საქმე №ას-802-2021 27 ივლისი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – მ.შ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ი.კ–ძის უფლებამონაცვლე გ.კ–ძე (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხე - ნ.ტ–ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა

დავის საგანი – ანდერძის, სამკვიდრო მოწმობის, ჩუქებისა და ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა, თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ი.კ–ძე (ა–ძე) (შემდგომში - „მოსარჩელე“) არის დ.ა–ძის (შემდგომში - „მამკვიდრებელი“) შვილი (იხ. ტ.1.ს.ფ. 25, 85).

2. მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 1993 წლის 18 აგვისტოს (იხ. ტ.1. ს.ფ. 26).

3. გარდაცვალების დროისათვის მამკვიდრებელს საკუთრებაში გააჩნდა უძრავი ქონება, დაბა ........, 1460 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე განთავსებული 60 კვ.მ. სასარგებლო ფართის საცხოვრებელი სახლი, რაც 1994 წლის 24 აგვისტოს ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე აღირიცხა ჟ.შ–ის საკუთრებაში.

4. ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობა გაცემულ იქნა მამკვიდრებლის 1984 წლის 23 მარტის ანდერძის საფუძველზე (ტ.1. ს.ფ. 138-139).

5. ჟ.შ–მა აღნიშნული ქონება 2006 წლის 6 ნოემბრის ჩუქების ხელშეკრულებით გადასცა თავის შვილს - მ.შ–ს (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „კასატორი“), რომელმაც 30.10.2012წ. დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით 146 800 აშშ დოლარად მიჰყიდა იგი ი.ფ–ვას.

6. შემდეგში, ი.ფ–ვასა და ე.ა–ს შორის 10.02.2014წ. დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ეს ქონება აღირიცხა ე.ა–ის საკუთრებაში, ხოლო ე.ა–სა და ნ.ტ–ძეს (შემდგომში - „თავდაპირველი მოპასუხე“) შორის 06.07.2016წ. დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით იგი აღირიცხა თავდაპირველი მოპასუხის საკუთრებაში.

7. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხისა და თავდაპირველი მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა:

7.1. ........ სადაბო საბჭოს მდივნის, ა.ვ. ასული მ–ძის მიერ 1984 წლის 23 მარტს დამოწმებული დ.გ. ძე ა–ძის (მამკვიდრებლის) ანდერძის (რეესტრის N126) ბათილად ცნობა;

7.2. მ.ე–ძის მიერ დამოწმებული 1994 წლის 24 აგვისტოს ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობის (ფორმა N11, რეესტრის N1-295) ბათილად ცნობა;

7.3. სანოტარო აქტის - მ.ე–ძის მიერ დამოწმებული უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების (რეესტრის №1-1887) ბათილად ცნობა;

7.4. მოპასუხესა და ი.ფ–ვას შორის 30.10.2012წ. დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა;

7.5. ი.ფ–ვასა და ე.ა–ს შორის 10.02.2014წ. დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა;

7.6. ე.ა–სა და თავდაპირველ მოპასუხეს შორის, 06.07.2016წ. დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა;

7.7. მოპასუხისათვის სამკვიდრო ქონების განკარგვის შედეგად უსაფუძვლო გამდიდრების საფუძველზე მოსარჩელის სასარგებლოდ 365 250 აშშ დოლარის დაკისრება.

8. მოსარჩელის განმარტებით:

8.1. ოზურგეთში, სოფელ ......... მდებარე უძრავი ქონება (ს/კ №........) (შემდგომში - „სადავო უძრავი ქონება“) მფლობელობასა და საკუთრებაში ჰქონდა მოსარჩელის მამას (მამკვიდრებელს), რომელიც გარდაიცვალა 1993 წლის 18 აგვისტოს. მამკვიდრებლის ერთადერთი მემკვიდრე - მოსარჩელე აგრძელებდა მამის დანატოვარი ქონების მოვლა-პატრონობას, თუმცა მოგვიანებით, ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების გამო, წელიწადში რამდენჯერმე ახერხებდა უძრავი ნივთის მონახულებას, ხოლო ქონებას უვლიდა მოსარჩელის შვილიშვილი;

8.2. 2017 წლის იანვარში მოსარჩელისათვის ცნობილი გახდა, რომ სადავო ქონების დაპატრონებას ცდილობდა ვინმე შ–ი. ინფორმაციის მოძიების შედეგად მან შეიტყო, რომ მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ სადავო ქონება, ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის საფუძველზე დაურეგისტრირებია ვინმე ჟ.მ. ძე შ–ს, მაშინ როდესაც მამკვიდრებელმა გააუქმა ანდერძი. დაბა ........ს საკრებულოს გამგებლის 1994 წლის 22 სექტემბრის განკარგულებით, ჟ.შ–ის, როგორც მამკვიდრებლის ანდერძისმიერი მემკვიდრის, საკუთრებად აღირიცხა სამი საცხოვრებელი ოთახი და 1460 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი. განკარგულება გაცემულია დანაშაულებრივად, თითქოს არსებობდა ანდერძისმიერი მემკვიდრეობა. ჟ.შ–მა მარეგისტრირებელი ორგანოს მოტყუებით მოახერხა სადავო ქონებაზე უფლების მოპოვება, ხოლო, მოგვიანებით, 2006 წლის 27 ნოემბერს, ნოტარიულად დამოწმებული №1-1887 ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, ქონება დაირეგისტრირა ჟ.შ–ის შვილმა - მოპასუხემ;

8.3. კეთილსინდისიერი შემძენის სტატუსის მოსაპოვებლად მოპასუხესა და სხვა პირებს შორის დაიდო სამი ფიქტიური ნასყიდობის ხელშეკრულება და მესაკუთრედ რეგისტრირდებოდნენ სხვადასხვა პირები, თუმცა სადავო ქონებას ფაქტობრივად ფლობდა და განკარგავდა მოპასუხის ოჯახი. ყველა მესაკუთრე მოქმედებდა ერთიანი განზრახვით;

8.4. ჟ.შ–ის ქმედების შედეგად ეს უკანასკნელი გამდიდრდა უსაფუძვლოდ, ხოლო მოგვიანებით, მისმა შვილმა - მოპასუხემ მიიღო ქონება, რის შედეგადაც დაზარალდა მოსარჩელე;

8.5. სადავო ქონება ამჟამად ირიცხება თავდაპირველი მოპასუხის საკუთრებად და იპოთეკით არის დატვირთული.

9. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ:

9.1. მამა - ჟ.შ–ი იყო მამკვიდრებლის მეგობარი. მამკვიდრებელი მარტო ცხოვრობდა, მეუღლესთან დაშორებული იყო, რის გამოც ჟ. შ–ი წლების განმავლობაში უვლიდა მას. სწორედ ამის გამო მამკვიდრებელმა თავისი ქონება უანდერძა მოპასუხის მამას;

9.2. ანდერძი დადასტურებულია ........ს სადაბო საბჭოს მიერ და საბჭოს მდივანი ა. მ–ძე მიუთითებს, რომ მამკვიდრებელმა ანდერძს ხელი მისი თანდასწრებით მოაწერა. სწორედ ამ ანდერძის საფუძველზე გაიცა სამკვიდრო მოწმობა;

9.3. მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია სათანადო მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა ანდერძის გაუქმების ფაქტს;

9.4. ოზურგეთის რაიონის ........ს საკრებულოს 1994 წლის 19 აგვისტოს №6/320 ცნობით ირკვევა, რომ მამკვიდრებლის საბინაო წიგნში დღეისათვის არავინ არის ჩაწერილი, შესაბამისად, მამკვიდრებელი საბინაო წიგნში რეგისტრირებული უკანასკნელი პირი იყო;

9.5. საქმეში არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა მოსარჩელის ან მისი შვილიშვილის მიერ სამკვიდროს დაუფლებას. მოსარჩელე არც მამის გარდაცვალებამდე და არც მას შემდეგ პატრონობდა სადავო ქონებას. მას ქონების დაუფლების სურვილი მხოლოდ 23 წლის შემდგომ გაუჩნდა. მოთხოვნა ასევე ხანდაზმულია.

10. ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 26 ივნისის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა ოზურგეთის რაიონულ სასამართლოს.

11. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ ისე განიხილა სასარჩელო მოთხოვნები მოპასუხეს და ი.ფ–ვას შორის 30.10.2012წ. დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, ი.ფ–ვასა და ე.ა–ს შორის 10.02.2014წ. დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, ასევე ე.ა–სა და თავდაპირველ მოპასუხეს შორის 06.07.2016წ. დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე, რომ ი.ფ–ვა და ე.ა–ი საქმეში მხარეებად დასახელებული არ ყოფილან და აღნიშნულ პირებს არც საქმის განხილვაში მიუღიათ მონაწილეობა (იხ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 4.3. ქვეპუნქტი).

12. მოცემულ დავაზე მოპასუხისა და თავდაპირველი მოპასუხის საკასაციო საჩივრების საფუძველზე, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 2 მარტის განჩინებით გაუქმდა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2019 წლის 26 ივნისის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა სააპელაციო სასამართლოს.

13. საკასაციო სასამართლომ თავის განჩინებაში აღნიშნა შემდეგი: მოსარჩელემ საქმის მომზადების ეტაპზე ჩამოაყალიბა, თუ რისი მიღწევა სურდა სამართალწარმოების გზით. მოსარჩელეს სადავო ქონების უკუქცევა არ მოუთხოვია (ამ გაგებით მოთხოვნის ადრესატი იქნებოდა თავდაპირველი მოპასუხე მისი არაკეთილსინდისიერად მიჩნევის შემთხვევაში), არამედ მხარე მხოლოდ მოპასუხისათვის ითხოვდა ქონების ეკვივალენტური თანხის დაკისრებას (მასთან მიმართებაში მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი თეორიულად იქნებოდა სსკ-ის 992-ე, 408.1 და 412-ე მუხლები ან 982.1 და 979.1 მუხლები). ამ კონტექსტში, როდესაც აღძრული არ იყო წმინდა აღიარებითი სარჩელი, ამასთან, მოსარჩელე არ ითხოვდა „გარიგებათა ჯაჭვში“ მონაწილე ბოლო შემძენისაგან პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას, დაუსაბუთებელი იყო, თუ რა გავლენას მოახდენდა „გარიგებათა ჯაჭვის“ შუა რგოლის პირების ჩართვა დავის შედეგზე. ამ მსჯელობიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტისა და 422.1 მუხლის „ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტების შესაძლო დარღვევის თაობაზე არ იქნა გაზიარებული (იხ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 4.4. ქვეპუნქტი).

14. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება; მოსარჩელის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი ........ს სადაბო საბჭოს მდივნის, ა.ვ. ასული მ–ძის მიერ 1984 წლის 23 მარტს დამოწმებული დ.გ. ძე ა–ძის (მამკვიდრებელი) ანდერძი (რეესტრის N126), მ.ე–ძის მიერ დამოწმებული 1994 წლის 24 აგვისტოს ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობა (ფორმა N11, რეესტრის N1-295) და სანოტარო აქტი - მ.ე–ძის მიერ დამოწმებული უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულება (რეესტრის №1-1887); მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 146800 აშშ დოლარის გადახდა.

15. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე გადაწყვეტილების 1-6 პუნქტებში მითითებული ფაქტები.

16. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილი მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტით, რომლის თანახმად, მტკიცების ტვირთი იმგვარად ნაწილდება, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელთა მტკიცება მათთვის უფრო მარტივი და ობიექტურად შესაძლებელია. ასევე პალატის განმარტებით, მხარეს უფლება აქვს განაცხადოს, რომ წარდგენილი საბუთი ყალბია. მხარე, რომლის მიერაც წარდგენილი იყო ასეთი საბუთი, ვალდებულია დაამტკიცოს ამ საბუთის ნამდვილობა. სასამართლო შეამოწმებს საბუთის ნამდვილობას, რისთვისაც დანიშნავს ექსპერტიზას ან გამოითხოვს სხვა მტკიცებულებას (სსსკ-ის 137-ე მუხლი). პალატის მითითებით, იმ ფაქტის დამტკიცების ვალდებულება, რომ ჟ.შ–ის სასარგებლოდ მამკვიდრებლის სახელით შედგენილი და 1984 წლის 23 მარტს დამოწმებული ანდერძი, ასევე ამ ანდერძის საფუძველზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობა ნამდვილია - მოპასუხის მხარეს არის. მანვე უნდა დაამტკიცოს სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებების ნამდვილობა. იმ ფაქტების მტკიცების ტვირთი, რომ მამკვიდრებლის სამკვიდრო კანონით დადგენილ 6-თვიან ვადაში მიღებული აქვს მოსარჩელეს და რომ თავდაპირველად ჟ.შ–ის, ხოლო შემდეგ მოპასუხის მიერ არასწორად განიკარგა მისი საკუთრება - მოსარჩელის მტკიცების ვალდებულებას წარმოადგენს.

17. სააპელაციო სასამართლომ სადავო ანდერძისა და მის საფუძველზე გაცემული ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობის ნამდვილობის საკითხთან დაკავშირებით აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ სადავო გახადა მამკვიდრებლის მიერ ჟ.შ–ის სახელზე, 1984 წლის 23 მარტს შედგენილი ანდერძი იმ საფუძვლით, რომ ასეთი ნება მამკვიდრებელს არ გამოუვლენია, ანდერძი ხელმოწერილი არ იყო მამკვიდრებლის მიერ, ასევე დარღვეული იყო მისი შედგენისა და დამოწმების კანონით დადგენილი წესები, რაც ადასტურებდა მის სიყალბეს.

18. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სადავო ანდერძზე მამკვიდრებლის ხელმოწერასთან დაკავშირებით, მოსარჩელის შუამდგომლობის საფუძველზე ჩატარებული, ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექსპერტის N001207019 დასკვნის თანახმად, იმ ფაქტის დადგენა - ........ს სადაბო საბჭოს მდივნის, ა.ვ. ასული მ–ძის მიერ დადასტურებული 1984 წლის 23 მარტის ანდერძზე (რეესტრში რეგისტრაციის №126), მამკვიდრებლის სახელით ხელმოწერა შესრულებულია თუ არა 1911 წელს დაბადებული მამკვიდრებლის მიერ - შეუძლებელია გამოვლენილი ინფორმაციული ნიშნებისა და წარმოდგენილი ნიმუშების სიმცირის გამო (ტ.6. ს.ფ.83-89).

19. მამკვიდრებლის ნების გამოვლენასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა 2017 წლის 13 ოქტომბერს პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელის შუამდგომლობით დაკითხული მოწმის - ა.მ–ის განმარტებაზე, რომ სადავო ქონება მამკვიდრებლის იყო. ამ ქონებას პატრონობდა მამკვიდრებლის უახლოესი მეგობარი ა.დ–ი, რომელიც მისი (მოწმის) მეუღლის ბიძა იყო. მამკვიდრებელი ისეთი პიროვნება იყო, არავის მისცემდა ქონებას. მას თავისი სახლის საბუთები ა.დ–ზე ჰქონდა მიბარებული, ხოლო შემდეგ მასთან (მოწმესთან) ინახებოდა. ჟ.შ–ს იგი (მოწმე) ახლოს იცნობდა. ჟ. შ–მა შესთავაზა, თუკი გადასცემდა დ–ის სახლის საბუთებს, ტერიტორიას გაუყოფდა, სადაც მოწმე შეძლებდა სახლის აშენებას. ჟ.შ–ის წინადადებას იგი არ დათანხმდა და საბუთები მოგვიანებით მამკვიდრებლის შვილებს გადასცა.

20. სააპელაციო პალატის განმარტებით, ვინაიდან მოსარჩელე აცხადებდა, რომ 1984 წლის 23 მარტის ანდერძზე არ არის მამკვიდრებლის ხელმოწერა და ყალბია, სწორედ მოპასუხეს უნდა დაემტკიცებინა, რომ ანდერძი არის ნამდვილი, თუმცა ასეთი მტკიცებულება საქმის მასალებში არ არსებობს, ხოლო თავად მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების (მოწმის ჩვენება, ექსპერტიზის დასკვნა) ერთობლიობაში შეფასებით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ანდერძი არ არის ხელმოწერილი მამკვიდრებლის მიერ, არ შეიცავს მის ნებას სამკვიდროს განკარგვაზე, რაც სსკ-ის 54-ე და 1403-ე მუხლების შესაბამისად, მისი ბათილად ცნობის საფუძველს წარმოადგენდა.

21. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, ვინაიდან ბათილია ანდერძი, ასევე ბათილს წარმოადგენს ამ ანდერძის საფუძველზე მ.ე–ძის მიერ დამოწმებული 1994 წლის 24 აგვისტოს ანდერძისმიერი სამკვიდრო მოწმობა (ფორმა N11, რეესტრის N1-295), რომლითაც მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებაზე მემკვიდრედ ცნობილ იქნა ჟ.შ–ი. შესაბამისად, პალატამ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მამკვიდრებლის საკუთრებაში რიცხულ უძრავ ქონებაზე, დაბა ........, 1460 კვ.მ. მიწის ნაკვეთსა და მასზე განთავსებულ 60 კვ.მ. სასარგებლო ფართის საცხოვრებელ სახლზე ჟ.შ–ს საკუთრების უფლება არ მოუპოვებია.

22. სააპელაციო პალატამ იმსჯელა ასევე მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან კანონით დადგენილ 6 თვის ვადაში მოსარჩელის მიერ მამის სამკვიდროს მიღების საკითხზე.

23. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელის მიერ მამკვიდრებლის სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებით მოსარჩელის შუამდგომლობის საფუძველზე, 2017 წლის 16 ნოემბერს პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა მ.დ–მა აჩვენა, რომ მამკვიდრებელს იცნობდა მისი ბიძის - ა.დ–გან, რომელიც იყო მამკვიდრებლის უახლოესი მეგობარი. სწორედ მასთან ინახავდა მამკვიდრებელი თავისი სახლის საბუთებს, ასევე, როდესაც შვილებთან მიდიოდა, ბიძამისი გადადიოდა მის სახლში, სახლი მარტო რომ არ დაეტოვებინა. მისი ბიძის მეშვეობით დაუახლოვდა მამკვიდრებელს, რომლის თანხმობითაც ამუშავებდა მის მიწას, კერძოდ, მოჰყავდა კარტოფილი, სიმინდი. მიწის დამუშავება გააგრძელა მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგაც, ვიდრე სახლი დაიწვებოდა. ბიძამისის მეშვეობით ასევე გაიცნო მამკვიდრებლის შვილი - მოსარჩელე. სახლ-კარსაც უვლიდნენ, გადახურეს კიდეც ტოლით, სადაც პერიოდულად ხან ისინი (მოწმე) ჩადიოდნენ, ხან - მამკვიდრებლის შვილები. დ–ის გარდაცვალების ფაქტი მის შვილს აცნობა ბიძამისმა. იმ დროს მოსარჩელე ავად იყო და დაკრძალვის თანხა გამოაგზავნა.

24. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა ასევე 2017 წლის 13 ოქტომბერს პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხული ა.მ–ის ჩვენებაზე, რომ მამკვიდრებლის დავალებით მას უვლიდა ა.დ–ი. მამკვიდრებელთან მოდიოდნენ მისი შვილები და შვილიშვილები. ა.დ– შვილი და მამკვიდრებლის შვილი ერთად იზრდებოდნენ. მოსარჩელე პერიოდულად ჩამოდიოდა. მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან სახლის დაწვამდე სახლ-კარს ის (მოწმე) უვლიდა მამკვიდრებლის შვილის დავალებით.

25. სააპელაციო პალატამ დასახელებულ მოწმეთა ჩვენებებით დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ მამის - მამკვიდრებლის დაკრძალვის ხარჯები გაიღო, ასევე მამკვიდრებლის დანაშთი უძრავი ქონების მოვლა-პატრონობა დაავალა ა.მ–ს და სამკვიდრო საცხოვრებელი სახლის დაწვამდე პერიოდულად თავადაც იმყოფებოდა ამ საცხოვრებელ სახლში. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის მსჯელობა, რომ მოსარჩელეს მამის სამკვიდრო არ მიუღია.

26. სანოტარო აქტის - მ.ე–ძის მიერ დამოწმებული უძრავი ქონების ჩუქების ხელშეკრულების (რეესტრის №1-1887) ბათილად ცნობის მოთხოვნასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ჟ.შ–ი და მოპასუხე არიან მამა-შვილი. შესაბამისად, მოპასუხისათვის გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში ცნობილი უნდა ყოფილიყო ოჯახის წევრის საკუთრებასთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებები, მათ შორის, სადავო უძრავ ქონებაზე ანდერძის და მის საფუძველზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობის კანონსაწინააღმდეგოდ შედგენის თაობაზე. მოპასუხე ასეთი ფაქტების არცოდნას ვერ ასაბუთებს. სააპელაციო პალატის დასკვნით, მოპასუხისთვის ცნობილი იყო, რომ საჯარო რეესტრში სადავო უძრავ ქონებაზე ჟ.შ–ის საკუთრების რეგისტრაციის ჩანაწერი ნამდვილი არ იყო, შესაბამისად, შემძენის ინტერესები ვერ იქნებოდა დაცული საჯარო რეესტრის მონაცემების გათვალისწინებით, რაც ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველს წარმოადგენდა.

27. მოპასუხისთვის თანხის დაკისრების ნაწილში სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სახეზე იყო უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლებრივი ურთიერთობა - ხელყოფის კონდიქცია. კერძოდ, მოსარჩელის საკუთრება - მემკვიდრეობით მიღებული უძრავი ქონება ი.ფ–ვასთან 30.10.2012წ. დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით ისე განიკარგა არაუფლებამოსილი პირის - მოპასუხის მიერ, რომ ამ ქონებაზე უფლება სამართლებრივად მოპოვებული არ ჰქონდა (ჩუქების ხელშეკრულება ბათილია). შესაბამისად, დასტურდება, რომ ხელყოფა არამართლზომიერია. სასამართლომ მიიჩნია, რომ, ვინაიდან მოსარჩელის მოთხოვნას არ წარმოადგენდა ქონების უკუქცევა, სსკ-ის 979.1 და 979.2 მუხლების შესაბამისად, მოპასუხის ვალდებულება იყო მოსარჩელისთვის გადაეცა საკუთრების არამართლზომიერი განკარგვით მიღებული შემოსავალი - 146800 აშშ დოლარი.

28. სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისთვის 365 250 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე.

29. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ზემოაღნიშნული თანხის დაკისრება მოსარჩელემ მოითხოვა საქმეში განთავსებული მტკიცებულების - ინდივიდუალური აუდიტორის - თ.კ–ძის მიერ 2017 წლის 30 აპრილს შედგენილი შეფასების ანგარიშის საფუძველზე, რომლითაც განისაზღვრა სადავო უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება დასკვნის შედგენის დროისათვის (ტ.1. ს.ფ.196). საქმეში რაიმე მტკიცებულება, რაც 30.10.2012 წლის ნასყიდობის გარიგების დადების დროისათვის ხელშეკრულებაში მითითებული ღირებულებისაგან (146800 აშშ დოლარი) განსხვავებით სადავო ქონების საბაზრო ღირებულებას განსაზღვრავდა, წარმოდგენილი არ ყოფილა და არც მოსარჩელეს მიუთითებია ასეთ გარემოებაზე. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ, ვინაიდან სსკ-ის 982-ე მუხლი უსაფუძვლო გამდიდრების თავშია მოცემული, მსგავსად შესრულების კონდიქციისა, გათანაბრების მოთხოვნის ოდენობის დადგენისას გამოიყენება ამავე კოდექსის 979.2 მუხლი, რომლის თანახმად, თუ უკან დაბრუნება შეუძლებელია გადაცემული საგნის მდგომარეობის გამო ან, თუ მიმღებს რაიმე მიზეზით არ შეუძლია საგნის უკან დაბრუნება, მაშინ მან უნდა აანაზღაუროს მისი საერთო ღირებულება. ღირებულება განისაზღვრება ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების წარმოშობის დროის მიხედვით.

30. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს მოპასუხის მიმართ მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა ამ უკანასკნელის მიერ მისი უძრავი ქონების განკარგვის დროიდან (2012წ.). შესაბამისად, სსკ-ის 982-ე მუხლის საფუძველზე ანაზღაურებას ექვემდებარება გამდიდრება, რომელიც ხელყოფის დროისათვის სამართლებრივი სიკეთის ღირებულებას უთანაბრდება. პალატის მითითებით, მოსარჩელეს უნდა აუნაზღაურდეს უძრავი ქონების ღირებულება იმ მოცულობით, რასაც მისი საკუთრების უფლება მოიცავდა ანუ რაც მას დაუბრუნდებოდა ი.ფ–თან ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. დადგენილია, რომ მოპასუხის საკუთრებაში სადავო უძრავი ქონება აღირიცხა ჩუქების გზით (უსასყიდლო განკარგვა), ხოლო ამ უკანასკნელმა ქონება განკარგვა სასყიდლიანი გარიგების - 30.10.2012წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების გზით, რომლის საფუძველზეც მყიდველისაგან - ი.ფ–აგან მიიღო ქონების საფასური - 146 800 აშშ დოლარი. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლებრივი ურთიერთობიდან წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების თაობაზე ნაწილობრივ საფუძვლიანად მიიჩნია და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დააკისრა ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დროისათვის (30.10.2012 წელი) სადავო ქონების საბაზრო ღირებულების - 146 800 აშშ დოლარის გადახდა.

31. სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია მოსარჩელის მოთხოვნები, რომლებიც შეეხება უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებების, კერძოდ: 1) მოპასუხესა და ი.ფ–ვას შორის 30.10.2012წ. დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების; 2) ი.ფ–ვასა და ე.ა–ს შორის 10.02.2014წ. დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების; 3) ე.ა–სა და თავდაპირველ მოპასუხეს შორის 06.07.2016წ. დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას. სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული მოთხოვნები თავისი ბუნებით აღიარებითია და იმ ვითარების გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელეს სადავო ქონების უკუქცევა არ მოუთხოვია (ამ გაგებით მოთხოვნის ადრესატი იქნებოდა თავდაპირველი მოპასუხე მისი არაკეთილსინდისიერად მიჩნევის შემთხვევაში) და მხოლოდ მოპასუხისთვის ითხოვდა ქონების ეკვივალენტური თანხის დაკისრებას, გაურკვეველია, ამ მოთხოვნების მიმართ მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი. შესაბამისად, არ არსებობდა მითითებული გარიგებების ბათილად ცნობის თაობაზე სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი.

32. მიუხედავად ზემოაღნიშნული მსჯელობისა, ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობის მოთხოვნასთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ დამატებით აღნიშნა: ისეთ პირობებში როდესაც, მხარემ (ი.ფ–ვა, ე.ა–ი) იყიდა უძრავი ქონება, ხოლო მოგვიანებით გაყიდა იგი, ამასთან, არცერთი ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებისას მათ არ იცოდნენ თავიანთი საკუთრების ხარვეზიანობის შესახებ (რომ თავდაპირველი გამყიდველი - მოპასუხე არ იყო ნამდვილი მესაკუთრე), ი.ფ–ვა და ე.ა–ი არ შეიძლება მიჩნეულ იქნენ უსაფუძვლოდ გამდიდრებულებად, ვინაიდან ორივე ამ გარიგების დადებისას მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, მართლზომიერად და ისინი არ გამდიდრებულან, რადგან იყიდეს და მოგვიანებით გაყიდეს მათ საკუთრებაში არსებული და, მათი აზრით, ნამდვილი გარიგებით შეძენილი უძრავი ქონება. შესაბამისად, არ არსებობდა ამ გარიგებათა ბათილად აღიარების წინაპირობა.

33. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 7 ივლისის განჩინებით მოსარჩელის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა მისი შვილი - გ.კ–ძე.

34. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა.

35. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

35.1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით, სასამართლომ 1993 წელს გარდაცვლილი პიროვნების შვილის მიერ სამკვიდრო ქონების მიღება ფაქტობრივი დაუფლების გზით სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვეში დადგენილად მიიჩნია სამკვიდროს გახსნიდან 24 წლის შემდეგ სასამართლოში დაკითხული ორი არაპირდაპირი მოწმის მიერ მიცემული არათანმიმდევრული და წინააღმდეგობრივი ჩვენებების საფუძველზე;

35.2. საქმეში არსებული მთელი რიგი მტკიცებულებების საფუძველზე დასტურდება და ფაქტობრივად სადავო არც არის, რომ მამკვიდრებელი გარდაცვალებამდე დიდი ხნით ადრე წამოსული იყო ოჯახიდან (ჭიათურიდან), ფაქტიურად არ ჰქონდა ოჯახის წევრებთან კონტაქტი და მარტო ცხოვრობდა დაბა ......... არც შვილი (მოსარჩელე) და არც სხვა ნათესავები მამკვიდრებლის დაკრძალვას არ დასწრებიან. მიწის ნაკვეთს სხვა პირები ამუშავებდნენ მცირე ხნის განმავლობაში თვითნებურად, ვიდრე არ გაიგეს, რომ ამ ქონებაზე ანდერძი იყო გაცემული. ამის შემდეგ, ანდერძის და სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე ჟ.შ–ის, როგორც სრულფასოვანი მესაკუთრის, მიერ განხორციელდა უძრავი ქონების ფლობის, სარგებლობისა და განკარგვის დამადასტურებელი მთელი რიგი ღონისძიებების ჯაჭვი: მიწის ფართობის დაზუსტება, მიწის ნაკვეთის და სახლის რეგისტრაცია ტექბიუროში, სარეგისტრაციო მონაცემებიდან სახლის ამოღება (განადგურდა ხანძრის შედეგად), მიწის ნაკვეთის ფუნქციონალური დანიშნულების შეცვლა, გაჩუქება, რასაც მოჰყვა მისი გაყიდვის რამდენიმე ტრანზაქცია, ასევე იპოთეკით დატვირთვა. მთელი ამ 24-წლიანი პერიოდის განმავლობაში, 1993 წლიდან 2017 წლამდე, მოსარჩელე ხსენებული უძრავი ქონების არათუ ფაქტობრივი ფლობით მიმღები, არამედ მის მიმართ არავითარი ინტერესის გამომხატველიც კი არ ყოფილა. მათ შორის, ერთხელაც არ გადაუმოწმებია ქონების სამართლებრივი მდგომარეობა;

35.3. მოპასუხემ იცოდა, რომ მისმა მამამ ანდერძით მიიღო მიწის ნაკვეთი პიროვნებისგან, რომელიც მეგობრობდა მასთან, მარტო ცხოვრობდა და ნათესავებთან არ კონტაქტობდა. შესაბამისად, უჩვეულო და საეჭვო არაფერი იყო. მით უფრო, რომ ჟ.შ–ს ნაკვეთი ანდერძით მიღებიდან 10 წელზე მეტი ვადის განმავლობაში ჰქონდა საკუთრებაში, ვიდრე შვილს ჩუქებით გადასცემდა და ამ პერიოდში არავითარი პრეტენზია მის მიმართ არ დაფიქსირებულა. შესაბამისად, 2006 წელს მოპასუხეს მიწის ნაკვეთის მამისაგან ჩუქებით მიღების დროს არ შეიძლება დაკისრებოდა რაიმე დამატებითი კეთილსინდისიერებისა და წინდახედულების ვალდებულება, რომც დასტურდებოდეს ანდერძისა და სამკვიდრო მოწმობის კანონდარღვევით დამოწმების ფაქტი;

35.4. მოპასუხის მხრიდან ჩუქების საფუძველზე მიღებული ქონების მიმართ კეთილსინდისიერებაზე დამატებით ისიც მეტყველებს, რომ ნაჩუქარი ქონება მან დაუყოვნებლივ კი არა, არამედ მხოლოდ 6 წლის შემდეგ გაასხვისა. ესე იგი, მას არ ჰქონდა რაიმე შესაძლო უკანონო წინაპირობების გამო პრეტენზიების წაყენების ვარაუდი. წინააღმდეგ შემთხვევაში მას შეეძლო ემოქმედა ისე, როგორც პრაქტიკაში ხშირად მოქმედებენ არაკეთილსინდისიერი პირები;

35.5. ასევე, გაუგებარი, პარადოქსული და უსამართლოა, რომ სასამართლომ 1984 წელს დამოწმებული ანდერძის ნამდვილობის, კერძოდ, მასზე მამკვიდრებლის ხელმოწერის ნამდვილობის მტკიცების ტვირთი დააკისრა მოპასუხე მხარეს იმ თვალსაზრისით, რომ თურმე მოპასუხეს უნდა ჰქონოდა მამკვიდრებლის ხელმოწერის დამატებითი საკვლევი ნიმუშები, რასაც შესაძლოა ხელი შეეწყო ექსპერტიზის ჩატარებისათვის. მამკვიდრებლის ხელმოწერისა და ხელწერის ნიმუშის შემცველი რაიმე სხვა დოკუმენტი მოპასუხეს არ გააჩნია და არც შეიძლება ჰქონდეს გასაგები მიზეზების გამო;

35.6. უფრო ლოგიკური არის, რომ მოსარჩელეს, რომელიც მამკვიდრებლის შვილია და მამის გარდაცვალებიდან 24 წლის შემდეგ ამტკიცებს, რომ სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვეში ფაქტობრივად მიიღო სამკვიდრო, მათ შორის, ვინმე ა.მ–ისაგან მიიღო მიწის ნაკვეთის და სახლის საბუთები, დაეკისროს მამკვიდრებლის ხელმოწერის ნიმუშების წარდგენის ვალდებულება. ამასთან, მამკვიდრებელი ........ დასახლებამდე თავის ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა, რაც მისი ხელმოწერების თუ ხელწერის ნიმუშების მათთან არსებობის დასაბუთებულ ვარაუდს ქმნის;

35.7. ამრიგად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ სსსკ-ის 137-ე მუხლის საფუძველზე ანდერძის ნამდვილობის მტკიცების ტვირთის მოპასუხეზე დაკისრება ცალსახად უკანონოა. ხაზგასასმელია ისიც, რომ გადაწყვეტილებაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ ციტირებულია სსსკ-ის 137-ე მუხლის ისეთი ტექსტი, რომელიც წარმოადგენს მოცემული დავისთვის შეუსაბამო ინტერპრეტაციას სასამართლოს მხრიდან და არა კანონის ავთენტურ ტექსტს;

35.8. მოსარჩელე, მართალია, არის მამკვიდრებლის შვილი, მაგრამ იგი არ არის მამკვიდრებლის სამკვიდროს მიმღები (მემკვიდრე). მას არ მიუღია მამკვიდრებლის სამკვიდრო. მამკვიდრებლის მიერ ჟ.შ–ის სახელზე გაცემული ანდერძი დადასტურებულია ........ს სადაბო საბჭოს მიერ და საბჭოს მდივანი მიუთითებს, რომ მამკვიდრებელმა ანდერძს მისი თანდასწრებით მოაწერა ხელი. სწორედ ამ ანდერძის საფუძველზე გაიცა ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა 1994 წელს. ასევე ოზურგეთის რაიონის ........ს საკრებულოს 19.08.1994 წლის №6/320 ცნობით ირკვევა, რომ მამკვიდრებლის საბინაო წიგნში იმ დროისათვის არავინ არის ჩაწერილი. ე.ი. მამკვიდრებელი მის საბინაო წიგნში რეგისტრირებული ბოლო პირი იყო და ოჯახის წევრები მასთან არ ცხოვრობდნენ. ამდენად, ჟ.შ–ი, როგორც მესაკუთრე, სრულად ფლობდა და განკარგავდა ანდერძისმიერი მემკვიდრეობით მიღებულ უძრავ ქონებას 12 წლის განმავლობაში. მან საკუთრებაში მიიღო უძრავი ქონება, დააზუსტა ფართობი, აჩუქა მოპასუხეს და, შესაბამისად, არავითარი ნიშანი არ ჩანს იმისა, რომ მოსარჩელე ან რომელიმე სხვა პირი, გარდა ჟ.შ–ისა, ფაქტობრივად იყო დაუფლებული რაიმე ფორმით ამ ქონებას, როგორც ამას აცხადებს სარჩელში მოსარჩელე. შესაბამისად, სასამართლოსათვის ისეთი მტკიცებულების წარდგენა, რომელიც დაადასტურებს, რომ მამკვიდრებლის მიერ ჟ.შ–ზე გაცემული, კანონის შესაბამისად დამოწმებული ანდერძი და შემდგომ კი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობა გაყალბებული იყო, წარმოადგენს მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს;

35.9. მ.დ–ისა და ა.მ–ის ჩვენებებით არ დასტურდება მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს მიღების, მით უფრო, ასეთი აქტის 6 თვის ვადაში განხორციელების გარემოება.

36. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 31 მაისის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სსსკ-ის 391.5. მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

37. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოპასუხის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს.

38. საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში [სსსკ-ის 404.1 მუხლის პირველი წინადადება]. საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407-ე მუხლი]. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

39. მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორმა სააპელაციო სასამართლოს მიერ მტკიცების ტვირთის განაწილებისა და ფაქტობრივი გარემოებების შეფასება-დადგენის თვალსაზრისით, დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია წარმოადგინა.

40. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს პრეროგატივაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას.

41. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე ამტკიცებს, რომ მოპასუხის მამამ - ჟ.შ–მა (არაუფლებამოსილი პირი) ყალბი ანდერძის საფუძველზე საკუთრებაში დაირეგისტრირა მოსარჩელის მიერ ფაქტობრივი ფლობით მიღებული სადავო უძრავი ქონება, რომელიც შემდეგ უსასყიდლოდ, ჩუქების გზით განკარგა მოპასუხეზე.

42. შესაბამისად, იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, კერძოდ, ანდერძის ბათილად ცნობა და არაუფლებამოსილი პირის მიერ მოპასუხისთვის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემული უძრავი ქონების ღირებულების ანაზღაურება, მოთხოვნა სსკ-ის 1403-ე [ანდერძი ბათილად ჩაითვლება იმ პირობების არსებობისას, რომლებიც იწვევენ გარიგების ბათილობას საერთოდ. საანდერძო განკარგულებები, რომლებიც ეწინააღმდეგებიან კანონს ან საზოგადოებრივ ინტერესებს, აგრეთვე ისეთი განკარგულებები, რომლებიც გაუგებარია ან ეწინააღმდეგებიან ერთმანეთს – ბათილია. ანდერძი სასამართლოს მიერ შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი, თუ იგი შედგენილია კანონით დადგენილი წესების დარღვევით, ასევე ისეთ მდგომარეობაში, როცა პირს არ შეეძლო შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და წარემართა იგი], სსკ-ის 990.1. [თუ არაუფლებამოსილი პირი რაიმე საგანს უსასყიდლოდ განკარგავს და ეს განკარგვა ნამდვილია უფლებამოსილი პირის მიმართ, მაშინ ის პირი, რომელმაც ამ განკარგვის შედეგად უშუალო სამართლებრივი სარგებელი მიიღო, მოვალეა მიღებული გადასცეს უფლებამოსილ პირს] და 979.2 [თუ უკან დაბრუნება შეუძლებელია გადაცემული საგნის მდგომარეობის გამო ან, თუ მიმღებს რაიმე მიზეზით არ შეუძლია საგნის უკან დაბრუნება, მაშინ მან უნდა აანაზღაუროს მისი საერთო ღირებულება. ღირებულება განისაზღვრება ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების წარმოშობის დროის მიხედვით] მუხლებიდან გამომდინარეობს.

43. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო საქმის წარმოება მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე ხორციელდება [სსსკ-ის 4.1. მუხლი: სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები]. აღნიშნული პრინციპის რეალიზება მოდავე მხარეებს შორის მტკიცების ტვირთის სწორი განაწილების პირობებშია შესაძლებელი.

44. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით [სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილები].

45. მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი ნაწილდება იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელთა მტკიცება მათთვის უფრო მარტივი და ობიექტურად შესაძლებელია. მხარეს, რომელიც თავის მოთხოვნას თუ შესაგებელს აფუძნებს კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებას, ეკისრება მითითებული გარემოების მტკიცების ტვირთი. ამასთან, არამარტო მოსარჩელე არის ვალდებული ამტკიცოს სარჩელში მოყვანილი გარემოებები, არამედ მოპასუხეც ვალდებულია დაამტკიცოს მის მიერ შესაგებელში მოყვანილი გარემოებები. მოსამართლის ერთ-ერთი მოვალეობა არის მტკიცებით საქმიანობაში მხარეთა შორის საპროცესო ვალდებულებების სწორი გადანაწილება. აღნიშნული ემსახურება პროცესის მონაწილე სუბიექტების უფლებრივი მდგომარეობის დაცვასა და იმავდროულად უზრუნველყოფს მართლწესრიგის ეფექტურ ფუნქციონირებას.

46. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ყოველი კონკრეტული დავის გადაწყვეტისას აღნიშნული სტანდარტის გამოყენება დამოკიდებულია იმ მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის შინაარსზე, რომლიდანაც გამომდინარეობს სასარჩელო მოთხოვნა, რადგან მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმით განისაზღვრება ის ფაქტები, რომლებიც თითოეულმა მხარემ უნდა ამტკიცოს.

47. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეს უნდა დაემტკიცებინა ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს.

48. უპირველესად, საკასაციო პალატა იმსჯელებს არაუფლებამოსილი პირის კონტექსტში, სწორედ ანდერძის ნამდვილობის საკითხზე, რომლის საფუძველზეც შემდგომ მამის მიერ ჩუქების გზით მიიღო სადავო ქონება მოპასუხემ.

49. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ანდერძი თავისი სამართლებრივი ბუნებით წარმოადგენს ცალმხრივ გარიგებას, რომლისთვისაც ჩვეულებრივ, აუცილებელია ნების გამოვლენის ნამდვილობა. სამართლებრივი შედეგების დადგომა კი, უკავშირდება მოანდერძის გარდაცვალებას.

50. ანდერძის ბათილობის საფუძვლები მოცემულია სსკ-ის 1403-ე მუხლში, რომლის თანახმად, ანდერძი ბათილია შემდეგი წინაპირობების არსებობისას: ა) ანდერძი ბათილად ჩაითვლება იმ პირობების არსებობისას, რომლებიც იწვევენ გარიგების ბათილობას საერთოდ; ბ) საანდერძო განკარგულებები, რომლებიც ეწინააღმდეგებიან კანონს ან საზოგადოებრივ ინტერესებს, აგრეთვე ისეთი განკარგულებები, რომლებიც გაუგებარია ან ეწინააღმდეგებიან ერთმანეთს – ბათილია; გ) ანდერძი სასამართლოს მიერ შეიძლება ბათილად იქნეს ცნობილი, თუ იგი შედგენილია კანონით დადგენილი წესების დარღვევით, ასევე ისეთ მდგომარეობაში, როცა პირს არ შეეძლო შეეგნო თავისი მოქმედების მნიშვნელობა და წარემართა იგი.

51. მოცემულ შემთხვევაში სადავო ანდერძი შედგენილია 1984 წლის 23 მარტს, შესაბამისად, მისი ნამდვილობის დასადგენად უნდა გამოყენებულ იქნას საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის 1964 წლის კოდექსის 546-ე [ყოველ მოქალაქეს შეუძლია მთელი თავისი ქონება ან მისი ნაწილი (ჩვეულებრივი საოჯახო მოწყობილობისა და საყოფაცხოვრებო საგნების ჩათვლით) დაუტოვოს ანდერძით ერთს ან რამდენიმე პირს, როგორც კანონისმიერ მემკვიდრეთა წრიდან, ის გარეშესაც, აგრეთვე სახელმწიფოს ან ცალკეულ სახელმწიფო, კოოპერაციულ თუ საზოგადოებრივ ორგანიზაციას] და 551-ე [ანდერძი უნდა შედგეს წერილობით, მისი შედგენის ადგილისა და დროის აღნიშვნით და პირადად მოანდერძის მიერ წარედგინოს დასამოწმებლად სანოტარო ორგანოს, ხოლო იქ, სადაც სანოტარო ორგანო არ არის - სახალხო დეპუტატების სასოფლო, სადაბო ან საქალაქო საბჭოს აღმასკომს. მოანდერძემ ხელი უნდა მოაწეროს ანდერძს აუცილებლად ნოტარიუსის ან სახალხო დეპუტატების ადგილობრივი საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარის თანდასწრებით] მუხლები.

52. საქმეში წარმოდგენილი ........ს სადაბო საბჭოს მდივნის, ა.ვ. ასული მ–ძის მიერ 1984 წლის 23 მარტს დამოწმებული დ.გ. ძე ა–ძის ანდერძი (რეესტრის N126) კანონის ზემოაღნიშნულ მოთხოვნებს აკმაყოფილებს. იგი ხელმოწერილია მოანდერძის მიერ და მისი ხელმოწერა დადასტურებულია ........ს სადაბო საბჭოს მდივნის მიერ, დასმულია ბეჭედი. შესაბამისად, პრეზუმირებულია, რომ ანდერძი ნამდვილია.

53. პრეზუმფცია, როგორც ვარაუდი ამა თუ იმ ფაქტის შესახებ, მტკიცებას არ ექვემდებარება და თუ იგი არ იქნა უარყოფილი, სასამართლომ უნდა გამოიყენოს პრეზუმირებული ფაქტი. თავის მხრივ, პრეზუმირებული ფაქტის პროცესუალური ბუნება აისახება იმაში, რომ ამგვარი ვარაუდის გაქარწყლება ეკისრება პირს, რომლის წინააღმდეგაც არის მიმართული იგი. ამდენად, ის გარემოება, რომ სადავო ანდერძი არ წარმოადგენდა ნამდვილს, მოსარჩელის სამტკიცებელი გარემოება იყო. გარდა ამისა, როგორც ზემოთ აღინიშნა, მოცემული კატეგორიის დავაში მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტების დამტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება, რომელიც მან უტყუარი მტკიცებულებებით უნდა დაადასტუროს (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-685-655-2014, 2 ოქტომბერი, 2015 წელი; სუსგ საქმე №ას-615-2022, 23 სექტემბერი, 2022 წელი).

54. ამდენად, სადავო ანდერძის ბათილობის წინაპირობების არსებობა მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენდა, რომლის დადასტურება ამ უკანასკნელს სამოქალაქო საპროცესო სამართალში არსებული მტკიცების სტანდარტის შესაბამისად (სსსკ-ის 102-ე მუხლი), სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით უნდა უზრუნველეყო.

55. სადავო ანდერძზე მამკვიდრებლის ხელმოწერასთან დაკავშირებით, მოსარჩელის შუამდგომლობის საფუძველზე ჩატარებული, ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექსპერტის N001207019 დასკვნის თანახმად, იმ ფაქტის დადგენა - ........ს სადაბო საბჭოს მდივნის, ა.ვ. ასული მ–ძის მიერ დადასტურებული 1984 წლის 23 მარტის ანდერძზე (რეესტრში რეგისტრაციის №126), მამკვიდრებლის სახელით ხელმოწერა შესრულებულია თუ არა 1911 წელს დაბადებული მამკვიდრებლის მიერ - შეუძლებელია გამოვლენილი ინფორმაციული ნიშნებისა და წარმოდგენილი ნიმუშების სიმცირის გამო (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების მე-18 პუნქტი).

56. ამდენად, ანდერძზე მამკვიდრებლის ხელმოწერის შესრულების ნამდვილობა ვერ იქნა გაქარწყლებული საქმეში წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით. ხოლო, მოწმის ჩვენება, რომელზეც უთითებს სააპელაციო სასამართლო, ვერ გამოდგება წერილობით შედგენილი და სათანადოდ დადასტურებული ანდერძის ნამდვილობის გამაბათილებელ მტკიცებულებად, რომ აღარაფერი ვთქვათ, სადავო ფაქტთან მიმართებით მოწმის ჩვენების შინაარსის არარელევანტურობაზე.

57. რაც შეეხება სააპელაციო პალატის მიერ ანდერძის ნამდვილობის მტკიცების ტვირთის მოპასუხისთვის დაკისრებისას სსსკ-ის 137-ე მუხლის გამოყენებას [მხარეს უფლება აქვს საქმის წინასწარი სასამართლო განხილვისათვის მომზადების სტადიაზე განაცხადოს, რომ წარდგენილი საბუთი ყალბია. ასეთი განცხადება მას შეუძლია გააკეთოს აგრეთვე საქმის სასამართლო სხდომაზე განხილვის დროსაც, თუ ეს საბუთი წარდგენილ იქნა ამ სასამართლო სხდომაზე, ან ადრე წარდგენილი საბუთის სიყალბე მისთვის ცნობილი გახდა სასამართლო სხდომაზე. მტკიცებულების წარმდგენ მხარეს შეუძლია სთხოვოს სასამართლოს მტკიცებულებებიდან სადავო საბუთის ამორიცხვა და საქმის გადაწყვეტა საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებების საფუძველზე. ასეთი თხოვნის არარსებობის შემთხვევაში სასამართლო შეამოწმებს საბუთის ნამდვილობას, რისთვისაც შეუძლია დანიშნოს ექსპერტიზა, მოითხოვოს დამატებითი მტკიცებულებების წარმოდგენა ან გამოითხოვოს სხვა მტკიცებულებები. თუ სასამართლო მივა იმ დასკვნამდე, რომ წარდგენილი საბუთი ყალბია, მას მტკიცებულებიდან გამორიცხავს. წარდგენილ წერილობით მტკიცებულებათა ნამდვილობის შემოწმება შეიძლება სასამართლოს ინიციატივით. თუ დადასტურებულია წარდგენილი საბუთის სიყალბე, სასამართლო გამოიტანს დასაბუთებულ განჩინებას და ამ დოკუმენტს მისი სიყალბის დამადასტურებელი მტკიცებულებებით გადასცემს საგამოძიებო ორგანოებს], საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოცემული ნორმა ადგენს საბუთის (მტკიცებულების) სიყალბის/ნამდვილობის შემოწმების საპროცესო წესს და არასწორია მისი გამოყენება ანდერძის ბათილად ცნობის შესახებ სარჩელის განხილვისას მტკიცების ტვირთის განაწილების დროს.

58. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი, რის შედეგადაც არასწორად დაადგინა ანდერძის სიყალბის ფაქტი.

59. საკასაციო პალატა ასევე იმსჯელებს იმ საკითხზე, წარმოადგენს თუ არა მოსარჩელე 990.1 მუხლით გათვალისწინებულ უფლებამოსილ პირს და ამ კონტექსტში შეამოწმებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებას, რომ მოსარჩელემ ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მამის სამკვიდრო - სადავო ქონება.

60. 1964 წლის საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 556-ე მუხლის თანახმად, იმისათვის, რომ სამკვიდრო მემკვიდრისა გახდეს, მან უნდა მიიღოს იგი. არ შეიძლება სამკვიდროს მიღება რაიმე პირობების წამოყენებით. სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, თუ მემკვიდრე ფაქტიურად შეუდგება სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, აგრეთვე როდესაც იგი შეიტანს სანოტარო მოქმედებათა შემსრულებელ ორგანოში სამკვიდროს გახსნის ადგილას განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ. ამ მუხლის მეორე ნაწილში აღნიშნული მოქმედებები შესრულებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან.

61. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ 1964 წლის საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 556-ე მუხლის მიხედვით (ისევე, როგორც მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის თანახმად), სამკვიდროს მიღება ორი გზით - სანოტარო ორგანოში განცხადების შეტანითა და სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით შეიძლება განხორციელდეს. ორივე ხერხით სამკვიდროს მიღება ერთი და იმავე შედეგის წარმომქმნელია და იურიდიულად რომელიმე მათგანს პრიორიტეტული მნიშვნელობა არ ენიჭება. განსხვავება მხოლოდ იმაშია, რომ სანოტარო ორგანოში მიმართვას ადასტურებს წერილობითი განცხადება. რაც შეეხება სამკვიდროს ფაქტობრივ ფლობას, იგი მემკვიდრის სხვადასხვა მოქმედებით შეიძლება დადგინდეს, თუმცა ნებისმიერი ამ მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება (სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა, რომლისთვისაც, ჩვეულებრივ, აუცილებელია ნების ნამდვილობა). მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა (მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მიღება და განკარგვაც, სამკვიდროს ფაქტობრივი მართვა, მოვლა და სხვა) (იხ. სუსგ საქმე №ას-595-822-08, 4 ნოემბერი, 2008 წელი; სუსგ საქმე №ას-1219-1178-2016, 18 დეკემბერი, 2017 წელი). მამკვიდრებლის დანაშთ ქონებაზე საკუთრების უფლების გადაცემისათვის საჭირო იყო მემკვიდრეს ნამდვილი უფლების საფუძველზე განეხორციელებინა ნივთზე ბატონობა, რაც მიანიშნებდა, რომ მან გამოხატული ნების ფარგლებში ქონება თავისად მიიჩნია ან უფლების მოსაპოვებლად უნდა მიემართა სანოტარო ბიუროსათვის, თუმცა, როგორც ერთი, ისე - მეორე ქმედების შედეგად საკუთრების წარმოშობისათვის სავალდებულო იყო კანონისმიერი ვადის დაცვა, რომელიც 6 თვეს შეადგენდა (იხ. სუსგ საქმე №ას-62-60-2016, 17 ივნისი, 2016 წელი).

62. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო პალატამ სადავო გარემოება დაადგინა საქმეზე დაკითხული ორი მოწმის ჩვენების შეფასების შედეგად (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 22-ე-25-ე პუნქტები).

63. სსსკ-ის 140.1. მუხლის თანახმად, მოწმედ შეიძლება იყოს ყოველი პირი, რომლისთვისაც ცნობილია რაიმე გარემოება საქმის შესახებ. საკასაციო პალატის განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებების შეფასებისას, სასამართლო ვალდებულია, ისევე, როგორც სხვა სახის მტკიცებულება, მოწმის ჩვენება შეაფასოს მისი შინაარსისა და იურიდიული დამაჯერებლობის კუთხით, იმ ობიექტური თუ სუბიექტური კრიტერიუმების (მხარეებთან დამოკიდებულება, ფიზიკური მდგომარეობა, ფაქტორები, რომლებიც გავლენას ახდენენ მოწმის ჩვენებაზე და სხვა) გათვალისწინებით, რომელიც ამ მტკიცებულებისთვის არის დამახასიათებელი და სწორედ ამ გზით მიიღოს გადაწყვეტილება სადავო ფაქტობრივი გარემოების არსებობა-არარსებობის შესახებ (იხ. სუსგ საქმე №ას-1698-1592-2012, 2 ივნისი, 2014 წელი).

64. სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ [სსსკ-ის 105-ე მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტები].

65. ამრიგად, ქართული კანონმდებლობის მიხედვით, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არ აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. კანონი არ ახარისხებს მტკიცებულებათა სახეებს სანდოობის ხარისხის მიხედვით. მტკიცებულების ყველა სახე თანაბარი რანგისაა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით. თუმცა, შინაგანი რწმენის ჩამოყალიბებას საფუძვლად უნდა ედოს მტკიცებულებათა ობიექტური და სრული განხილვა. შესაბამისად, სასამართლო მტკიცებულებათა ყოველმხრივი შეფასების შედეგად თავად წყვეტს, თუ რომელი მტკიცებულებაა სარწმუნო და რომელ მათგანს უნდა დაეყრდნოს იგი. მტკიცებულების შეფასების მთავარი კრიტერიუმი ობიექტურობაა. მტკიცებულება ობიექტურად უნდა ასახავდეს ამა თუ იმ მოვლენას, ან/და ადასტურებდეს ამა თუ იმ ფაქტის არსებობას. შესაბამისად, აღნიშნულ მტკიცებულებაზე დაყრდნობით, ობიექტურად, ყოველი გონიერი ადამიანი ერთსა და იმავე დასკვნამდე უნდა მიდიოდეს (იხ. ქეთევან მესხიშვილი, ჰაგენლოხი / ალავიძე / ბაქაქური / ბერეკაშვილი / გასიტაშვილი / თოდუა / მესხიშვილი / ქათამაძე / ძლიერიშვილი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარი (რჩეული მუხლები), GIZ, თბილისი, 2020, გვ. 544-545).

66. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ პირის გარდაცვალებიდან 6 თვის განმავლობაში მისი მემკვიდრის მიერ ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიღების დადგენისას მნიშვნელოვანია იმ გარემოების ნათლად განსაზღვრა, თუ რამდენად თავისად მიიჩნევს მემკვიდრე დანაშთ ქონებას და რა დამოკიდებულება აქვს მის მიმართ. საკასაციო სასამართლო მოწმეთა ჩვენებების შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ აღნიშნული ჩვენებები არის ზოგადი, ზედაპირული და დამაჯერებლად ვერ ასაბუთებს მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის ვადაში მისი დაუფლების ფაქტს. ამასთან, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ სარჩელი აღძრულია სამკვიდროს გახსნიდან 24 წლის შემდეგ და ხანგრძლივი პერიოდის გასვლა ზოგადად ართულებს სადავოდ გამხდარი მტკიცებულებების საიმედოობის დადგენას, განსაკუთრებით მოწმეთა ჩვენებების შეფასებისას. გამომდინარე აქედან, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ორი მოწმის ჩვენება არ წარმოადგენდა საკმარის საფუძველს მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების დასადგენად იმ პირობებში, როდესაც სხვა რაიმე მტკიცებულება ან თუნდაც გარემოება არ არსებობს აღნიშნულის დასადასტურებლად და ამასთან, მოწმეთა ჩვენებებიც კი არ არის საკმარისად დამაჯერებელი.

67. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სახეზე არ არის არც სსკ-ის 990.1. მუხლის მეორე წინაპირობა - მოსარჩელის, როგორც უფლებამოსილი პირის, უფლება მესამე პირისათვის გადაცემულ ქონებაზე.

68. საკასაციო პალატა საბოლოოდ ყურადღებას გაამახვილებს მოპასუხის კეთილსინდისიერების საკითხზე, რაც მოცემულ შემთხვევაში გამოკვლეული აქვს სააპელაციო სასამართლოს და რაზეც აპელირებს კასატორი.

69. ზოგადად, ჩუქების დროს კეთილსინდისიერების საკითხი არ მოწმდება. საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ ჩუქების ხელშეკრულებაზე მისი უსასყიდლო ბუნების გამო კეთილსინდისიერების ინსტიტუტი საერთოდ არ ვრცელდება (შდრ. იხ. სუსგ საქმე №ას-397-397-2018, 19 აპრილი, 2019 წელი). სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის მიხედვით განმტკიცებულია საჯარო რეესტრის მონაცემების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ამავე კოდექსის 185-ე მუხლი კი ითვალისწინებს შემძენის ინტერესების დაცვას, რომლის დანაწესით, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ 185-ე მუხლში განმტკიცებული დებულება გათვალისწინებულია სასყიდლიანი გარიგებებისათვის (იხ. სუსგ საქმე №ას-491-465-2015, 17 ივნისი, 2015 წელი). ჩუქების ხელშეკრულების, როგორც უსასყიდლო გარიგების, მხარეს ზემოხსენებული მუხლით გათვალისწინებული შემძენის კეთილსინდისიერების ინსტიტუტი არ იცავს. ეს განპირობებულია იმით, რომ სასყიდლიანი განკარგვისაგან განსხვავებით, უსასყიდლო განკარგვა სამართლებრივი დაცვის უფრო ნაკლები ხარისხით გამოირჩევა, ამიტომ არაუფლებამოსილი პირის მიერ უსასყიდლო განკარგვისას, თუნდაც ეს განკარგვა ნამდვილი იყოს უფლებამოსილი პირის მიმართ, ის პირი, რომელმაც ამ განკარგვის შედეგად უშუალო სამართლებრივი შედეგი მიიღო, მოვალეა მიღებული გადასცეს უფლებამოსილ პირს (სსკ-ის 990.1 მუხლი) (იხ. სუსგ საქმე №ას-643-611-2013, 19 ივნისი, 2015 წელი).

70. განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან მოპასუხემ ჩუქების გზით მიიღო სადავო ქონება, მისი კეთილსინდისიერების საკითხის გამორკვევა არარელევანტურია. დავის გადაწყვეტისთვის არსებითი იყო იმის დადგენა, რომ არაუფლებამოსილი პირმა ქონება მესამე პირს უსასყიდლოდ გადასცა, რაც არ დადასტურდა საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებებით. მოსარჩელემ ვერ გააქარწყლა ანდერძის ნამდვილობის პრეზუმფცია. შესაბამისად, მოპასუხის მამა უფლებამოსილი იყო განეკარგა ანდერძის საფუძველზე მემკვიდრეობით მიღებული სადავო ქონება.

71. სსსკ-ის 393.3 მუხლის თანახმად, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა მხოლოდ მაშინ შეიძლება გახდეს გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, თუ ამ დარღვევის შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

72. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო საქმეზე გადაწყვეტილებას თვითონ მიიღებს, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნების საფუძვლები.

73. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები და საკასაციო პალატა უფლებამოსილია თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე.

74. გამომდინარე იქედან, რომ არ დგინდება სსკ-ის 1403-ე და 990.1 მუხლების წინაპირობების არსებობა, მოპასუხის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება მოპასუხის მიმართ სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებული ახალი გადაწყვეტილებით მოსარჩელის უფლებამონაცვლე გ.კ–ძის სარჩელი მოპასუხის მიმართ არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

75. სსსკ-ის 199¹ მუხლის მიხედვით, სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის, სარჩელის განუხილველად დატოვების ან საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით (განჩინებით) აუქმებს ამ სარჩელთან დაკავშირებით გამოყენებულ უზრუნველყოფის ღონისძიებას. შესაბამისად, წინამდებარე გადაწყვეტილებით უნდა გაუქმდეს ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 02 მაისის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება და ყადაღა მოეხსნას მოპასუხის კუთვნილ უძრავ ქონებებს.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა

1. მ.შ–ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 30 სექტემბრის გადაწყვეტილება მ.შ–ის მიმართ სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და ამ ნაწილში მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;

3. ი.კ–ძის უფლებამონაცვლე გ.კ–ძის სარჩელი მ.შ–ის მიმართ არ დაკმაყოფილდეს;

4. გაუქმდეს ოზურგეთის რაიონული სასამართლოს 2017 წლის 02 მაისის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება და ყადაღა მოეხსნას მ.შ–ის (პ.ნ. .........) კუთვნილ უძრავ ქონებებს, მდებარე: ყაზბეგის რაიონი, სოფელი ......, ს.კ. ........; ყაზბეგის რაიონი, სოფელი ........., ს.კ. .....; ქალაქი თბილისი, ........, ს.კ. .......; ქალაქი თბილისი,......., ს.კ. ........;

5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი