საქმე №ას-1491-2022 15 დეკემბერი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.გ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 28 სექტემბრის განჩინებით საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს (შემდგომში - „მოპასუხე“, „სამინისტრო“ ან „კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 24 ნოემბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც ნ.გ–ის (შემდგომში - „მოსარჩელე“) სასარჩელო მოთხოვნა დაკმაყოფილდა და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა: ამ უკანასკნელის მიერ სახელმწიფოსათვის გადახდილი თანხის - 34 400 აშშ დოლარის დაბრუნება, გადაწყვეტილების აღსრულების დროისათვის არსებული კურსით ეროვნულ ვალუტაში, ასევე, მოსარჩელის მიერ ქონების გაუმჯობესებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება 286 335 ლარის ოდენობით.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს 23.06.1998წ. N1-3/433 ბრძანებით საპრივატიზაციო სიაში შეტანილ იქნა ....... გამზირი N49-ში მდებარე ჩოგბურთის კორტები და ნიჩბოსნობის ბაზა. სხვა ქონებებთან ერთად, ზემოთ აღნიშნულ ორ ქონებაზე 1998 წლის 10 სექტემბერს გამოცხადდა კონკურსი, რომელშიც მონაწილეობა მიიღო მოსარჩელემ და 18.09.1998წ. N1-4/578 ბრძანებით გამარჯვებულად გამოცხადდა. ჩოგბურთის კორტების საპრივატიზაციო ფასი შეადგენდა - 16 555 აშშ დოლარს, ხოლო ნიჩბოსნობის ბაზის - 17 875 აშშ დოლარს. მოსარჩელესა და საპრივატიზაციო კომისიას შორის 1998 წლის 25 სექტემბერს დაიდო N1/31 მიღება-ჩაბარების აქტი ნიჩბოსნობის ბაზის გადაცემაზე, ხოლო იმავე ქონებაზე 1998 წლის 29 სექტემბერს მოსარჩელესა და საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროს წარმომადგენლებს შორის დაიდო საპრივატიზაციო ხელშეკრულება და განისაზღვრა შესაბამისი ვალდებულებები. აღნიშნულ პერიოდში მოსარჩელეს გადაეცა მფლობელობა 449,7 კვ.მ არასაცხოვრებელ ფართზე. მოსარჩელესა და საპრივატიზაციო კომისიას შორის 1998 წლის 25 სექტემბერს ასევე დაიდო N1/32 მიღება-ჩაბარების აქტი ჩოგბურთის კორტების გადაცემაზე, ხოლო იმავე ქონებაზე 1998 წლის 29 სექტემბერს დაიდო საპრივატიზაციო ხელშეკრულება (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 15-29).

2.2. მოსარჩელის მიერ პრივატიზებული უძრავი ქონების შესაძენად 2000 წლის 09 ოქტომბრამდე გადახდილია საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსთან დადებული საპრივატიზაციო ხელშეკრულებებით განსაზღვრული ფასი. კერძოდ, ჩოგბურთის კორტების საპრივატიზაციო ფასი შეადგენდა 16 555 აშშ დოლარს, ხოლო ნიჩბოსნობის ბაზის - 17 875 აშშ დოლარს, მთლიანობაში გადახდილია 34 430 აშშ დოლარის შესაბამისი თანხა ლარში (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 30-35).

2.3. საპრივატიზაციო კონკურსში გამარჯვებისა და ილია ჭავჭავაძის გამზირი N49-ში მდებარე არასაცხოვრებელი ფართების 25.09.1998წ. მიღება-ჩაბარების აქტებით მოსარჩელისათვის გადაცემის შემდგომ, 1998 წლიდან ქონებაზე მფლობელობის შეწყვეტამდე მოსარჩელემ განახორციელა მთელი რიგი სამუშაოები, მათ შორის, არა მხოლოდ სარემონტო და სარეკონსტრუქციო, ასევე, სამშენებლო სამუშაოები. მოსარჩელის მიერ გაწეული ხარჯის ოდენობა მთლიანობაში შეადგენს 218 960 აშშ დოლარის შესაბამის თანხას ლარში, რაც 597 761 ლარია (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 51).

2.4. მოსარჩელეს ინვესტირების მოვალეობა სახელმწიფოს წინაშე ნაკისრი ვალდებულებებით ჰქონდა განსაზღვრული (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 21-24, 26-29).

2.5. სასამართლომ მხარეთა შორის დადებული საპრივატიზაციო ხელშეკრულებები ბათილად ცნო. აღნიშნული გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში შევიდა 2005 წლის 21 სექტემბერს (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 69-87).

3. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სააპელაციო საჩივარი ძირითადად იმ არგუმენტს ემყარება, რომ საპრივატიზებო თანხის დაბრუნების თაობაზე მოთხოვნა ხანდაზმულია; ამასთან, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი, 11.04.2006წ. და 23.07.2002წ. აუდიტის დასკვნები სარწმუნო არ არის; როდესაც მოსარჩელე სადავო ქონებაზე სარემონტო სამუშაოებს ახორციელებდა, სასამართლოში უკვე მიმდინარეობდა დავა პრივატიზებული ქონების საკუთრების უფლების კანონიერებაზე, რის გამოც პრივატიზებულ ობიექტზე ხარჯების გაწევა მოსარჩელის რისკის სფეროშია.

4. სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ ვინაიდან მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებები სასამართლომ ბათილად ცნო, მოსარჩელის მოთხოვნები სწორედ ბათილად ცნობის შედეგად დამდგარი უკუმოთხოვნებიდან გამომდინარეობს და არა სახელშეკრულებო ბოჭვიდან. შესაბამისად, მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაზე ხანდაზმულობის საერთო - ათწლიანი ვადა უნდა გავრცელდეს. საქმეში წარდგენილია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 21.10.2005წ. განჩინება, რომლითაც მოსარჩელისათვის ყველაზე ადრე 2005 წლის 21 ოქტომბერს გახდა ცნობილი მისი მოთხოვნის წარმოშობის შესახებ, სარჩელი წარდგენილია 2015 წლის 19 ოქტომბერს, რაც გულისხმობს, რომ განმცხადებლის მიერ ხანდაზმულობის საერთო - 10 წლიანი ვადა დაცულია.

5. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მოსარჩელეს მოპასუხისათვის გადახდილი აქვს 34 430 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი; დადგენილია ასევე აღნიშნული შესრულებით მოსარჩელის ხარჯზე ვითომ - კრედიტორის, მოპასუხის გამდიდრების ფაქტი; ამასთან, სახეზეა მესამე პირობა - ბათილია მხარეთა შორის დადებული საპრივატიზაციო ხელშეკრულებები, რომლებიც მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის საპრივატიზაციო თანხის გადახდის ვალდებულების წარმოშობის საფუძველია. შესაბამისად, მოცემულ შემთხვევაში ვალდებულება გარიგების ბათილობის გამო არ არსებობს. აქედან გამომდინარე, სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძველს ქმნის შესრულების კონდიქცია, რომელიც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტითაა გათვალისწინებული.

6. სააპელაციო პალატამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 159-ე მუხლზე დაყრდნობით აღნიშნა, რომ ვინაიდან მოსარჩელეს ჩოგბურთის კორტები და ნიჩბოსნობის ბაზა საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის სამინისტროსთან დადებული საპრივატიზაციო ხელშეკრულებების საფუძველზე გადაეცა, იგი ნივთებს მართლზომიერად ფლობდა და, შესაბამისად, კეთილსინდისიერი მფლობელია. მოსარჩელე საპრივატიზაციო ხელშეკრულებებით გადაცემული ქონების კეთილსინდისიერ მფლობელად მიჩნეულ უნდა იქნეს აღნიშნული ხელშეკრულებების ბათილობის თაობაზე სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე, რადგან სწორედ აღნიშნული გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამ გამოაცალა მოსარჩელის მხრიდან სადავო ქონების მართლზომიერ ფლობას სამართლებრივი საფუძველი.

7. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, დადგენილია, რომ მოსარჩელეს ერთი წლის განმავლობაში ობიექტზე სარემონტო სამუშაოების ჩატარება, მიმდებარე ტერიტორიის კეთილმოწყობა, ეკოლოგიური პირობების დაცვა და პროფილის შენარჩუნება 29.09.1998წ. სახელშეკრულებო ვალდებულებებით ჰქონდა ნაკისრი (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 21-29), რაც ცხადყოფს იმას, რომ სადავო ქონებაზე განხორციელებული გაუმჯობესება მოსარჩელის სახელშეკრულებო ვალდებულება იყო. აღნიშნული კი საფუძველს აცლის მსჯელობას მის მიერ ხარჯების თვითნებურად, საკუთარი რისკით გაღების თაობაზე. ამდენად, მოსარჩელის მიერ აღნიშნული სამუშაოების განხორციელება არამართლზომიერად ვერ შეფასდება და გაწეული ხარჯი მოსარჩელისათვის, როგორც კეთილსინდისიერი მფლობელისათვის, ანაზღაურებას ექვემდებარება. გაღებული ხარჯები მართლზომიერად მიიჩნევა იმ გარემოების მიუხედავად, რომ ხარჯების გაღება იმ დროს ხდებოდა, როდესაც საპრივატიზაციო დოკუმენტაციის თაობაზე სასამართლოში ადმინისტრაციული დავა მიმდინარეობდა. ამ ფაქტობრივი მოცემულობის პირობებში მოსარჩელის ქმედება მაინც კეთილსინდისიერი მფლობელის ქმედების მასშტაბით ფასდება, რადგან, ჯერ ერთი, მოსარჩელე ხარჯების გაღებით საინვესტიციო ვალდებულებას ასრულებდა, რომელიც ერთწლიანი ვადით იყო შემოსაზღვრული, და მეორე, ადმინისტრაციული დავის ინიცირება a priori საპრივატიზაციო ხელშეკრულებების ბათილობას არ ნიშნავს. ასეთ შემთხვევაში მფლობელობას არამართლზომიერს ხდის და იმავდროულად მფლობელს არაკეთილსინდისიერად აქცევს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის ფაქტი, რომლითაც ფლობის მართლზომიერებას კანონისმიერი საფუძველი ეცლება და ამის თაობაზე მფლობელი ინფორმირებულია.

8. მოსარჩელის მიერ ქონების გაუმჯობესებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობასთასთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქმეში წარდგენილია: შპს „ბ.კ–ის“ 23.07.2002წ. აუდიტორული დასკვნა ჩოგბურთის კორტებზე განხორციელებული სამუშაოების შედეგად მისი საბაზრო ღირებულების განსაზღვრის შესახებ (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 50) და 11.04.2006წ. აუდიტორული დასკვნა მოსარჩელის მიერ ჩოგბურთის კორტებზე (277,9 კვ.მ) და ნიჩბოსნობის ბაზაზე (449,7 კვ.მ) ჩატარებული სამშენებლო და სარემონტო სამუშაოების განფასებისა და საბაზრო ფასის დადგენის შესახებ, რომლის თანახმად, მოსარჩელის მიერ გაღებული ხარჯების ოდენობა 398 720 ლარია (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 51). ასევე წარდგენილია ჩოგბურთისა და ნიჩბოსნობის ბაზაზე ჩატარებული სამუშაოების ხარჯთაღრიცხვა N1 (იხ. ტ. I, ს.ფ. 52-60) და ჩოგბურთის კორტებზე ჩატარებული სამუშაოების ხარჯთაღრიცხვა N2 (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 61-62), რომელთა მიხედვით, დასახელებულ ობიექტებზე შესრულებული სამუშაოების ღირებულება 286 335 (193 808+92 527) ლარს შეადგენს. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ სადავო ქონება იმთავითვე სახელმწიფოს ბალანსზე იყო, რაც ნიშნავს იმას, რომ მას შესაძლებლობა ჰქონდა წარედგინა მტკიცებულებები იმის თაობაზე, რომ სადავო ქონება გაუმჯობესებული არ არის და იმავე მდგომარეობაშია, როგორც მოსარჩელისათვის საპრივატიზებო ობიექტების გადაცემამდე არსებობდა; ან იმის შესახებ, რომ ჩოგბურთის კორტები და ნიჩბოსნობის ბაზა გაუმჯობესებას არ საჭიროებდა და მასზე გაწეული ხარჯები მოსარჩელემ თვითნებურად გაიღო; ასევე, მტკიცებულება გაუმჯობესების აღარ არსებობის ან გასაუმჯობესებლად უფრო მცირე ოდენობით ხარჯების გაღების აუცილებლობისა და გაღებული ნამეტი ხარჯის უსაფუძვლობის თაობაზე. თუმცა, ამ სახის მტკიცებულებები მოპასუხეს არ წარუდგენია.

9. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 163-ე მუხლით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 102.1, 105-ე მუხლებით და ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში სახეზე იყო მოპასუხისათვის 286 335 ლარის დაკისრების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი.

10. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

12. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

13. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

14. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

15. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ წარმოუდგენია.

16. საკასაციო საჩივრის თანახმად:

16.1. სასამართლომ სათანადოდ არ შეაფასა მოსარჩელის მიერ ჩოგბურთის კორტებზე და ნიჩბოსნობის ბაზაზე სარემონტო სამუშაოების ჩატარებასთან დაკავშირებული სადავო გარემოებები და მხარის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები, კერძოდ, 11.04.2006წ. და 23.07.2002წ. აუდიტის დასკვნების შინაარსი და მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი თანხის ოდენობის კეთილსინდისიერება;

16.2. სასამართლომ მტკიცებულებების არარსებობის მიუხედავად, მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ სადავო უძრავ ქონებაზე გასწია ხარჯი. არ არსებობს მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა თუ რა ოდენობის ხარჯი იყო რეალურად სადავო ფართზე გაწეული. ამასთან, საფუძველს მოკლებული არ უნდა იყოს ის არგუმენტი, მოსარჩელის მიერ საერთოდ შესრულდა თუ არა სარემონტო სამუშაოები, რადგან 30.05.2002წ. სასამართლო გადაწყვეტილებით ასევე ბათილად იქნა ცნობილი შპს „ო–თან" დადებული საიჯარო ხელშეკრულებები და სრულიად შესაძლებელია, რომ სარემოტო სამუშაოები მეიჯარესაც შეესრულებინა. მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა კონკრეტულად რა სახის ხარჯი იქნა გაწეული, რამდენად აუცილებელი იყო ამ ხარჯის გაწევა და ემსახურებოდა თუ არა სადავო ნივთის გაუმჯობესებას, თუ იგი მხოლოდ მოსარჩელის, როგორც ნივთის მოსარგებლის ინტერესებიდან გამომდინარე იქნა გაწეული;

16.3. შპს „ბ.კ–ის" 2002 წლის და შპს „კ–ის" 11.04.2006წ. აუდიტორულ დასკვნებში მითითებული დანახარჯების ოდენობა დოკუმენტურად არ დასტურდება. საქმეში წარდგენილი ხარჯთაღრიცხვა, რომელიც 2006 წლის აუდიტორული დასკვნის ერთადერთი საფუძველია, შედგენილია თავად დამკვეთის მიერ, სამშენებლო მასალების შესყიდვის ქვითრებისა და ანგარიშფაქტურების გარეშე, ანუ აუდიტმა მარტივი მათემატიკური დაჯამებით მოახდინა თანხის ასახვა დასკვნაში, რომელიც არანაირ პროფესიულ მეთოდოლოგიას არ ექვემდებარება. სასამართლო კი სწორად ამ დოკუმენტს დაეყრდნო;

16.4. სასამართლომ არ გაითვალისწინა საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებები, რომელიც წინააღმდეგობაში მოდის მოსარჩელის მიერ წარდგენილ აუდიტორულ დასკვნასთან. კერძოდ, სსიპ ლევან სამხარულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს წერილები (თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში საქმის განხილვისას სასამართლოს ინიციატივით დანიშნული ექსპერტიზა და ასევე სამინისტროს მიერ მოთხოვნილი საინჟირო ექსპერტიზა), რომელთა თანახმად, შესრულებულ სამშენებლო და სარემონტო სამუშაოებზე გაწეული დანახარჯების სრულის ოდენობის განსაზღვრისათვის მოთხოვნილ იქნა მშენებლობის სრული პროექტები, ხარჯთაღრიცხვები, შესრულებული სამუშაოს აქტები, ფარული სამუშაოს აქტები, მასალათა შესყიდვის დოკუმენტაცია. ცალსახაა, რომ აღნიშნული დოკუმენტების წარდგენა შეუძლებელი გახდა, ეს დოკუმენტები არც მოსარჩელეს გააჩნდა, ხოლო მხოლოდ ხარჯთაღრიცხვა სარემონტო სამუშაოებისათვის გაწეული თანხის ზუსტი და რეალური ოდენობის განსაზღვისთვის საკმარის დოკუმენტს არ წარმოადგენდა;

16.5. საპრივატიზებო თანხის დაბრუნების თაობაზე მოთხოვნა ხანდაზმულია. სახელმწიფო ქონების პრივატიზებასთან დაკავშირებულ სამართლურთიერთობაზე ვრცელდება ხანდაზმულობის სპეციალური ვადა, გამომდინარე სადავო სამართალურთიერთობის მომწესრიგებელი სპეციალური კანონმდებლობიდან. „სახელმწიფო ქონების პრივატიზების შესახებ" საქართველოს კანონის მე-11 მუხლის თანახმად, პრივატიზებულ სახელმწიფო ქონებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხების განხილვის ხანდაზმულობის ვადაა 3 წელი (მოთხოვნის წარმოშობის დროს მომედი კანონის რედაქცია). ანალოგიურ დათქმას ითვალისწინებს დღეს მოქმედი „სახელმწოფო ქონების შესახებ" საქართველოს კანონი. ამდენად, სადავო სამართალურთიერთობის ხასიათიდან გამომდინარე, წინამდებარე დავაზე უნდა გავრცელდეს კანონით დადგენილი სპეციალური ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა;

16.6. გარდა ამისა, მოთხოვნა ხანდაზმულია სამოქალაქო კანონმდებლობის შესაბამისად. უსაფუძვლო გამდიდრება არის გარიგების ბათილობის, მისი არარსებობის ან შეწყვეტის შედეგი. აღნიშნული სამართალურთიერთობა არ არის ცალკე, იზოლირებული ურთიერთობა, არამედ იგი მიბმულია ხელშეკრულებაზე. იმ შემთხვევაში, როდესაც ხელშეკრულება ბათილია და აღნიშნულის საფუძველზე მხარეს უჩნდება მოთხოვნა მეორე მხარის მიმართ, მოთხოვნა პირდაპირ კავშირშია ხელშეკრულებასთან და აღნიშნულ მოთხოვნაზე უნდა გავრცელდეს სახელშეკრულებო ხანდაზმულობის და არა საერთო ხანდაზმულობის ვადები.

17. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა. ხანდაზმულობის ვადაში მოიაზრება დრო, რომლის განმავლობაშიც უფლებამოსილ პირს შეუძლია თავისი უფლების რეალიზაცია ან დაცვა. ხანდაზმულობის ინსტიტუტის სპეციფიკურობა იმაში მდგომარეობს, რომ დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა იგი განუხორციელებელია, ანუ ამ უფლების რეალიზება სრული მოცულობით დამოკიდებულია მოთხოვნის ადრესატის ნება-სურვილზე (იხ. სუსგ საქმე Nას-158-154-2016, 10 თებერვალი, 2017 წელი; Nას-934-899-2016, 14 თებერვალი, 2017 წელი). აღნიშნული ნორმის მე-3 ნაწილის თანახმად, ხანდაზმულობის საერთო ვადა შეადგენს ათ წელს. ეს ვადა დადგენილია ყველა იმ ურთიერთობებისათვის, რომელიც არ ითვალისწინებენ სპეციალურ ვადას, მაგალითად, უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტი.

18. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ განსახილველი დავის მიმართ მოქმედებს ხანდაზმულობის საერთო - 10 წლიანი ვადა. კერძოდ, მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა ცნობილი მხარეთა შორის დადებული საპრივატიზაციო ხელშეკრულებები ჩოგბურთის კორტებისა და ნიჩბოსნობის ბაზის მოსარჩელისათვის გადაცემის შესახებ, მოსარჩელის მოთხოვნა კი, სახელმწიფოსათვის გადახდილი თანხის დაბრუნების თაობაზე, სწორედ აღნიშნული ხელშეკრულებების ბათილად ცნობით დამდგარ შედეგს ეფუძნება, რაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის, შესრულების კონდიქციის შემადგენლობას ქმნის. შესაბამისად, ვინაიდან მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული სიკეთის დაბრუნებას შეეხება, ამ ურთიერთობაზე გამოყენებული უნდა იყოს ხანდაზმულობის საერთო ვადა - 10 წელი.

19. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ამდენად, ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა.

20. საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ მოსარჩელისათვის ყველაზე ადრე 2005 წლის 21 ოქტომბერს, ზემოაღნიშნული სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდგომ გახდა ცნობილი უსაფუძვლო გამდიდრების წესებიდან გამომდინარე მისი მოთხოვნის წარმოშობის შესახებ, შესაბამისად, მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა არ არის ხანდაზმული, ვინაიდან განსახილველი სარჩელი სასამართლოში წარდგენილია 2015 წლის 19 ოქტომბერს, ხანდაზმულობის კანონით დადგენილ 10-წლიან ვადაში.

21. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 163-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, კეთილსინდისიერი მფლობელი, რომელსაც თავიდანვე არ ჰქონია ნივთის ფლობის უფლება ან დაკარგა ეს უფლება, ვალდებულია დაუბრუნოს ნივთი უფლებამოსილ პირს. ვიდრე უფლებამოსილი პირი არ გამოიყენებს თავის ამ უფლებას, ნივთისა და უფლების ნაყოფი ეკუთვნის მფლობელს; კეთილსინდისიერ მფლობელს შეუძლია უფლებამოსილ პირს მოსთხოვოს იმ გაუმჯობესებისა და ხარჯების ანაზღაურება, რაც მან გაიღო ნივთზე კეთილსინდისიერი მფლობელობის დროს და რაც არ არის კომპენსირებული ამ ნივთით სარგებლობითა და მისგან მიღებული ნაყოფით. მფლობელის ბრალით მიუღებელი ნაყოფის ღირებულება უნდა გამოიქვითოს. იგივე წესი ვრცელდება ისეთ გაუმჯობესებებზე, რომელთა შედეგადაც გაიზარდა ნივთის ღირებულება, თუკი გაზრდილი ღირებულება ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის ჯერ კიდევ არსებობდა.

22. როდესაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 163-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, არამართლზომიერი კეთილსინდისიერი მფლობელისგან ნივთის ვინდიცირება განხორციელდება, ნივთის დაბრუნების მოთხოვნის წაყენებამდე მფლობელს ეკუთვნის ნივთისა და უფლების ნაყოფი. მასვე შეუძლია უფლებამოსილ პირს მოსთხოვოს იმ გაუმჯობესებისა და ხარჯების ანაზღაურება, რაც ნივთზე კეთილსინდისიერი მფლობელობის დროს იქნა გაღებული და რაც არ არის კომპენსირებული ამ ნივთით სარგებლობითა და მისგან მიღებული ნაყოფით. მფლობელის ბრალით მიუღებელი ნაყოფის ღირებულება უნდა გამოიქვითოს. იგივე წესი ვრცელდება ისეთ გაუმჯობესებებზე, რომელთა შედეგადაც გაიზარდა ნივთის ღირებულება, თუკი გაზრდილი ღირებულება ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის ჯერ კიდევ არსებობდა. ამდენად, მოსარჩელის მტკიცების საგანს განეკუთვნებოდა დაემტკიცებინა, რომ მის მიერ სხვისი უძრავი ნივთის მართლზომიერი მფლობელობის დროს გაწეულია გაუმჯობესება და დანახარჯები და მათი ოდენობა; ამის შემდეგ, მოთხოვნის უფლების მფლობელის დასამტკიცებელი იყო, რომ მის მიერ გაწეული გაუმჯობესება და დანახარჯები არ არის კომპენსირებული სხვისი უძრავი ნივთით სარგებლობით, რაც ამ ნივთის მესაკუთრისადმი (უფლებამოსილი პირისადმი) მოთხოვნის წაყენების სამართლებრივი საფუძველია (იხ. სუსგ საქმე Nას-63-63-2018, 04 მაისი, 2018 წელი).

23. მოცემულ შემთხვევაში სადავო არ არის, რომ მოსარჩელე საპრივატიზაციო ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის შესახებ გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლამდე სადავო ქონების კეთილსინდისიერ მფლობელს წარმოადგენდა; ამასთან, დადგენილია, რომ 1998 წლიდან ქონებაზე მფლობელობის შეწყვეტამდე მოსარჩელემ განახორციელა როგორც სარემონტო და სარეკონსტრუქციო, ისე სამშენებლო სამუშაოები. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელეს პრივატიზაციის ობიექტებზე (ერთი წლის განმავლობაში) სარემონტო სამუშაოების ჩატარების, ასევე, მიმდებარე ტერიტორიის კეთილმოწყობის, ეკოლოგიური პირობების დაცვისა და პროფილის შენარჩუნების ვალდებულება 29.09.1998წ. პრივატიზაციის ხელშეკრულებებით (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 21-29) ჰქონდა ნაკისრი. შესაბამისად, დაუსაბუთებელია კასატორის პრეტენზია მოსარჩელის მიერ პრივატიზაციის ობიექტებზე გაწეული სარემონტო ხარჯის აუცილებლობისა და მიზანშეწონილობის შესახებ. კასატორის მიერ დაუსაბუთებელი და არაკვალიფიციური შედავებაა ასევე წარმოდგენილი ზოგადად მოსარჩელის მიერ პრივატიზაციის ობიექტებზე სარემონტო სამუშაოების ჩატარებასთან დაკავშირებით, რის გამოც საკასაციო სასამართლო მის მართებულობაზე ვერ იმსჯელებს. ამდენად, საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ პრივატიზაციის ობიექტებზე გაწეული ხარჯი მოსარჩელისათვის, როგორც კეთილსინდისიერი მფლობელისათვის, ანაზღაურებას ექვემდებარება.

24. წინამდებარე საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილებით მოპასუხეს მოსარჩელის, როგორც კეთილსინდისიერი, არამართლზომიერი მფლობელის სასარგებლოდ დაეკისრა ნივთების მართლზომიერი მფლობელობის დროს მათზე გაწეული ხარჯის ანაზღაურება. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ აღნიშნული ხარჯის ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში გადაწყვეტილება არ ეფუძნება საქმეში არსებულ 23.07.2002წ. აუდიტორულ დასკვნას, არამედ მისი ოდენობის დადგენისას სასამართლომ იხელმძღვანელა სარჩელზე დართული N1 და N2 ხარჯთაღრიცხვებით (იხ. ტ. I, ს.ფ. 52-62), რომლებიც 11.04.2006წ. აუდიტორული დასკვნის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენს და რომლის თანახმადაც, ჩოგბურთის კორტებზე და ნიჩბოსნობის ბაზაზე ჩატარებული სამუშაოების ღირებულება ჯამში - 286 335 ლარს შეადგენს. მოპასუხეს, რომლის ბალანსზეც იმყოფებოდა სადავო ქონება, საქმეში აღნიშნულის საწინააღმდეგო მტკიცებულება არ წარუდგენია, ხოლო კასატორმა ვერ მიუთითა იმგვარ სარწმუნო გარემოებებზე, რაც ხარჯთაღრიცხვაში მითითებულ სარემონტო სამუშაოების ღირებულებაში ეჭვის შეტანის საფუძველი შეიძლება გამხდარიყო.

25. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობა, კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

26. „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „უ" ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი