საქმე №ას-275-2024 22 მაისი, 2024 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),

რევაზ ნადარაია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ.კ–ძე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.ხ–ა (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 18.04.2023 წლის განჩინება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა, ხელშეშლის აღკვეთა

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

1. სამტრედიის რაიონული სასამართლოს 23.01.2023 წლის გადაწყვეტილებით მ.კ–ძის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“ ან „კასატორი“) სარჩელი ნ.ხ–ას (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“) მიმართ უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვისა და სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა.

2. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

3. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 18.04.2023 წლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება. განჩინება ეფუძნება შემდეგს:

3.1. სააპელაციო პალატამ მართებულად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დავის გადაწყვეტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 170-172-ე მუხლებზე დაყრდნობით, რომელთა თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო ბოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის უფლება მესაკუთრის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი უფლებაა და მისი უზრუნველყოფა სავინდიკაციო სარჩელის შეტანის გზით ხდება. მოთხოვნა დაკმაყოფილდება სამი წინაპირობის არსებობის შემთხვევაში: უნდა არსებობდეს ნივთის მესაკუთრე, უნდა არსებობდეს ნივთის მფლობელი და მფლობელს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება.

3.2. განსახილველ შემთხვევაში, უძრავი ქონება, მდებარე: ქალაქ ხონში, ........., 3525 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, მასზე არსებული შენობა-ნაგებობები №1 - განაშენიანების ფართი 238.7 კვ.მ და №2 - განაშენიანების ფართი 43.7 კვ.მ, ს/კ: ......, საჯარო რეესტრის მონაცემებით, რეგისტრირებულია მოსარჩელის საკუთრებად.

3.3. მოსარჩელის მითითებით, მოპასუხე უკანონოდ ფლობს მის კუთვნილ სადავო ფართს.

3.4. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სარჩელი თანდართული მტკიცებულებებით მოპასუხეს 14.03.2022 წელს ჩაბარდა პირადად, ხოლო 05.04.2022 წელს წარმოდგენილი შესაგებლით, იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ 2022 წლის მარტის თვეში მაღალი სიცხეებით ავადმყოფობის გამო, ოჯახის ექიმის მოთხოვნით, იმყოფებოდა თვითიზოლაციაში და ვერ შეძლო სახლიდან გასვლა და შესაგებლის წარდგენა, სასამართლოს წინაშე იშუამდგომლა შესაგებლის წარსადგენად განსაზღვრული ვადის აღდგენა. სამტრედიის რაიონული სასამართლოს განჩინებით დაკმაყოფილდა შესაგებლის წარსადგენად განსაზღვრული ვადის აღდგენის შესახებ მოპასუხის შუამდგომლობა და მიღებულ იქნა შესაგებელი თანდართული მტკიცებულებით.

3.5. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო საცხოვრებელი ბინის ნაწილს (ორ ოთახს) ფაქტობრივად დაუფლებულია მოპასუხე. იგი პერიოდულად, თვეში რამდენჯერმე, მიდის და ცხოვრობს სადავო ფართში, ათევს ღამეს (მოპასუხის ახსნა-განმარტება).

3.6. შესაგებელს დართული 17.05.1994 წლის ხონის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოპასუხის სარჩელი დაკმაყოფილდა და იგი ცნობილ იქნა ქ. ხონში ....... მდებარე საცხოვრებელ სახლში ფართზე უფლებამოპოვებულად. მასვე გამოეყო აღნიშნული სახლიდან იზოლირებულად ორი ოთახი ფართით 9.2 კვ.მ და 8.4 კვ.მ. აღნიშნული ოთახებიდან №3 და №4 ოთახებში გამავალი კარები გაუქმდა, ხოლო კიბე და აივანი მხარეებს დარჩათ საერთო სარგებლობაში.

3.7. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხემ წარდგენილი მტკიცებულებით დაადასტურა სადავო უძრავ ქონებაში არსებული ორი ოთახის, ჯამურად 17.6 კვ.მ ფართის მართლზომიერი ფლობის უფლება. მხოლოდ ის გარემოება, რომ ქონება მოსარჩელის საკუთრებადაა რეგისტრირებული არ შეიძლება გახდეს წარმოდგენილი სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი. საყურადღებოა, რომ მოსარჩელის საკუთრებად რეგისტრირებულია სადავო ქონებაზე განთავსებულ ორივე შენობა-ნაგებობაში 282.4 კვ.მ ფართი და ამ ფართიდან ჯამურად 17.6 კვ.მ-ზე დადასტურებულია მოპასუხის მართლზომიერი ფლობის უფლება.

3.8. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძვლად მოსარჩელე მიუთითებს შესაგებლისა და 17.05.1994 წლის ხონის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების დასაშვებად მიჩნევის შესახებ სასამართლოს განჩინების უკანონობასა და წარმოდგენილი მტკიცებულების სავარაუდო სიყალბეზე, თუმცა აღნიშნული გარემოების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის.

3.9. დადგენილია, რომ მოპასუხე მართლზომიერად ფლობს სადავო ფართს და მოსარჩელე საკუთარი რეგისტრირებული უფლების განხორციელებას მართლზომიერი მფლობელობის ფაქტის იგნორირებით ცდილობს. წარმოდგენილი კანონიერ ძალაში შესული ხონის რაიონული სასამართლოს 17.05.1994 წლის გადაწყვეტილებით სადავო ფართის (ჯამურად 17.6 კვ.მ ფართის ნაწილში) მესაკუთრე შეზღუდულია მოპასუხესთან მიმართებით. მოპასუხე წარმოადგენს სსკ-ის 160-162-ე მუხლებით დაცული უფლების მქონე პირს - მართლზომიერ მფლობელს, შესაბამისად, არსებობს კანონისმიერი საფუძველი მოსარჩელის საკუთრების უფლების ნაწილობრივ (ფლობის ელემენტის) შეზღუდვისთვის. მოსარჩელეს მოპასუხის მართლზომიერი ფლობის გამაქარწყლებელი მტკიცებულება და სააპელაციო შედავება სასამართლოსთვის არ წარუდგენია. ზემოხსენებულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელის დაკმაყოფილებას მართებულად ეთქვა უარი.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:

4. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის თაობაზე მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილი. სავინდიკაციო სარჩელი ეფუძნება იმ მოცემულობას, რომ მესაკუთრეს, რომელსაც ჩამოერთვა მფლობელობა, შეუძლია ნივთი მოითხოვოს მფლობელისაგან, რომელიც არაკეთილსინდისიერად აკავებს ნივთს. საკუთრების უფლებამ ნივთზე სრული ბატონობა უნდა უზრუნველყოს, მათ შორის ფაქტობრივი ბატონობა - მფლობელობის სახით. ცხადია, მესაკუთრეს სხვა უფლებამოსილებებთან ერთად აქვს მფლობელობის უფლებაც და თუკი მოხდება საკუთრების მფლობელობის ჩამორთმევა, მას შეუძლია არაუფლებამოსილ მფლობელს სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება (იხ: თამარ ზარანდია, სანივთო სამართალი, გამომცემლობა „მერიდიანი“, მეორე შევსებული გამოცემა, 2019წ., გვ. 245).

9. სსკ-ის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით, მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება (სუსგ №ას-914-2019, 25.07.2019წ; სუსგ №ას-246-246-2018, 20.03.2018წ.).

10. სსკ-ის 168-ე მუხლის თანახმად, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამრიგად, იმისათვის, რომ მოსარჩელემ მფლობელობის შეწყვეტა და ნივთის გადაცემა მოითხოვოს, უნდა არსებობდეს სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა ფაქტობრივი წინაპირობა (შდრ. სუსგ №ას-887-2019, 27.12.2019წ.).

11. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ უძრავი ნივთი საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში აღრიცხულია მოსარჩელის სახელზე. დადგენილია ისიც, რომ უძრავი ნივთის ნაწილს (ორ ოთახს) ფლობს მოპასუხე. მოპასუხე მოსარჩელის ვინდიკაციურ სარჩელს არ დაეთანხმა იმ გარემოებაზე მითითებით, რომ იგი უძრავი ნივთის ორ ოთახს ფლობს მართლზომიერად, 17.05.1994 წლის ხონის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე (იხ. შესაგებელი, ს.ფ. 26-38).

12. საკასაციო პალატა იზიარებს გასაჩივრებული განჩინების დასკვნას, რომ 17.05.1994 წლის ხონის რაიონული სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მოპასუხემ დაადასტურა უძრავ ქონებაში არსებული ორი ოთახის, ჯამურად 17.6 კვ.მ ფართის მართლზომიერი ფლობის უფლება, რაც გამორიცხავს ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილების შესაძლებლობას. სსკ-ის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, დაუშვებელია მოპასუხეს, როგორც მართლზომიერ მფლობელს, მოეთხოვოს მესაკუთრისათვის ნივთის უკან დაბრუნება, ვინაიდან მითითებული ნორმით, მართლზომიერი მფლობელობა დაცულია თვით მესაკუთრის მხრიდანაც (შდრ. სუსგ №ას-547-547-2018, 13.07.2018წ; №ას-372-691-09, 17.12.2009წ; №ას-483-457-2014, 27.11.2015წ; №ას-753-713-2015, 07.10.2015წ.).

13. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

14. კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული განჩინების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული განჩინება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

15. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია და კასატორს გადახდილი აქვს საკასაციო სამართალწარმოებისათვის განსაზღვრული სახელმწიფო ბაჟი - 150 ლარი, მას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% – 105 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. მ.კ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. მ.კ–ძეს (პ/ნ: ..........) უკან დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 150 ლარის (საგადასახადო დავალება №1067543665, გადახდის თარიღი 27.03.2024წ.) 70% – 105 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე

რევაზ ნადარაია