარ გააჩნიათ პრეიუდიციული ძალა, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქოსამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილია განაჩენი, თუმცა სსსკ-ის 309²⁰ მუხლის, ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია, ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს (იხ.: სუსგ №ას-1426-2018, 2019 წლის 11 აპრილის განჩინება). „საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ სსსკ-ის 106-ე მუხლზე მითითება ამავე კოდექსის 309²⁰ მუხლის მეორე ნაწილის გაუთვალისწინებლად არ შეიძლება. მართალია, სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი („ფაქტები იმის შესახებ, განხორციელდა თუ არა მოქმედება და ჩაიდინა თუ არა ეს მოქმედება ამ პირმა, რაც დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი, კანონიერ ძალაში შესული საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილებით, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქოსამართლებრივი შედეგების შესახებ, რომლის მიმართაც გამოტანილია საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილება“) 2010 წლის 24 სექტემბრის ცვლილების შედეგად ამოღებულ იქნა, მაგრამ იმავე წლის 15 დეკემბრის კანონის ცვლილებით, დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნების განხილვისას მოქმედებს განსხვავებული წესი, რაც იმას გულისხმობს, რომ კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენში მითითებული სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები ხელახლა არ დგინდება, ანუ ისინი დადგენილად მიიჩნევა (სსსკ-ის XXXIV თავი)“(იხ.: სუსგ №ას-638-605-2014, 22.04.2016წ.).

24. სსკ-ის 309²⁰ მუხლი ადგენს, თუ რა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად, ანუ ე.წ. პრეიუდიციად. მითითებული მუხლის მე-2 ნაწილის პირველ წინადადებაში ნათლად და მკაფიოდ იკითხება: ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობისაა მხოლოდ ზიანის ფაქტი და მიზეზობრივი კავშირი. საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული ამ სპეციალური წარმოების არსი სწორედ ისაა, რომ ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და წარმოშობილ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგია, ყველა აღნიშნული გარემოება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით მსჯელობას, შესაძლებელია, შეიცავდეს თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში, ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით (სსსკ-ის 309¹⁷ მუხლის მე-2 ნაწილი) (იხ.: სუსგ №ას-1322-2018, 4.04.2019წ.).

25. საკასაციო პალატის მითითებით, ერთმანეთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესი, დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარდგენილი სარჩელის ჩვეულებრივი წარმოებისაგან. კანონით მინიჭებული შესაძლებლობა, საქმე განხილულ იქნეს გამარტივებული წესით შემჭიდროვებულ ვადებში, მოსარჩელე მხარის დისპოზიციური უფლებაა და მას არ ეკრძალება სარჩელის წარდგენა საერთო საფუძველზე. გამარტივებული წარმოებით საქმის განსახილველად კი, მოსარჩელეს კანონი ვალდებულებას აკისრებს, სარჩელს თან დაურთოს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენი (თუ დანაშაული აშკარაა) ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციულსამართლებრივი აქტი, რითაც სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309¹⁷ მუხლის 1-ელი ნაწილი).

26. საკასაციო პალატის მითითებით, რაც შეეხება განსხვავებას დელიქტით მიყენებული ზიანის გამარტივებული და ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით განხილვას შორის, აღნიშნულთან მიმართებით, აღსანიშნავია, რომ გამარტივებული წესით საქმის განხილვის დროს არსებობს კანონიერ ძალაში არსებული განაჩენი, რომლითაც უტყუარად დასტურდება ზიანის ფაქტი და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, შესაბამისად, სასამართლო აღარ იკვლევს აღნიშნულ საკითხებს და დამატებითი მტკიცებულებების წარმოდგენის გარეშე დადასტურებულად მიიჩნევს მათ. სასამართლო კვლევისა და შეფასების საგანია მხოლოდ ზიანის ოდენობა იმ შემთხვევაში, როდესაც განაჩენით/ადმინისტრაციული სამართალდარღვვის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტით იგი არ არის დადგენილი. ასეთ დროს ზიანის ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულება მოსამარჩელემ უნდა წარადგინოს. ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით დელიქტის შედეგად მიყენებული ზიანის შესახებ სარჩელის განხილვის დროს კი, მხარეები, სსსკ-ის 102-ე და 103-ე მუხლების შესაბამისად, წარუდგენენ, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების, ასევე, ზიანის ფაქტის, მიზეზობრივი კავშირისა და ზიანის ოდენობის ამსახველ მტკიცებულებებს, ხოლო სასამართლო წარმოდგენილ მტკიცებულებებს სსსკ-ის 105-ე მუხლის შესაბამისად აფასებს.

27. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით საფუძველი შეიქმნა დასკვნისათვის, რომ მოსარჩელემ კომპანიისათვის სესხის სახით გადაცემული თანხა მოპასუხეთა განზრახი, ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების გამო ვერ დაიბრუნა, რისი გათვალისწინებითაც არსებობს დელიქტური ზიანის ანაზღაურებისათვის კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები.

28. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ განაჩენში მითითებული გარემოებები პრეიუდიციის რანგში რომც არ იქნეს განხილული, კასატორს არ წარუდგენია განაჩენით დადასტურებული ფაქტების გამაქარწყლებელი სამართლებრივად ვარგისი რაიმე მტკიცებულება (იხ.: სუსგ №ას-203-2020, 24.12.2020წ.).

29. საკასაციო პალატის მითითებით, განაჩენის თანახმად, მოსარჩელეს ზიანი მხოლოდ მსესხებელი კომპანიის ხელმძღვანელობის ქმედებების გამო არ მისდგომია, ბრალი პირველ მოპასუხესაც (კასატორსაც) მიუძღვის (იხ. წინამდებარე განჩინების 4.2-4.4 ქვეპუნქტები), რის გამოც განაჩენში მითითებულ სხვა პირებთან ერთად, კასატორიც ცნობილ იქნა დამნაშავედ, რისი გათვალისწინებითაც, მოცემულ დავაში, ეს უკანასკნელი მოწინააღმდეგე მხარის მიმართ ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირია. პალატა განმარტავს, რომ განაჩენის თანახმად, მართალია, პირველ მოპასუხეს (კასატორს) კომპანიაში არ გააჩნდა რაიმე სახის წილი და არ იყო კომპანიის თანამშრომელი, მაგრამ ის იყო კომპანიის ფაქტობრვი მმართველი, რაც სასამართლოში ამ უკანასკნელმაც დაადასტურა.

30. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძვლი ვერ გახდება კასატორის საკასაციო პრეტენზია, რომლის თანახმად, ზიანის მიყენებისათვის აუცილებელი ერთ-ერთი წინაპირობა, კერძოდ, მიზეზობრივი კავშირი კასატორის ქმედებასა და მოწინააღმდეგე მხარისათვის მიყენებულ ზიანს შორის არ დგინდება. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქმეში წარდგენილი განაჩენი თავისთავად ასაბუთებს ამგვარი მიზეზობრივი კავშირის არსებობას. საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების სამართლებრივ შეფასებას ზიანის ოდენობასთან მიმართებითაც.

31. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივად სწორი კვალიფიკაცია მისცა, ამასთან, კასატორმა სარწმუნოდ ვერ დაადასტურა მის მიერ მითითებული გარემოებები, ხოლო საპირისპიროდ მოსარჩელემ სასამართლოს წარუდგინა სათანადო მტკიცებულებები, რომელიც ამყარებდა მის სასარჩელო მოთხოვნას, რის გამოც სააპელაციო სასამართლოს განჩინება კანონიერია.

32. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

33. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (იხ.: სუსგები: №ას-112-2021, 07.07.2021წ.; №ას-47-2021, 17.05.2021წ.; №ას-94-2021, 06.07.2021წ.; №ას-1461-2020, 05.03.2021წ).

34. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

35. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

36. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ.ფ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე