საქმე №ას-218-2024 22 ივლისი, 2024 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - სს „ს.კ.ჯ.ჰ–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ლ.გ–ის (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორების მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სს „ს.კ.ჯ.ჰ–მა“ (შემდგომ - მზღვეველი, სადაზღვევო კომპანია, მოსარჩელე, კასატორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ლ.გ–ის (შემდგომ - მოპასუხე, აპელანტი) მიმართ მოპასუხისათვის 7 756.02 ლარის დაკისრების მოთხოვნით.

სარჩელის საფუძვლები

2. 2019 წლის 18 ნოემბერს, ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანდა სადაზღვევო კომპანიაში დაზღვეული ავტომობილი „რენჯ როვერი“ სახელმწიფო ნომრით ....... საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის შესაბამისი მოხელის მიერ, ამავე თარიღში შედგენილი ელექტრონული საჯარიმო ქვითრის თანახმად, სამართალდამრღვევად მიჩნეულია მოპასუხე. სამართალდარღვევის ოქმი არ გასაჩივრებულა. შპს „ჯ.მ–ის“ მიერ შედგენილი დეფექტური აქტის მიხედვით დაზღვეული ავტომობილის აღდგენის ღირებულება - 7 756.02 ლარია, რაც მზღვეველმა სრულად აუნაზღაურა დამზღვევს. მოსარჩელე სუბროგაციის პრინციპის საფუძველზე ითხოვს მოპასუხისათვის ამ თანხის დაკისრებას.

მოპასუხის შესაგებელი

3. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს დაზღვეული ავტომანქანის ბამპერის დაზიანება იმდენად უმნიშვნელო იყო, რომ შეუძლებელია, აღდგენისათვის 7 756.02 ლარის ღირებულების სამუშაოები დასჭირვებოდა. დაზიანებული ბამპერის თავდაპირველი სახით აღდგენა შესაძლებელი იყო მინიმალური დანახარჯით. თუკი მოსარჩელე მხარე არ მიმართავდა ექსპერტიზას, მოპასუხეს უნდა მისცემოდა ამის საშუალება, რითაც დადგინდებოდა დაზიანების ხარისხი და ღირებულება. დაზიანების ხარისხი განსაზღვრავდა, საჭირო იყო თუ არა ნაწილის შეცვლა. სადაზღვევო კომპანია ენდო მხოლოდ კერძო კომპანიის მიერ შედგენილ დეფექტურ აქტს, რომელიც არ წარმოადგენს საექსპერტო შეფასებას და ამავე დროს კომპანია ფინანსურად დაინტერესებული მხარეა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს დაეკისრა: 7 756.02 ლარის, სახელმწიფო ბაჟის – 233 ლარისა და იურიდიული მომსახურების მიზნით გაწეული ხარჯის – 310.24 ლარის ანაზღაურება მოსარჩელის სასარგებლოდ;

5. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება მოპასუხემ სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება:

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით – სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს დაეკისრა 2 000 ლარისა და სახელმწიფო ბაჟის - 60.06 ლარის ანაზღაურება მოსარჩელის სასარგებლოდ; სადაზღვევო კომპანიის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის დანარჩენი ნაწილი - 172.94 ლარი დარჩა სახელმწიფო ბიუჯეტში გადახდილად; მოსარჩელეს დაეკისრა 230.25 ლარის აპელანტისათვის ანაზღაურება. აპელანტს სააპელაციო საჩივარზე 2023 წლის 3 მაისს გადახდილი ბაჟიდან დაუბრუნდა 40 ლარი.

7. პალატის მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში, აპელანტმა/მოპასუხემ საქმის სააპელაციო განხილვის ეტაპზე განკარგა თავისი პროცესუალური უფლება 2 000 ლარის ზიანის ანაზღაურების ნაწილში სადაზღვევო კომპანიის სარჩელის ცნობით. ამასთან, სააპელაციო საჩივრით აპელანტი/მოპასუხე სადავოდ არ ხდის არც ავტოსაგზაო შემთხვევის ფაქტს და არც საკუთარ ბრალეულობას. ამდენად, ზიანის ანაზღაურების წინაპირობების არსებობა და ის გარემოება, რომ მოპასუხე ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული სუბიექტია, სადავო არ იყო.

8. მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების წესიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს ეკისრება ზიანის არსებობისა და მისი მოცულობის, ასევე, ქმედებასა და შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობის მტკიცების ტვირთი. შესაბამისად, ზიანის მიმყენებელმა უნდა დაამტკიცოს მის ქმედებაში მართლწინააღმდეგობისა და ბრალის არარსებობა (იხ.: სუსგ №ას-191-183-2016, 19.04.2016წ.). როგორც საქმის მასალებით დასტურდებოდა, სადაზღვევო კომპანიის მიერ ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანებული ა/მ „რენჯ როვერის“ აღდგენითი ღირებულება გაანგარიშებულია შპს „ჯ.მ–ის“ 2019 წლის 19 ნოემბრის დეფექტური აქტის საფუძველზე, რომლის თანახმად ავტომანქანის აღდგენითმა ღირებულებამ შეადგინა 7 756.02 ლარი, რაც სადაზღვევო კომპანიამ დამზღვევს აუნაზღაურა. ზიანისა და მისი ოდენობის დადასტურების მიზნით, მოსარჩელემ მტკიცებულების სახით წარმოადგინა პროფორმა ინვოისი და დაზიანებული ავტომანქანის ამსახველი ფოტომასალა. ინვოისის მიხედვით, ავტომანქანის აღდგენისთვის აუცილებელი იყო შემდეგი ავტონაწილების შეძენა და მომსახურების გაწევა: 1. სამღებრო სამუშაოები - 578.5 ლარი; 2. დაშლა-აწყობა - 240 ლარი; 3. პოლირება - 60 ლარი; 4. პარკინგის კამერა - 1450.62 ლარი; 5. ბამპერი წინა - 4279.70 ლარი; 6. კერხერის ხუფი - 53.00 ლარი; 7. ბამპერის მარცხენა ბადე - 244,90 ლარი; 8. ბამპერის შიდა პლასტმასი, მარცხენა - 346.5 ლარი; 9 ბამპერის ქვედა მოლდინგი -353.70. 10. ფარის „კერხერი“, მარცხენა - 149.10 ლარი.

9. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით (ფოტოსურათები და პატრულ-ინსპექტორის პატაკი) ვერ დასტურდებოდა მიზეზობრივი კავშირი მოპასუხის მიერ ჩადენილ მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეულ ქმედებასა და იმ დაზიანებებს შორის, რომლებზეც მოსარჩელე მიუთითებდა, კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილი პატრულ-ინსპექტორის პატაკით დგინდება, რომ შეჯახების შედეგად „რენჯროვერს დაუზიანდა წინა ბამპერი მარცხენა მხარეს“. სხვა იმგვარი რელევანტური მტკიცებულება (საექსპერტო დასკვნა), რაც დაადასტურებდა პროფორმა ინვოისში მითითებული დანარჩენი ნაწილების, ავტოსატრანსპორტო შემთხვევის შედეგად დაზიანების ფაქტს, მოსარჩელეს არ წარუდგენია. ამდენად, პალატამ დაასკვნა, რომ მტკიცების ტვირთის მქონე სადაზღვევო კომპანიამ თავისი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში ვერ დაადასტურა იმ გარემოებების არსებობა, რაც ერთმნიშვნელოვნად წარმოშობდა მოპასუხის მხრიდან იმ ზიანის სრულად ანაზღაურების ვალდებულებას, რაც მითითებულია 19.11.2019 წლის პროფორმა ინვოისში.

10. საქმის მასალებით არ დასტურდება ის გარემოება, რომ დაზღვეულ ავტომანქანაზე ვრცელდებოდა ლიცენზირებული სარემონტო ცენტრის საგარანტიო პირობა. სასამართლო დავალების საფუძველზე მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი, ავტომობილის დაზღვევის პირობების თანახმად კი, თუ დაზღვეული ავტომობილის ასაკი არ აღემატება სამ კალენდარულ წელს, ასანაზღაურებელი სარემონტო/აღდგენის/შეცვლის ხარჯების განსაზღვრისას მზღვეველი დაეყრდნობა ლიცენზირებულ სარემონტო ცენტრის კალკულაციას. 3 წელს ზემოთ ასაკის ავტომობილი შეფასდება არსებული საბაზრო ფასებიდან გამომდინარე და მასში გათვალისწინებული არ იქნება ლიცენზირებული სარემონტო ცენტრის კალკულაცია და ფასები (5.7.12 პუნქტი). თუ დაზღვეული ავტომობილის ასაკი აღემატება სამ კალენდარულ წელს და სადაზღვევო შემთხვევის შედეგად დაზიანებული ნაწილები არ ექვემდებარება აღდგენას - ანაზღაურდებოდა ამ ნაწილების მეორეული ნაწილებით ჩანაცვლების ღირებულება (5.7.13);

11. უდავო იყო, რომ დაზიანებული ავტომანქანის წლოვანება (დაზღვევის პოლისის თანახმად, მისი გამოშვების წელია 2014), სადაზღვევო შემთხვევის მომენტში (2019 წლის ნოემბერში), აღემატებოდა 3 წელს, შესაბამისად, არგუმენტებული იყო აპელანტის მოსაზრება, რომ დაზღვევის პირობების თანახმად, სადაზღვევო კომპანიას დაზიანებული ნაწილები უნდა შეეფასებინა არსებული საბაზრო ფასებიდან გამომდინარე და არა - ლიცენზირებული სარემონტო ცენტრის კალკულაციის გათვალისწინებით; ამასთანავე, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი დაზიანებული ნაწილები არ დაექვემდებარებოდა აღდგენას, სადაზღვევო კომპანია კისრულობდა ვალდებულებას, აენაზღაურებინა მეორეული ნაწილებით და არა ახლით ჩანაცვლების ღირებულება. სააპელაციო პალატის მითითებით, საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა დაზიანებული ნაწილების შეცვლის ნაცვლად შესაძლებელი იყო თუ არა მათი აღდგენა, რაც, შესაძლოა, ნაკლებ ხარჯთან ყოფილიყო დაკავშირებული.

12. ამასთან, პალატის მითითებით, პროფორმა ინვოისისა და მოსარჩელე მხარის განმარტების საფუძველზე, დაზღვეული ავტომანქანის დაზიანებული ბამპერის ახლით შეცვლის აუცილებლობის ფაქტის უტყუარად დადასტურებულად მიჩნევის პირობებშიც კი, მზღვეველსა და დამზღვევს შორის არსებული შეთანხმების (დაზღვევის პირობების) თანახმად, არ არსებობდა ლიცენზირებული სარემონტო ცენტრის ინვოისით განსაზღვრული წინა ბამპერის და შესრულებული სამუშაოების ღირებულების აპელანტისათვის (მოპასუხე) სრულად დაკისრების საფუძველი. მოსარჩელემ (მოწინააღმდეგე მხარემ) არათუ ვერ წარადგინა, ვერც კი მიუთითა, თუ რა ბედი ეწია ავტომანქანის შეცვლილ ნაწილებს, რომელზედაც საფუძვლიან პრეტენზიას აცხადებდა აპელანტი, რომელსაც ნებისმიერ შემთხვევაში, აღნიშნული ნაწილების მიღებისა და ზიანის შემცირების უფლება ჰქონდა, დაზიანებული ნაწილების ახლით თუ მეორეული ნაწილებით შეცვლისას, რაც მას მოესპო სადაზღვევო კომპანიის მხრიდან დელიქტორის უფლებებისადმი არაგულისხმიერი დამოკიდებულების გამო.

13. საქმის სააპელაციო განხილვის ეტაპზე სპეციალისტის სახით დაკითხულმა ვ.თ–ძემ სასამართლოს განუმარტა, რომ დაზღვეული ავტომობილი „რენჯ როვერი“ ძვირად ღირებული სახეობაა, აქვს ალუმინის კორპუსი და მისი დეტალები ბაზარზე შეფასებულია მაღალ ფასად; საგარანტიო პერიოდში მისი დაზიანების შემთხვევაში ნაწილები უნდა ჩანაცვლდეს ახლით და მხოლოდ შესაბამის სერვისცენტრებში; რაც შეეხება შეცვლილი ნაწილების თაობაზე ინფორმაციას: „სადაზღვევო კომპანია ხშირ შემთხვევაში მოდის და მიაქვს“ ჩანაცვლებული ნაწილები; თუკი ავტომობილის მესაკუთრე ითხოვს დაზიანებული ნაწილის გადაცემას, ამის შესახებ ატყობინებენ მზღვეველს და მისი თანხმობის შემთხვევაში გადაეცემა ავტომობილის მფლობელს; ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ სერვისცენტრის მიერ განსაზღვრულ ვადაში მზღვეველი შეცვლილ ნაწილებს არ წაიღებს, ცენტრის დამოუკიდებელი კონრტრაქტორი უზრუნველყოფს ჩანაცვლებული ნაწილების გამოყენებას (უტილიზაციას). სპეციალისტის განმარტებით, კონკრეტულ შემთხვევაში, ავტომობილის ჩანაცვლებული ნაწილები სად იმყოფება მისთვის უცნობია, თუმცა „ამხელა ნაწილი“ (ანუ ბამპერი), ნაკლებ სავარაუდოა დაქვემდებარებოდა უტილიზაციას (იხ.: სპეციალისტის განმარტება. 18.09.2023წ. სხდომის ოქმში). შესაბამისად, ლოგიკურია, რომ მოპასუხეს, რომელმაც სადაზღვევო კომპანიას უნდა აუნაზღაუროს თუნდაც უმნიშვნელოდ დაზიანებული ბამპერის ახალი ბამპერით ჩანაცვლების საფასური, მოთხოვნის შემთხვევაში უნდა გადაეცეს შეცვლილი „ძვირადღირებული ბამპერი“ ან ამ ნაწილის ნარჩენი ღირებულება უნდა გამოაკლდეს მისთვის სუბროგაციის წესით დასაკისრებელ თანხას.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

14. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება მოსარჩელემ საკასაციო წესით გაასაჩივრა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

15. სააპელაციო სასამართლომ არ გათვალისწინა, რომ მოწინააღმდეგე მხარე ყველა სტადიაზე შემოიფარგლა მხოლოდ ახსნა-განმარტებით, რაც არ არის საკმარისი მტკიცების ტვირთის რეალიზებისთვის. ანაზღაურებას ექვემდებარება ზიანის ის ოდენობა, რაც დასტურდება აღდგენითი სამუშაოების მწარმოებელი კომპანიის მიერ შედგენილი აქტით და რეალურად ანაზღაურებული თანხით. მოწინააღმდეგე მხარეს აქტის საპირისპირო მტკიცებულება არ წამოუდგენია, აქედან გამომდინარე, მისი პოზიცია ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებით არ არის არგუმენტირებული, გამყარებული შესაბამისი მტკიცებულებებით და სასამართლოს მიერ არ უნდა გათვალისწინებულიყო, როგორც ზიანის ოდენობის საწინააღმდეგოდ წარმოდგენილი კვალიფიციური შედავება.

16. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ „პირვანდელ მდგომარეობაში“ იგულისხმება დაზიანებული ნივთის იმგვარად აღდგენა, რომ არ დაკარგოს არა მხოლოდ ფუნქცია, არამედ დაზიანებამდე არსებული ღირებულება. წარმოდგენილ დეფექტურ დასკვნაში არ არის მითითებული, რომ დაზიანებული დეტალები იცვლებოდა მაინცდამაინც ახალი დეტალებით. გარდა აღნიშნულისა, სამოქალაქო სამართალში მოქმედებს პრინციპი „affirmanti, non negati, incumbit probatio“ - „მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს“. შესაბამისად, მოწინააღმდეგე მხარე მიუთითებდა რა დაზიანებული დეტალების მეორეული დეტალებით ჩანაცვლებაზე, არ აქვს წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომ მსგავსი მოდიფიკაციის ავტომობილის მეორეული დეტალები ბაზარზე ფიზიკურად არსებობდა, წარმოდგენილი არ არის არც მათი ფასები, ასეთის არსებობის შემთხვევაში. შესაბამისად, არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების არც ფაქტობრივი და არც სამართლებრივი საფუძვლები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

17. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

18. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

19. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

20. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

21. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

22. მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, მოთხოვნის - მოპასუხისათვის 7 756.02 ლარის დაკისრების სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ-ის) 832.1 (თუ დამზღვევს შეუძლია ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა წაუყენოს მესამე პირს,მაშინ ეს მოთხოვნა გადადის მზღვეველზე, თუკი ის უნაზღაურებს დამზღვევს ზიანს. თუ დამზღვევი უარს იტყვის მესამე პირის მიმართ თავის მოთხოვნაზე ან მისი მოთხოვნის უზრუნველყოფის უფლებაზე, მაშინ მზღვეველი თავისუფლდება ზიანის იმ ოდენობით ანაზღაურების მოვალეობისაგან, რამდენიც მას შეეძლო, მიეღო თავისი ხარჯების ასანაზღაურებლად უფლების განხორციელებასთან ან მოთხოვნის წაყენებასთან დაკავშირებით), 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) მუხლები.

23. სადაზღვევო რისკის რეალიზაციის უშუალო შედეგია სადაზღვევო შემთხვევა, რომლის დადგომაც უცნობ, არაპროგნოზირებად მოვლენას უკავშირდება. უცნობი შეიძლება იყოს, დადგება თუ არა სადაზღვევო შემთხვევა, ან როდის დადგება იგი. დაზღვევის მიზანი მიღწევადია უშუალოდ დაზღვევის სფეროში არსებული მექანიზმებით, რომელი მექანიზმებიც უშუალოდ რეაგირებენ ზიანის მიმყენებლის მართლსაწინაღმდეგო ქცევაზე. აღნიშნული კი, თავის მხრივ, განაპირობებს სადაზღვეო ურთიერთობებში სუბროგაციის პრინციპის არსებობას, რაც იმპლიმენტირებულია ამავე კოდექსის 832-ე მუხლში (იხ.: სუსგ №ას-812-2022 , 05.10.2022წ.). დაზღვევის კონტექსტში, სუბროგაციის დოქტრინა მზღვეველისა და დამზღვევის ურთიერთობის ორ ძირითად ასპექტთან ასოცირდება: პირველ რიგში, იგი უფლებას აძლევს მზღვეველს, განახორციელოს და დაიცვას ის უფლებები, რომელიც დამზღვევს ზიანის მიმყენებელი მესამე პირის მიმართ აქვს; მეორე, სუბროგაციის დოქტრინა ხელს უშლის დამზღვევის უსაფუძვლო გამდიდრებას, ეს კი სრულ შესაბამისობაშია “ორმაგი კომპენსაციის აკრძალვის პრინციპთან” (იხ.: Skiner M, Gross J., Subrogation, 7.06.2007, http://www.allens.com.au/pubs/pdf/insur/pap7jun06.pdf.) (იხ.: სუსგ №ას-812-2022 , 05.10.2022წ.).

24. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სსკ-ის 832-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, თუ დამზღვევს შეუძლია, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა წაუყენოს მესამე პირს, მაშინ ეს მოთხოვნა გადადის მზღვეველზე, თუკი ის უნაზღაურებს დამზღვევს ზიანს. ნორმის აღნიშნული დანაწესი ითვალისწინებს იმგვარ შემთხვევას, როდესაც მზღვეველზე გადადის იმ მოთხოვნის უფლება, რაც აქვს დამზღვევს ზიანის მიყენებაზე პასუხისმგებელი პირის მიმართ და ეს უფლება გადადის მზღვევლის მიერ გაცემული სადაზღვევო საზღაურის ფარგლებში. მოთხოვნის უფლების ასეთი გადასვლა ცნობილია „სუბროგაციის“ პრინციპის სახით. ეს პრინციპი გულისხმობს ისეთ შემთხვევას, როდესაც ერთი მხარე იკავებს სხვა პირის ადგილს ისე, რომ მას შეუძლია თავის სასარგებლოდ განახორციელოს ამ უკანასკნელის უფლებები მესამე პირის მიმართ. სუბროგაციის მეშვეობით, დამზღვევის ნაცვლად, მზღვეველს წარმოეშობა უფლება, გაცემული სადაზღვევო საზღაურის ფარგლებში, დამზღვევის ქონებრივი ინტერესის ხელმყოფისაგან მოითხოვოს მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. სუბროგაციის დროს დამზღვევის, როგორც დაზარალებულის, ე.ი. როგორც კონკრეტული ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის კრედიტორის ადგილს იკავებს სადაზღვევო კომპანია (მზღვეველი). ასეთ შემთხვევაში არა ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსი, არამედ იცვლება ამ ურთიერთობის კრედიტორი. ამ დროს ახალი მოთხოვნა კი არ წარმოიშობა, არამედ იცვლება მხოლოდ კრედიტორი, კერძოდ, დაზარალებული დამზღვევი – სადაზღვევო კომპანიით (მზღვევლით). სუბროგაციის დროს მზღვეველი ცვლის დამზღვევს იმ ვალდებულებაში, რომელიც წარმოიშვა ზიანის მიყენებისაგან (იხ.: სუსგ №ას-581-549-2011, 05.09.2012 წ.; №ას-809-776-2016, 04.04.2017წ.; №ას-812-2022, 05.10.2022წ.; №ას-1598-2023, 20.03.2024წ.).

24. აღსანიშნავია, რო სუბროგაციის საფუძველზე კანონმდებელი ცდილობს ორი მიზნის მიღწევას: პირველი, დაზღვეულმა არ უნდა მიიღოს ორმაგი კომპენსაცია ზიანის მიმყენებელი მესამე პირისა და მზღვეველისაგან, ანუ დამზღვევი არ უნდა გამდიდრდეს უსაფუძვლოდ და მეორე, ზიანის მიმყენებელმა მესამე პირმა, სადაზღვევო ანაზღაურების საფუძველზე, არ უნდა ნახოს სარგებელი, კერძოდ, იგი არ უნდა გათავისუფლდეს პასუხისმგებლობისაგან (იხ.: სუსგ №ას-812-2022, 05.10.2022წ.).

25. სსკ-ის 832-ე მუხლით მინიჭებული უფლების რეალიზაცია დამოკიდებულია ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოებების არსებობაზე, კერძოდ, სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემადგენლობაზე. ნორმა ითვალისწინებს დელიქტურ პასუხისმგებლობას, რომელიც დგება ზიანის მიყენების შედეგად. თავისთავად დელიქტური პასუხისმგებლობა, როგორც იურიდიული პასუხისმგებლობის ერთ-ერთი სახე, წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით ზიანის მიყენების შედეგად წარმოშობილი ვალდებულებაა, რომლის სტრუქტურულ ელემენტს წარმოადგენს მიზეზშედეგობრივი კავშირი და ბრალი. შესაბამისად, პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელია გათვალისწინებულ იქნეს მიზეზშედეგობრივი კავშირი მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და შედეგს შორის (იხ.: სუსგ №ას-809-776-2016, 04.04.2017წ.; №ას-1523-2019, 24.01,2020 წ.).

26. წინამდებარე საკასაციო საჩივრით სადავოა სადაზღვევო შემთხვევით წარმოშობილი ზიანის ოდენობა, მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილ ზიანს შორის. კასატორი ამტკიცებს, რომ საქმეში წარდგენილი აღდგენითი სამუშაოების მწარმოებელი კომპანიის მიერ შედგენილი აქტი და რეალურად ანაზღაურებული თანხა, საკმარისი მტკიცებულებებია ზიანის ოდენობის დასადასტურებლად, რაც უსაფუძვლოდ არ გაიზიარა სააპელაციო სასამართლომ.

27. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის მტკიცებას და განმარტავს, მხარეთა თანასწორობის საყისზე დამყარებული მართლმსაჯულების განხორციელებისას (სსსკ-ის მე-5 მუხლი) სასამართლოს, მოთხოვნის საფუძვლიანობასთან მიმართებით არ გააჩნია წინასწარ ჩამოყალიბებული აზრი, არამედ მხარეთა მონაწილეობით დგინდება იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტები სასამართლო სხდომაზე. სასამართლოსათვის რაიმე მტკიცებულებას წინასწარ დადგენილი ძალა არ გააჩნია, არამედ, სსსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით მტკიცებულების ყოველმხრივი შესწავლა-გამოკვლევის საფუძველზე ადგენს სასამართლო მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებებს და ამ გზით ყალიბდება სადავო ფაქტის არსებობა-არარსებობის თაობაზე მოსამართლის შინაგანი რწმენა. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედი მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი გულისხმობს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის ისე განაწილებას, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელთა მტკიცება მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია, ანუ მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა - მას, ვინც უარყოფს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და უკავშირდებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას (კვალიფიციური შედავების მნიშვნელობა ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის მიზნებისათვის). მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები კი უნდა იყოს დასაბუთებული და, იმავდროულად, უნდა დასტურდებოდეს რელევანტური მტკიცებულებებით (სსსკ-ის 102.3 მუხლი).

28. მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სსსკ-ის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით შეაფასა კასატორის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები და მართებულად დაასკვნა, რომ 19.11.2019 წლის პროფორმა ინვოისი არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს მასში ასახული ოდენობით ზიანის არსებობის დამადასტურებელ საკმარის მტკიცებულებად. საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნებს, რომ სადავო გარემოებების დადასტურების მიზნით, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი არ არის საკმარისი მტკიცებულებები, რაც ერთმნიშვნელოვნად განაპირობებდა ზიანის სრულად ანაზღაურების ვალდებულებას, რადგან ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომლის არსებობის ფაქტი მოსარჩელისგან დადასტურებულია. ამ შემთხვევაში, მოსარჩელემ, მისი მტკიცების ფარგლებში, ვერ დაადასტურა ზიანის, 7 756.02 ლარის სრულად არსებობის ფაქტი, რაც სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საფუძველი გახდა.

29. ამდენად, სსკ-ის 832-ე მუხლით მინიჭებული შესაბამისი ოდენობით ზიანის მიყენების და მოპასუხის ქმედებასა და შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირი მოსარჩელეს მის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებით უნდა დაედასტურებინა, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც მოპასუხე მიყენებული ზიანის ოდენობას სადავოდ ხდიდა. მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებით უტყუარად არ დასტურდება მიზეზშედეგობრივი კავშირი მოპასუხის მიერ ჩადენილ მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეულ ქმედებასა და იმ ოდენობით ზიანს შორის, რაზეც კასატორი მიუთითებს.

30. დაზღვევის ხელშეკრულების მხარეები მოქმედებენ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების ფარგლებში, საკუთარი ეკონომიკური ინტერესების გათვალისწინებით, რის გამოც მზღვევლის მიერ მითითებული ოდენობით ზიანის ანაზღაურება ვერ იქნება ავტომატურად მესამე პირებისთვის მბოჭავი. ასეც რომ იყოს, დაზღვევის ხელშეკრულების მიხედვით, სადაზღვევო კომპანიას დაზიანებული ნაწილები უნდა შეეფასებინა არსებული საბაზრო ფასებიდან გამომდინარე და არა - ლიცენზირებული სარემონტო ცენტრის კალკულაციის გათვალისწინებით, რამდენადაც დაზიანებული ავტომანქანის წლოვანება აღემატებოდა 3 წელს. ამასთანავე, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი დაზიანებული ნაწილები არ დაექვემდებარებოდა აღდგენას, სადაზღვევო კომპანია კისრულობდა ვალდებულებას, აენაზღაურებინა აღნიშნული ნაწილების მეორეული ნაწილების და არა - ახლით ჩანაცვლების ღირებულება.

31. არ არის გასაზიარებელი კასატორის პრეტენზია, რომ მოპასუხეს უნდა წარედგინა მტკიცებულება, რომ მსგავსი მოდიფიკაციის ავტომობილის მეორეული დეტალები ბაზარზე ფიზიკურად არსებობდა და რა იყო მათი საფასური. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარე, რომელსაც ეკისრება მტკიების ტვირთი, ვალდებულია, წამოადგინოს ძირითადი მტკიცებულება. ძირითადი მტკიცებულება სათანადოა იმ შემთხვევაში, თუ იგი ახერხებს სასამართლოს დარწმუნებას. ზიანის ოდენობის შედავების პირობებში, სწორედ სადაზღვევო კომპანია იყო ვალდებული, ზიანის ოდენობის დამადასტურებელი სათანადო მტკიცებულება წარმოედგინა და მხოლოდ ამის შემდეგ იქნებოდა მოპასუხე ვალდებული, ამგვარი მტკიცებულება სათადადოდ გაექარწყლებინა საპირისპირო მტკიცებულებით. გარდა ამისა, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს იმ მითითებასაც, რომ მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი ზიანის ოდენობის მოპასუხისათვის სრულად დაკისრების წინაპირობები არ არსებობს იმიტომაც, რომ, ამ უკანასკნელის მიერ ავტომანქანის შეცვლილი ნაწილების მოთხოვნის მიუხედავად (რამდენადაც მოპასუხეს მათი მიღებისა და ზიანის შემცირების უფლება ჰქონდა), მოპასუხეს ისინი არ გადაეცა და მოსარჩელემ ვერ კი მიუთითა, თუ რა ბედი ეწია მათ.

32. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სამართლებრივად ძირითადად სწორად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, რის შედეგადაც მიიღო კანონიერი და უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისი გადაწყვეტილება.

33. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

34. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

35. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

36. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, კასატორს დაუბრუნდება 300 ლარის 70% - 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს.კ.ჯ.ჰ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. სს „ს.კ.ჯ.ჰ–ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის (საგადასახადო დავალება №1709185664, გადახდის თარიღი 29.02.2024), 70% - 210 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

მირანდა ერემაძე

ვლადიმერ კაკაბაძე