საქმე №ას-870-2022 19 დეკემბერი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მირანდა ერემაძე, თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ნ.ლ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – გ.კ–სი, მ.მ–ი, მ.მ–ი (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 12 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ხელშეკრულების ბათილდ ცნობა, უძრავი ქონების მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 12 აპრილის განჩინებით ნ.ლ–ის (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 19 ივლისის გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელის სარჩელი გ.კ–სის (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“), მ.მ–ის (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“) და მ.მ–ის (შემდგომში - „მესამე მოპასუხე“) მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და ბათილად იქნა ცნობილი მოსარჩელის წარმომადგენელს - მ.ლ–სა და პირველ მოპასუხეს შორის 2014 წლის 22 ივლისს გაფორმებული შეთანხმება (სარჩელით მოთხოვნილი იყო: მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის 18.12.2013 წელს დადებული გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ცალმხრივად გაუქმების შესახებ მოპასუხეებს შორის 18.12.2013წ. დადებული N131314417 შეთანხმების ბათილად ცნობა; მოსარჩელისათვის უძრავი ქონების, მდებარე: ქ. თბილისი, .........., ს.კ. ......... საკუთრებაში დაუბრუნება და საჯარო რეესტრში მის სახელზე აღრიცხვა, ასევე, აღნიშნულ ქონებაზე 18.12.2013 წლამდე არსებული ჩანაწერის აღდგენა მოპასუხეთა მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად იპოთეკის რეგისტრაციის შესახებ; მოსარჩელის წარმომადგენელს - მ.ლ–სა და პირველ მოპასუხეს შორის 22.07.2014 წელს გაფორმებული N140768213 შეთანხმების ბათილად ცნობა).

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. მოსარჩელეს, პირველ მოპასუხესა და მეორე მოპასუხის წარმომადგენელს - მ.მ–ს შორის 2012 წლის 13 დეკემბერს დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისად, მეორე მოპასუხემ მოსარჩელეს ასესხა 250 000 აშშ დოლარი, ხოლო პირველმა მოპასუხემ ასევე 250 000 აშშ დოლარი. სესხის ხელშეკრულება დაიდო 3 თვის ვადით, თვეში 3 % სარგებლის დარიცხვის პირობით. იპოთეკარებმა სესხის ხელშეკრულების გაფორმების დროს მიიღეს 1 თვის სარგებელი, ხოლო მომდევნო თვეების პროცენტი უნდა მიეღოთ 2013 წლის 13 თებერვალსა და 13 მარტს ძირითად თანხასთან ერთად. ხელშეკრულების 1.9 პუნქტის თანახმად, მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულებისათვის მსესხებელს გამსესხებლის სასარგებლოდ დაერიცხებოდა პირგასამტეხლო ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათვის გადასახდელი თანხის 0,3%-ის ოდენობით. სესხის უზრუნველყოფის მიზნით იპოთეკით დაიტვირთა მსესხებლის კუთვნილი უძრავი ქონება, მდებარე: ქ. თბილისი, ......, ს.კ. ......... (შემდგომში - „სადავო უძრავი ქონება“).

2.2. მოსარჩელემ დადგენილ ვადაში ნასესხები თანხა ვერ დააბრუნა და 2 თვის საპროცენტო სარგებელიც ვერ გადაიხადა.

2.3. მეორე მოპასუხემ 13.12.2012წ. სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე 20 000 აშშ დოლარის მოთხოვნის უფლება და ამ თანხაზე დარიცხული პროცენტი და პირგასამტეხლო დაუთმო მესამე მოპასუხეს, რომლის მოთხოვნის საფუძველზე 2013 წლის 03 სექტემბერს ნოტარიუსის მიერ გაიცა სააღსრულებო ფურცელი და მასში აღსასრულებელ ვალდებულებად მიეთითა 20 000 აშშ დოლარი, ორი თვის სარგებელი და პირგასამტეხლო ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 0,3%-ის ოდენობით 2013 წლის 13 მაისიდან აღსრულებამდე, ასევე, სააღსრულებო ფურცლის გაცემის ხარჯი 124,36 ლარი. ამასთან, დადგინდა იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის რეალიზაცია. სააღსრულებო ფურცელი აღსრულების მიზნით წარედგინა თბილისის სააღსრულებო ბიუროს.

2.4. მოსარჩელეს 2013 წლის 06 სექტემბერს აღმასრულებელმა გაუგზავნა წინდადება გადაწყვეტილების ნებაყოფლობით შესრულების შესახებ.

2.5. მოსარჩელის წარმომადგენელს - ს.ლ–სა და პირველ მოპასუხეს შორის 2013 წლის 18 დეკემბერს გაფორმდა გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისად, სადავო უძრავი ქონება საკუთრებაში გადაეცა პირველ მოპასუხეს. მხარეებმა მიუთითეს, რომ ქონება გაიყიდა 665 000 აშშ დოლარად, ამასთან, მსესხებელს უფლება ჰქონდა 1 თვის ვადაში - 2014 წლის 18 იანვრამდე გამოესყიდა უძრავი ნივთი.

2.6. მესამე მოპასუხემ 2013 წლის 17 დეკემბერს განცხადებით მიმართა ქ. თბილისის სააღსრულებო ბიუროს და მოითხოვა მოსარჩელის მიმართ დაწყებული სააღსრულებო წარმოების შეწყვეტა, რის შესაბამისადაც 2013 წლის 03 სექტემბერს გაცემულ სააღსრულებო ფურცელზე სააღსრულებო საქმის წარმოება შეწყდა.

2.7. მოპასუხეთა შორის 2013 წლის 18 დეკემბერს შედგა შეთანხმება 13.12.2012წ. სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ცალმხრივად გაუქმების შესახებ. ამავე ხელშეკრულებით მხარეებმა დაადასტურეს თანხმობა მოთხოვნის დათმობის ხელშეკრულების გაუქმების თაობაზე.

2.8. მოსარჩელის წარმომადგენელს - მ.ლ–სა და პირველ მოპასუხეს შორის 2014 წლის 22 ივლისს სანოტარო წესით დამტკიცდა შეთანხმება, რომლის შესაბამისად, მსესხებელმა აიღო ვალდებულება, რომ თანმხლებ პირებთან ერთად გაათავისუფლებდა პირველი მოპასუხის საცხოვრებელ სახლს, აგრეთვე, გადასცემდა საცხოვრებელი სახლისა და ოთახების ყველა გასაღებს არა უგვიანეს 2014 წლის 03 სექტემბრისა, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მითითებული პირობა არ შესრულდებოდა, მოსარჩელე პირველ გამსესხებელს საკუთრებაში გადასცემდა საცხოვრებელი სახლის ხუთივე სართულზე, სარდაფსა და ეზოში არსებულ ნივთებს, კერძოდ, ყველა ოთახის ავეჯს, ჭაღებს, ლიფტს, აბაზანა-ტუალეტის ავეჯსა და აქსესუარებს და სხვა ნივთებს იმ მდგომარეობაში, რა მდგომარეობითაც მოხდა 2014 წლის 18 ივლისს 16:10 საათიდან 18:00 საათამდე საცხოვრებელი სახლის ხუთივე სართულზე, სარდაფსა და ეზოში არსებული მოძრავი ნივთების, ავეჯისა და სხვა ნივთების ფოტო და ვიდეო გადაღება (იხ. ტ. 1, ს. ფ. 126).

2.9. სადავო უძრავი ქონების საბაზრო ფასი საორიენტაციოდ 1 200 000 აშშ დოლარია.

3. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა საკასაციო სასამართლოს მითითებაზე, რომლითაც არსებითად უცვლელად დარჩა აღნიშნულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ 30.11.2017წ. მიღებული პირველი განჩინება და მხოლოდ 22.07.2014წ. ხელშეკრულების ბათილად ცნობის იურიდიულ ინტერესთან მიმართებით ხელახალი განხილვისთვის დაბრუნდა საქმე იმავე სასამართლოში. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, როგორც საქმის მასალებით უდავოდ დგინდება და სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მხარეების წარმომადგენლებმაც გარკვევით დაადასტურეს, 22.07.2014წ. შეთანხმების ბათილად ცნობის ნაწილში მოპასუხე მხარეს საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებია, შესაბამისად, ამ ნაწილში გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში და მოთხოვნის ეს ნაწილი აღარ წარმოადგენს სააპელაციო სასამართლოში დავის საგანს. საქმის ხელახალი განხილვის პირობებში წინამდებარე განჩინებით მსჯელობის საგანია მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის გაფორმებული ნასყიდობა - გამოსყიდვის უფლებით ხელშეკრულების იურიდიული ძალა.

4. სააპელაციო სასამართლომ აუდიო ჩანაწერების დაუშვებელ მტკიცებულებად მიჩნევის თაობაზე აპელანტის პრეტენზიასთან დაკავშირებით განმარტა შემდეგი: დადგენილია, რომ საუბარში მონაწილე ყველა პირისათვის ცნობილი არ იყო ასეთი ჩანაწერის მიმდინარეობის შესახებ. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ Nას-238-226-2016 საქმეზე 2016 წლის 03 ივნისს მიღებულ გადაწყვეტილებაში განმარტა შემდეგი: ფარული ჩაწერა თვითდახმარების ან თვითდახმარებასთან მიახლოებულ ფარგლებში ჩადენილ ქმედებად შეიძლება შეფასდეს იმ შემთხვევაში, თუ ფარული ჩანაწერი ერთადერთი გზაა საკუთარი უფლების დასაცავად, რადგან სხვაგვარად პირი საკუთარ უფლებას ვერ დაიცავს ან არსებობს ყველა სხვა მტკიცებულების განადგურების რეალური საშიშროება. ასეთ ვითარებაში ფარული ჩანაწერის გზით მტკიცებულების შექმნა დასაშვებია. ამდენად, თუ პირზე ხორციელდება ზეწოლა, მუქარა, შანტაჟი, საკუთარი უფლებების დაუშვებელი ხელყოფის თავიდან ასაცილებლად, კონსტიტუციურ ღირებულებათა მრავალმხრივი აწონ-დაწონვის შედეგად, შეიძლება გამართლებულად ჩაითვალოს სხვის პირად სფეროში ჩარევა, თუმცა აღნიშნული დაუშვებელია მაშინ, როდესაც სხვის პირად სფეროში ჩარევა თვითდახმარებას კი არა, მეორე მხარისათვის სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრებას ემსახურება. პირად სფეროში ჩარევა კი საჭირო გახდა მხოლოდ იმიტომ, რომ უფლება-მოვალეობათა კრედიტორმა თავის დროზე არ იზრუნა შესაბამისი მტკიცებულების (ხელშეკრულების, ხელწერილის და ა.შ.) შექმნაზე. ასეთ ვითარებაში გაუმართლებელია ჩარევა პირად სფეროში, ამგვარი გზით მოპოვებული მტკიცებულება დაუშვებელი მტკიცებულებაა. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ წარდგენილი მტკიცებულებები სსსკ-ის 103-ე მუხლის თანახმად, დაუშვებელ მტკიცებულებებს წარმოადგენდნენ.

5. სააპელაციო პალატის განმარტებით, აპელანტი მიუთითებს, რომ მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის 18.12.2013 წელს დადებული სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება რეალურად წარმოადგენს 2012 წლის 13 დეკემბერს დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ვადის გაგრძელებას და ის გაფორმდა იმის გამო, რომ კრედიტორები თანახმანი იყვნენ შეწყვეტილიყო მესამე მოპასუხის მოთხოვნის დაკმაყოფილების მიზნით დაწყებული სააღსრულებო წარმოება და ამით მოსარჩელისათვის მიეცათ დრო არსებული ვალის დასაფარად. მყიდველს, პირველ მოპასუხეს ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული ნასყიდობის ფასი არ გადაუხდია, ხელშეკრულებაში მითითებული 665 000 აშშ დოლარი მოიცავს 500 000 აშშ დოლარს - სესხის ძირითად თანხას და 165 000 აშშ დოლარს - 11 თვის სარგებელს.

6. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 56.2 მუხლებით და მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ ადასტურებს ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებითობას და პირველი მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ნება შეესაბამება ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ სამართლებრივ შედეგს. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, როგორც საქმის მასალებით დგინდება, მოპასუხის სურვილს წარმოადგენდა მოსარჩელისათვის გადაცემული ვალის სანაცვლოდ საკუთრებაში მიეღო უძრავი ნივთი, სხვა კრედიტორებთან კი თავად მოეგვარებინა სამართლებრივი ურთიერთობები, რაც მოხერხდა კიდეც და მათთან შეთანხმებით სადავო უძრავ ნივთზე გაუქმდა იპოთეკის ხელშეკრულება.

7. სააპელაციო პალატამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 428-ე მუხლზე მითითებით აღნიშნა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებით პირველმა მოპასუხემ ვალის ნაცვლად შესრულებად მიიღო უძრავი ნივთი, მხარეთა ასეთი გარიგება კი შეესაბამება კანონს და არ არსებობს მისი ბათილად აღიარების სამართლებრივი საფუძველი. 18.12.2013წ. ხელშეკრულებით ნასყიდობის ფასის განსაზღვრისას მხარეები შეთანხმდნენ იმ დროს არსებული დავალიანების ოდენობაზე, რაც 665 000 აშშ დოლარს შეადგენდა და დააფიქსირეს ხელშეკრულებაში.

8. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელე ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძვლად ასევე მიუთითებდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 86-ე მუხლზე, თუმცა საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით არ იკვეთება მოპასუხეების, ან რომელიმე მესამე პირისაგან იძულების განხორციელების ფაქტი, ხოლო ის გარემოება, რომ უძრავ ქონებაზე დაწყებული იყო იძულებითი აღსრულება, ვერ გახდება ამ გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი, ვინაიდან იძულებითი აღსრულების დაწყება ვერ იქნება მიჩნეული ძალადობის ან მუქარის შემცველ ქმედებად, ამის უფლებას კრედიტორს კანონი ანიჭებს; მოსარჩელე ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძვლად აგრეთვე მიუთითებდა სქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლზე იმ დასაბუთებით, რომ გარიგება ეწინააღმდეგება საზოგადოებაში დამკვიდებულ ზნეობის ნორმებს, ვინაიდან გარიგებით განსაზღვრულ შესრულებასა და ამ შესრულებისათვის გათვალისწინებულ ანაზღაურებას შორის აშკარა შეუსაბამობაა. მოპასუხემ ისარგებლა იმ მდგომარეობით, რომ მოსარჩელის ქონებაზე დაწყებული იყო სააღსრულებო წარმოება და 2 000 000 აშშ დოლარად შეფასებული ქონება მიიღო 655 000 აშშ დოლარად. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საკასაციო სასამართლოს განმარტებაზე (სუსგ საქმე Nას-1224-1149-2015, 20.05.2016წ.) და აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით ვერ დაასაბუთა გამოსყიდვის უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძვლები.

9. სააპელაციო პალატის განმარტებით, ვინაიდან მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის მის მიერ მითითებული საფუძვლები, მას არ გააჩნია სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ცალმხრივად გაუქმების შესახებ 18.12.2013წ. შეთანხმების ბათილად ცნობის იურიდიული ინტერესი. ქონება აღარ წარმოადგენს მის საკუთრებას და, შესაბამისად, ამ ნივთზე იპოთეკის უფლების გაუქმება/არ გაუქმების საკითხი მისი ინტერესის სფეროში ვეღარ იქნება.

10. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, როგორც აღინიშნა, 22.07.2014წ. შეთანხმების ბათილად ცნობა სააპელაციო სასამართლოს შეფასების საგანს არ წარმოადგენდა, რადგანაც მასთან მიმართებით სააპელაციო საჩივარი არ წარდგენილა, თუმცა საკასაციო სასამართლოს მითითების შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ შეაფასა აღნიშნული გარიგების ნამდვილობის საკითხი და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველ ნაწილზე დაყრდნობით აღნიშნა, რომ მოცემული გარიგების შინაარსიდან არ დგინდება მხარეთა მიერ მის არსებით პირობებზე შეთანხმების ფაქტი. კერძოდ, ნათელია, რომ თუ მოსარჩელე 2014 წლის 13 სექტემბერს არ გადასცემდა ბინას მესაკუთრეს, ის მას სანაცვლოდ აძლევდა საცხოვრებელ ბინაში არსებულ ნივთებს, მაგრამ მხარეებს არ დაუკონკრეტებიათ არც ამ ნივთების მახასიათებელი ნიშნები, არც მათი ფასი და არც სხვა გარემოებები, რითაც მათი იდენტიფიცირება იქნებოდა შესაძლებელი. ამასვე მოწმობს პირველი მოპასუხის მიერ მოსარჩელის მიმართ სასამართლოში აღძრული სარჩელი (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 350), რომლითაც იგი ითხოვს 22.07.2014წ. შეთანხმების საფუძველზე ცნობილ იქნეს სარჩელში ჩამოთვლილი ნივთების მესაკუთრედ. აღნიშნული კი ნათლად მეტყველებს, რომ მხარეთა შორის გარიგების არსებით პირობებზე შეთანხმება არ მომხდარა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 53-ე მუხლის თანახმად, გარიგება არ არსებობს, თუ არც გარეგნული გამოხატვიდან და არც სხვა გარემოებებიდან შეიძლება ზუსტად დადგინდეს გარიგების შინაარსი. ამდენად, მხარეთა შორის არსებული 22.07.2014წ. შეთანხმება არ არსებობს მისი შინაარსის დაუდგენლობის გამო და ამიტომ ასეთი შინაარსით ის ბათილია, რაც, თავის მხრივ, გამორიცხავს გარიგების მონაწილე მეორე მხარის შესაძლებლობას, მოითხოვოს ბათილი გარიგებით მინიჭებული უფლებების რეალიზაცია.

11. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

13. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

14. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

15. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

16. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ წარმოუდგენია.

17. საკასაციო საჩივრის თანახმად:

17.1. გაურკვეველია რომელ მტკიცებულებაზე დაყრდნობით იმსჯელა სასამართლომ, რომ საუბარში მონაწილე ყველა მხარისათვის ცნობილი არ იყო ჩაწერის მიმდინარეობის შესახებ. მხოლოდ მხარის განმარტება, რომ მისთვის აღნიშნული ინფორმაცია უცნობი იყო, არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს საკმარის მტკიცებულებად, როდესაც ამის საპირისპიროდ საქმეში არაერთი მტკიცებულება არსებობს. მოსარჩელემ ბევრჯერ გააჟღერა და დაადასტურა, რომ პირველ და მეორე მოპასუხეებს არაერთხელ ჰქონდათ დათვალიერებული სადავო უძრავი ქონება, მათ შორის, გადაღებული ჰქონდათ ფოტომასალა და იცოდნენ, რომ სახლში დამონტაჟებული იყო ვიდეო-კამერები, ისევე როგორ სალონში. მათ ასევე დაათვალიერეს ოთახი, სადაც დამონტაჟებული იყო მონიტორები და სერვერი, შესაბამისად, მოწინააღმდეგე მხარისათვის ცნობილი იყო მიმდინარე ჩანაწერების თაობაზე;

17.2. იმ შემთხვევაშიც, თუკი მივიჩნევთ, რომ მოწინააღმდეგე მხარისათვის არ იყო ცნობილი ჩაწერის მიმდინარეობის თაობაზე, არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტება რომ: „ფარული ჩანაწერი თვითდახმარების ან თვითდახმარებასთან მიახლოებულ ფარგლებში ჩადენილ ქმედებად შეიძლება შეფასდეს იმ შემთხვევაში, თუ ფარული ჩანაწერი ერთადერთი გზაა საკუთარი უფლების დასაცავად, რადგან სხვაგვარად პირი საკუთარ უფლებას ვერ დაიცავს ან არსებობს ყველა სხვა მტკიცებულების განადგურების რეალური საშიშროება. ასეთ ვითარებაში ფარული ჩანაწერის მტკიცებულების გზით შექმნა დასაშვებია“. აღსანიშნავია, რომ არცერთი ინსტანციის სასამართლოს არ უმსჯელია, რამდენად ითვლება ფარულ ჩანაწერად აუდიო თუ ვიდეო ჩანაწერი, როცა პირმა იცის რომ მიმდინარეობს ვიდეო კონტროლი. უფრო მეტიც, სააპელაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ფარული ჩანაწერი დაუშვებელია, როცა იგი თვითდახმარებას კი არა, მხარისათვის სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრებას ემსახურება. სასამართლოს აღნიშნული მსჯელობა დაუსაბუთებელია, ვინაიდან ასეთ შემთხვევაში გაურკევევლია უზენაესი სასამართლოს ზემოაღნიშნული განმარტება, რადგანაც ერთი მხარის დარღვეული უფლებების აღდგენა შესაძლებელია მხოლოდ მეორე მხარისათვის გარკვეული პასუხისმგებლობის დაკისრების გზით;

17.3. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ვერ ადასტურებს ნასყიდობის ხელშეკრულების მოჩვენებითობას და პირველი მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ნება შეესაბამება ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ სამართლებრივ შედეგს. სააპელაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სადავო ხელშეკრულების გაფორმებისას ნათლად იკვეთება პირველი მოპასუხის განზრახვა გამხდარიყო უძრავი ქონების მესაკუთრე და მის ინტერესს ვალის სანაცვლოდ უძრავი ქონების საკუთრებაში მიღება წარმოადგენდა, თუმცა არ საუბრობს მოსარჩელის ნებაზე - სურდა თუ არა მას ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმება. მოცემულ შემთხვევაში საქმეზე წარდგენილ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით ხელშეკრულების არცერთ მხარეს არ სურდა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადება, რაც სასამართლოს მხრიდან გამოკვლეული არ ყოფილა;

17.4. სასამართლოს აღნიშნული მსჯელობა არ გამომდინარეობს სამოქალაქო კანონმდებლობიდან, ვინაიდან მხარეთა შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებაში გამოხატული უნდა იყოს ორივე მხარის ნება კონკრეტული გარიგების გაფორმების შესახებ. მოცემულ შემთხვევაში ცალსახაა, რომ სადავო ხელშეკრულების დადებისას ორივე მხარეს ნება ამ კონკრეტული სამარლებრივი შედეგის დადგომაზე არ გამოუხატავს. რაკი მოსარჩელე იყო მძიმე სამართლებრივ მდგომარეობაში (მას საჯარო აუქციონზე უყიდიდნენ ბინას), იგი იძულებული გახდა დაედო თვალთმაქცური გარიგება, რომელიც იპოთეკის ხელშეკრულების ვადის გაგრძელება იქნებოდა;

17.5. სასამართლომ არ იმსჯელა - რომ არა ასეთი მდგომარეობა, რამდენად იყო შესაძლებელი მსგავსი თვალთმაქცური ხელშეკრულება დადებულიყო, როცა შესრულება მოთხოვნას მნიშვნელოვნად აღემატება;

17.6. სააპელაციო პალატა სადავო განჩინებაში აღნიშნავს, რომ უძრავ ქონებაზე დაწყებული იძულებითი აღსრულება ვერ გახდება ამ გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი, ვინაიდან იძულებითი აღსრულების დაწყება ვერ იქნება მიჩნეული ძალადობის ან მუქარის შემცველ ქმედებად. სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ მიიჩნია ეს გარემოება მოსარჩელის იძულებად, მაშინ როდესაც მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ის ფაქტი, რომ პირველი და მეორე მოპასუხეები ერთ ოჯახად ცხოვრობენ, ხოლო მესამე მოპასუხე წარმოადგენს მეორე მოპასუხის ძმას. ამასთან, არც ისაა სადავო, რომ მესამე მოპასუხის მოთხოვნის საფუძველზე დადგა მოსარჩელის ქონების რეალიზაციის საფრთხე და სწორედ სამივე მხარის ერთობლივი ქმედებით მოსარჩელეს ისეთი მდგომარეობა შეუქმნეს, რომ მას პირველ მოპასუხესთან თვალთმაქცური ხელშეკრულება დაედო;

17.7. სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის ფაქტი, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლომ საქმეში არსებული ორი არსებითად განსხვავებული ექსპერტის დასკვნის მიუხედავად, დამატებითი ექსპერტიზის ჩატარების გარეშე დაადგინა საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოება და უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულებად განსაზღვრა 1 200 000 აშშ დოლარი, მაშინ, როდესაც მოსარჩელემ წარადგინა აუდიტის დასკვნა, რომლითაც სადავო უძრავი ქონება შეფასებულ იქნა 2 000 000 აშშ დოლარად;

17.8. სააპელაციო სასამართლო სადავო განჩინებაში აღნიშნავს, რომ 22.07.2014წ. ხელშეკრულება სასამართლოს შეფასების საგანს არ წარმოადგენს, რადგან მასზე სააპელაციო საჩივარი არ არის წარდგენილი. არცერთი ინტანციის სასამართლოს უმსჯელია იმ საკითხზე, რომ მაშინ, როდესაც მხარე აცხადებს თითქოსდა მან სადავო ბინა შეიძინა, იგი 2014 წლის 22 ივლისის ხელშეკრულებით ითხოვდა მოძრავ ნივთებზე (ჩამოთვლილია საკასაციო საჩივარში) მესაკუთრედ ცნობას. აღნიშნული კიდევ ერთხელ ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ მხარეთა შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება არ დადებულა და მოსარჩელეს უძრავი ქონების გასხვისების ნება არ გამოუხატავს.

18. საკასაციო სასამართლო თავდაპირველად აღნიშნავს, რომ წინამდებარე საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ 30.11.2017წ. მიღებული პირველი განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 19.07.2016წ. გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელის სარჩელი დაკმაყოფილდა მოსარჩელის წარმომადგენელს - მ.ლ–სა და პირველ მოპასუხეს შორის 22.07.2014წ. გაფორმებული შეთანხმების ბათილად ცნობის ნაწილში, დანარჩენ ნაწილში კი სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეებს საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ გაუსაჩივრებიათ; სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნულ განჩინებაზე მხოლოდ მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა.

19. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 22.04.2019წ. განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა წინამდებარე საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ 2017 წლის 30 ნოემბერს მიღებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს მხოლოდ 22.07.2014წ. შეთანხმების ბათილად ცნობის მოთხოვნასთან დაკავშირებით მოსარჩელის ნამდვილი იურიდიული ინტერესის გამორკვევისა და მიკუთვნებითი სარჩელის საფუძვლების შემოწმების მიზნით. დანარჩენი სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში საკასაციო სასამართლომ მთლიანად გაიზიარა სააპელაციო სასამართლოს 30.11.2017წ. განჩინებაში გამოთქმული მსჯელობები, დასკვნები და მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლოს საქმის ხელახლა განხილვისას აღნიშნულ მოთხოვნებზე აღარ უნდა ემსჯელა.

20. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 19.07.2016წ. გადაწყვეტილება მოსარჩელესა და პირველ მოპასუხეს შორის 18.12.2013 წელს დადებული გამოსყიდვის უფლებით უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და მისგან გამომდინარე სხვა სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში შესულია კანონიერ ძალაში. შესაბამისად, აღნიშნულ მოთხოვნებთან დაკავშირებულ საკასაციო პრეტენზიებზე საკასაციო სასამართლო ხელმეორედ ვერ იმსჯელებს.

21. რაც შეეხება 22.07.2014წ. შეთანხმების ბათილად ცნობის შესახებ სასარჩელო მოთხოვნას, საკასაციო სასამართლომ წინამდებარე საქმეზე 22.04.2019წ. მიღებულ განჩინებაში, რომლითაც საქმე აღნიშნული მოთხოვნის ნაწილში ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოს დაუბრუნა, აღნიშნა, რომ: ამ მოთხოვნასთან დაკავშირებით სასამართლოს უნდა შეემოწმებინა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მთავარ სხდომამდე მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და განესაზღვრა, რა წარმოადგენდა სასარჩელო მოთხოვნას, 2014 წლის 22 ივლისის შეთანხმების ბათილად ცნობა ხომ არ უკავშირდებოდა იმ მოძრავი ნივთების დაბრუნებას, რომელიც მოსარჩელეს ეკუთვნოდა. ამავე ნაწილში უნდა შემოწმებულიყო პირველი მოპასუხის შესაგებელი, ასევე, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსამზადებელ სხდომაზე (მთავარ სხდომამდე) მოპასუხეთა მიერ გაცხადებული პოზიცია, რაც, როგორც დაკმაყოფილებული სარჩელის ნაწილი, მოპასუხეთა მიერ გასაჩივრებული არ ყოფილა სააპელაციო ან საკასაციო წესით. საკასაციო პალატამ ასევე აღნიშნა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ სააპელაციო სასამართლო საქმის ხელახლა განხილვის ეტაპზე მივიდოდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელე რეალურად ითხოვდა 22.07.2014წ. შეთანხმების ბათილად ცნობას, როგორც ფაქტობრივ წინაპირობას იმ მოძრავი ნივთების დასაბრუნებლად, რაც ამ შეთანხმებაშია დაფიქსირებული, სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული მოსარჩელის მიკუთვნებით მოთხოვნად უნდა შეეფასებინა და გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში იმგვარად დაესახელებინა (აღეწერა) მოსარჩელისათვის დასაბრუნებელ მოძრავ ნივთთა ჩამონათვალი, რომ სასამართლოს გადაწყვეტილება აღსრულებადი ყოფილიყო და მხარეს არ დასჭირვებოდა ახალი სამართალწარმოების დაწყება. საკასაციო სასამართლოს მითითებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-2 პუნქტი, რომელიც მოსარჩელის წარმომადგენელსა და პირველ მოპასუხეს შორის 2014 წლის 22 ივლისს გაფორმებული შეთანხმების ბათილად ცნობას ადგენს, რაც უცვლელად დარჩა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინებით, სამართლებრივად მოსარჩელისათვის არავითარ შედეგს არ იძლევა და არააღსრულებადად აქცევს სასამართლოს გადაწყვეტილებას.

22. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების შინაარსიდან ირკვევა, რომ სააპელაციო სასამართლოს საკასაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული მითითებები არ შეუსრულებია და არ გამოუკვლევია 22.07.2014წ. შეთანხმების ბათილად ცნობიდან გამომდინარე მიკუთვნებითი მოთხოვნის შესაძლო დაყენებასთან დაკავშირებით მოსარჩელის ნამდვილი იურიდიული ინტერესი, კერძოდ, უნდოდა თუ არა მოსარჩელეს შეთანხმებით გათვალისწინებული ნივთების უკან დაბრუნება. თუმცა, აღსანიშნავია, რომ კასატორს ამასთან დაკავშირებით პრეტენზია არ წარმოუდგენია. მისი საკასაციო საჩივარი არსებითად მხოლოდ 18.07.2013წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობაზე უარის თქმის არამართლზომიერებას შეეხება. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით კი, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას მხოლოდ საკასაციო საჩივრის ფარგლებში ამოწმებს. ამასთან, ამ სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში, როგორც აღინიშნა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2016 წლის 19 ივლისის გადაწყვეტილება შესულია კანონიერ ძალაში.

23. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე წინაპირობა, კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

24. „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „მ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ნ.ლ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: მ. ერემაძე

თ. ძიმისტარაშვილი