საქმე №ას-446-2023 20 მარტი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ი.ა–ნი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.ნ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 25 იანვრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 25 იანვრის გადაწყვეტილებით ლ.ნ–ის (შემდგომში - „მოსარჩელე”) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 22 ივნისის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; მოსარჩელის სარჩელი ი.ა–ნის (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „კასატორი“) მიმართ დაკმაყოფილდა; მოსარჩელე ცნობილ იქნა საჯარო რეესტრში მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების ნაწილის, კერძოდ: ქ. თბილისში, …….., N……. საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული ქონებიდან საჯარო რეესტრის ტექ. აღრიცხვის ბიუროს არქივში დაცული საინვენტარიზაციო გეგმის მიხედვით ლიტ „ა“ შენობის ნაწილის - 9,67 კვ.მ-ის მესაკუთრედ, მოპასუხისათვის საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის - 4 428,75 ლარის გადახდის სანაცვლოდ (რომელიც განთავსებულია საერთო სასამართლოების სადეპოზიტო ანგარიშზე).

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. მოსარჩელე 1970 წლიდან არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს ქ. თბილისში, …… მდებარე საცხოვრებელ სადგომს (საჯარო რეესტრის ტექ. აღრიცხვის ბიუროს არქივში დაცული საინვენტარიზაციო გეგმის მიხედვით ლიტ „ა“ შენობის ნაწილი 9,67 მ²), სარგებლობის უფლების მესაკუთრისგან დათმობის საფუძველზე. აღნიშნული დასტურდება საქმეზე დაკითხული მოწმეთა ჩვენებებით, ასევე, ქ. თბილისის საპატრულო პოლიციის მიერ შედგენილი 12.08.2019წ. რეაგირების ოქმით.

2.2. ქ. თბილისში, ……. მოსარჩელე რეგისტრირებული იყო 1970 წლის 02 თებერვლიდან 2019 წლის 23 ოქტომბრამდე, რაც დასტურდება საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს თბილისის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურის საინფორმაციო ბარათით და სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს გადაწყვეტილებით (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 51-52; 127-128).

3. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სარჩელის წინააღმდეგ წარდგენილი შესაგებლით მოპასუხემ სადავო სადგომის მისამართზე მოსარჩელის პერიოდულად ცხოვრების ფაქტი დაადასტურა. მანვე განმარტა, რომ მოსარჩელე სადავო ქონებაში სტუდენტობის პერიოდში დაახლოებით ოთხი წლის განმავლობაში ქირით ცხოვრობდა. მოპასუხემ სწორედ ამ გარემოებაზე მითითებით ახსნა სადავო საცხოვრებელი ფართის მისამართზე 1970 წელს მოსარჩელის რეგისტრაცია. მოპასუხემ სადავოდ გახადა მოსარჩელის მიერ საცხოვრებლის უწყვეტად ფლობის ფაქტი და განმარტა, რომ სტუდენტობის შემდეგ მოსარჩელე სადავო საცხოვრებელი ფართიდან წავიდა, თუმცა დროდადრო სტუმრობდა მოპასუხის ოჯახს, რა დროსაც სადავო ფართში ჩერდებოდა. აღნიშნული გარემოების დადგენის მიზნით, პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაიკითხნენ როგორც მოსარჩელის, ისე მოპასუხის მოწმეები. მოსარჩელის მხარეზე დაკითხულმა მოწმეებმა: მოსარჩელის ძმის მეგობარმა - ზ.პ–მა და მოსარჩელის ძმის მეუღლემ - თ.დ–მა განმარტეს, რომ მოსარჩელე ძმის გარდაცვალებამდე (2011 წელი) სადავო საცხოვრებელ ფართში მუდმივად ცხოვრობდა, შემდეგ კი ჯანმრთელობის პრობლემა შეექმნა და იქ პერიოდულად მიდიოდა. მოპასუხის მხარეზე დაკითხულმა ორმა მოწმემ, რომლებიც მათი მითითებით, მოპასუხისა და მისი დის თანაკლასელების დედები არიან, განმარტეს, რომ 1990 წლიდან სადავო საცხოვრებელი ფართის მისამართზე ხშირად სტუმრობდნენ მოპასუხის ოჯახს, ……. ქუჩა N12-ში მოსარჩელე არასდროდს უნახავთ. ერთ-ერთმა მოწმემ ასევე დასძინა, რომ პირველ სართულზე, სადაც, მათ შორის, განთავსებულია სადავო ოთახი, მოპასუხეს მოწყობილი ჰქონდა სათავსო, რომელსაც სხვადასხვა ნივთების შესანახად იყენებდა. მოპასუხის მხარეს დაკითხულმა კიდევ ერთმა მოწმემ, რომელიც სადავო ქონებაზე მოპასუხის უფლებრივი წინამორბედის, ა.ა–ის ძმისშვილია, განმარტა, რომ 1982 წლიდან 2006 წლამდე პერიოდში სადავო საცხოვრებელი ფართის მისამართზე ყოველდღე მიდიოდა, ბავშვებს იქ მცხოვრებ მამიდას უტოვებდა, თავად კი სკოლაში მიდიოდა, უკან დაბრუნებისას მამიდის სახლში მოწაფეებს იღებდა. მოწმის განმარტებით, 1993-1995 წლებში სადავო სახლის მისამართზე მოსარჩელე რამდენჯერმე, დაახლოებით ხუთჯერ უნახავს. შესწრებია მოსარჩელის მიერ ა.ა–ისთვის თანხის გადაცემას, რაც, როგორც მან იცის, ქირის თანხას წარმოადგენდა.

4. ამრიგად, მოსარჩელის მხარეს დაკითხულმა მოწმეებმა სადავო საცხოვრებელი ფართის მისამართზე 2011 წლამდე მოსარჩელის მუდმივად ცხოვრების, აღნიშნულის შემდეგ კი იქ პერიოდულად მისვლის ფაქტზე მიუთითეს. მოპასუხის ახსნა-განმარტების საწინააღმდეგოდ, მის მხარეზე დაკითხული მოწმის ჩვენებით დადასტურდა, რომ სადავო ფართში მოსარჩელე არა ამ ქონების მისამართზე რეგისტრაციიდან (1970 წელი) მომდევნო ოთხი წლის განმავლობაში, არამედ 1995 წელსაც ცხოვრობდა. ის გარემოება, რომ მოსარჩელეს სადავო საცხოვრებელ სადგომთან კავშირი არ გაუწვეტია, დასტურდება საქმეში წარდგენილი რეაგირების ოქმით, რომელიც შედგენილია 2019 წლის 02 აგვისტოს ქ. თბილისის საპატრულო პოლიციის მთავარი სამმართველოს ისანი-სამგორის პატრულ ინსპექტორის მიერ. აღნიშნული ოქმიდან ირკვევა, რომ სადავო საცხოვრებელი ფართის მისამართზე, მასში განთავსებული საკუთარი ნივთების დაუფლების მიზნით, მოსარჩელე საპატრულო პოლიციის დახმარებით შევიდა; მოსარჩელეს საცხოვრებელ ფართში შესვლის უფლებას მოპასუხის ნათესავები იმ დასაბუთებით უზღუდავდნენ, რომ მას რამდენიმე წლის განმავლობაში მისამართზე არ უცხოვრია (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 135-136). ამდენად, იმის გათვალისწინებით, რომ 2019 წელსაც კი სადავო საცხოვრებელ ფართში მოსარჩელეს განთავსებული ჰქონდა ნივთები და მათზე წვდომის მიზნით შინაგან საქმეთა სამინისტროს შესაბამისი ორგანოებისთვის მიმართვა დასჭირდა, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2019 წლის 12 აგვისტოს, საპატრულო პოლიციის მიერ რეაგირების ოქმის შედგენის დროს, მოსარჩელე ფაქტობრივად ფლობდა სადავო საცხოვრებელ სადგომს. მართალია, განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეს არ წარუდგენია კომუნალური გადასახადების გადახდის ქვითრები და მოპასუხის მიერ 2012-2013 წლებით, ასევე, 2017 წლით დათარიღებული ქვითრებით მოსარჩელის სახელზე რეგისტრირებული აბონენტის ნომერზე ელ. ენერგიის ხარჯის არსებობა არ დგინდება, თუმცა აღნიშნული გარემოება, სადავო სადგომის მოსარჩელის მიერ ფლობის ფაქტს არ გამორიცხავს, რადგან თავად მოსარჩელემ განმარტა და მის მხარეზე დაკითხულმა მოწმეებმაც დაადასტურეს, რომ 2011 წლიდან მოსარჩელე სადავო სადგომის მისამართზე მუდმივად აღარ ცხოვრობდა, მეტიც, მოპასუხის მსჯელობის გაზიარების შემთხვევაშიც, რომ სადავო ქონება მოსარჩელის მფლობელიდან დიდი ხნის გასულია, გაუგებარია, ნივთის რეგისტრირებული მესაკუთრე რატომ არ დაეუფლა აღნიშნულ ქონებას. აღსანიშნავია, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვის მიმდინარეობისას სასამართლოს კითხვაზე: ფლობს თუ არა თავად მოპასუხე სადავო ქონებას და აქვს თუ არა მასზე კომუნალური გადახდების ბრუნვა, მოპასუხემ უარყოფითი პასუხის გასცა და განმარტა, რომ ფართს თავად არ იყენებს.

5. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე 1970 წლიდან (სადავო საცხოვრებელი სადგომის მისამართზე რეგისტრაციიდან) არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობდა ქ. თბილისში, …….. ქუჩა N12-ში მდებარე საცხოვრებელ სადგომს (საჯარო რეესტრის ტექ. აღრიცხვის ბიუროს არქივში დაცული საინვენტარიზაციო გეგმის მიხედვით ლიტ „ა“ შენობის ნაწილი 9,67მ²), სარგებლობის უფლების მესაკუთრისგან დათმობის საფუძველზე. მეტიც, ოჯახის წევრების გარდაცვალების შემდეგ, 2011 წელს სადგომიდან ფაქტობრივად წასვლით მოსარჩელეს არ მიუტოვებია მისი მფლობელობა და 2019 წლამდე იქ განთავსებული ჰქონდა საკუთარი ნივთები, რითაც ფაქტობრივად არაპირდაპირ გააგრძელა ნივთის ფლობა და იმადროულად გამორიცხა ნივთზე მოპასუხის ბატონობა. შესაბამისად, დგინდება, რომ მოსარჩელეს სადავო საცხოვრებელი სადგომის ფაქტობრივი ფლობა არ შეუწყვეტია.

6. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 290.3, 270-271-ე მუხლებით, იმ დროს მოქმედი საბინაო კოდექსის 136-ე მუხლით და განმარტა, რომ მოპასუხის ახსნა-განმარტება და საქმეზე დაკითხული ერთ-ერთი მოწმის ჩვენება იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელე წარმოადგენდა სადავო საცხოვრებელი სადგომის დამქირავებელს, რომელიც ამ ნივთზე მოპასუხის უფლებრივ წინამორბედს ქირის სახით გარკვეულ თანხას უხდიდა, ვერ იქნება მიჩნეული ამ უკანასკნელსა და მოსარჩელეს შორის ქირავნობის ხელშეკრულების დადგენის საფუძვლად, რადგან 1970 წლიდან სადავო სადგომის ფლობის პირობებში მოსარჩელესა და ქონების მაშინდელ მესაკუთრეს შორის კანონით გათვალისწინებული წესით ქირავნობის ხელშეკრულება გაფორმებული არ ყოფილა. მეტიც, სარგებლობის უფლების გადაცემისთვის გარკვეული საფასურის გადახდა შესაძლებელი იყო როგორც ერთჯერადი, ასევე, ყოველთვიურად გადასახდელი თანხის სახით. შესაბამისად, მოსარჩელის მხრიდან ქონებაზე მოპასუხის უფლებრივი წინამორბედისთვის გარკვეული პერიოდულობით თანხის გადახდა მხარეთა შორის ქირავნობის სახელშეკრულებო ურთიერთობაში ყოფნას არ ადასტურებს. ასეთად ვერ ჩაითვლება საქმეში წარდგენილი 1964 წლის 18 თებერვლით დათარიღებული დოკუმენტი, რადგან აღნიშნული გარიგების მონაწილეებს მოცემული საქმის მხარეები არ წარმოადგენენ. უფრო მეტიც, აღსანიშნავია ამ გარიგებაში მითითებული დათქმა 10-წლიან პერიოდზე, მაშინ, როდესაც წინამდებარე გადაწყვეტილებით დადასტურებულად იქნა მიჩნეული, რომ მოსარჩელე სადავო საცხოვრებელ ფართს ხანგრძლივად, 1970 წლიდან 2019 წლის ზაფხულამდე ფლობდა.

7. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ’’ საქართველოს კანონის 1.2, 5.1, 5.2 მუხლებით და იმის გათვალისწინებით, რომ მოცემულ შემთხვევაში რეალიზებულია აღნიშნული კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები სადავო საცხოვრებელ სადგომზე მოსარჩელის მოსარგებლედ მისაჩნევად, მიიჩნია, რომ სახეზეა მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი წინამძღვრები, კერძოდ, მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის - 4 428,75 ლარის გადახდის სანაცვლოდ სადავო ქონებაზე მოსარჩელის მესაკუთრედ ცნობის საფუძველი.

8. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

10. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

12. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

13. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ წარმოუდგენია.

14. საკასაციო საჩივრის თანახმად:

14.1. სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102.3 მუხლი, როდესაც საცხოვრებელი სადგომის დათმობის შესახებ გარიგებად და მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის დათმობის ნების გამოხატულებად მიიჩნია ტექნიკური აღრიცხვის არქივში არსებული მოსარჩელის მისამართზე ჩაწერის ფაქტი და განმარტა, რომ „კომუნალური გადახდის ქვითრების წარმოდგენა არ არის სავალდებულო“; ხოლო, უწყვეტად მფლობელობის ფაქტის დადასტურება მოახდინა პოლიციის რეაგირების ოქმის საფუძველზე. აღნიშნული მოქმედებით სააპელაციო სასამართლომ ყველა არაკეთილსინდისიერ პირს მისცა შესაძლებლობა, გამოთქვას პრეტენზია უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით;

14.2. სასამართლომ მეტისმეტად დაბალი სტანდარტი დაუწესა მოსარჩელეს, როდესაც ყურადღება არ გაამახვილა მოპასუხის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებაზე, კერძოდ: სადავო საცხოვრებელი სადგომი წარმოადგენდა ს.ა–ვის საკუთრებას, რომელმაც იგი 04.08.1934წ. ნოტარიულად დამოწმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების გზით შეიძინა ი.ლ. ძე მ–გან. მოგვიანებით, ს.ა–ვის გარდაცვალების გამო, სადავო სამკვიდრო ქონება (1987 წლის 03 დეკემბერს გაცემული სამკვიდრო მოწმობა) მემკვიდრეობით მიიღო მისმა შვილმა, ა.ა–მა, რომელმაც საკუთრებაში არსებული სადავო უძრავი ქონება ნასყიდობის საფუძველზე გადასცა ა.ა–ს, ხოლო ამ უკანასკნელმა 27.08.2012წ. ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, სადავო უძრავი ქონება გადასცა მოპასუხეს, რომლის სახელზეც ამჟამად ირიცხება. ვინაიდან სასამართლო სადავო საცხოვრებელი ფართის გადაცემის ფაქტს მოსარჩელის საცხოვრებელ მისამართზე რეგისტრაციას უკავშირებს, ანუ 1970 წელს, როდესაც სადავო საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრე იყო ს.ა–ვი, მოსარჩელე ვალდებული იყო წარედგინა ს.ა–ვთან დადებული გარიგება საცხოვრებელი სადგომის დათმობის შესახებ, რაც არ წარუდგენია, ვინაიდან ასეთი გარიგება არ არსებობს;

14.3. სასამართლომ არ გაითვალისწინა მოსარჩელის საჯარო რეესტრის სამსახურის თანამშრომლის წინაშე აღიარება იმ ფაქტისა, რომ იგი პერიოდულად და არა უწყვეტად ცხოვრობდა სადავო საცხოვრებელ სახლში და დაადგინა, რომ მოსარჩელე სადავო საცხოვრებელ სახლში ცხოვრობდა უწყვეტად 2011 წლამდე, რაც სინამდვილეს არ შეესაბამება;

14.4. სასამართლო მხოლოდ საჯარო რეესტრის მიერ ჩატარებულ მოკვლევას რომ დაყრდნობოდა, საკმარისი იქნებოდა ფაქტობრივი მოცემულობა სწორად შეეფასებინა. პირველ რიგში, საჯარო რეესტრმა მოსარჩელე საცხოვრებელი სადგომიდან ამოშალა 2019 წლის 23 ოქტომბერს და მიღებულ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ ბოლო 10 წლის განმავლობაში იგი არ ცხოვრობს საცხოვრებელ სადგომში, რაც საცხოვრებელი ადგილის დათვალიერების შედეგად იქნა მიღებული. 2019 წლის 23 ოქტომბერს 10 წელი რომ გამოვაკლოთ მივიღებთ 2009 წელს. ასევე, მოპასუხის მხარეს დაკითხულმა მოწმეებმა ერთხმად დაადასტურეს, რომ მოსარჩელე საცხოვრებელ მისამართზე არავის უნახავს 1995 წლის შემდგომ. მოწმეთა ჩვენებით ასევე დასტურდება ის გარემოება, რომ მოსარჩელე კანონის ამოქმედების დროისთვის, ე.ი 1998 წლისთვის სადავო საცხოვრებელ სადგომში არ ცხოვრობდა;

14.5. საქმეში არ არსებობს მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებს სადავო საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრის მიერ გამოვლენილ ნებას უძრავი ქონების მოსარჩელისათვის დათმობის შესახებ. მოსარჩელემ ვერ შეძლო წარედგინა სადავო საცხოვრებელი სადგომის კომუნალურების გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტები, ე.ი. არ დასტურდება სადავო საცხოვრებელი სადგომის გამოყენების ფაქტი და მხოლოდ აბონენტად რეგისტრაცია არ წარმოადგენს აღნიშნული ქონების გამოყენების დამადასტურებელ საკმარის მტკიცებულებას;

14.6. მოსარჩელე აღნიშნულ მისამართზე ქირით სტუდენტობის პერიოდში ცხოვრობდა, ხოლო სტუდენტობის შემდეგ ის პერიოდულად ჩამოდიოდა საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესთან სტუმრად; 1993-1995 წლების შემდეგ ის ფაქტობრივად აღარავის უნახავს ...... ქ. 12-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლში;

14.7. თბილისის სახალხო დეპუტატთა საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 02.03.1983წ. N05.17.300 გადაწყვეტილების თანახმად, სადავო საცხოვრებელი სადგომი 1975 წლის 10 სექტემბრიდან (საბინაო კომუნალური მეურნეობის სამინისტროს 10.09.1975წ. N494 ბრძანებულების შესაბამისად) ჩაითვალა საცხოვრებლად უვარგისად. ამავე გადაწყვეტილებაში სადავო საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ასახულია ს.ა–ვი. აქედან გამომდინარეობს დასკვნა, რომ სადავო უძრავი ქონება საცხოვრებლად უვარგისი იყო, რაც ფაქტობრივად გამორიცხავდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ფაქტს. ს.ა–ვს, რომ დაეთმო საცხოვრებელი სადგომი, 1983 წელს მიღებულ გადაწყვეტილებაში ის არ იქნებოდა დაინტერესებული პირი;

14.8. სასამართლომ არ გაითვალისწინა მოპასუხის მხარეს დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებები, რომლებიც ათობით წელია მოპასუხის მეზობლად ცხოვრობენ. ამასთან, მოსარჩელის მხარეს დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებით არ დასტურდება სადავო საცხოვრებელ სადგომში მოსარჩელის 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად, ასევე, კანონის ამოქმედების დროისათვის ცხოვრების ფაქტი;

14.9. სასამართლომ არასწორად შეაფასა საპატრულო პოლიციის რეაგირების ოქმი. სასამართლომ ყურადღება არ მიაქცია იმ გარემოებას, რომ მოპასუხემ მტკიცებულების შესაქმნელად გამოიძახა საპატრულო პოლიცია სწორედ მაშინ, როდესაც სარჩელით სასამართლოში დავას აპირებდა. ის გარემოება, რომ მოსარჩელე საპატრულო პოლიციის დახმარებით შევიდა სადავო საცხოვრებელ სადგომში, ვერ დაადასტურებს ამ საცხორებელი სადგომით უწყვეტად სარგებლობის ფაქტს. მოსარჩელეს გასაღები გადაცემული ჰქონდა მესაკუთრისგან ქირავნობის პერიოდში საცხოვრებელი სადგომის გამოსაყენებლად, ხოლო მოძრავი ნივთები წარმოადგენს ერთგვაროვან ნივთებს, რომლის საკუთრების უფლების დასადასტურებლად მხარის მითითება საკმარისი არ არის. მოპასუხე სადავო საცხოვრებელ სადგომს იყენებს სასაწყობედ და მას იქ პირადი ნივთები აქვს განთავსებული. აღნიშნული კი, თავის მხრივ, ინტესიური ელექტრო ენერგიის გამოყენებას გამორიცხავს.

15. “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის პირველი მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. იმავე კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, მოსარგებლე არის პირი, რომელიც ამ კანონის ამოქმედების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად, ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო წესის დაუცველად დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან პირი, რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტით.

16. ამრიგად, იმისათვის, რომ კონკრეტული სამართალურთიერთობა მოწესრიგდეს სპეციალური კანონით, უპირველეს ყოვლისა, აღნიშნული სამართალურთიერთობა წარმოშობილი უნდა იყოს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის და აუცილებლად 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1997 წლის 25 ნოემბრამდე პერიოდში.

17. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით წესრიგდება არა ყველა ის ურთიერთობა, რაც უძრავი ნივთის თაობაზე დადებულ, ფორმადაუცველ გარიგებასთანაა დაკავშირებული, არამედ მხოლოდ ისეთი, რომელიც სპეციალურ მოწესრიგებას მოითხოვს. მითითებული კანონის მოქმედების ფარგლებში სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილენი ვალდებულნი იყვნენ დაეცვათ უძრავ ქონებაზე საკუთრების წარმოშობის იმ დროს მოქმედი წესები, მაგრამ ზოგიერთ შემთხვევებში ამ წესების დარღვევა უკავშირდებოდა გარკვეულ ობიექტურ გარემოებებს, რაც დამახასიათებელი იყო იმ დროს მოქმედი სამართლებრივი სივრცისთვის, კერძოდ, სამოქალაქო უფლებათა განხორციელება იმ დროს ბევრად იყო დამოკიდებული ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ დანაწესებზე, რაც ხელს უშლიდა თავისუფალი სამოქალაქო ბრუნვის დამკვიდრებას. ასეთ ვითარებაში ხშირად მხარეთა ურთიერთობა არ სცილდებოდა მათი ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის ფარგლებს. სპეციალური მოწესრიგება უკავშირდება უშუალოდ ამ ურთიერთობების სპეციფიკას. კერძოდ, ურთიერთობებს, რომლებიც არსებობდა დასახელებულ პერიოდში ფაქტის სახით, ზემოაღნიშნულმა კანონმა მიანიჭა იურიდიული მნიშვნელობა და მას კონკრეტული სამართლებრივი შედეგები დაუკავშირა (იხ. სუსგ საქმე Nას-1193-1138-2013, 31 მარტი, 2015 წელი; Nას-137-2019, 06 მაისი, 2019 წელი; Nას-551-551-2018, 25 ნოემბერი, 2019 წელი).

18. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებით/გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა. ამასთან, იმავე კანონის მე-2 მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტის მიხედვით, რეგისტრაცია არის „საქართველოს მოქალაქეთა და საქართველოში მცხოვრებ უცხოელთა რეგისტრაციის, პირადობის (ბინადრობის) მოწმობისა და საქართველოს მოქალაქის პასპორტის გაცემის წესის შესახებ“ საქართველოს 1996 წლის 27 ივნისის კანონის (პარლამენტის უწყებანი, №19-20, 30.07.96, გვ. 28) ამოქმედებამდე არსებული წესით რეგისტრაცია (ჩაწერა) საცხოვრებელ ფართობში.

19. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების არსებობის დადასტურებისათვის აუცილებელი არ არის ზემოაღნიშნულ ნორმაში ჩამოთვლილი ყველა სახის დოკუმენტის ერთდროულად არსებობა (იხ. სუსგ საქმე Nას-922-2019, 01 აგვისტო, 2019 წელი). თუმცა, სასამართლო ასევე მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველ და მე-2 ნაწილებზე, რომელთა თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ამდენად, მტკიცებულების გამოკვლევა უპირველესად გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას (იხ. სუსგ საქმე Nას-406-383-2014, 17 აპრილი, 2015 წელი).

20. წინამდებარე საქმეში დადგენილია, რომ მოსარჩელე ქ. თბილისში, ........ რეგისტრირებული იყო 1970 წლის 02 თებერვლიდან 2019 წლის 23 ოტომბრამდე. აღნიშნული გარემოების, ასევე, საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებების, კერძოდ, მხარეთა ახსნა-განმარტების, მოწმეთა ჩვენებისა და პატრულ-ინსპექტორის მიერ შედგენილი 02.08.2019წ. რეაგირების ოქმის (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-3-4 პუნქტები) ურთიერთშეჯერების შედეგად, საკასაციო სასამართლო მართებულად მიიჩნევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ მოსარჩელე 1970 წლიდან არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობდა ქ. თბილისში, ........ მდებარე სადავო საცხოვრებელ სადგომს, მოპასუხის უფლებრივ წინამორბედთან დადებული საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე. კასატორს აღნიშნული დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების საწინააღმდეგო კვალიფიციური შედავება არ წარმოუდგენია.

21. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, მოსარგებლე, რომელიც არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს და რომელმაც მფლობელობის უფლება მიიღო საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, უფლებამოსილია მოითხოვოს საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვა საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის პირობით (საცხოვრებელი სადგომის გამოსყიდვის შესახებ სარჩელი).

22. ამდენად, აღნიშნული ნორმის საფუძველზე მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად აუცილებელია შემდეგი ფაქტობრივი შემადგენლობის განხორცილება: ა) მოსარჩელე არანაკლებ 30 წლის განმავლობაში უწყვეტად უნდა ფლობდეს საცხოვრებელ სადგომს; ბ) სადგომის ფლობას მოსარჩელე უნდა ახორციელებდეს მასსა (ან მის უფლებრივ წინამორბედსა) და მესაკუთრეს (ან მის უფლებრივ წინამორბედს) შორის დადებული საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე.

23. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმით გათვალისწინებული შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი შემადგენლობა, რაც სადავო საცხოვრებელი სადგომის ღირებულების 25 პროცენტის ოდენობის კომპენსაციის გადახდის სანაცვლოდ მოსარჩელის აღნიშნული საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობის საფუძველია.

24. საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ თავისი შინაარსით არატიპიურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), თუმცა ამავდროულად რადიკალურად განსხვავდებოდა მათგან თავისი შინაარსით და სპეციფიკური პირობებით, კერძოდ, მისი არსებობისას: მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეული რაოდენობის თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან, მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიდა ბინის ქირასაც; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა; მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა მოსარგებლეზე ფაქტობრივად ხდებოდა „სამუდამოდ“, ანუ ეს ურთიერთობა არ ატარებდა დროებით (ხანმოკლე) ხასიათს; ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალური კანონით მოწესრიგებას დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით რეგულირდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავენ, შესაძლებელია ეს ნიშნები არსებობდეს კუმულატიურადაც ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანის სახითაც (იხ. სუსგ საქმე Nას-1140-1086-2014, 23 იანვარი, 2015 წელი).

25. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე წინაპირობა, კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

26. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

27. ამდენად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 885,75 ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 585,75 ლარი და დარჩენილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ი.ა–ნის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორს ი.ა–ნს (რუსეთის ფედერაციის მოქალაქის პასპორტი N07 05 754693) დაუბრუნდეს გ.მ–ის (პ/ნ .....) მიერ 2023 წლის 1 მარტის №16238190630 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 885,75 ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 585,75 ლარი და დარჩენილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი