საქმე №ას-644-2024 26 ივლისი, 2024 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს „ი.ს.ს., ბ–უ“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა.პ., შპს „N.“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღების სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება, ხელშეკრულების ბათილად ცნობა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილებით შპს „ი.ს.ს., ბ–უს“ (შემდეგში: მოსარჩელე, აპელანტი ან კასატორი) სარჩელი ა.პ–სა (შემდეგში: პირველი მოპასუხე) და შპს „N.“-ის (შემდეგში: მეორე მოპასუხე) წინააღმდეგ, თანხის დაკისრებისა და ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 მარტის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1. პირველი მოპასუხე მოსარჩელე კომპანიის დირექტორი იყო;

3.2. 2017 წლის 1 აგვისტოს ხელშეკრულებით მოსარჩელეს მეორე მოპასუხისათვის 2 500 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება წარმოეშვა;

3.3. მოსარჩელესა და ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტს შორის, 2017 წლის 6 ივლისს, დაიდო მემორანდუმი თანამშრომლობის შესახებ. აღნიშნული მემორანდუმის ფარგლებში მოსარჩელეს უცხოელი სტუდენტები, მათი უნივერსიტეტში სწავლების მიზნით, საქართველოში ჩამოჰყავდა.

4. წინამდებარე შემთხვევაში, მოსარჩელე/აპელანტის მიერ მოთხოვნილია მის სასარგებლოდ მოპასუხეთა მიმართ თანხის დაკისრება და ასევე მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობა. შესაბამისად, სასამართლოს შეფასების საგანია არსებობს თუ არა მოპასუხეთა მიმართ თანხის დაკისრების სამართლებრივი საფუძვლები, ერთ შემთხვევაში, დირექტორის, ხოლო მეორე შემთხვევაში - გარიგების მონაწილე მხარის მიმართ.

5. სააპელაციო სასამართლომ იმსჯელა საწარმოს დირექტორის მიმართ არსებული დავების სამართლებრივ მოწესრიგებასა და სასამართლო პრაქტიკაზე, კერძოდ, რა შემთხვევაში შეიძლება ხელმძღვანელ პირს საწარმოს სასარგებლოდ დაეკისროს თანხის გადახდა.

6. საქართველოში 2022 წლის 1 იანვრიდან მოქმედებს “მეწარმეთა შესახებ” საქართველოს ახალი კანონი (შემდეგში: სპეციალური კანონი), თუმცა იმის გათვალისწინებით, რომ მხარეებს შორის არსებული სადავო ურთიერთობა უკავშირდება მოსარჩელე საწარმოს დირექტორის თანამდებობაზე ყოფნა 2017-2019 წლებში, სასამართლომ დავის გადასაწყვეტად იმ დროს მოქმედი სპეციალური კანონით იხელმძღვანელა.

7. სადავო პერიოდში მოქმედი სპეციალური კანონის 9.6-ე მუხლის თანახმად, დირექტორები საზოგადოების საქმეებს უნდა გაუძღვნენ კეთილსინდისიერად, კერძოდ, ზრუნავდნენ ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი საღად მოაზროვნე პირი.

8. საკორპორაციო სამართლის მიხედვით, დირექტორებს აკისრიათ კორპორაციის ინტერესების შესაბამისად მოქმედების ვალდებულება, რაც ფიდუციური მოვალეობაა საწარმოს მიმართ. ფიდუციური მოვალეობა გულისხმობს პარტნიორთა/აქციონერთა ინტერესებით მოქმედებას (Larcker D., Tayan B., Corporate Governance Matters, 2011, 80-81).

9. საწარმოს ხელმძღვანელობაზე უფლებამოსილი პირის (დირექტორი) მოვალეობები სამ ნაწილად შეიძლება დაიყოს: ა) გულმოდგინება, ბ) ერთგულება და გ) კეთილსინდისიერება. გულმოდგინების მოვალეობა გულისხმობს, დირექტორის მიერ ისეთი გადაწყვეტილებების მიღებას, რომელსაც მიიღებდა ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი საღად მოაზროვნე პირი. ერთგულების მოვალეობა მოიცავს კორპორაციის საუკეთესო ინტერესებიდან გამომდინარე გადაწყვეტილების მიღებას. კეთილსინდისიერება გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას პასუხისმგებლობით, და ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას. კეთილსინდისიერება როგორც ნორმატიული, ისე სუბიექტური ნების განმარტების ინსტრუმენტია. მის საფუძველზე აღმოიფხვრება როგორც კანონის, ისე ხელშეკრულების ხარვეზი. დირექტორს გონივრულად უნდა სწამდეს, რომ მოქმედებს კორპორაციის საუკეთესო ინტერესებიდან გამომდინარე. ფიდუციური მოვალეობის საფუძველი, კეთილსინდისიერების ზოგადი სტანდარტია (ლ. ჭანტურია, კორპორაციული მართვა და ხელმძღვანელთა პასუხისმგებლობა საკორპორაციო სამართალში, თბ., 2006, 202-203, 256, 302, 384-386, 405-407; დ. მაისურაძე, სამეწარმეო განსჯის წესი საკორპორაციო სამართალში, საკორპორაციო სამართლის კრებული I, რედ. ი. ბურდული, თბ., 2011, 113-117. ი. ბურდული, ნ. ზუბიტაშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 37, ველი 5-6, თბ., 2017, (საქმე Nას-559-2019, 4.12.2019 წ. §310).

10. დირექტორის წინააღმდეგ პასუხისმგებლობის დაყენებას გარკვეული წინაპირობები ახასიათებს, რომელსაც ასევე საქართველოს კანონმდებლობა და საერთო სასამართლოები იზიარებენ. შესაბამისად, იმისათვის, რომ დაკმაყოფილდეს დირექტორის მიმართ წარდგენილი მოთხოვნა, საწყის ეტაპზე აუცილებელია მოსარჩელემ მიუთითოს იმგვარ ფაქტებზე, რომელიც მატერიალური ნორმის აღწერილობით ნაწილშია მოცემული, ანუ მოსარჩელემ უნდა მიუთითოს ფაქტებზე, რომლებიც სასამართლოს მისცემს საშუალებას, დაადგინოს ხელმძღვანელ პირზე დაკისრებული ვალდებულების დარღვევა.

11. მოცემული დავის შემთხვევაში, მითითებული გარემოებებიდან გამომდინარე შესაძლოა კეთილსინდისირების მოვალეობის დარღვევასთან გვქონდეს საქმე. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, სხვა სახის მოვალეობებზე მსჯელობა ზედმეტი და არარელევანტურია.

12. „In Re Walt Disney Company Dervateive Litigation“-ის საქმეზე დელავერის საკანცლერო სასამართლომ კეთილსინდისიერების ვალდებულების დარღვევად ვალდებულების განზრახ უგულებელყოფა და მინდობილი პასუხისმგებლობის არადჩაგდება მიიჩნია. სასამართლომ დასძინა, რომ მოქმედების აუცილებლობის შემთხვევაში განზრახ გულგრილობა და უმოქმედობა ფიდუციარის არაკეთილსინდისიერების არსს საუკეთესოდ გამოხატავს. შემდეგში, საკანცლერო სასამართლოს შეხედულება გაიზიარა დელავერის უმაღლესმა სასამართლომ და განავრცო იგი (ჯუღელი გ., კაპიტალის დაცვა სააქციო საზოგადოებაში, თბილისი, 2010, გვ. 183-184).

13. განსახილველ შემთხვევაში, წარმოდგენილ სარჩელში მითითებულია, რომ პირველი მოპასუხის- საწარმოს ყოფილი დირექტორის მიერ მოსარჩელისათვის (საწარმოსათვის) მიყენებული ზარალის დადგენის მიზნით, მოსარჩელემ მიმართა აუდიტორულ კომპანიას, რომლითაც დადგენილია, რომ პირველმა მოპასუხემ (საწარმოს დირექტორმა) მეორე მოპასუხე კომპანიას 1 335 157 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი არასწორად გადაურიცხა. ასევე, მოსარჩელე საწარმომ მიუთითა, რომ საწარმოს წესდების 3.6 პუნქტით გათვალისწინებულია პარტნიორთა კრების თანხმობა ასეთი ხელშეკრულების გაფორმების შემთხვევაში.

14. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს შეფასება, რომ მოსარჩელის ზემოაღნიშნული განმარტება წარმოადგენს არა ფაქტს, არამედ შეფასებას, რადგან არასწორად თუ სწორად გადაირიცხა თანხა, ეს არის ერთი-ერთი მხარის შეფასება, მით უფრო დაუსაბუთებელი და ბუნდოვანია მოსარჩელე საწარმოს მტკიცება, რა იგულისხმება არასწორ გადარიცხვაში. მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტების საერთო გააზრებით, სავარაუდოდ ის, რომ მეორე მოპასუხესთან ხელშეკრულება პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილების გარეშეა დადებული და შესაბამისად, შესაძლოა საწარმოს დირექტორის მხრიდან კეთილსინდისიერების მოვალეობის დარღვევასთან გვქონდეს საქმე. აღსანიშნავია, რომ სასამართლო ვარაუდით ვერ იხელმძღვანელებს და ვერ დააკმაყოფილებს სარჩელს, როდესაც ისიც კი არ არის განმარტებული, ერთიანი გადარიცხვით არის თუ არა გაცემული თანხა, ან როდის განხორციელდა გადარიცხვა, რომელი ანგარიშის გამოყენებით და ა.შ.; ანუ მხოლოდ თანხის გადარიცხვა არ წარმოადგენს საწარმოს დირექტორის მხრიდან ფიდუციური მოვალეობის დარღვევის წინაპირობას.

15. გარდა ამისა, განსახილველი სადავო სამართალურთიერთობის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანია იმის გამოკვლევა, რა არის წესდების 3.6 მუხლით გათვალისწინებული და მოეთხოვებოდა თუ არა დირექტორს პარტნიორთა თანხმობა გარიგების დადებისას. საწარმოს წესდების დასახელებული მუხლიდან ამგვარ შეზღუდვას შესაძლოა ითვალისწინებდეს ერთადერთი „დ“ ქვეპუნქტი, რომლის თანახმად ვალდებულებათა აღება, რომლებიც ცალკე ან მთლიანად აღემატება საზოგადოების (საწარმოს) აქტივების ღირებულების 50%-ს, გადაწყვეტილება მიიღება პარტნიორთა კრებაზე. საწარმოს მიერ წარმოდგენილი სარჩელის არც ერთი გრაფა მითითებასაც კი არ შეიცავს, რომ მხარეთა შორის დადებული გარიგების საგანი აღემატება საზოგადოების აქტივების ღირებულების 50%-ს. ამასთან, აღნიშნული გარემოება მარტოოდენ მითითებული კი არა, ასევე სათანადო მტკიცებულებით უნდა იყოს გამყარებული. მოცემულ შემთხვევაში კი არ დგინდება, რომ საწარმოს დირექტორმა (პირველმა მოპასუხემ) პარტნიორთა თანხმობის გარეშე დადო გარიგება მეორე მოპასუხესთან.

16. დამატებით მოსარჩელე/აპელანტი მიუთითებდა, რომ მოსარჩელე საწარმოს დოკუმენტაციაში არ ინახება მეორე მოპასუხე კომპანიის მიერ მოსარჩელისათვის მომსახურების რეალურად გაწევის დამადასტურებელი დოკუმენტაცია, რაც ვერ იქნება მიჩნეული სასარჩელო მოთხოვნის ფაქტობრივ წინაპირობად, რადგან გაურკვეველია, კონკრეტულად რა ტიპის დოკუმენტზეა საუბარი ან რატომ იგულისხმება იმთავითვე, რომ საწარმოს ყოფილი დირექტორის ბრალეულობით არ არის შენახული გარკვეული დოკუმენტაცია.

17. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს შეფასება და დასკვნა, რომ მოსარჩელე/აპელანტი საწარმოს ყოფილი ხელმძღვანელი პირის - დირექტორის (პირველი მოპასუხის) მიმართ სასარჩელო მოთხოვნა უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

18. სასამართლოს განხილვის საგანია ასევე, არსებობს თუ არა გარიგების მონაწილე მხარისათვის (მეორე მოპასუხისათვის) მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი თანხის დაკისრების სამართლებრივი საფუძველი. ეს სასარჩელო მოთხოვნა პირდაპირ კავშირშია გარიგების ბათილად ცნობასთან, ანუ მეორე მოპასუხისათვის თანხის დაკისრებაზე მსჯელობა იმ შემთხვევაში იქნება გამართლებული, თუკი გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი იარსებებს. აქედან გამომდინარე, სასამართლო ხელშეკრულების მონაწილე პირის მიმართ თანხის დაკისრების შესახებ მოთხოვნას ცალკე აღარ შეაფასებს.

19. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობა, რომ ერთადერთი ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც შესაძლოა გარიგების ბათილად ცნობას უკავშირდებოდეს, ეს არის მითითება იმის თაობაზე, რომ პირველი და მეორე მოპასუხეების მიერ ხელმოწერილი ხელშეკრულებით დარღვეულია მოსარჩელის წესდებით დადგენილი მოთხოვნა ხელშეკრულების გაფორმების წინაპირობის შესახებ. კერძოდ, წესდების 3.6 პუნქტით გათვალისწინებულია პარტნიორთა კრების თანხმობა ასეთი ხელშეკრულების გაფორმებისთვის.

20. სადავო პერიოდში მოქმედი სპეციალური კანონის 9.4 მუხლის მიხედვით, თუ ხელშეკრულების დადებისას კონტრაჰენტისათვის ცნობილი იყო მეწარმე სუბიექტის ხელმძღვანელობის უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ, წარმოდგენილ მეწარმე სუბიექტს შეუძლია განაცხადოს გარიგების ბათილობის თაობაზე.

21. მოსარჩელემ/აპელანტმა საწარმომ დამატებით განმარტა, რომ შეთანხმების მონაწილე მხარე ვალდებული იყო, გადაემოწმებინა მოსარჩელე საწარმოს წესდება და გასცნობოდა, რომ გარიგების დადების უფლება დირექტორს არ გააჩნდა. მოსარჩელის/აპელანტის ეს არგუმენტი არ გაიზიარეს პირველი და მეორე ინსტანციისსასამართლოებმა და მიუთითეს, როგორც საქართველოს უზენაესი სასამართლოს, ასევე საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2014 წლის 29 იანვრის გადაწყვეტილება N1/1/543 საქმეზე შპს „მეტალინვესტი“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ; სუსგ Nას-1172-2021, 10.06.2022 წ.; Nას-653-620-2014, 24.09.2015 წ.), რომლებიც ცხადყოფენ, რომ მოსარჩელის მტკიცება არ შეესაბამება სასამართლოთა განმარტებას.

22. საკონსტიტუციო სასამართლომ განმარტა, რომ „სამეწარმეო რეესტრის ამონაწერში ან საწარმოს წესდებაში მოცემული ინფორმაცია წარმომადგენლის უფლებამოსილების შეზღუდვის თაობაზე და ის ფაქტი, რომ წესდება სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრაციის საშუალებით საჯაროდ არის ხელმისაწვდომი, დამოუკიდებლად არ გულისხმობს, რომ კონტრაჰენტმა „იცოდა“ უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ. მართალია, კანონმდებლობა შესაძლებლობას აძლევს მეწარმეს, ხელმძღვანელი/წარმომადგენელი პირის უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ მიღებული გადაწყვეტილება გახადოს საჯარო (სამეწარმეო რეესტრში გაკეთებული ჩანაწერის ან საკუთარი წესდების საჯაროდ გამოქვეყნების გზით), მაგრამ წარმომადგენლის შეზღუდული უფლებამოსილების შესახებ „ცოდნა“, რომელიც შემდგომ შესაძლოა გარიგების ბათილობის საფუძველი გახდეს, გულისხმობს არა ინფორმაციის ხელმისაწვდომობას, არამედ კონტრაჰენტის ხელთ არსებულ ინფორმაციას. ნორმა არ გულისხმობს შემთხვევებს, როდესაც კონტრაჰენტს „შეეძლო სცოდნოდა“ უფლებამოსილების შეზღუდვის შესახებ“.

23. შესაბამისად, სასამართლო არა თუ გადამოწმების ვალდებულებას ადგენს, არამედ მოსარჩელეს აკისრებს დაადასტუროს, რომ მოპასუხისთვის ცნობილი იყო შეზღუდვის შესახებ, ანუ მხოლოდ ჩანაწერის არსებობა არ კმარა, ასევე აუცილებელია დადასტურდეს, რომ ხელშეკრულების მონაწილე პირი ამგვარ ინფორმაციას ფლობდა მისი ხელმოწერის მომენტში.

24. განსახილველ სარჩელში კი ამგვარ ფაქტზე საერთოდ არ არის მითითებული. შესაბამისად, გაურკვეველია ჰქონდა თუ არა მეორე მოპასუხეს ინფორმაცია პირველი მოპასუხის (საწარმოს იმდროინდელი დირექტორის) უფლებამოსილების შეზღუდვაზე.

25. მოსარჩელე საწარმოს წესდების 3.6 მუხლის სტანდარტული დათქმა არ აქცევს პარტნიორთა თანხმობის გარეშე დადებულ ნებისმიერ გარიგებას ბათილად. ასეთი შედეგის მისაღწევად, მოსარჩელეს მართებს, პირველ ეტაპზე, მიუთითოს, რომ დადებული გარიგების საგნის ღირებულება აღემატება კომპანიის აქტივების 50%-ს, ხოლო შემდეგ კი დაადასტუროს ამგვარი გარემოება განკუთვნადი მტკიცებულებებით. მოცემულ შემთხვევაში კი, როგორც უკვე აღინიშნა,სარჩელი არ შეიცავს ამგვარ მითითებასაც კი, ხოლო ფაქტის დადასტურებაზე საუბარი ზედმეტია.

26. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება, რომ არ არსებობს მეორე მოპასუხესთან დადებული არც გარიგების ბათილად ცნობის და არც თანხის დაკისრების სამართლებრივი საფუძვლები, რადგან გარიგების ბათილად ცნობის გარეშე თანხის დაკისრების რაიმე დამოუკიდებელი სამართლებრივი საფუძველი არ იკვეთება.

27. ზოგადად, ყველა გადაწყვეტილება უნდა იყოს ნათელი და მონაწილე მხარეებს უნდა აძლევდეს შესაძლებლობას, გაიგონ თუ რატომ დაუჭირა მხარი სასამართლომ კონკრეტულ პოზიციას (Seryavin and others v. Ukraine, §§55-62). დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიზანია მხარეებისთვის იმის დემონსტრირება, რომ მათ რეალურად მოუსმინეს. შესაბამისად, უფლება მოსმენაზე მოიცავს არა მხოლოდ სასამართლოს წინაშე არგუმენტების წარდგენის შესაძლებლობას, არამედ სასამართლოს ვალდებულებას, დასაბუთებაში მიუთითოს მიზეზები, რომელთა საფუძველზეც გაიზიარეს ან უარყვეს შესაბამისი არგუმენტები. სასამართლომ შეიძლება აუცილებლად არ მიიჩნიოს იმგვარ არგუმენტებზე პასუხის გაცემა, რომლებიც აშკარად არარელევანტური, დაუსაბუთებელი, შეურაცხმყოფელი ან სხვაგვარად დაუშვებელია მსგავსი არგუმენტების მიმართ არსებული სამართლებრივი დებულებების ან კარგად დამკვიდრებული სასამართლო პრაქტიკის საფუძველზე (Fomin v. Moldova, §§22-34). დასაბუთებული გადაწყვეტილების უფლება არ მოითხოვს მხარეების მიერ მითითებულ ყველა არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემას; გარდა ამისა, აღნიშნული უფლება ზედა ინსტანციის სასამართლოებს საშუალებას აძლევს, დაეთანხმონ ქვედა ინსტანციის სასამართლოს დასაბუთებას, საფუძვლების გამეორების გარეშე (Hirvisaari v. Finland, §32). დამატებით „უნდა აღინიშნოს, რომ კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პარაგრაფი არ შეიძლება აღქმულ იქნეს, როგორც მხარეთა მიერ დასმულ ნებისმიერ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემის ვალდებულება...“ (Tchankotadze v. Georgia, §103).

28. საწარმოს მიერ წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრით სადავოდ არის გამხდარი სასამართლოს მხრიდან რიგი საკითხების/ფაქტობრივი გარემოებების/მტკიცებულებების შეუფასებლობა და მითითებულია გადაწყვეტილების დაუსაბუთებლობაზე, რაც სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა, რადგან პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებით არსებითად არის შესწავლილი საქმის ფაქტობრივი გარემოებები/წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რაც განმსაზღვრელია საქმეზე გადაწყვეტილების მისაღებად და სადავო საკითხების გადასაწყვეტად.

29. კონკრეტულ შემთხვევაში, სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობს მოწმეთა ჩვენებების ან წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასების აუცილებლობა, რადგანაც მიმდინარე დავის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანია, მაგალითად, არა სადავო ან უდავო ფაქტობრივი გარემოებების გამოაშკარავება, არამედ ის, რომ წარმოდგენილი სარჩელი არ შეიცავს მოთხოვნის განმსაზღვრელ გარემოებებს. სარჩელში არ არის მითითებული ფაქტები, რომელიც შეიძლება საფუძვლად დაედოს სასარჩელო მოთხოვნებს.

30. საწარმოს ყოფილი დირექტორის მხრიდან ნაკისრი მოვალეობების დარღვევა, მოსარჩელე მხარის მტკიცებით გამოიხატება იმაში, რომ იგი ვერ გაუძღვა საწარმოს საქმიანობას და დირექტორის ქმედებების გამო წარმოეშვა მოსარჩელეს ვალდებულებები, რის შედეგადაც კონტრაჰენტმა უნივერსიტეტმა შეწყვიტა მოსარჩელესთან დადებული ხელშეკრულება.

31. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ წარმოდგენილი სარჩელი არ შეიცავს არავითარ მითითებას. სარჩელში მითითებულია მხოლოდ ის, რომ მოსარჩელე საწარმოსა და ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტს შორის 2017 წლის 6 ივლისს დაიდო მემორანდუმი თანამშრომლობის შესახებ. აღნიშნული მემორანდუმის ფარგლებში მოსარჩელეს უცხოელი სტუდენტები ჩამოჰყავდა მათი უნივერსიტეტში სწავლების მიზნით. ასევე მითითებულია ხელშეკრულების პირობა საფასურის თაობაზე.

32. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ საქალაქო სასამართლომ მართებულად არ შეაფასა ის გარემოებები, რომელიც არ ყოფილა სარჩელში მითითებული, რადგან სხდომაზე გაცხადებულ გარემოებებზე დაყრდნობით მიღებული გადაწყვეტილება გამოიწვევდა სამოქალაქო სამართალწარმოებისათვის დადგენილი წესების, მათ შორის, შეჯიბრებითობის პრინციპის, დარღვევას.

33. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

33.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

33.2. კასატორის განმარტებით, როგორც სარჩელში, ასევე, სასამართლო სხდომებზე მკაფიოდ იქნა განმარტებული სასამართლოსთვის თანხის არასწორად გადარიცხვის შინაარსი, რაც ეფუძნება რამდენიმე ფაქტობრივ გარემოებას: ა) დირექტორმა (პირველმა მოპასუხემ) თანხის გადარიცხვის შესახებ გადაწყვეტილება მიიღო პარტნიორთა კრების თანხმობის გარეშე; ბ) დირექტორმა თანხა ისე გადარიცხა, რომ არ არსებობდა მომსახურების გაწევის დამადასტურებელი დოკუმენტაცია; გ) დირექტორმა თანხა ისე გადარიცხა, რომ არ არსებობდა თანხის გადარიცხვის სამართლებრივი საფუძველი; დ) დირექტორმა თანხა ისე გადარიცხა, რომ საწარმოს არ ჰქონდა მიღებული შესაბამისი სახსრები სტუდენტებისგან და არც სხვა სახსრები გააჩნდა.

33.3. კასატორის მითითებით მოპასუხეებმა არაკვალიფიციური შედავება განახორციელეს, ხოლო სასამართლომ ფაქტობრივ გარემოებებს არასწორი შეფასება მისცა;

33.4. კასატორის განმარტებით სააპელაციო სასამართლოს სსკ-ის 56-ე მუხლი უნდა გამოეყენებინა, სადავო გარიგება კი, როგორც მოჩვენებითად დადებული გარიგება, ბათილად უნდა ეცნო;

33.5. კასატორის განმარტებით სასამართლომ არასწორად არ გამოიყენა სსკ-ის 976-ე მუხლი, ასევე არ გამოიყენა სსკ-ის 463-ე მუხლი;

33.6. კასატორის განმარტებით, პირველმა მოპასუხემ (ყოფილმა დირექტორმა) საწარმოს მიმართ ნაკისრი ვალდებულებები დაარღვია, რითაც ზიანი მიაყენა მას (მოსარჩელეს).

33.7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 ივნისის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

34. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

35. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი პუნქტით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება); საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რაც საშუალებას მისცემდა სასამართლოს, არსებითად განსახილველად დაეშვა საკასაციო განაცხადი.

36. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

37. საკასაციო პრეტენზიების მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რაც აუცილებელია საქმის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციისათვის.

38. განსახილველი დავის ძირითადი საკვანძო საკითხი საწარმოს ყოფილი დირექტორის მხრიდან მოსარჩელე საწარმოს მიმართ არსებული ფიდუციური მოვალეობების დარღვევის შემოწმებაა. საკასაციო საჩივრის ძირითადი პრეტენზიები შეეხება იმას, რომ მოსარჩელე საწარმოს ყოფილმა დირექტორმა (პირველმა მოპასუხემ) პარტნიორთა კრების გარეშე, 2017 წლის 1 აგვისტოს, მეორე მოპასუხე კომპანიასთან მოჩვენებითად გააფორმა გარიგება, რის საფუძველზეც მოსარჩელემ მეორე მოპასუხეს 1 335 157 აშშ დოლარი არასწორად გადაურიცხა. დასახელებული თანხის უკან დაბრუნებას მოსარჩელე მოპასუხეებისაგან სოლიდარულად ითხოვს იმაზე მითითებით, რომ დირექტორმა, მისი ქმედებით, მოსარჩელე საწარმოსზიანი მიაყენა, ხოლო მეორე მოპასუხესთან ხელმოწერილი გარიგება ბათილია, შესაბამისად, კასატორმა სოლიდარულ ვალდებულებასა და უსაფუძვლო გამდიდრებაზეც მიუთითა.

39. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საწარმოს წინაშე ზიანის ანაზღაურების თაობაზე დირექტორის პირადი პასუხისმგებლობის მოთხოვნის უსაფუძვლობა, სადავო სამართალურთიერთობის დროს მოქმედი სპეციალური კანონის 9.6 (დირექტორები საზოგადოების საქმეებს უნდა გაუძღვნენ კეთილსინდისიერად, კერძოდ, ზრუნავდნენ ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი, და მოქმედებდნენ იმ რწმენით, რომ მათი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის. თუ ისინი არ შეასრულებენ ამ მოვალეობას, საზოგადოების წინაშე წარმოშობილი ზიანისთვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად, მთელი თავისი ქონებით, პირდაპირ და უშუალოდ), სსკ-ის 709-ე (დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე), 394.1 (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლების ფაქტობრივი შემადგენლობის არ არსებობამ განაპირობა.

40. საკორპორაციო სამართლის მიზნებისათვის საწარმოს ხელმძღვანელობა/წარმომადგენლობა ორმხრივი სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფარგლებში მიღწეული შეთანხმებაა, რომლის ერთი მხარე - მომსახურების გამწევი ვალდებულია, გაწიოს შეპირებული მომსახურება, ხოლო მეორე მხარე - გადაიხადოს საზღაური.

41. ამ ტიპის შეთანხმება დამყარებულია განსაკუთრებულ ნდობაზე და უფლებით აღჭურვილ პირს, ფიდუციური ვალდებულების ფარგლებში, აძლევს სრულ დამოუკიდებლობას, იურიდიული პირის სახელითა და ხარჯზე განახორციელოს ყველა ის მოქმედება, რაც წესდებით გათვალისწინებული მიზნის მიღწევას შეუწყობს ხელს.

42. საკასაციო სასამართლომ დირექტორის პასუხისმგებლობის შესახებ მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებებში განმარტა, რომ რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.6-ე მუხლის მიხედვით, დირექტორები საზოგადოების საქმეებს უნდა გაუძღვნენ კეთილსინდისიერად; კერძოდ, ზრუნავდნენ ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი და მოქმედებდნენ იმ რწმენით, რომ მათი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის („ზრუნვის მოვალეობა“) (შეად.. სუსგ-ებს: N ას-175-2022, 28.06.2024წ; N ას-1511-2022, 14.03.2024წ; N ას-52-2023, 2.11.20203წ; N ას-569-2023, 4.10.2023წ; N ას-1140-2021. 21.12.2022წ; N ას-1436-2020, 31.05.2022წ; N ას-1075-2022, 14.11.2022წ; N ას-687-658-2016, 6.11.2018; N ას-1307-1245-2014, 6.05.2015; N ას-1158-1104-2014, 6.05.2015).

43. თუ ისინი არ შეასრულებენ ამ მოვალეობას, საზოგადოების წინაშე წარმოშობილი ზიანისთვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად, მთელი თავისი ქონებით, პირდაპირ და უშუალოდ (იხ. სუსგ N ას-457-436-2015, 6.06.2016). „საწარმოს ხელმძღვანელობაზე უფლებამოსილი პირის (დირექტორის) მოვალეობები სამ ნაწილად შეიძლება დაიყოს: ა) გულმოდგინება, ბ) ერთგულება და გ) კეთილსინდისიერება. გულმოდგინების მოვალეობა გულისხმობს დირექტორის მიერ ისეთი გადაწყვეტილებების მიღებას, რომლებსაც მიიღებდა ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი. ერთგულების მოვალეობა მოიცავს კორპორაციის საუკეთესო ინტერესებიდან გამომდინარე გადაწყვეტილების მიღებას. კეთილსინდისიერება გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა მოქმედებას პასუხისმგებლობით და ერთმანეთის უფლებებისადმი პატივისცემით მოპყრობას“ (შეად.. სუსგ-ას N ას-687-658-2016, 6.11.2018წ). ერთგულების მოვალეობა გამომდინარეობს დავალების ურთიერთობის მარეგულირებელი ნორმებიდან და წარმომადგენლობის არსიდან, რომელიც წარმომადგენელს ავალდებულებს წარმოდგენილი პირის ინტერესებით და არა პირადი ინტერესებით იხელმძღვანელოს (შეად.სუსგ -ას N ას-766-766-2018, 10.06.2019წ.).

44. მიუხედავად იმისა, რომ ზრუნვისა და ერთგულების მოვალეობა ერთი და იმავე საფუძვლიდან მომდინარეობს, მათი ერთმანეთისაგან გამიჯვნა მნიშვნელოვანია კომპანიის ხელმძღვანელთა პასუხისმგებლობასთან დაკავშირებულ დავებში მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის სწორად გადანაწილების თვალსაზრისით, რადგან ზრუნვის (გულისხმიერების/გულმოდგინების) მოვალეობის დარღვევასთან დაკავშირებული სარჩელების განხილვისას მოქმედებს ე.წ. „სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების წესი“, სხვაგვარად „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფცია”, ხოლო ერთგულების მოვალეობის დარღვევასთან დაკავშირებული სარჩელების განხილვისას ასეთი პრეზუმფცია არ მოქმედებს.

45. ზრუნვის მოვალეობის დარღვევის შესახებ სარჩელის განხილვისას დირექტორს საწარმოსათვის ზიანის მომტანი გადაწყვეტილების გამო პასუხისმგებლობისაგან იცავს ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფცია. იგი წარმოადგენს დაშვებას, რომ გადაწყვეტილების მიღებისას კომპანიის დირექტორი იყო სათანადოდ ინფორმირებული და მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, იმ რწმენით, რომ განხორციელებული მოქმედება კომპანიის საუკეთესო ინტერესებში იყო.

46. ასეთ საქმეებში მოსარჩელეს ეკისრება ზემოაღიშნული დაშვების გაბათილების ტვირთი, რადგან სასამართლოს არ შეუძლია ეჭვი შეიტანოს დირექტორის გადაწყვეტილების სისწორეში, თუ ის რაციონალური პროცესის შედეგად იქნა მიღებული და დირექტორი ყველა მნიშვნელოვან და გონივრულად ხელმისაწვდომ ინფორმაციას ფლობდა (შეად.სუსგ-სა N ას-766-766-2018, 10.06.2019).

47. ზრუნვის მოვალეობა მოითხოვს დირექტორისაგან მიიღოს ისეთი გადაწყვეტილებები, რომლებიც გამოიწვევს კომპანიის მოგების გაზრდას. აღნიშნული გადაწყვეტილებები შეიძლება იყოს მაღალი რისკის მატარებელიც და მცდარიც, თუმცა „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის“ პრეზუმფციიდან გამომდინარე, თუ ხელმძღვანელი კეთილგონიერების ფარგლებში მოქმედებს იმ რწმენით, რომ მისი გადაწყვეტილება მიღებულია საზოგადოების საუკეთესო ინტერესების დაცვის მიზნით და ამ გადაწყვეტილების მიღებისას იგი ინფორმირებული იყო იმ ზომით, რაც მას, მოცემულ ვითარებაში საკმარისად მიაჩნდა, ამ გადაწყვეტილების შედეგისათვის კომპანიის დირექტორი დაცულია პირადი პასუხისმგებლობისაგან (შეად. სუსგ-ებს: Nას-1307-1245-2014, 6.05.2015; N ას-1158-1104-2014, 6.05.2015).

48. საკასაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამეწარმეო საზოგადოების დირექტორის პასუხისმგებლობის თავისებურებებთან დაკავშირებით საქართველოსთვის, როგორც რომანულ-გერმანული სამართლებრივი სისტემის ქვეყნისათვის ყურადსაღებია გერმანიის საკანონმდებლო და პრაქტიკული მიდგომები (იხ. Merkt in MüKo zum GmbHG, §13,Rn.343; Raiser in Ulmer/Habersack/Löbbe GmbHG Gr.Komm. 2.Aufl., §13,Rn.51; Fleischer in MüKozum GmbHG, §43,Rn.276; Walter G. Paefgen in Ulmer/Habersack/Löbbe GmbHG Gr.Komm. 2.Aufl; შეად.სუსგ-ებს: N ას-1158-1104-2014, 6.052015 წ; N ას-1307-1245-2014, 6.05. 2015 წ.). ამავე კონტექსტში და განსახილველი სარჩელის წარმატებისათვის მოსარჩელეს უნდა დაემტკიცებინა, რომ საწარმოს დირექტორი საწარმოს საქმიანობას სადავო პერიოდში მოქმედი სპეციალური კანონის 9.6-ე მუხლით დადგენილი სტანდარტით არ უძღვებოდა.

49. მოსარჩელის/კასატორის მითითებით, პირველმა მოპასუხემ/საწარმოს დირექტორმა დაარღვია დირექტორის ზრუნვის მოვალეობა და ამით ზიანი მიაყენა კომპანიას, რაც იმაში გამოიხატა, რომ საწარმოდან 1 335 157 აშშ დოლარი მეორე მოპასუხე კომპანიაში არასწორად გადარიცხა. დირექტორმა მოსარჩელე საწარმოს წესდების 3.6-ე მუხლის „დ“ პუნქტის დარღვევით ისეთი გარიგება დადო საწარმოს სახელით, რომლის ღირებულებაც მოსარჩელე საწარმოს აქტივების 50%-ს აღემატებოდა, ამისათვის კი აუცილებელი იყო პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილება.

50. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოტივაციას იმის შესახებ, რომ მოსარჩელის მიერ ფაქტობრივი საფუძველიც კი არ არის საკმარისად მითითებული, რათა პირველი მოპასუხის, როგორც საწარმოს დირექტორის, მხრიდან ზრუნვის მოვალეობის დარღვევა დადასტურებულიყო. სარჩელით არა მხოლოდ არ დასტურდება საწარმოს წესდების დარღვევა, არამედ მოსარჩელეს არც კი მიუთითებია იმ ფაქტზე, რომ სადავო გარიგების ღირებულების გამო მისი დადებისათვის აუცილებელი იყო საწარმოს პარტნიორთა კრების თანხმობა და რომ ასეთი თანხმობის შესახებ მეორე მოპასუხე კომპანიამ, გარიგების კონტრაჰენტმა, იცოდა. სააპელაციო სასამართლომ სავსებით მართებულად და დასაბუთებულად მოიხმო საკონსტიტუციო და საკასაციო სასამართლოების პრაქტიკა და მოსარჩელის პრეტენზია უარყო (იხ. წინამდებარე განჩინების 21-25 პუნქტები).

51. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64; შეად. სუსგ-ებს: N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019, 07.02.2020წ; N ას- 1027-2020, 27.11.2020წ; N ას-634-2021, 4.11.2021წ; N ას-1363-2021, 5.04.2022წ; N ას-1183-2022, 23.12.2022წ; N ას-1572-2022, 5.05.2023წ.).

52. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ მოპასუხეებმა არაკვალიფიციური შესაგებელი წარადგინეს, სასამართლომ კი სარჩელის უარყოფა არასწორად დადგენილი ფაქტების გამო გადაწყვიტა. იქამდე ვიდრე შესაგებლის კვალიფიციურობას შეამოწმებს სასამართლო, მოსარჩელეს ევალება გარკვეული სურათი შექმნას იმ ფაქტების ლოგიკური თანმიმდევრული განვითარებისა, რაც გამოსაყენებელი სამართლის ნორმის მიერ დადგენილ წინაპირობების ნაწილს მაინც შეესატყვისება და რასაც მართებულად მოჰყვება პროცესუალური განვითარება მტკიცების ტვირთის მოპასუხისაკენ გადასვლის სახით. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა დაადგინეს, რომ არათუ მტკიცებულებები, არამედ ფაქტობრივი თვალსაზრისითაც კი არ არის გამართული მოსარჩელის სტადია. ზოგადად, მოსარჩელეს, დავის ინიციატორს, ევალება იმ გარემოებების მითითება, იმ მოპასუხეების დასახელება, რომლებსაც, მისი მტკიცებით, უნდა დაეკისროთ პასუხისმგებლობა. შესაბამისად, მოსარჩელის სტადიის გამართულობა და კვალიფიციურობა დიდწილად განაპირობებს მოპასუხის სტადიაზე შესადავებელ გარემოებებს და შედავების ეფექტურობას.

53. საკასაციო სასამართლო სადავო გარიგების მოჩვენებითი ხასიათის გამო ბათილობასთან დაკავშირებით განმარტავს, რომ სსკ-ის 56-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). თუ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით მხარეებს სურთ სხვა გარიგების დაფარვა, მაშინ გამოიყენება დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები (თვალთმაქცური გარიგება).

54. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მოთხოვნა სადავოდ გამხდარი ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე ეფუძნება იმ გარემოებას, რომ გარიგება დაიდო მოჩვენებით. გარიგების მოჩვენებით დადების საკითხის შეფასებისას, უპირველეს ყოვლისა, უნდა განიმარტოს მხარეთა ნება, რომელიც მათ გამოხატეს გარიგების დადებისას. მოჩვენებითი გარიგების ცნების განსაზღვრისას კანონი აქცენტს აკეთებს სწორედ მხარეთა განზრახვაზე, მათ მიზანზე, რომლითაც ისინი მოქმედებდნენ და რომლის შესაბამისადაც განხორციელდა მათი ნების გამოვლენა. კანონი განმარტავს, რომ მოჩვენებითი გარიგების დადებისას მხარეებს არ გააჩნიათ ამ გარიგების დადების მიზანი, უფრო ზუსტად, მათ არ სურთ „შესაბამისი“ იურიდიული შედეგის დადგომა, ანუ იმ შედეგისა, რომელსაც დადებული გარიგება თავისი შინაარსის მიხედვით ითვალისწინებს. მართალია, მხარეებს არ აქვთ გამიზნული გარიგებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომა, მაგრამ მათ გარკვეული მოტივი ამოძრავებთ, გარკვეული მიზნების მიღწევა სურთ და სწორედ ამიტომ, წინასწარ გამიზნულად დებენ მოჩვენებით გარიგებას. როდესაც მოსარჩელე თავის მოთხოვნას ამყარებს იმ გარემოებაზე, რომ გარიგება დაიდო მოჩვენებით, მან უნდა მიუთითოს ის მიზანი, რასაც სინამდვილეში ისახავდა ამ გარიგების დადება. კონკრეტულად რა მოტივით, ვისთვის „მოსაჩვენებლად“ გადაწყვიტეს მხარეებმა მათი ნამდვილი ნების შენიღბვა და ამ სახით გამოვლენა. იმისათვის, რომ გამოირიცხოს მხარეთა ნების ნამდვილობა, უნდა დადგინდეს, რეალურად რისი მიღწევა სურდათ მხარეებს, თუ არა - გარიგებით გათვალისწინებული შედეგისა. მხარეთა რეალური განზრახვის დადგენისას უნდა შეფასდეს ყველა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც ხელშეკრულების დადების წინაპირობას წარმოადგენდა (სუსგ N ას-438-2022 29.01.2024 წ).

55. მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებითი ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი. სასამართლო პრაქტიკა ადასტურებს, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება, წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ.). ამრიგად, იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია, ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას (სუსგ-ები: N ას-571-879-2009, 30.04.2010წ; N ას-1439-1357-2012, 01.07.2013წ; N ას-171-159-2015, 29.04.2015წ; N ას-921-861-2017, 28.11.2017წ; N ას-1305-2018, 21.12.2018წ; N ას-366-2019, 17.05.2019წ; N ას-928-2019, 22.10.2019წ.).

56. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მტკიცების ტვირთი მოჩვენებითი გარიგებების შემთხვევაში აწევს იმ პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას. თუნდაც, მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლებაც, მოსარჩელეს ევალება (შეად.სუსგ-ას N ას-1439-1357-2012, 01.07.2013წ; N ას-862-812-2015, 11.11.2015წ.).

57. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ გარიგების არსებობისას პრეზუმირებულია გარიგების დადებამდე მხარეებს შორის გამოვლენილი ნების ნამდვილობა, რომ შეთანხმდნენ სწორედ ამ გარიგებით გათვალისწინებულ შინაარსზე, შესაბამისად, თუ მოსარჩელე გარიგების ბათილობას მოითხოვს, უნდა დადგინდეს გარიგების დადებამდე მხარეთა შორის არსებული ნება რამდენად შეესაბამებოდა გარიგების შინაარსსა და მიზნებს. ასეთი სახის შედავებისას, ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთი კლასიკურად მოქმედებს მოდავე სუბიექტზე, ამიტომ თავად მოსარჩელე ხდება ვალდებული, წარადგინოს ისეთი სახის დასაბუთება, რაც საკმარისი იქნება გარიგების დადებისას ნების ნაკლის დადასტურებაზე.

58. მოცემულ შემთხვევაში ვინაიდან მოსარჩელემ სადავო გარიგების მოჩვენებითი ხასიათი ვერ დაასაბუთა და გარიგების ნამდვილობა ეჭვქვეშ არ დამდგარა, შეუძლებელია უსაფუძვლო გამდიდრებასა და მისგან წარმოშობილ შედეგებზე მსჯელობა.

59. კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება.

60. ზემოხსენებული სამართლებრივი მოტივაციის საფუძველზე საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს (მოსარჩელე საწარმოს) არ წარმოუდგენია არც ერთი არგუმენტი, დასაბუთებული შედავება, თუ რა საფუძვლით უნდა იქნეს ცნობილი დასაშვებად საკასაციო საჩივარი. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება დასაბუთებული და კანონიერია, შესაბამისად, არ არსებობს საკასაციო განაცხადის არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი.

61. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 407.1-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „ი.ს.ს., ბ–უს“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს „ი.ს.ს., ბ–უს“ (ს/კ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე 13.06.2024 წლის #6042 საგადახდო დავალებით გადახდილი 8000 ლარის 70% - 5600 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: თ. ზამბახიძე

ნ. ბაქაქური