საქმე №ას-96-2021 21 ივნისი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ქ.ყ–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „თ.ლ–ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 25 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 2013 წლის 18 ივლისს სს „თ.ლ–სა“ (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „ლიზინგის გამცემი“) და შპს „ქ.ყ–ს“ (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „მოსარჩელე კომპანია“, „ლიზინგის მიმღები“ ან „კასატორი“) შორის გაფორმდა ლიზინგის N691-1143 გენერალური ხელშეკრულება, რომლითაც ლიზინგის ხელშეკრულების მაქსიმალური ფასი განისაზღვრა 1 000 000 აშშ დოლარით.

2. 2014 წლის 25 აგვისტოს მხარეთა შორის გაფორმდა N691-1143-11824 ლიზინგის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, მოსარჩელე კომპანიას ლიზინგით გადაეცა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ლიზინგის საგნები. ლიზინგის ხელშეკრულების ვადა შეადგენდა 36 თვეს, ხოლო ლიზინგის მთლიანი ფასი - 62 047,88 აშშ დოლარს.

3. 2014 წლის 27 აგვისტოს მხარეთა შორის გაფორმდა N691-1143-11845 ლიზინგის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, მოსარჩელე კომპანიას ლიზინგით გადაეცა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ლიზინგის საგნები. ლიზინგის ხელშეკრულების ვადა შეადგენდა 36 თვეს, ხოლო ლიზინგის მთლიანი ფასი - 20 647,45 აშშ დოლარს.

4. 2014 წლის 27 აგვისტოს მხარეთა შორის გაფორმდა N691-1143-11844 ლიზინგის ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, მოსარჩელე კომპანიას ლიზინგით გადაეცა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ლიზინგის საგნები. ლიზინგის ხელშეკრულების ვადა შეადგენდა 36 თვეს, ხოლო ლიზინგის მთლიანი ფასი - 42643,33 აშშ დოლარს.

5. ზემოაღნიშნული ლიზინგის ხელშეკრულებების ფარგლებში გადახდილია 43 012,74 აშშ დოლარი, ხოლო აღნიშნული თანხის დღგ შეადგენს 6 561,27 აშშ დოლარს (43 012,74 აშშ დოლარი/ 118 და * 18 = 6 561,27 აშშ დოლარს).

6. 2015 წლის 25 აპრილიდან მოსარჩელე მუდმივად არღვევდა ლიზინგის ხელშეკრულებებით ნაკისრ ვალდებულებებს.

7. მოპასუხემ მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა ლიზინგის საგნის ლიზინგის გამცემის მფლობელობაში დაბრუნება და სააღსრულებო ფურცლის გაცემა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 15 აპრილის ბრძანებით მოპასუხის მოთხოვნა დაკმაყოფილდა და 18 აპრილს გაიცა სააღსრულებო ფურცელი. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 18 აპრილის სააღსრულებო ფურცელი აღსასრულებლად გადაეცა კერძო აღმასრულებელს.

8. მოსარჩელემ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 18 აპრილის სააღსრულებო ფურცელი გაასაჩივრა თბილისის სააპელაციო სასამართლოში იმ მოტივით, რომ მოპასუხეს უკვე დაბრუნებული ჰქონდა ლიზინგის საგნები და სააღსრულებო წარმოება უსაფუძვლოდ იყო დაწყებული. მოსარჩელის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2016 წლის 28 ივნისის განჩინებით უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 15 აპრილის ბრძანება და 18 აპრილს გაცემული სააღსრულებო ფურცელი.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილებით ლიზინგის გამცემის სარჩელი ლიზინგის მიმღების მიმართ დავალიანების გადახდის დაკისრების მოთხოვნით არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 27 დეკემბრის განჩინებით და ამჟამად გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული.

10. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა ხელშეკრულების უკანონოდ შეწყვეტით მიყენებული ზიანისა და უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ანაზღაურება, რომელიც თანხობრივად 36 451 აშშ დოლარს შეადგენს და იმავე ქმედების შედეგად მიყენებული საწარმოო ზიანის - 740 062 ლარის ანაზღაურება.

11. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხემ კანონმდებლობისა და ხელშეკრულების პირობების დარღვევით შეწყვიტა მხარეთა შორის გაფორმებული ლიზინგის ხელშეკრულებები, რის შედეგადაც ლიზინგის საგნები იძულებით დაუბრუნდა ლიზინგის გამცემს, რომელმაც ისინი ხელშეკრულების დარღვევით (მოსარჩელის ინფორმირებისა და ლიზინგის გენერალური ხელშეკრულების 14.17 პუნქტის პირობის დარღვევით) გაასხვისა. ამ მოქმედებების საფუძველზე, მოსარჩელეს მიადგა მატერიალური ზიანი. კერძოდ, მოსარჩელემ სამივე ხელშეკრულების მოქმედების ფარგლებში მოპასუხეს გადაუხადა ლიზინგის საზღაური 43 012,74 აშშ დოლარის (მათ შორის, 6 561,27 აშშ დოლარი დღგ) ოდენობით. მას შემდეგ, რაც მოსარჩელე სრულად გადაიხდიდა ლიზინგის საგნების ღირებულებას, ისინი მას საკუთრებაში გადაეცემოდა. თუმცა, ვინაიდან მოპასუხემ უკანონოდ შეწყვიტა ხელშეკრულება, ლიზინგის საგნები დაიბრუნა და მოახდინა მათი რელიზინგი, მოსარჩელეს მიადგა ზიანი 36 451 აშშ დოლარის (43 012,74-6 561,27=36 451) ოდენობით. ფაქტობრივად, მოპასუხემ უსაფუძვლოდ მიიღო 36 451 აშშ დოლარი. გარდა ამისა, მოსარჩელეს მიადგა უშუალოდ საწარმოო პროცესის შეფერხებით გამოწვეული ზიანი, რაც არ დადგებოდა, მოპასუხეს უკანონოდ რომ არ შეეშალა ხელი მისთვის ლიზინგის საგნებით სარგებლობაში. კერძოდ, მოსარჩელეს მიადგა სამეწარმეო საქმიანობის ფინანსური დანაკლისით განხორციელების შედეგად მიყენებული ზიანი, რაც გამოიწვია მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის სალიზინგო ხელშეკრულებების მიხედვით შეძენილი დანადგარების გასხვისებამ (მოსარჩელის მიერ განცდილი ზარალი, რაც გამოწვეული იყო ყურძნის პირველადი გადამუშავების შეუძლებლობით, რისთვისაც აუცილებელი იყო ლიზინგით შეძენილი დანადგარები) და რაც ჯამში 740 062 ლარს შეადგენს.

12. მოპასუხემ წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნო. მისი განმარტებით, მოსარჩელე 2015 წლის 25 აპრილიდან მუდმივად არღვევდა ლიზინგის ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებებს და არ იხდიდა სალიზინგო საზღაურს, რის გამოც მოპასუხემ კანონით დადგენილი წესით შეწყვიტა ლიზინგის ხელშეკრულებები. მოპასუხემ ლიზინგის საგნების რეალიზაცია განახორციელა კანონით დადგენილი წესით, ხოლო სარეალიზაციო ფასის თაობაზე მოსარჩელე ინფორმირებული იყო.

13. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 28 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

14. მოსარჩელემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

15. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 25 ნოემბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

16. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-9 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

17. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ იკვეთებოდა სსკ-ის 394.1 და 408.1 მუხლებით გათვალისწინებული ზიანის დაკისრების წინაპირობები. კერძოდ, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მოპასუხის მხრიდან ვალდებულების დარღვევის (ხელშეკრულებიდან უკანონოდ გასვლა), ასევე, თუნდაც აღნიშნულის დადასტურების შემთხვევაში, ამით გამოწვეული ზიანის არსებობის ფაქტი.

18. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ მოსარჩელესთან დადებული ხელშეკრულება შეწყვიტა სსკ-ის 580⁵ და 580⁶ მუხლების საფუძველზე.

19. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ლიზინგის ხელშეკრულებების 1.8 პუნქტზე [ლიზინგის საზღაურის გადახდა უნდა განხორციელდეს ხელშეკრულების დანართში მოცემული გრაფიკის შესაბამისად], ლიზინგის გენერალური ხელშეკრულების 6.2.5 პუნქტზე [ლიზინგის გამცემი უფლებამოსილია, მოითხოვოს ლიზინგის საგნის დაბრუნება და ხელშეკრულების მოშლა, თუ ლიზინგის მიმღები არ ასრულებს ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებებს], ხელშეკრულების 6.2.6 პუნქტზე [ლიზინგის ხელშეკრულების შეწყვეტისას ლიზინგის გამცემს უფლება აქვს დაიბრუნოს ლიზინგის საგანი და განკარგოს ის], 14.15 პუნქტზე [ნებისმიერი დარღვევის შემთხვევაში (იქნება ეს ლიზინგის მიმღების მოქმედების შედეგად თუ კანონის ძალით), ლიზინგის გამცემი უფლებამოსილია შეტყობინების მიწოდების გზით მოითხოვოს წინამდებარე ხელშეკრულების ან/და ლიზინგის გამცემსა და მიმღებს შორის გაფორმებული ნებისმიერი ლიზინგის ხელშეკრულების მოშლა/ცალმხრივად შეწყვეტა, ლიზინგის საგნის გამცემის მფლობელობაში დაბრუნება (ლიზინგის გამცემის მიერ დადგენილი წესით) და შეწყვეტის მომენტისთვის არსებული ვადაგადაცილებული სალიზინგო საზღაურის, პირგასამტეხლოს (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) დაფარვა, ლიზინგის გამცემის მფლობელობაში ლიზინგის საგნის გადასვლასთან დაკავშირებული ხარჯების დაფარვა და ლიზინგის ხელშეკრულების ვადამდე მოშლის შედეგად ლიზინგის გამცემისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, რომლის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში მიიღება ლიზინგის საგნის დაბრუნების მომენტისთვის დაფიქსირებულ საბაზრო ფასსა და დარჩენილ სალიზინგო საზღაურის დადისკონტირებულ მოცულობას შორის ფასთა სხვაობა. იმ შემთხვევაში, თუ ლიზინგის საგნის დაბრუნების მომენტისთვის დაფიქსირებული საბაზრო ფასი ნაკლებია დადისკონტირებულ სალიზინგო საზღაურზე (ძირითადი თანხა), მათ შორის სხვაობა დაეკისრება ლიზინგის მიმღებს].

20. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე ლიზინგის ხელშეკრულებებით ნაკისრ ვალდებულებებს მუდმივად არღვევდა 2015 წლის 25 აპრილიდან. სასამართლოს განმარტებით, მიუხედავად პრეიუდიციულად დადგენილი ფაქტისა, რომ მოპასუხემ დაარღვია მოსარჩელის გაფრთხილების წესები (წერილობითი ფორმით არ ეცნობა, მაგ., შეწყვეტის თაობაზე), იმ პირობებში, როდესაც ლიზინგის მიმღების მიერ ადგილი ჰქონდა ვალდებულების არაჯეროვან შესრულებას, სსკ-ის 580⁶ მუხლის თანახმად, ლიზინგის გამცემს ხელშეკრულების ვადაზე ადრე შეწყვეტის უფლება ჰქონდა.

21. სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხის მიერ დაბრუნებული ლიზინგის საგნის შეფასების ღირებულებიდან თანხის ანაზღაურების თაობაზე. სასამართლოს განმარტებით, სსკ-ის 580⁵ და 580⁶ მუხლებით, ლიზინგის გენერალური ხელშეკრულების 14.15 პუნქტით, 2008 წლის რომის მოდელური კანონითა და 1988 წლის 28 მაისის ოტავას კონვენციით დადგენილი წესებით მოპასუხე უფლებამოსილი იყო დაებრუნებინა ლიზინგის საგანი. სალიზინგო ურთიერთობაში ლიზინგის მიმღების მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო ლიზინგის გამცემის მიერ ლიზინგის საგნების მფლობელობაში დაბრუნებისას ამ უკანასკნელს ლიზინგის მიმღების მიმართ არ ეკისრება ლიზინგის საგნის გადახდილი ღირებულების უკან დაბრუნების ვალდებულება. აღნიშნული ეწინააღმდეგება სალიზინგო ურთიერთობის არსს.

22. სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს განმარტება, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსისა და სალიზინგო ურთიერთობების ძირითადი საერთაშორისო სამართლებრივი წყაროების, რომის მოდელური კანონისა და ოტავას კონვენციის შესაბამისად, სალიზინგო ურთიერთობა ხასიათდება განსაკუთრებული სპეციფიკით, კერძოდ, ლიზინგის ხელშეკრულების გაფორმებისა და ლიზინგის საგნის მიღების შემდგომ ლიზინგის მიმღებს გააჩნია უპირობო და გამოუთხოვადი ვალდებულება გადაიხადოს სალიზინგო საზღაურები, რაც იმაში გამოიხატება, რომ აღნიშნული ვალდებულება არ არის დამოკიდებული ლიზინგის გამცემის მხრიდან ვალდებულების შესრულებასა და/ან სხვა დამატებით ფაქტორებზე. აღნიშნული განპირობებულია იმით, რომ ლიზინგის მიმღები ახორციელებს ქონებით სარგებლობას, რომელიც არ წარმოადგენს ამ უკანასკნელის საკუთრებას, ხოლო ლიზინგის გამცემის, როგორც მესაკუთრის, ფუნდამენტური უფლებაა იყოს დაცული უკანონო ხელყოფისგან. გარდა ამისა, სალიზინგო ურთიერთობა არის ისეთი სახის მომსახურება, რომლის ფარგლებშიც ლიზინგის მიმღები სალიზინგო საზღაურს იხდის სწორედ ლიზინგის საგნის გამოყენების (მოხმარების/ამორტიზაციის) პროპორციულად. შესაბამისად, მის მიერ სალიზინგო საზღაურების გადაუხდელობა ავტომატურად ანიჭებს მესაკუთრეს (ლიზინგის გამცემს) უფლებას დაიბრუნოს მის საკუთრებაში არსებული ქონება და არ მიეცეს ლიზინგის მიმღებს სხვისი საკუთრების განადგურების (ცვეთის) შესაძლებლობა. ამდენად, სალიზინგო საზღაურის გადაუხდელობა/დარღვევა ლიზინგის მიმღებისთვის წარმოშობს ლიზინგის საგანზე მფლობელობის უფლების უპირობო ჩამორთმევას მასზე მფლობელობის აღდგენის მოთხოვნის უფლების გარეშე, ხოლო მის მიერ გადახდილი თანხები წარმოადგენს უკვე მიღებული მომსახურების საფასურს და ზიანად ვერ იქნება განხილული.

23. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სალიზინგო ურთიერთობა, თავისი არსით, ლიზინგის მიმღებთან მიმართებაში გულისხმობს ვალდებულების შესრულებას ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდგომაც, რაც ლიზინგის საგნების გამცემის მფლობელობაში დაბრუნებას გულისხმობს. მოსარჩელემ აღნიშნული ვალდებულება დაარღვია. სწორედ მოსარჩელის მხრიდან ლიზინგის საგნების გამცემის მფლობელობაში დაუბრუნებლობა გადაიზარდა მოპასუხის, როგორც მესაკუთრის, ფუნდამენტური უფლების დარღვევაში.

24. სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოსარჩელის აპელირება უპირატესი შესყიდვის უფლების წართმევასთან დაკავშირებით. პალატამ მიუთითა მხარეთა შორის გაფორმებული ლიზინგის გენერალური ხელშეკრულების 6.2.5 და 6.2.6 პუნქტებზე, ასევე გენერალური ხელშეკრულების 14.17.4 პუნქტზე, რომლის თანახმად, ლიზინგის საგნის რეალიზაციის ან/და ხელახალი ლიზინგით გადაცემის შემთხვევაში, ლიზინგის მიმღებს უნდა ეცნობოს, რა ფასად ხდება რეალიზაცია, ხელახალი ლიზინგით გაცემა და მიეცეს არანაკლებ 05 საბანკო დღე უფრო მაღალ ფასად ყიდვის მსურველის შესარჩევად. მიმღების მიერ შერჩეული ახალი მყიდველის მიერ ლიზინგის საგნის საზღაურის გადახდის ვადა არ შეიძლება აღემატებოდეს ამ მუხლით დადგენილ ვადას.

25. სააპელაციო პალატის განმარტებით, რეალიზაციის შესახებ შეტყობინების მიზანი არის ის, რომ ლიზინგის მიმღებს ეცნობოს ლიზინგის საგნის საბაზრო (სარეალიზაციო) ფასი. სარჩელის შეტანით კი მოპასუხემ ლიზინგის მიმღებს მიაწოდა 14.17.4 პუნქტით გათვალისწინებული სარეალიზაციო ღირებულების შესახებ ინფორმაცია და, 05 დღის ნაცვლად, მიეცა 18-თვიანი ვადა ლიზინგის საგნების შესაძენად, რომელიც უშედეგოდ გავიდა, ლიზინგის საგნების შეძენის შესაძლებლობა ლიზინგის მიმღებს არ გამოუყენებია, მას არ მიუმართავს მოპასუხისათვის ლიზინგის საგნის შეძენის მოთხოვნით, რაც ადასტურებს, რომ მოსარჩელეს ლიზინგის საგნის შეძენის ინტერესი იმ დროისათვის არ გააჩნდა.

26. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოპასუხემ N2/6830 სამოქალაქო საქმეზე სარჩელი შეიტანა 2016 წლის მარტში და მასში მიუთითა ლიზინგის საგნების სარეალიზაციო ფასი. ამასთან, ლიზინგის საგნების რელიზინგი მოპასუხემ განახორციელა 2017 წლის 13 სექტემბერს, 18 თვის შემდგომ. ამდენად, მოსარჩელეს ლიზინგის საგნების შესაძენად 18-თვიანი ვადა ჰქონდა. მიუხედავად ამისა, მოსარჩელეს მოპასუხისათვის ლიზინგის საგნების შეძენის მოთხოვნით არ მიუმართავს და არც დაინტერესებული პირი წარუდგენია, აღნიშნულის დამადასტურებელი რაიმე სახის მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვება და არც მოსარჩელეს წარუდგენია. მოსარჩელემ ვერ მიუთითა და ვერც დაადასტურა მოპასუხის მხრიდან ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე, ის გარემოება, თუ რაში გამოიხატა დამდგარი ზიანი. კერძოდ, მხარის ინფორმირებულობის წესის დარღვევას მისთვის რა შესაძლო ზიანი მოჰყვა და აღნიშნულის თაობაზე მოპასუხე მხარეს რა მოლოდინი/ვარაუდი გააჩნდა. მარტოოდენ თუნდაც იმ ფაქტობრივი გარემოების დადგენა, რომ მოპასუხის მხრიდან ადგილი ჰქონდა ლიზინგის გენერალური ხელშეკრულების 14.17.4 მუხლით დადგენილი ინფორმირებულობის წესის დარღვევას (მაგ. წერილობით არ ეცნობა რელიზინგის თაობაზე), თავისთავად არ ადგენს და ადასტურებს ზიანის მიყენების ფაქტს და ავტომატურად არ წარმოშობს ზიანის ანაზღაურების ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძვლებს, იმ პირობებში, როდესაც მოპასუხეს წერილობითი შეტყობინების გაგზავნის ვალდებულებას არც კანონი და არც ხელშეკრულება აკისრებდა.

27. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მითითება, რომ თბილისის სააპელაციო სასამართლომ N2ბ/4418-18 საქმეზე დაადგინა მოპასუხის მხრიდან მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი, რომელსაც განსახილველი დავის მიმართ პრეიუდიციული მნიშვნელობა უნდა მიენიჭოს. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მითითებული დავის ფარგლებში ლიზინგის გამცემის სარჩელის საფუძველზე განიხილებოდა ლიზინგის მიმღების მხრიდან ლიზინგის ხელშეკრულების დარღვევის შედეგად წარმოშობილი დავალიანების გადახდევინების საკითხი; დავა არ ეხებოდა ზიანს, შესაბამისად, ამ დავის ფარგლებში ვერ იქნებოდა დადგენილი და არც დადგენილა მოპასუხისათვის ზიანის მიყენების ფაქტი.

28. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ექსპერტის დასკვნისა თუ აუდიტორული დასკვნის შემოწმება და შეფასება მტკიცების პროცესის აუცილებელი პირობაა. ექსპერტის დასკვნის უარყოფა ან მტკიცებულებად გამოყენება არ შეიძლება, თუ იგი არ იქნება შემოწმებული და შეფასებული სსსკ-ის 105-ე მუხლის შესაბამისად. ექსპერტის დასკვნა კრიტიკულად უნდა შეფასდეს, როგორც ცალკე, ისე საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში (იხ. სუსგ საქმეზე №ას-633-966-07). სასამართლომ მიიჩნია, რომ სწორედ ამ თვალსაზრისით უნდა შეფასებულიყო საქმეში წარდგენილი შეფასების ანგარიში, რომლის საფუძველზეც, მოსარჩელე საწარმოო ზიანის ოდენობას ადგენდა.

29. სააპელაციო პალატის მითითებით, შეფასების აქტში შემფასებელი უნდა აკეთებდეს კონკრეტული ფაქტის ანალიზს. დასკვნაში შემფასებელი საუბრობს ლიზინგის საგნების შეძენის ფასებზე და უთითებს თანხებს, რომელთა შესახებაც მას ინფორმაციის მოძიება თავისივე დასკვნაში მითითებული დოკუმენტაციიდან არ შეეძლო. ამასთან, შეფასების აქტში საუბარია ყურძნის პირველადი დამუშავების ხარჯებზე, თუმცა არ განმარტავს პირველადი დამუშავების შინაარსს. ყურძნის პირველადი დამუშავება შედგება ფაზებისგან, რომელთა სრული გავლა ლიზინგის საგნებით ვერ მოხდება. შესაბამისად, წარდგენილ შეფასებაში მითითებული მონაცემები სრულად არ შეესატყვისება ლიზინგის საგნების გამოყენების შესაძლებლობებს და თავისთავად ვერ დათვლის მათი გამოყენებით მისაღები თანხების მოცულობას. ამასთან, საწარმოო ტიპის მატერიალური ზიანის მოცულობის დადგენისას უნდა დადგინდეს სუბიექტური ღირებულება. თუ მოსარჩელე ამტკიცებს, რომ მას მიადგა საწარმოო ზიანი, მან თავის საწარმოო შესაძლებლობებზე, ფინანსურ ანგარიშგებებზე, დოკუმენტაციასა და ფინანსურ მონაცემებზე/შესაძლებლობებზე დაყრდნობით უნდა განსაზღვროს ზიანის მოცულობა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატის მოსაზრებით, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი შეფასების დოკუმენტი არ არის აღნიშნული დავის გადაწყვეტისათვის სათანადო მტკიცებულება. თუმცა, ზიანის ოდენობის დადასტურების შემთხვევაშიც, აღნიშნული დავის შედეგი არ შეიცვლებოდა, რადგან არ დასტურდება ზიანის მიყენების ფაქტი. შესაბამისად, სასამართლო მოკლებული იყო შესაძლებლობას ემსჯელა ზიანის ოდენობის განსაზღვრაზე.

30. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

31. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

31.1. წინამდებარე საქმეზე ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა დაარღვიეს კანონის მოთხოვნა „ფაქტების პრეიუდიციასთან“ დაკავშირებით. მოცემულ საქმეში სადავოდ ქცეულ სალიზინგო ურთიერთობასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული. განსახილველი დავა მიმდინარეობს იმავე სალიზინგო სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში, იმავე მხარეებს შორის. შესაბამისად, სსსკ-ის 106-ე მუხლის ნორმატიული შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 27 დეკემბრის განჩინებით დადგენილ გარემოებებს გააჩნიათ პრეიუდიციული ძალა, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით უგულებელყოფილ იქნა;

31.2. სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ მოპასუხე არაკეთილსინდისიერების ფარგლებში მოქმედებდა, სამოქალაქო კანონმდებლობისა და ლიზინგის ხელშეკრულების უხეში დარღვევით განხორციელდა როგორც ხელშეკრულების შეწყვეტა, ისე - ლიზინგის საგნების გასხვისება, ხოლო ამ ქმედებით - „ლიზინგის მიმღებმა ის საკმაოდ სოლიდური თანხა, რაც ლიზინგის საგნის საბოლოო შესყიდვის მიზნით ეტაპობრივად გადაიხადა, დაკარგა [საუბარია წინამდებარე საქმეზე სარჩელით მოთხოვნილ ზიანზე - 36 451 აშშ დოლარზე], ასევე, უფლება სალიზინგო საგნებზეც ვერ შეინარჩუნა“ (იხ. სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 27 დეკემბრის განჩინების მე-14 პუნქტი);

31.3. სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 27 დეკემბრის განჩინების მე-14 პუნქტში, ასევე, აღნიშნულია შემდეგი: „პალატა ადგენს, რომ ლიზინგის გამცემი კეთილსინდისიერი ქცევის სტანდარტით არ მოქმედებდა, მან ხელშეკრულების პირობის დარღვევით არ შეატყობინა ლიზინგის მიმღებს ლიზინგის საგნების რეალიზაციისა და ფასის შესახებ, რითაც ლიზინგის მიმღებს მოუსპო შესაძლებლობა მოეძებნა მყიდველი, რომელიც უფრო ძვირად შეიძენდა აღნიშნულ ქონებას ან/და თავად შეესყიდა“, ხოლო, გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში სასამართლო მიუთითებს შემდეგს: „მიუხედავად პრეიუდიციულად დადგენილი ფაქტებისა......“. ფაქტობრივად, სააპელაციო სასამართლო ამ მსჯელობით არ ცნობს პრეიუდიციულ ფაქტებს და უკვე დადგენილი ფაქტების ხელახალ განხილვაში შედის;

31.4. მოცემულ შემთხვევაში გასაჩივრებული განჩინება აშკარა წინააღმდეგობაში მოდის თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დადგენილ პრეიუდიციულ ფაქტობრივ გარემოებებთან. სასამართლომ დაარღვია სსსკ-ის 106-ე და 266-ე მუხლების მოთხოვნები, ასევე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დამკვიდრებული პრაქტიკა;

31.5. სასამართლომ არასწორი განმარტებები გააკეთა ლიზინგის ხელშეკრულების მოშლასთან დაკავშირებით და ამავდროულად არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სასამართლო არასწორად განმარტავს, რომ საქმეზე არსებული გარემოებებიდან გამომდინარე, მოპასუხემ სსკ-ის 580⁶ მუხლის საფუძველზე სწორად შეწყვიტა ლიზინგის ხელშეკრულება. სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობა თავისთავად არ აფუძნებს ხელშეკრულებიდან გასვლის/შეწყვეტის უფლებას. შეუსრულებლობა გარკვეული ობიექტური მასშტაბით უნდა გაიზომოს. ზოგადად, ხელშეკრულების შეწყვეტის უფლება წარმოიშობა, მიუხედავად იმისა, თუ რა ტიპის ვალდებულება დაირღვა. ვალდებულება, რომლის დარღვევაც ხელშეკრულებიდან გასვლის/შეწყვეტის საფუძველს წარმოადგენს, უნდა იყოს ნამდვილი, ვადამოსული და უპრეტენზიო;

31.6. ხელშეკრულების შეწყვეტა, რომელიც იწვევს ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის ანულირებას, არ შეიძლება განხორციელდეს მოვალისათვის ვალებულების შესასრულებლად ხელმეორე შესაძლებლობის მიცემის გარეშე, რათა ამით თავიდან იქნეს აცილებული ხელშეკრულების ანულირება. სწორედ ამიტომ, კანონი (სსკ-ის 405-ე მუხლი) ითვალისწინებს შემთხვევებს, როდესაც ვალდებულების შესასრულებლად მოვალეს მიეცემა დამატებითი ვადა, ამ დროს კრედიტორი სარგებლობს შეზღუდული უფლებით, შეწყვიტოს ხელშეკრულება, მოვალის ინტერესები კი გარკვეულწილად დაცულია. ვალდებულების ხასიათიდან გამომდინარე, შესაძლებელია, რომ დამატებითი ვადის განსაზღვრას გაუთანაბრდეს გაფრთხილება, რომლითაც კრედიტორი ავალდებულებს მოვალეს შეასრულოს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება. ხელშეკრულების შეწყვეტა ხორციელდება მეორე მხარისათვის შეტყობინების გზით. ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ შეტყობინება ძალაშია მას შემდეგ, რაც განსაზღვრული წინაპირობები იქნება დაკმაყოფილებული;

31.7. სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სასამართლომ ხელშეკრულების შეწყვეტის მართლზომიერებაზე მსჯელობისას შეამოწმა, დაცული იყო თუ არა სსკ-ის 405-ე მუხლის დანაწესი მოვალისათვის ვადის დამატებით განსაზღვრასა თუ გაფრთხილებასთან დაკავშირებით. დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ მოპასუხეს არ მიუცია მოსარჩელისათვის დამატებითი ვადა და იგი არც ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე გაუფრთხილებია. შესაბამისად, დარღვეულია სსკ-ის 405-ე მუხლის მოთხოვნები;

31.8. სასამართლომ არასწორი განმარტებები გააკეთა, როდესაც უსაფუძვლოდ მიიჩნია მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნა - 36 451 აშშ დოლარის ანაზღაურების ნაწილში, კერძოდ: ლიზინგის მარეგულირებელი ნორმების გამოყენება არ უნდა მოხდეს იმგვარად, რომ აშკარად/მკვეთრად დაირღვეს თანაფარდობის პრინციპი ლიზინგის მიმღების საუარესოდ. სალიზინგო ურთიერთობებში, გარდა მისი მომწესრიგებელი სპეციალური ნორმებისა, სასამართლომ მხედველობაში უნდა მიიღოს საერთაშორისო სამართლით დადგენილი სტანდარტები და სამოქალაქო სამართლის უზოგადესი პრინციპები (კეთილსინდისიერება, უსაფუძვლო გამდიდრების აკრძალვა, გონივრული ქცევის სტანდარტი და ა.შ). ლიზინგის ხელშეკრულების განმარტებისას მნიშვნელოვანია კეთილსინდისიერების პრინციპის გათვალისწინება. კეთილსინდისიერების პრინციპის განსაკუთრებული მნიშვნელობა აღიარებულია, როგორც რომის მოდელური კანონით (მე-4 მუხლი), ისე - ოტავას კონვენციით (მუხლი 6-1). კეთილსინდისიერების პრინციპი, როგორც მხარეთა შორის შეთანხმებულ თუ ნაგულისხმევ პირობათა ერთგვარი ნაერთი, ლიზინგის ხელშეკრულების განმარტებისას გარკვეული თავისებურებებით ხასიათდება. უპირველესად, გასათვალისწინებელია მხარეთა უფლებრივი თანაფარდობის პრობლემა. ამ თვალსაზრისით ღირებულია უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთი გადაწყვეტილება (2013 წლის 25 თებერვლის განჩინება, საქმე Nას-1686-1580-2012), რომელიც კომპლექსურ სამართლებრივ დავაზე დასაბუთებულ და ამომწურავ მსჯელობას ავითარებს. ხსენებულ საქმეში სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს მხარეთა უფლებრივი თანაფარდობის პრობლემაზე, კერძოდ, სადავო სამართალურთიერთობებში ლიზინგის საგნების გამცემის მიერ უფლების არაკეთილსინდისიერად განხორციელებაზე შედარებით „სუსტ“ მხარესთან მიმართებაში. მოცემულ შემთხვევაშიც სახეზეა მოპასუხის არაკეთილსინდისიერ ქმედებათა კასკადი. მოპასუხემ მოქმედი კანონმდებლობისა და ლიზინგის ხელშეკრულების დარღვევით შეწყვიტა ლიზინგის ხელშეკრულება, ხოლო ხელშეკრულების შეწყვეტის შემდეგ ასევე ლიზინგის ხელშეკრულების დარღვევით განახორციელა ლიზინგის საგნების რელიზინგი, რასაც 2018 წლის 27 დეკემბერს სააპელაციო სასამართლომ უკვე მისცა შეფასება;

31.9. ზემოაღნიშნულის საწინააღმდეგო მსჯელობა არის განვითარებული სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში. სასამართლო განმარტავს, რომ მოპასუხემ ხელშეკრულება სწორად შეწყვიტა, ხოლო სასარჩელო მოთხოვნა 36 451 აშშ დოლარის ნაწილში არის უსაფუძვლო, რადგან მოპასუხეს არ ეკისრება არავითარი ვალდებულება, დააბრუნოს მოსარჩელის მიერ გადახდილი თანხა, ვინაიდან ეს თანხა წარმოადგენს მომსახურების საფასურს და ზიანად ვერ იქნება აღქმული. სააპელაციო სასამართლოს ეს მსჯელობა ყოველგვარ სამართლებრივ შეფასებას მოკლებულია. სასამართლო არ აფასებს და მხედველობაში არ იღებს პრეიუდიციულად დადგენილ ფაქტს, რომ მოპასუხეს არ წარმოეშობოდა არავითარი ვალდებულება იმ შემთხვევაში, თუ ის კანონისა და ხელშეკრულების დაცვით შეწყვეტდა მას, ასევე, ლიზინგის საგნების რელიზინგი განხორციელდებოდა ხელშეკრულების დაცვით, რასაც ადგილი არ ჰქონია. უფრო მეტიც, მოპასუხეს მოსარჩელე ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ ხელშეკრულების პირობების დაცვით რომ გაეფრთხილებინა და დავალიანების გადასახდელად მისთვის ვადა მიეცა, მოსარჩელე მოახერხებდა ამ დავალიანების დაფარვას, რადგან მას გააჩნდა მატერიალური ინტერესი ლიზინგის საგნების მიმართ, რასაც მოწმობს მისი წინააღმდეგობა ლიზინგის საგნების წაღებასთან დაკავშირებით;

31.10. ამასთან, მოპასუხეს ლიზინგის გენერალური ხელშეკრულების 14.17.4 პუნქტის შესაბამისად რომ ეცნობებინა მოსარჩელისათვის ლიზინგის საგნების რელიზინგის სურვილისა და ფასის თაობაზე, მიეცა მისთვის არანაკლებ 05 დღე უფრო ძვირად მყიდველის მოსაძებნად, მოსარჩელე 28 000 აშშ დოლარად თავად შეიძენდა ამ საგნებს, რადგან მათი რეალური ღირებულება იყო 71 000 აშშ დოლარი (იხ. სარჩელზე დართული შპს „თი-ემ-სი კონსალტინგის“ საშემფასებლო დასკვნა). მოპასუხემ მოსარჩელეს ეს შესაძლებლობები მოუსპო არაკეთილსინდისიერი და უკანონო ქმედებით;

31.11. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების თანახმად, მოპასუხეს არ ჰქონდა ვალდებულება წერილობით შეეტყობინებინა მოსარჩელისათვის, რომ აპირებდა ლიზინგის საგნების რელიზინგს. აღნიშნული მსჯელობა არის არასამართლებრივი და დაუსაბუთებელი. ამ მხრივ საყურადღებოა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში დამკვიდრებული პრაქტიკა და მტკიცების ტვირთის განაწილების პრინციპი. მართალია, მოცემულ შემთხვევაში კონკრეტულად წერილობით შეტყობინების ვალდებულება მოპასუხეს არ გააჩნდა, თუმცა იმისათვის, რომ მხარემ შეძლოს მის მიერ განხორციელებული სავალდებულო ქმედების შესრულების დამტკიცება, რაც მხარის მტკიცების ტვირთია, აუცილებელია წარდგენილი იყოს ამის დამადასტურებელი მტკიცებულება. მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხის მიერ არ ყოფილა წარდგენილი იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ მან მოსარჩელეს შეატყობინა სარეალიზაციო ფასი, ასევე, იმის შესახებ, რომ აპირებდნენ ლიზინგის საგნის რელიზინგს. თავის მხრივ, ყველა ინსტანციის სასამართლოში მოსარჩელე აცხადებდა, რომ მისთვის აღნიშნულის შესახებ არ შეუტყობინებიათ არც ზეპირად, არც წერილობით და არც სხვა რაიმე ფორმით;

31.12. საერთაშორისო სასამართლო პრაქტიკიდან გამომდინარე, ლიზინგის ტრანზაქციაში კეთილსინდისიერების პრინციპის დანიშნულება ნათლად ვლინდება მისი ე.წ. „უპირობო ვალდებულებებთან“ მიმართებით ანალიზისას. ლიზინგის საერთაშორისო დოქტრინა და პრაქტიკა იცნობს ლიზინგის მიმღების უპირობო ვალდებულებების კონცეფციას (Hell or high water clauses), თუმცა აღნიშნული ტიპის ვალდებულებების ლიზინგის მიმღებისათვის დაკისრებით არ უნდა დაირღვეს მხარეთა ორმხრივი ინტერესების დაცვის პრინციპი. თითოეულ ასეთ ვალდებულებას გააჩნია შესაბამისი წინაპირობები და გამონაკლისები. ამ თვალსაზრისით კეთილსინდისიერების პრინციპი უპირობო ვალდებულებების განმსაზღვრელი პირობების სამართლიანობის საზომად განიხილება. ლიზინგის გამცემის კეთილსინდისიერების შეფასებით განსახილველი პრინციპი გამოკვეთილად ლიზინგის მიმღების დაცვის ფუნქციას იძენს. აშშ-ს სასამართლოები არაერთ საქმეზე განმარტებისას ცხადად უთითებენ ლიზინგის გამცემის კეთილსინდისიერებაზე, როგორც ლიზინგის მიმღებისთვის უპირობო ვალდებულებების დაკისრების წინაპირობაზე. მაგალითად, ერთ-ერთ საქმეზე (Recent Cases and Legal Developments in Leasing Law, Equipment Leasing Association, Legal Association, 2005, Harte-Hanks Direct Marketing/Baltimore, Inc. v. Varilease Technology Finance Group, Inc., 299 F.Supp.2d 505 (D. Md. 2004)) აშშ-ს სასამართლომ განმარტა, რომ ლიზინგის მიმღებს შეუძლია ამტკიცოს ლიზინგის გამცემის არაკეთილსინდისიერება და აღნიშნული ხელშეკრულების ბათილობის მოთხოვნის საფუძვლად აქციოს;

31.13. ლიზინგის გამცემის უსაფუძვლო გამდიდრების პრევენციის თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია, ასევე, როგორც ოტავას კონვენციისა და მოდელური კანონის მოწესრიგება, ისე შიდა სახელმწიფოებრივი კანონმდებლობა. მოცემულ შემთხვევაში დადგა ისეთი რეალობა, რომ, ერთი მხრივ, მოპასუხის უკანონო ქმედებით მას დარჩა, როგორც ლიზინგის საგნები, ისე მის შესაძენად მოსარჩელის მიერ გადახდილი თანხა, ხოლო, მეორე მხრივ, ლიზინგის მიმღებმა ლიზინგის გამცემის უკანონო ქმედებით დაკარგა საკუთრების უფლება ლიზინგის საგნებზე და გადახდილი თანხა;

31.14. მოპასუხის არაკეთილსინდისიერების ფარგლები გასცდა სამოქალაქო სამართალწარმოების სფეროს და მოსარჩელემ მიმართა საქართველოს პროკურატურას მოსარჩელის მიმართ განხორციელებული ქმედების გამო. კერძოდ, როდესაც იხილებოდა მოპასუხის სარჩელი მოსარჩელის მიმართ, აღნიშნულ საქმეზე მოპასუხემ მტკიცებულების სახით წარადგინა დოკუმენტაცია, რომელიც შეეხებოდა ზემოაღნიშნული ლიზინგის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ურთიერთობებს და რომელზეც თითქოს იყო მოსარჩელე კომპანიის დირექტორის ხელმოწერა. ხელმოწერა (არც პირადი ნომერი) სინამდვილეში არ ეკუთვნოდა მოსარჩელე კომპანიის დირექტორს, რის გამოც დაიწყო გამოძიება. საქმის განხილვის ეტაპზე მოსარჩელემ მოითხოვა ამ დოკუმენტების დედნების წარდგენა, რათა ჩატარებულიყო ექსპერტიზა, თუმცა მოპასუხემ მიზანმიმართულად არ წარადგინა დედნები, რომელიც შემდგომ გამოძიების ორგანოებმა ამოიღეს და ჩაუტარეს ექსპერტიზა. ფაქტობრივად, მოპასუხის ინტერესს წარმოადგენდა მოსარჩელისათვის რაც შეიძლება მეტი ზიანის მიყენება. მიუხედავად მოსარჩელე კომპანიის არაერთი განცხადებისა, რომ ამ დოკუმენტებზე არ იყო მისი დირექტორის ხელმოწერა და ისინი სავარაუდოდ იყო გაყალბებული, მოპასუხე მაინც იყენებდა მათ მტკიცებულების სახით სასამართლოში;

31.15. სასამართლომ არასწორი განმარტებები გააკეთა მოსარჩელისათვის ზიანის მიყენების ფაქტთან დაკავშირებით და ამავდროულად არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 27 დეკემბრის განჩინებით დადასტურებულია, რომ მოპასუხის ქმედებამ მოსარჩელეს მიაყენა 36 451 აშშ დოლარისა და 740 062 ლარის ოდენობის ზიანი;

31.16. საწარმოო ანაცდენი ზიანის მოცულობა დაანგარიშებულია 2019 წლის 17 ივნისის საშემფასებლო დასკვნით. ეს დასკვნა შედგენილია საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისად, კვლევის მეთოდად გამოყენებულია აკრედიტებული მეთოდი და ჩატარებულია აკრედიტებული უმაღლესი რანგის სპეციალისტის მიერ. აღსანიშნავია, რომ სასამართლო არაფერს განმარტავს იმასთან დაკავშირებით, რომ ექსპერტი ბ. დიაკონიძე დაიკითხა სასამართლო სხდომაზე და მისცა ძალიან ამომწურავი განმარტება ყველა საკითხზე. ექსპერტიზის მიერ შეფასებულია მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი 2017 წლის 13 სექტემბრიდან (ზიანის ოდენობა დაანგარიშებულია იმ პერიოდიდან, როდესაც მოპასუხემ კანონდარღვევით მოახდინა ლიზინგის საგნების რელიზინგი), პერიოდების მითითებით, რეალიზებული ღვინიდან გამომდინარე. კერძოდ, სარეალიზაციო ღვინოების შეძენა ხდებოდა მზა სახით, ხოლო ლიზინგის საგნების ქონის შემთხვევაში ქარხანა შეიძენდა ყურძენს და მას გადაამუშავებდა ღვინოდ (რასაც აკეთებდა, როდესაც გააჩნდა ლიზინგის საგნები), რაც თავისთავად თვითღირებულებათა შორის სხვაობას მისცემდა. სწორედ ეს სხვაობაა დათვლილი ანაცდენი ზიანის სახით, რომელიც 740 062 ლარს შეადგენს;

31.17. რაც შეეხება გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მითითებულ მსჯელობას, თითქოს ყურძნის პირველადი დამუშავება ლიზინგის საგნების გამოყენებით ვერ მოხდებოდა, არასწორი და ფაქტობრივ შეფასებას მოკლებულია, ვინაიდან სასამართლოზე დაკითხვისას ექსპერტმა დაადასტურა, რომ ზიანი დაანგარიშებულია ლიზინგის საგნების ქონის შემთხვევაში მოსარჩელე კომპანიის საწარმოო შესაძლებლობების გათვალისწინებით. დაკითხვისას ექსპერტმა ასევე თვალნათლივ დაადასტურა, რომ ზარალის დათვლისას მან მხედველობაში მიიღო მოსარჩელის ტექნიკური შესაძლებლობები ლიზინგის საგნების გათვალისწინებით და მის გარეშე. აქ მნიშვნელოვანია იმის აღნიშვნა, რომ ეს ზიანი არის კონკრეტულად ლიზინგის საგნების უკანონოდ რელიზინგის შემდეგ მოსარჩელის მიერ განხორციელებული ექსპორტიდან გამომდინარე ანუ სათუო არაა, მოსარჩელე გაყიდდა თუ არა ღვინოს, ექნებოდა თუ არა ამდენი შეკვეთა და ა.შ., აქ საუბარია იმაზე, რაც მან გაყიდა და რა ექნებოდა მოგება გაყიდული ღვინო, რაც მზა სახით შეიძინა, ლიზინგის საგნების ქონის შემთხვევაში თავის ქარხანაში რომ ეწარმოებინა. მოსარჩელემ სწორედ ღვინის საწარმოებლად შეიძინა 125 000 აშშ დოლარად ლიზინგის საგნები. შესაბამისად, სასამართლოს მსჯელობა თითქოს მოსარჩელის მხრიდან არ ყოფილა წარდგენილი დოკუმენტი, რომლითაც ზიანის მიყენების ფაქტი დადასტურდებოდა, არის უსაფუძვლო;

31.18. სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ ლიზინგის გენერალური ხელშეკრულების 14.17.4 პუნქტის მიზანი არის ლიზინგის მიმღებისთვის სარეალიზაციო ღირებულების შეტყობინება. აღნიშნული პუნქტის შინაარსში ნათლად არის განმარტებული, რომ ლიზინგის მიმღებს უნდა ეცნობოს ორი ფაქტის შესახებ - პირველი, ლიზინგის გამცემის ნება, რომ მას გადაწყვეტილი აქვს მოახდინოს ლიზინგის საგნების რეალიზაცია/ხელახალი რელიზინგი და მეორე, სარეალიზაციო/ხელახალი რელიზინგის ღირებულება. მოსარჩელემ არაერთხელ დააფიქსირა, რომ მოპასუხეს არ შეუტყობინებია აღნიშნულის თაობაზე. მოპასუხეს ამის დამადასტურებელი მტკიცებულება არ წარუდგენია. ამასთან, ეს ფაქტი უკვე პრეიუდიციულად არის დადგენილი;

31.19. სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოპასუხემ ლიზინგის საგნების სარეალიზაციო ღირებულების შესახებ მოსარჩელეს აცნობა მაშინ, როდესაც 2016 წლის მარტში მოპასუხემ სარჩელით (N2/6830 სამოქალაქო საქმეზე) მიმართა სასამართლოს (ეს ის საქმეა, რომელზეც სააპელაციო სასამართლომ 2018 წლის 27 დეკემბერს გამოიტანა გადაწყვეტილება). მოპასუხემ 2016 წელს მართლაც მიმართა სარჩელით სასამართლოს ლიზინგის მიმღების წინააღმდეგ ლიზინგის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით. აღნიშნული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა მოპასუხის მიერ ხელშეკრულების პირობების დარღვევის გამო. სარჩელს ერთვოდა მოპასუხე კომპანიის თანამშრომლის - აქტივებისა და შეფასების მენეჯერის აუდიტორული დასკვნა, რომლითაც ლიზინგის საგნების საბაზრო ღირებულება შეფასებული იყო 38 000 აშშ დოლარად. მოსარჩელემ არაერთხელ დააფიქსირა პოზიცია, რომ ეს იყო საბაზრო ღირებულების შეფასება და არა - სარეალიზაციო ფასი, რაც დასტურდება, ასევე, ციფრებს შორის სხვაობითაც. კერძოდ, დასახელებული აუდიტორული დასკვნით ლიზინგის საგნების საბაზრო ღირებულებად განისაზღვრა 38 000 აშშ დოლარი, ხოლო რეალიზინგი კი განხორციელდა 28 000 აშშ დოლარად. მოპასუხის აქტივებისა და შეფასების მენეჯერის მიერ ლიზინგის საგნების საბაზრო ღირებულების შეფასება შემდეგი მიზნით განხორციელდა: ლიზინგის გენერალური ხელშეკრულების 14.15 პუნქტში განსაზღვრულია, რომ ლიზინგის გამცემი უფლებამოსილია მოითხოვოს „ლიზინგის გამცემის მფლობელობაში ლიზინგის საგნის გადასვლასთან დაკავშირებული ხარჯების დაფარვა და ლიზინგის ხელშეკრულების ვადამდე მოშლის შედეგად ლიზინგის გამცემისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, რომლის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში მიიღება ლიზინგის საგნის დაბრუნების მომენტისათვის დაფიქსირებულ საბაზრო ფასსა და დარჩენილ სალიზინგო საზღაურის დისკონტირებულ მოცულობას შორის ფასთა სხვაობა“. სწორედ ამ ოდენობის გამოთვლა იყო აუდიტორული დასკვნის ჩატარების მიზანი, რომლითაც განისაზღვრა ლიზინგის საგნის საბაზრო და არა სარეალიზაციო ღირებულება. უფრო მეტიც, პრეიუდიციულად დადგენილი გარემოებაა, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეს არ შეატყობინა ლიზინგის საგნების ხელახალი რელიზინგისა და სარეალიზაციო ფასის შესახებ;

31.20. მოსარჩელემ არაერთხელ განაცხადა, რომ მოპასუხის მიერ ლიზინგის საგნების ხელახალი რელიზინგის შესახებ გაიგო 2017 წლის 18 დეკემბრის სხდომაზე, როდესაც მიმდინარეობდა მოპასუხის სარჩელის განხილვა. სწორედ ამ სხდომაზე წარადგინა მოპასუხემ N4261/17 წერილი. ამდენად, მოსარჩელისათვის რელიზინგის შესახებ ცნობილი გახდა რელიზინგიდან (13.09.2017წ.) სამი თვის შემდეგ (18.12.2017წ.). მნიშვნელოვანია ის გარემოებაც, რომ ლიზინგის საგნების რელიზინგი განხორციელდა იმ დროს, როდესაც მიმდინარეობდა დავა მოპასუხის სარჩელიდან გამომდინარე;

31.21. სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მოსარჩელე მუდმივად არღვევდა ხელშეკრულებას და 2015 წლის 25 აპრილის შემდეგ არ იხდიდა ლიზინგის საფასურს. მოსარჩელეს პერიოდულად ჰქონდა ვადაგადაცილება, თუმცა მოგვიანებით ახდენდა მის ანაზღაურებას. მოსარჩელეს 2015 წლის ნოემბრის ჩათვლით აქვს განხორციელებული ჩარიცხვები, ეს ფაქტი ასევე პრეიუდიციულად დადგენილია;

31.22. სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მოპასუხეს შეეძლო ლიზინგის საგნების დაბრუნება. მართალია, სსკ-ის 580⁶ და 580⁵ მუხლებიდან გამომდინარე, ლიზინგის გამცემს აქვს უფლება, მოითხოვოს ლიზინგის საგნების უკან დაბრუნება, მაგრამ ეს არ არის უპირობო უფლება. კერძოდ, ამისათვის საჭიროა ხელშეკრულების კანონის მოთხოვნების შესაბამისად შეწყვეტა, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ მომხდარა და ეს პრეიუდიციულად დადგენილი გარემოებაა;

31.23. უსაფუძვლოა სასამართლოს განმარტება, რომ მოსარჩელის მიერ გადახდილი 36 451 აშშ დოლარი ლიზინგის საგნების მფლობელობისა და სარგებლობის გამო უნდა გაიქვითოს. აღნიშნული თანხა არის ლიზინგის საგნის საფასური, რომელიც ლიზინგის ხელშეკრულების ღირებულებაში ჩაითვლება და რომელიც მოპასუხის უკანონო ქმედებების შედეგად დაკარგა მოსარჩელემ;

31.24. დაუსაბუთებელია სასამართლოს განმარტება, რომ მოსარჩელეს ლიზინგის საგნების ინტერესი არ გააჩნდა. მოსარჩელე არის ღვინის მწარმოებელი კომპანია, რომელმაც ქარხნის გადაიარაღების მიზნით, ღვინის წარმოებისათვის 125 000 აშშ დოლარის სპეციალური დანიშნულების დანადგრები შეიძინა (ლიზინგის საგნები, რომლებიც მათი ფუნქციონალური დატვირთვიდან გამომდინარე, მხოლოდ ღვინის წარმოებისთვის არის გამოსადეგი). სანამ მოპასუხე ლიზინგის გენერალურ ხელშეკრულებას გააფორმებდა, ლიზინგის მიზნობრიობიდან გამომდინარე, ქარხნის მონიტორინგი და საწარმოო მდგომარეობა შესწავლილი ჰქონდა. შესაბამისად, მისთვის ცნობილი იყო იმის შესახებ, რომ ლიზინგის საგნების წაღებითა და შემდგომი რელიზინგით მოსარჩელე ღვინის წარმოებას ვერ განახორციელებდა;

31.25. ასევე, უნდა აღინიშნოს, რომ მოპასუხემ 71 000 აშშ დოლარის ღირებულების ლიზინგის საგნები 28 000 აშშ დოლარად გაყიდა. ამ ფონზე დაუსაბუთებელია სასამართლოს შეფასება, რომ მოსარჩელემ დაკარგა 71 000 დოლარიანი ნივთის 28 000 დოლარად შეძენის ინტერესი. მით უფრო იმ პირობებში, რომ მოსარჩელე მზად იყო ამ საგნების შესაძენად 125 000 აშშ დოლარი გადაეხადა. გასათვალისწინებელია ის ფაქტიც, რომ მოსარჩელეს მისი საქმიანობის განსახორციელებლად ჰქონდა მოთხოვნილებაც და ფინანსური რესურსიც, რასაც მოწმობს საქმეზე წარდგენილი დოკუმენტაცია: 2017-2018წწ ექსპორტზე გატანილი ღვინის შესახებ სსიპ შემოსავლების სამსახურიდან მოპოვებული დეკლარაციები და ღვინომასალის შეძენაზე სასაქონლო ზედნადებები. ლიზინგის საგნების მიმართ მოსარჩელის ინტერესს ისიც ადასტურებს, რომ მოსარჩელე, მართალია, გრაფიკით გათვალისწინებული კონკრეტული გადახდის ვადის გადაცილებით, თუმცა მაინც იხდიდა ლიზინგის საფასურს.

32. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

33. საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობა, საქმის მასალები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთება და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

34. საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას [სსსკ-ის 410-ე მუხლი].

35. საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში [სსსკ-ის 404.1 მუხლის პირველი წინადადება]. საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407-ე მუხლი].

36. წინამდებარე საქმეში სარჩელით მოთხოვნილია ხელშეკრულების უკანონოდ შეწყვეტით მიყენებული ზიანისა და უსაფუძვლოდ მიღებული ქონების ანაზღაურება, რომელიც თანხობრივად 36 451 აშშ დოლარს შეადგენს და იმავე ქმედების შედეგად მიყენებული საწარმოო ზიანის - 740 062 ლარის ანაზღაურება.

37. კასატორი აპელირებს იმაზე, რომ მოპასუხემ ლიზინგის ხელშეკრულება უკანონოდ შეწყვიტა და ამასთან, არც აცნობა რელიზინგის თაობაზე.

38. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ხელშეკრულების დადების მომენტიდან მხარეები ვალდებულნი არიან შეუდგნენ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებას. მათ არ შეუძლიათ ცალმხრივად თქვან უარი ნაკისრი ვალდებულების შესრულებაზე. ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულების მოთხოვნა მხარეების მხრიდან პირველადი მოთხოვნის ხასიათს ატარებს, რომლის შეუსრულებლობაც იწვევს მეორადი მოთხოვნის უფლების წარმოშობას. ამ უკანასკნელს კი მიეკუთვნება ხელშეკრულებიდან გასვლის მოთხოვნა. ხელშეკრულებიდან გასვლა გამოიყენება მხოლოდ კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში. ამიტომ კანონი ამომწურავად განსაზღვრავს ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძვლებსა და წესს, კერძოდ, იმას, თუ როდის შეუძლია ხელშეკრულების მხარეს მოითხოვოს ხელშეკრულებიდან გასვლა (სსკ-ის 405-ე, 352-359-ე მუხლები). თუმცა, ეს არ გამორიცხავს, რომ მხარეები შეთანხმდნენ ხელშეკრულებიდან გასვლის დამატებით პირობებზე. თუ მხარეები ამ უფლებით არ ისარგებლებენ, გამოიყენება კანონის დისპოზიციური ნორმები.

39. ხელშეკრულებიდან გასვლის, როგორც მეორადი მოთხოვნის, უფლების საფუძვლები შეიძლება დაიყოს მატერიალურ და ფორმალურ ნაწილებად. მატერიალურში იგულისხმება სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობა, ხოლო ფორმალურში – დამატებითი ვადის დაწესება და ხელშეკრულებაზე უარის თქმის შესახებ შეტყობინება.

40. სსკ-ის 580⁵ მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ლიზინგის გამცემს შეუძლია მოშალოს ლიზინგის ხელშეკრულება, თუ ლიზინგის მიმღები არსებითად არღვევს თავის ვალდებულებებს. ლიზინგის გენერალური ხელშეკრულების 6.2.5 პუნქტის თანახმად, ლიზინგის გამცემი უფლებამოსილია, მოითხოვოს ლიზინგის საგნის დაბრუნება და ხელშეკრულების მოშლა, თუ ლიზინგის მიმღები არ ასრულებს ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებებს.

41. განსახილველ შემთხვევაში კასატორს დასაბუთებული შედავება არ წარმოუდგენია იმ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების საწინააღმდეგოდ, რომ 2015 წლის 25 აპრილიდან მოსარჩელე მუდმივად არღვევდა ლიზინგის ხელშეკრულებებით ნაკისრ ვალდებულებებს (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-6 პუნქტი).

42. გამომდინარე აქედან, სადავო არ არის, რომ ლიზინგის გამცემს წარმოეშვა ხელშეკრულებიდან გასვლის მატერიალური საფუძველი, რასაც სსკ-ის 580⁶.1 მუხლის თანახმად [ლიზინგის ხელშეკრულების ვადის გასვლისას ან ვადაზე ადრე შეწყვეტისას ლიზინგის გამცემს უფლება აქვს, ქონება დაიბრუნოს მფლობელობაში და განკარგოს იგი] ამ უკანასკნელის მიერ ლიზინგის საგნის მფლობელობაში დაბრუნებისა და განკარგვის უფლების წარმოშობა უკავშირდება.

43. რაც შეეხება ხელშეკრულებიდან გასვლის ფორმალურ საფუძველს, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლით დადგენილია ხელშეკრულებიდან გასვლის წესი [თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ ხელშეკრულების მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისათვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე, არ გამოიყენება დამატებითი ვადა, მაშინ დამატებითი ვადის განსაზღვრას უთანაბრდება გაფრთხილება], რომლის დარღვევაც ლიზინგის გამცემის მხრიდან ლიზინგის მიმღებს სსკ-ის 580⁶.2 მუხლის შესაბამისად ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას წარმოუშობს [ლიზინგის მიმღებს უფლება აქვს, მოსთხოვოს ლიზინგის გამცემს მისი მოქმედებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება, თუ ლიზინგის გამცემი ქონებას მფლობელობაში დაიბრუნებს ლიზინგის მიმღების მფლობელობის არამართლზომიერი ხელშეშლის გზით, ან თუ ლიზინგის გამცემს არ დაუწესებია დამატებითი ვადა ამ კოდექსის 405-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ასეთი ვადის დაწესება 405-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად არ არის საჭირო. ამასთანავე, ლიზინგის მიმღებს არ აქვს უფლება, მოითხოვოს ლიზინგის საგანზე მფლობელობის აღდგენა].

44. განსახილველ შემთხვევაში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 27 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით დადგენილია, რომ 2015 წლის 10 ივნისს, ლიზინგის მიმღების მიერ ლიზინგის ხელშეკრულების დარღვევის, დავალიანების ოდენობისა და მოსალოდნელი პროცედურების თაობაზე ლიზინგის მიმღები კომპანიისა და თავდებების: ე.ზ–ის, გ.ზ–სა და ნ.ზ–ის მისამართით გაფრთხილების წერილებია შედგენილი. წერილები ჩაბარებული აქვს გ.ზ–ს, პირადი ნომრით ......, რაც ლიზინგის მიმღები კომპანიის დირექტორის გ.ზ–ს პირად ნომერს ....... არ ემთხვევა (იხ. მითითებული განჩინების მე-9 პუნქტი). სააპელაციო პალატის განმარტებით, მოდავე მხარეთა შორის 2014 წლის 25 და 27 აგვისტოს სამი (N691-1143-11824; N691-1143-11844, N691-114-11845) ლიზინგის ხელშეკრულება გაფორმდა. აღნიშნული ლიზინგის ხელშეკრულებების უზრუნველყოფის მიზნით ლიზინგის გამცემსა და გ.ზ–ს, ნ.ზ–სა და ე.ზ–ს შორის სოლიდარული თავდებობის შესახებ ხელშეკრულებები დაიდო. საქმის მასალებში არსებული - ლიზინგის გამცემის მიერ 2015 წლის 10 ივნისის ლიზინგის მიმღებისა და თავდებებისთვის გაგზავნილი წერილით დგინდება, რომ ლიზინგის მიმღების დავალიანება 2015 წლის 08 ივნისის მდგომარეობით 6 435,41 აშშ დოლარს შეადგენდა. დავალიანების 15 დღეში გადაუხდელობის შემთხვევაში, ლიზინგის გამცემი მათ ხელშეკრულების შეწყვეტისა და ლიზინგის საგნების სასამართლო წესით გამოთხოვის შესახებ ატყობინებდა. სააპელაციო პალატის შეფასებით, ეს წერილი სსკ-ის 405-ე მუხლის მიზნებისთვის ხელშეკრულების მოშლამდე მოვალის გაფრთხილების ვალდებულების შესრულების ფარგლებშია გაგზავნილი, თუმცა იგი მიღებასავალდებულო ნების გამოვლენას წარმოადგენს და ნამდვილია მხოლოდ მას შემდეგ, რაც მოვალე აღნიშნულ ნებას მიიღებს. პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოპასუხე მხარემ სადავო გახადა გზავნილების ჩაბარება. ამ მიმართებით სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ გაგზავნილი კორესპონდენცია მოვალეს და თავდებ პირებს არ ჩაბარებიათ. აღნიშნული დასკვნა ემყარება იმ გარემოებას, რომ წერილები ჩაბარებული აქვს გ.ზ–ს, პირადი ნომრით ........., რაც არ ემთხვევა ლიზინგის მიმღების დირექტორის გ.ზ–ს პირად ნომერს - ....., ხოლო თავდები პირებისთვის კორესპონდენციის გაგზავნის შესახებ მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვება. იდენტური მდგომარეობაა 2015 წლის 09 სექტემბერს გაგზავნილი გაფრთხილების წერილების მიმართაც. საქმის მასალებში ასევე წარმოდგენილია ლიზინგის გამცემის მიერ 2015 წლის 12 ნოემბერს გაგზავნილი წერილი, სადაც ლიზინგის მიმღებს აცნობებდნენ, რომ 2015 წლის 20 ნოემბრამდე დავალიანების გადაუხდელობის შემთხვევაში, ამავე დღიდან სალიზინგო ხელშეკრულებები ცალმხრივად შეწყვეტილად ჩაითვლებოდა. ნიშანდობლივია, რომ აღნიშნული კორესპონდენციაც ჩაბარებული აქვს არა საწარმოს დირექტორ გ.ზ–ს, რომლის პირადი ნომერია ......, არამედ გ.ზ–ს, პირადი ნომრით ...... ფაქტობრივ გარემოებას, რომ ლიზინგის მიმღებს აღნიშნული წერილები არ მიუღია, ადასტურებს ლიზინგის გამცემის ამონაწერიც, საიდანაც დგინდება, რომ ლიზინგის მიმღებმა ლიზინგის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესასრულებლად 2015 წლის 30 ივნისს - 6 500 ლარი, 2015 წლის 07 ოქტომბერს - 4 366,08 ლარი, ხოლო 2015 წლის 16 ნოემბერს 10 000 ლარი ჩარიცხა. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ გაფრთხილების წერილების გაგზავნისას ლიზინგის გამცემმა დაარღვია ელემენტარული წინდახედულობისა და გულმოდგინე ქცევის სტანდარტი, სათანადოდ არ შეამოწმა წერილის ადრესატის საიდენტიფიკაციო მონაცემები, რასაც წერილის სრულიად სხვა პირისთვის ჩაბარება მოჰყვა შედეგად, ხოლო თავდებებისთვის შეტყობინება საერთოდ არ გაუგზავნია, რაც კეთილსინდისიერი ბიზნესმენის ქცევის სტანდარტად ვერ იქნება მიჩნეული (იხ. ტ. 2. ს.ფ. 229-231).

45. მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებენ. ესენია ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმეების განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ [სსსკ-ის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი]. წინასწარ დადგენილი ძალის მქონე ფაქტებად კანონმდებელი განიხილავს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს და მხარეს მათ დასადასტურებლად მტკიცებულებათა წარდგენის ვალდებულებისაგან ათავისუფლებს იმ შემთხვევაში, თუ სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ, ანუ პრეიუდიციული ძალის მქონედ ფაქტობრივი გარემოების მიჩნევისათვის, სავალდებულოა, არსებობდეს სამოქალაქო საქმეზე მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება და ამ გადაწყვეტილების სუბიექტები სხვა სამოქალაქო საქმის მხარეებად უნდა გვევლინებოდნენ. თავად პრეიუდიციულ ფაქტებში იგულისხმება ისეთი იურიდიულად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებითაც განსაზღვრულია მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობით გათვალისწინებული უფლებები და ვალდებულებები, რაც საფუძვლად დაედო გადაწყვეტილების გამოტანას. პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება როგორც იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები, ისე ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს (იხ. სუსგ საქმე №ას-58-56-2016, 26 თებერვალი, 2016 წელი).

46. გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი [სსსკ-ის 266-ე მუხლი]. აღნიშნული მუხლით დადგენილია სასამართლო გადაწყვეტილების მატერიალური კანონიერი ძალა, რომელიც უზრუნველყოფს გადაწყვეტილების საბოლოო ხასიათსა და სავალდებულობას არა მარტო კონკრეტული პროცესისათვის, არამედ მის ფარგლებს გარეთაც.

47. მოცემულ შემთხვევაში თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 27 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით პრეიუდიციულად დადგენილია ლიზინგის გამცემის მიერ სსკ-ის 405.1. მუხლის შესაბამისად მოვალის გაფრთხილების წესის დარღვევა.

48. კასატორი ასევე უთითებს, რომ ლიზინგის გამცემმა ლიზინგის ხელშეკრულების დარღვევით განახორციელა ლიზინგის საგნების რელიზინგი.

49. ლიზინგის გენერალური ხელშეკრულების 14.17.4 პუნქტის თანახმად, ლიზინგის საგნის რეალიზაციის ან/და ხელახალი ლიზინგით გადაცემის შემთხვევაში, ლიზინგის მიმღებს უნდა ეცნობოს, რა ფასად ხდება რეალიზაცია, ხელახალი ლიზინგით გაცემა და მიეცეს არანაკლებ 05 საბანკო დღე უფრო მაღალ ფასად ყიდვის მსურველის შესარჩევად. მიმღების მიერ შერჩეული ახალი მყიდველის მიერ ლიზინგის საგნის საზღაურის გადახდის ვადა არ შეიძლება აღემატებოდეს ამ მუხლით დადგენილ ვადას (იხ. წინამდებარე განჩინების 24-ე პუნქტი).

50. საკასაციო პალატა არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ რეალიზაციის შესახებ შეტყობინების მიზანი არის ლიზინგის მიმღებისთვის ლიზინგის საგნის საბაზრო (სარეალიზაციო) ფასის შეტყობინება, სარჩელის შეტანით კი მოპასუხემ ლიზინგის მიმღებს მიაწოდა 14.17.4 პუნქტით გათვალისწინებული სარეალიზაციო ღირებულების შესახებ ინფორმაცია და, შედეგად, 05 დღის ნაცვლად, მას მიეცა 18-თვიანი ვადა ლიზინგის საგნების შესაძენად, რომელიც უშედეგოდ გავიდა.

51. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აღნიშნული შეთანხმება ემსახურება ლიზინგის მიმღების უფლების დაცვას, კერძოდ, ამ დათქმით ხელშეკრულების სუსტ მხარეს ეძლევა შესაძლებლობა, მიუხედავად ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულებისა, მოიძიოს მყიდველი, რომელიც ლიზინგის საგანს იმ ფასად შეიძენს, რომელიც ლიზინგის მიმწოდებელს ლიზინგის მიმღებისგან დავალიანების ანაზღაურების მოთხოვნას მოუსპობს. კანონიერ ძალაში შესული თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 27 დეკემბრის განჩინების თანახმად, ლიზინგის გამცემს ლიზინგის საგნის რეალიზაციის შესახებ ინფორმაცია ლიზინგის მიმღებისთვის წერილობით არ მიუწოდებია, თუმცა, ლიზინგის გამცემი აღნიშნავდა, რომ ამგვარ ვალდებულებას მას კანონი არ აკისრებდა, მოპასუხისთვის ცნობილი იყო ლიზინგის საგნის ღირებულების შესახებ და მას არცერთხელ არ მიუმართავს ლიზინგის საგნის შეძენის თაობაზე. ასევე სააპელაციო საჩივარში მითითებულია, რომ ლიზინგის მიმღებს ზეპირი ფორმით არაერთხელ ეცნობა ლიზინგის საგნის ხელახალი რეალიზაციის თაობაზე, წერილობითი შეტყობინების გაგზავნას კი მას არც კანონი და არც ხელშეკრულება ავალდებულებდა. აღნიშნული განმარტება სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა და დაადგინა, რომ ამ შემთხვევაშიც ლიზინგის გამცემი კეთილსინდისიერი ქცევის სტანდარტით არ მოქმედებდა, მან ხელშეკრულების პირობის დარღვევით არ შეატყობინა ლიზინგის მიმღებს ლიზინგის საგნის რეალიზაციისა და ფასის შესახებ, რითიც ლიზინგის მიმღებს მოუსპო შესაძლებლობა მოეძებნა მყიდველი, რომელიც უფრო ძვირად შეიძენდა აღნიშნულ ქონებას ან/და თავად შეესყიდა იგი. სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ ლიზინგის გამცემის მიერ დარღვეულ იქნა ხელშეკრულების 14.17.4 პუნქტის პირობა, კერძოდ, ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება ლიზინგის საგნის რელიზინგის დროს მოპასუხისთვის შესაბამისი ინფორმაციის მიწოდების თაობაზე, რამაც მოპასუხეს არ მისცა საშუალება, ეპოვნა ქონების უფრო მაღალ ფასად შემძენი და ამ გზით შეემცირებინა ან გაექვითა ის დავალიანება, რომელიც ლიზინგის გამცემის მიმართ გააჩნდა.

52. ამრიგად, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 27 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით პრეიუდიციულად დადგენილია, რომ ლიზინგის გამცემმა დაარღვია როგორც ხელშეკრულებიდან გასვლის პროცედურული წესი, ასევე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული რელიზინგის განხორციელების პირობები.

53. რაც შეეხება ზემოაღნიშნული დარღვევების შედეგად მოსარჩელისთვის მიყენებულ ზიანს, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ცენტრალურ და უზოგადეს ნორმას წარმოადგენს სსკ-ის 394.1. მუხლი [მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის], რომელიც კრედიტორს მოვალის მიერ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული დანაწესის გამოყენების წინაპირობებია: 1) ზიანი; 2) ქმედების მართლწინააღმდეგობა; 3) მიზეზობრივი კავშირი; 4) ბრალი. ამრიგად, სახელშეკრულებო ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისთვის აუცილებელია დადასტურდეს, რომ მოვალეს ნაკისრი ჰქონდა ის ვალდებულება, რომლის დარღვევასაც ედავება კრედიტორი, ასევე სახეზე უნდა იყო აღნიშნული ვალდებულების დარღვევა, რაც კრედიტორისთვის ზიანის მიყენების პირდაპირი და უშუალო საფუძველი გახდა.

54. როგორც ზიანის მიყენების ფაქტის, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. შესაბამისად, ზიანის ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომლის არსებობის ფაქტი მოსარჩელისაგან დადასტურებულია.

55. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს და არ უნდა წარმოადგენდეს საჯარიმო სანქციას, რამეთუ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა მოვალის დასჯაში. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესთა წონასწორობის აღდგენაზე. საჯარიმო სანქციები ქართული სამართლისათვის უცხოა. ზიანის ანაზღაურება გულისხმობს შემდეგი პრინციპების დაცვას: ზიანის სრულად ანაზღაურება; უსაფუძვლო გამდიდრების არდაშვება; ადეკვატურობა; სავარაუდოობა (იხ. სუსგ საქმე №ას-1069-2021, 23 დეკემბერი, 2021 წელი).

56. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა ისე უნდა განისაზღვროს, რომ ამას არ მოჰყვეს რომელიმე მხარის უსაფუძვლო გამდიდრება. ზიანის ანაზღაურების უმნიშვნელოვანეს დათქმას უსაფუძვლო გამდიდრების აკრძალვა წარმოადგენს. ამ პრინციპის მიხედვით, მოვალემ უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელშიც კრედიტორი იქნებოდა, ვალდებულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო. მოვალე არ არის ვალდებული კრედიტორი იმაზე უკეთეს მდგომარეობაში ჩააყენოს, ვიდრე იგი ზიანის არარსებობის შემთხვევაში იქნებოდა.

57. საკასაციო პალატა მიუთითებს ასევე 408.1. მუხლზე, რომლის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. საკასაციო პალატის განმარტებით, ზიანი არის კანონით გათვალისწინებული ანაზღაურებადი სხვაობა „უნდა-ყოფილიყო“ და „არის მდგომარეობას“ შორის (სხვაობის ჰიპოთეზა). სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს პირვანდელი მდგომარეობა, ანუ მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არა ვალდებულების დარღვევა (Totalreparation-ის პრინციპი) (იხ. სუსგ საქმე №ას-459-438-2015, 07 ოქტომბერი, 2015 წელი).

58. მოსარჩელე ითხოვს მოპასუხისთვის მის მიერ გადახდილი ლიზინგის საზღაურის - 36 451 აშშ დოლარის დაკისრებას. მისი განმარტებით, მან ეს თანხა გადაიხადა იმ პირობით, რომ მას, გარდა სარგებლობისა, საკუთრებით გადაეცემოდა ქონება. იმის გამო, რომ მოპასუხე კომპანიამ უკანონოდ შეწყვიტა ხელშეკრულება და ხელშეკრულების დარღვევით განახორციელა რელიზინგი, ამით ფაქტიურად მოსარჩელე კომპანიის მიერ გადახდილი 36 451 აშშ დოლარი ზიანის სახით წარმოიშვა (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 306-307).

59. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ მსჯელობას და მიუთითებს ხელშეკრულების დადების დროს მოქმედ სსკ-ის 576-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, ლიზინგის ხელშეკრულებით ლიზინგის გამცემი ვალდებულია ლიზინგის მიმღებს სარგებლობაში გადასცეს განსაზღვრული ქონება ხელშეკრულებით დათქმული ვადით, ამ ქონების შესყიდვის უფლებით ან ასეთი უფლების გარეშე, ხოლო ლიზინგის მიმღები ვალდებულია გადაიხადოს საზღაური დადგენილი პერიოდულობით, იმ პირობით, რომ: ა) ლიზინგის მიმღები განსაზღვრავს ქონებას და ირჩევს მიმწოდებელს, რომლისგანაც ხდება ქონების შესყიდვა ან მისი სხვაგვარად მიღება; ბ) ლიზინგის გამცემი ქონებას იძენს ლიზინგით გასაცემად და მიმწოდებლისთვის ეს ფაქტი ცნობილია.

60. იურიდიული დოქტრინის თანახმად, ლიზინგის საგნის შესყიდვა ლიზინგის ხელშეკრულების არსებით პირობას არ წარმოადგენს. თუმცა, როგორც წესი, ლიზინგის საგანზე საკუთრების უფლება ლიზინგის ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის შედეგად გადადის ლიზინგის მიმღებზე დამატებითი საზღაურის გარეშე. აღნიშნულის წინაპირობაა ლიზინგის მიმღების მიერ ლიზინგის მთლიანი ფასის სრულად დაფარვა და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სხვა ვალდებულებების ჯეროვნად შესრულება. ლიზინგის კონცეფციის მიხედვით, მოგების მისაღებად არ არის აუცილებელი ქონებაზე საკუთრების უფლების ფლობა. შესაბამისად, ლიზინგის ხელშეკრულების მიზანი ლიზინგის საგნით სარგებლობის უფლების რეალიზაციით გამოიხატება (იხ. https://gccc.tsu.ge/, ქეთევან ირემაშვილი, სსკ-ის 576-ე მუხლის კომენტარი, ბოლო დამუშავება: 14 მარტი, 2016).

61. სალიზინგო ურთიერთობის არსი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ლიზინგის საგანი წარმოადგენს სახელშეკრულებო ურთიერთობის ძირითად უზრუნველყოფას ანუ ლიზინგის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გადახდის გრაფიკის დარღვევის შემთხვევაში, ლიზინგის საგანი უბრუნდება ლიზინგის გამცემს და რჩება მის საკუთრებაში/მფლობელობაში, ხოლო ლიზინგის მიმღებს არ აქვს მასზე მფლობელობის აღდგენის მოთხოვნის უფლება. აღნიშნული ნიშნავს იმას, რომ მოსარჩელის მტკიცება, თითქოს სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში მის მიერ გადახდილი თანხებით მოსარჩელის საკუთრებაში გადადიოდა სახელშეკრულებო ქონება, სამართლებრივ საფუძველს არის მოკლებული. სახელშეკრულებო ქონების ლიზინგის მიმღების საკუთრებაში გადასვლის ერთადერთ პირობას სალიზინგო საზღაურების სრულად და ჯეროვნად შესრულება წარმოადგენს. ხოლო, ლიზინგის მიმღებისთვის ვალდებულების დარღვევის გამო პასუხისმგებლობის ერთ-ერთი სახე ლიზინგის საგანზე მფლობელობის/ლიზინგის მიმღების უფლების დაკარგვა არის, რაც არცერთ შემთხვევაში არ შეიძლება განხილული იქნეს, როგორც არათანაბარი სანქცია ლიზინგის მიმღების მიმართ, რადგან ლიზინგის მიმღებს, როგორც სალიზინგო ურთიერთობის მონაწილეს, ლიზინგის გამცემის მხრიდან, გადახდილი სალიზინგო საზღაურის საპირწონე მომსახურება უკვე მიღებული აქვს ლიზინგის საგნის მფლობელობის პერიოდში. შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ გადახდილი თანხა ვერ ჩაითვლება ლიზინგის მიმღების ზიანად, რადგან აღნიშნულ პერიოდში მოსარჩელე ყოველგვარი შეზღუდვის გარეშე სრულიად თავისუფლად ფლობდა ლიზინგის საგანს და იღებდა შესაბამის სარგებელს. საკასაციო პალატა იზიარებს ასევე სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ ლიზინგის ხელშეკრულების გაფორმებისა და ლიზინგის საგნის მიღების შემდგომ ლიზინგის მიმღებს გააჩნია უპირობო და გამოუთხოვადი ვალდებულება გადაიხადოს სალიზინგო საზღაურები, რაც იმაში გამოიხატება, რომ აღნიშნული ვალდებულება არ არის დამოკიდებული ლიზინგის გამცემის მხრიდან ვალდებულების შესრულებასა და/ან სხვა დამატებით ფაქტორებზე. აღნიშნული განპირობებულია იმით, რომ ლიზინგის მიმღები ახორციელებს ქონებით სარგებლობას, რომელიც არ წარმოადგენს ამ უკანასკნელის საკუთრებას, ხოლო ლიზინგის გამცემის, როგორც მესაკუთრის, ფუნდამენტური უფლებაა იყოს დაცული უკანონო ხელყოფისგან. გარდა ამისა, სალიზინგო ურთიერთობა არის ისეთი სახის მომსახურება, რომლის ფარგლებშიც ლიზინგის მიმღები სალიზინგო საზღაურს იხდის სწორედ ლიზინგის საგნის გამოყენების (მოხმარების/ამორტიზაციის) პროპორციულად. შესაბამისად, მის მიერ სალიზინგო საზღაურების გადაუხდელობა ავტომატურად ანიჭებს მესაკუთრეს (ლიზინგის გამცემს) უფლებას დაიბრუნოს მის საკუთრებაში არსებული ქონება და არ მიეცეს ლიზინგის მიმღებს სხვისი საკუთრების განადგურების (ცვეთის) შესაძლებლობა. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სალიზინგო საზღაურის გადაუხდელობა/დარღვევა წარმოშობს ლიზინგის მიმღებისთვის ლიზინგის საგანზე მფლობელობის უფლების უპირობო ჩამორთმევის უფლებას მასზე მფლობელობის აღდგენის მოთხოვნის უფლების გარეშე, ხოლო ლიზინგის მიმღების მიერ გადახდილი თანხები წარმოადგენს უკვე მიღებული მომსახურების საფასურს და ზიანად ვერ იქნება განხილული. შესაბამისად, ლიზინგის გამცემისთვის ლიზინგის მიმღების მიერ გადახდილი ლიზინგის საზღაურის - 36 451 აშშ დოლარის დაკისრება, იმ პირობებში, როდესაც ლიზინგის მიმღები ყოველგვარი შეზღუდვის გარეშე სარგებლობდა ლიზინგის საგნებით, არსობრივად ეწინააღმდეგება თავად ლიზინგის ხელშეკრულების სამართლებრივ ბუნებას.

62. რაც შეეხება ლიზინგის გამცემის მიერ მოსარჩელისთვის მიყენებული საწარმოო ზიანის - 740 062 ლარის ანაზღაურების საკითხს, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აღნიშნულ შემთხვევაშიც ზიანის მიყენების ფაქტი მოსარჩელემ კვალიფიციურად ვერ დაადასტურა.

63. მოსარჩელის განმარტებით, ლიზინგის გამცემის ქმედებებით მას მიადგა ფინანსური ზარალი, რაც მან განიცადა საწარმოო პერიოდში. აღნიშნული გამოწვეული იყო ლიზინგის გამცემის მიერ ლიზინგის მიმღებისთვის სალიზინგო ხელშეკრულებების მიხედვით შეძენილი დანადგარების გასხვისების შედეგად (ლიზინგის მიმღების მიერ განცდილი ზარალი, რაც გამოწვეული იყო ყურძნის პირველადი გადამუშავების შეუძლებლობით, რისთვისაც აუცილებელი იყო ლიზინგით შეძენილი დანადგარები) (იხ. ტ. 1. ს.ფ. 307). საკასაციო საჩივრის თანახმად, სარეალიზაციო ღვინოების შეძენა ხდებოდა მზა სახით, ხოლო ლიზინგის საგნების ქონის შემთხვევაში, ქარხანა შეიძენდა ყურძენს და მას გადაამუშავებდა ღვინოდ (რასაც აკეთებდა, როდესაც გააჩნდა ლიზინგის საგნები), რაც თავისთავად თვითღირებულებათა შორის სხვაობას მისცემდა. სწორედ ეს სხვაობაა დათვლილი ანაცდენი ზიანის სახით, რომელიც 740 062 ლარს შეადგენს (იხ. წინამდებარე განჩინების 31.16 ქვეპუნქტი).

64. მოსარჩელეს ზიანის მიყენების ფაქტისა და ოდენობის დასადასტურებლად წარმოდგენილი აქვს დამოუკიდებელი სასამართლო ექსპერტიზის ცენტრი შპს „ვ–ის“ ექსპერტის დასკვნა, რომლის თანახმად, მოსარჩელე კომპანიის მიერ განცდილმა ზარალმა, რაც გამოწვეული იყო სალიზინგო საგნების არქონის შედეგად, ყურძნის პირველადი დამუშავების ნაცვლად უკვე მზა ღვინომასალის შეძენით, 2017 წლის 13 სექტემბრიდან დღემდე 740062,90 ლარი შეადგინა (იხ. ტ. 1. ს.ფ. 278-299).

65. საკასაციო პალატის შეფასებით, აღნიშნული დასკვნის შესწავლით ვერ დგინდება ის აუცილებელი გარემოებები, რაც მსგავსი დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობას მისცემდა ექსპერტს, კერძოდ, ის გარემოებები, რომ ლიზინგის ხელშეკრულების შეწყვეტამდე მოსარჩელე კომპანია ნამდვილად ახორციელებდა ღვინის წარმოებას ლიზინგის საგნების გამოყენების გზით; არ არის განსაზღვრული, რა მოცულობის სამუშაო სრულდებოდა ლიზინგის საგნებით, შესაბამისად, არ არის დადგენილი აღნიშნული საგნებით შესასრულებელი სამუშაოს ღირებულება; ასევე ლიზინგის საგნების არქონის პერიოდში მის მიერ იმავე მოცულობის სამუშაოსთან მიმართებით გაზრდილი ხარჯის ოდენობა. კასატორის მიერ წარმოდგენილი დასკვნა არ შეიცავს მსგავს გარემოებებს. თუ მოსარჩელე ამტკიცებს, რომ მას მიადგა საწარმოო ზიანი, მან თავის საწარმოო შესაძლებლობებზე, ფინანსურ ანგარიშგებაზე, დოკუმენტაციასა და ფინანსურ მონაცემებზე/შესაძლებლობებზე დაყრდნობით უნდა განსაზღვროს ზიანის მოცულობა.

66. სსსკ-ის 102-ე მუხლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.

67. საკასაციო პალატის განმარტებით, ექსპერტიზის დასკვნის შეფასებისას (იმდენად რამდენადაც იგი სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის კომპეტენციას ეფუძნება), ყურადღება უნდა მიექცეს რამდენიმე გარემოებას, მათ შორის: გამოსაკვლევად მიწოდებულ მასალას, მის კვლევით ნაწილს, რადგან სწორედ კვლევითი ნაწილია ასახული საბოლოო დასკვნაში. მტკიცებულების გამოკვლევა უპირველესად გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას (იხ. სუსგ საქმე №ას-406-383-2014, 17 აპრილი, 2015 წელი).

68. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მხრიდან წარმოდგენილი დოკუმენტი არ არის ზიანის მიყენებისა და მისი ოდენობის დასადგენად სათანადო მტკიცებულება. მოსარჩელემ ვერ მოახდინა მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის რეალიზაცია, რის გამოც საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მას მართებულად ეთქვა უარი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.

69. სსსკ-ის 410-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.

70. საკასაციო პალატის ზემოთ მითითებული მსჯელობის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არსებითად სწორია, რაც გასაჩივრებული განჩინების ძალაში დატოვებისა და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

71. ვინაიდან საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, არ არსებობს კასატორის მიერ გაღებული ხარჯის მხარეთა შორის განაწილების სსსკ-ის 53-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები და აღნიშნული ხარჯი უნდა დარჩეს სახელმწიფო ბიუჯეტში.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „ქ.ყ–ის“ საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 25 ნოემბრის განჩინება დარჩეს უცვლელი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი