საქმე №ას-598-2021 30 ნოემბერი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „დ–ი“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ზ.ფ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, განაცდურის და ზეგანაკვეთური სამუშაო საათების ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 26 მარტის გადაწყვეტილებით ზ.ფ–ის (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან ,,დასაქმებული”) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, ხოლო შპს ,,დ–ის“ (შემდგომში - ,,მოპასუხე”, ,,დამსაქმებელი” ან ,,კასატორი”) შეგებებული სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2020 წლის 12 აგვისტოს გადაწყვეტილების მე-3 პუნქტის პირველ წინადადებაში შეტანილ იქნა ცვლილება და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ ზეგანაკვეთური სამუშაოების შესრულებისათვის, ნაცვლად 189,42 ლარისა, დაეკისრა 1 840,6 ლარი და კომპენსაციის სახით ორი თვის დარიცხული ხელფასი 800 ლარი, ჯამში 2 640,6 ლარი; დანარჩენ ნაწილში (სარჩელი გათავისუფლების ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა და განაცდურის ანაზღაურების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა) გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის 2019 წლის 01 იანვარს გაფორმდა შრომითი ხელშეკრულება ერთი წლის ვადით. ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენდა კერძო დაცვითი საქმიანობის განხორციელება მცველით და დაცვის ტექნიკური აღჭურვილობით საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე, როგორც მოძრავი, ისე უძრავი ქონების, ასევე, ცალკეული ღონისძიებების დაცვა - უსაფრთხოება. კერძო დაცვითი საქმიანობა უნდა განხორციელებულიყო როგორც სამუშაო დღეებში, ასევე, უქმე დღეებში (ცვლიანობის განრიგით). „დაცვის ობიექტი“ განისაზღვრებოდა დამატებითი „კონკრეტული ობიექტის დაცვის“ ხელშეკრულებით, რაც ამ ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენდა. ხელშეკრულების თანახმად, დასაქმებულის ყოველთვიური დარიცხული შრომის ანაზღაურება შეადგენდა 204 ლარს, საშემოსავლოს - 20%-ისა და საპენსიო შენატანის - 2%+2%-ის ჩათვლით. აქედან ხელშეკრულების საგნით გათვალისწინებული ძირითადი 160-საათიანი სამუშაო დროისათვის დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება შეადგენდა 135,99 ლარს, დამატებითი 80- საათიანი ზეგანაკვეთური ანაზღაურება 68,01 ლარს, დამატებითი 20-საათიანი ზეგანაკვეთური ანაზღაურება 23,21 ლარს.

2.2. მხარეთა შორის 2019 წლის 19 იანვარს დაიდო დაცვით ორგანიზაციასა და მცველს შორის გაფორმებული კონკრეტული „დაცვის ობიექტის“ ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით, განისაზღვრა დაცვის ობიექტი – შპს „ჯ.ტ.ჰ–ი“. დასაქმებულს ობიექტის დაცვა უნდა განეხორციელებინა 24-საათიანი სამუშაო გრაფიკით, 3 დღეში ერთხელ, ძირითადი 160-საათიანი სამუშაო დროით და დამატებითი 80-საათიანი ზეგანაკვეთური სამუშაო საათებით. ცვლა იწყებოდა 09 საათზე და მთავრდებოდა მეორე დღის 09 საათზე.

2.3. მოპასუხესა და შპს „ჯ.ტ.ჰ–ს“ შორის 2019 წლის 20 იანვარს ერთი წლის ვადით გაფორმდა N20/01–2019 ხელშეკრულება დაცვით მომსახურებაზე, რომელიც ითვალისწინებდა შპს „ჯ.ტ.ჰ–ის“ (დამკვეთის) მატერიალური ფასეულობების დაცვას მოპასუხის (შემსრულებლის) მიერ. ხელშეკრულების 8.4 მუხლის თანახმად, ხელშეკრულება დამკვეთის ინიციატივით შეიძლება შეწყვეტილიყო ნებისმიერ დროს, ერთი თვით ადრე წერილობითი შეტყობინების საფუძველზე.

2.4. მოპასუხე და შპს „ჯ.ტ.ჰ–ი“ 2019 წლის 21 სექტემბერს შეთანხმდნენ დაცვითი მომსახურების N20/01–2019 ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე.

2.5. მოპასუხის უფროსის ბრძანებით, 2019 წლის 21 სექტემბერს შეწყდა მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულება. აღნიშნულის საფუძვლად ბრძანებაში მითითებულია მოპასუხესა და შპს „ჯ.ტ.ჰ–ს“ შორის დაცვითი მომსახურების N20/01–2019 ხელშეკრულების შეწყვეტა. დამსაქმებლის მითითებით, ტოლფასი ვაკანსიის არარსებობის გამო, ხელშეკრულება შეწყდა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ და „ო“ ქვეპუნქტებით.

2.6. დამსაქმებელს დასაქმებული არც წინასწარ და არც 2019 წლის 21 სექტემბერს გაუფრთხილებია შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ. გათავისუფლების ბრძანება მას ჩაბარდა მხოლოდ 2019 წლის 06 ნოემბერს, მოთხოვნის საფუძველზე.

2.7. დამსაქმებლის მიერ საქმეში წარდგენილი სამსახურში გამოცხადების აღრიცხვის ჟურნალების თანახმად, მოსარჩელე სამსახურში ცხადდებოდა არა ყოველ მესამე დღეს, ისე როგორც ამას ხელშეკრულება ითვალისწინებდა, არამედ ყოველდღე დილის 07:00 საათიდან და სამსახურში იმყოფებოდა საღამოს 18:00 საათამდე, გარდა კვირა დღისა. ამდენად, ირკვევა, რომ დღეში იგი 11 საათი მუშაობდა. ამასთან, ამავე ჟურნალებიდან ირკვევა, რომ მოსარჩელემ:

- იანვარში იმუშავა 9 დღე, ანუ 99 საათი (9x11=99);

- თებერვალში - 19 დღე, ანუ 209 საათი (19x11=209);

- მარტში - 26 დღე, ანუ 286 საათი (26x11=286);

- აპრილში - 26 დღე, ანუ 286 საათი (26x11=286);

- მაისში - 28 დღე, ანუ 308 საათი (28x11=308);

- ივნისში - 25 დღე, ანუ 275 საათი (25x11=275);

- ივლისში - 27 დღე, ანუ 297 საათი (27x11=297);

- აგვისტოში - 26 დღე, ანუ 286 საათი (26x11=286);

-სექტემბერში - 17 დღე, ანუ 187 საათი (17x11=187) (იხ. ს.ფ. 81-96, 159-206).

2.8. დამსაქმებლის მიერ საქმეში წარდგენილი ხელფასის გაანგარიშების უწყისის თანახმად, მოსარჩელისათვის ხელზე გასაცემმა ხელფასმა შეადგინა:

- იანვარში - 92,5 ლარი და 139,1 ლარი, ჯამში 231,6 ლარი;

- თებერვალში - 392 ლარი;

- მარტში - 392 ლარი;

- აპრილში - 392 ლარი;

- მაისში - 400 ლარი;

- ივნისში - 400 ლარი;

- ივლისში - 400 ლარი;

- აგვისტოში - 380 ლარი;

- სექტემბერში - 221,7 ლარი (იხ. ს.ფ. 97-112).

2.9. მოსარჩელემ ვერ წარადგინა მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურებოდა, რომ მისი სამუშაოდან გათავისუფლების პერიოდში მოპასუხეს გააჩნდა მისი ახალ ობიექტზე დასაქმების შესაძლებლობა.

3. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოპასუხესა და შპს „ჯ.ტ.ჰ–ს“ შორის დადებული ხელშეკრულების შეწყვეტის გამო, ბუნებრივია, გაუარესდა მოპასუხის ფინანსური მდგომარეობა, ამასთან, აღარ არსებობდა დასაცავი ობიექტი, შესაბამისად, დასაქმებულის მიერ შესასრულებელი სამუშაოს სპეციფიკიდან გამომდინარე (მცველის პოზიცია), შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა დამსაქმებლის მხრიდან მართლზომიერია, მითუმეტეს იმ პირობებში, როდესაც მოპასუხეს არ გაუფორმებია ხელშეკრულება სხვა ორგანიზაციასთან (ეს გარემოება საქმის მასალებით არ დასტურდება), რაც მას მისცემდა მოსარჩელის სხვა „ობიექტზე“ დასაქმების შესაძლებლობას. ამასთან, მოპასუხეს არც ტოლფასი ვაკანტური სამუშაო ადგილი გააჩნდა (ტოლფასი სამუშაო ადგილის არსებობის შესახებ მტკიცება მოსარჩელეს არ განუხორციელებია). ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შესასრულებელი სამუშაოს არარსებობის გამო, დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლება იყო კანონიერი და დასაბუთებული, რის გამოც არ არსებობდა მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები. აღნიშნული კი, გამორიცხავდა სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებას.

4. სააპელაციო პალატის განმარტებით, ის გარემოება, რომ მოსარჩელე კანონით დადგენილი წესით და ვადაში წინასწარ არ იყო გაფრთხილებული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე, ვერ გახდება სადავო ბრძანების ბათილად ცნობის საფუძველი. თუმცა, ვინაიდან დამსაქმებელმა დაარღვია საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლით გათვალისწინებული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის პროცედურა, მოსარჩელეს სწორად აუნაზღაურდა კომპენსაცია ორი თვის ხელფასის ოდენობით. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ, მართალია, მოსარჩელე ითხოვდა განაცდურს, თუმცა როგორც განაცდური, ასევე, კომპენსაცია, წარმოადგენს იმ ზიანის ანაზღაურების შესაძლებლობას, რაც დასაქმებულს დამსაქმებლის ქმედების შედეგად ადგება, შესაბამისად, მისი ანაზღაურება უნდა მოხდეს დასაქმებულის შრომითი ინტერესების დაცვის მიზნით. ამდენად, არ არსებობდა, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის პროცედურის დარღვევის გამო, კომპენსაციის დაკისრების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.

5. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, დადგენილად არის მიჩნეული, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება, რეალურად, სახეშეცვლილად ამოქმედდა - ნაცვლად ხელშეკრულებაში მითითებულ ყოველ მესამე დღეს ცვლაში მუშაობისა, მოსარჩელე მუშაობდა ყოველდღე სრულად დილის 7 საათიდან 18 საათამდე, გარდა კვირა დღისა და მისი ხელფასი, ნაცვლად 240 ლარისა, განისაზღვრა ხელზე მისაღები 400 ლარით. აღნიშნული დასტურდება თავად მოპასუხის მიერ სასამართლოში წარდგენილი მტკიცებულებებით, კერძოდ, სამსახურში გამოცხადების აღრიცხვის ჟურნალებით. ამდენად, ირკვევა, რომ დღეში იგი მუშაობდა 11 საათი, ხოლო კვირაში 6 დღე.

6. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე ასრულებდა ზეგანაკვეთურ სამუშაოს, კერძოდ:

- იანვარში უნდა ემუშავა 9 დღე x 8სთ=72სთ, თუმცა იმუშავა 9 x 11სთ=99სთ. ამდენად, ზეგანაკვეთურად იმუშავა 17სთ (99-72=17);

- თებერვალში უნდა ემუშავა 19 დღე x 8სთ=152სთ, თუმცა იმუშავა 19 x 11სთ=209სთ. ამდენად, ზეგანაკვეთურად იმუშავა 57სთ (209-152=57);

- მარტში უნდა ემუშავა 26 დღე x 8სთ=208სთ, თუმცა იმუშავა 26 x 11სთ=286სთ. ამდენად, ზეგანაკვეთურად იმუშავა 78სთ (286-208=78);

- აპრილში უნდა ემუშავა 26 დღე x 8სთ=208სთ, თუმცა იმუშავა 26 x 11სთ=286სთ. ამდენად, ზეგანაკვეთურად იმუშავა 78სთ (286-208=78);

- მაისში უნდა ემუშავა 28 დღე x 8სთ=224სთ, თუმცა იმუშავა 28 x 11სთ=308სთ. ამდენად, ზეგანაკვეთურად იმუშავა 84სთ (308-224=84);

- ივნისში უნდა ემუშავა 25 დღე x 8სთ=200სთ, თუმცა იმუშავა 25 x 11სთ=275სთ. ამდენად, ზეგანაკვეთურად იმუშავა 75სთ (275-200=75);

- ივლისში უნდა ემუშავა 27 დღე x 8სთ=216სთ, თუმცა იმუშავა 27 x 16 11სთ=297სთ. ამდენად, ზეგანაკვეთურად იმუშავა 81სთ (297-216=81);

- აგვისტოში უნდა ემუშავა 26 დღე x 8სთ=208სთ, თუმცა იმუშავა 26 x 11სთ=286სთ. ამდენად, ზეგანაკვეთურად იმუშავა 78სთ (286-208=78);

- სექტემბერში უნდა ემუშავა 17 დღე x 8სთ=136სთ, თუმცა იმუშავა 17 x 11სთ=187სთ. ამდენად, ზეგანაკვეთურად იმუშავა 51სთ (187-136=51).

7. ამდენად, მოსარჩელემ 2019 წლის იანვრიდან ამავე წლის სექტემბრის ჩათვლით, ანუ სამსახურიდან გათავისუფლებამდე ჯამში ზეგანაკვეთურად იმუშავა 590 სთ (17+57+78+78+84+75+81+78+51=590). საქმეში წარდგენილი ხელფასის გაანგარიშების უწყისების თანახმად, მოსარჩელის ხელზე გასაცემი ხელფასი საშუალოდ შეადგენდა თვეში 400 ლარს. დადგენილია, რომ იგი მუშაობდა ყოველ დღე, გარდა კვირა დღისა. შესაბამისად, კვირაში მუშაობდა 6 დღე, ხოლო თვეში 24 დღე. ამდენად, თვეში მას უნდა ემუშავა 192 საათი (24x8=192). საათში კი მისი ანაზღაურება შეადგენდა 2,08 ლარს (400/192=2,08). შესაბამისად, ზეგანაკვეთურად ნამუშავარი 590 საათის გათვალისწინებით, მისი ანაზღაურება ჩვეულებრივი კოეფიციენტით იქნებოდა 1 227,2 ლარი (590x2,08=1227,2).

8. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, დადგენილია, რომ ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურება მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებულია, თუმცა მისი ოდენობა ტოლია ძირითადი სამუშაო დროის ანაზღაურების ან უფრო ნაკლებია მასზე, რაც ეწინააღმდეგება კანონის მოთხოვნას. შესაბამისად, მიზანშეწონილია იგი განისაზღვროს 1,5 კოეფიციენტით. ამდენად, 1,5 კოეფიციენტის გათვალისწინებით, ზეგანაკვეთურად ნამუშევარი სამუშაოს შესრულებისათვის მოსარჩელის ანაზღაურება წარმოადგენს 1 840,6 (1227,2x1,5) ლარს.

9. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა შრომის კოდექსის 17.4 მუხლით და ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მიიჩნია, რომ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ზეგანაკვეთურად ნამუშევარი საათებისათვის 1 840,6 ლარის ანაზღაურება.

10. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე სრულად უარის თქმა მოითხოვა.

11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

12. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

13. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

14. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

15. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ წარმოუდგენია.

16. საკასაციო საჩივრის თანახმად:

16.1. სასამართლომ ზეგანაკვეთური ანაზღაურება გამოიანგარიშა 400 ლარის ოდენობის ხელფასიდან, მაშინ, როცა ამ 400 ლარში შედიოდა შრომითი ხელშეკრულების 3.2 პუნქტით გათვალისწინებული 204 ლარი - ძირითადი ხელფასი და 196 ლარი ზეგანაკვეთური ანაზღაურებისათვის. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ 400 ლარი მოსარჩელეს ერიცხებოდა ზეგანაკვეთური ანაზღაურების გათვალისწინებით. ამდენად, შრომის კოდექსის მე-17 მუხლის დარღვევას ადგილი არ აქვს და 1,5 კოეფიციენტით გამოანგარიშების საჭიროება არ არსებობს;

16.2. ვინაიდან მოსარჩელესთან დადებული 01.01.2019წ. ხელშეკრულების 3.2 პუნქტის მიხედვით, ძირითადი ხელფასი შეადგენს 204 ლარს, ზეგანაკვეთური ანაზღაურება გამოანგარიშებული უნდა იყოს 204 ლარის ზემოთ, რაც შეადგენს 400-204=196x9თვეზე=1764 ლარს. 1764ლარი/599სთ=2,94 ლარი. მაშასადამე, მოსარჩელეს ერთ საათში მიღებული აქვს 2,94 ლარი, რაც 9 თვეში შეადგენს 1764 ლარს და სრულ თანხვედრაშია შრომის კოდექსის მე-17 მუხლთან;

16.3. მოსარჩელეს აღნიშნული თანხა მიღებული აქვს, რის გამოც მისი მოთხოვნა ზეგანაკვეთურ ანაზღაურებაზე ყოველგვარ სამართლებრივ საფუძველსაა მოკლებული;

16.4. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოები გასცდნენ სასარჩელო მოთხოვნას და დაარღვიეს სსსკ-ის მე-3 და 248-ე მუხლების მოთხოვნები. კერძოდ, მოსარჩელეს არ მოუთხოვია შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის გამო 2 თვის კომპენსაციის გადახდა, თუმცა, მიუხედავად ამისა, სასამართლომ მაინც დააკისრა მოპასუხეს 2 თვის კომპენსაცია 800 ლარი;

16.5. სასამართლო ემყარება იმ მოსაზრებას, რომ კასატორს მოსარჩელე არ გაუფრთხილებია შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი წესით. თუმცა, სასამართლო წინააღმდეგობაში მოდის გადაწყვეტილებაში მის მიერ მითითებულ განმარტებასთან, რომლის თანახმად, მოპასუხის მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე დასაქმებულის გაუფრთხილებლობა სასამართლომ არ მიიჩნია ბრძანების ბათილად ცნობის საფუძვლად. ასეთ დროს დაუსაბუთებელია იგივე გაუფრთხილებლობა რატომ არის ორი თვის კომპენსაციის დაკისრების საფუძველი;

16.6. საყურადღებოა ისიც, რომ ორი თვის კომპენსაცია - 800 ლარი არასწორად არის გამოანგარიშებული, რადგან ყოველთვიურ 400 ლარში შედიოდა ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების თანხაც;

16.7. სასამართლო არასწორად მიიჩნევს, რომ სარჩელი ხანდაზმული არაა. მართალია, მოსარჩელის წარმომადგენელმა 06 ნოემბერს ჩაიბარა ბრძანება და სარჩელი 13 ნოემბერს შეიტანა, მაგრამ ამ სარჩელით მას არ მოუთხოვია გათავისუფლების ბრძანების გაუქმება. ასეთი რამ სარჩელში მითითებული არ არის. მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოში განაცხადა მოსარჩელის წარმომადგენელმა, რომ იგი ითხოვდა გათავისუფლების ბრძანების გაუქმებას. ეს მოხდა 2020 წლის 18 ივნისის მოსამზადებელ სხდომაზე, როდესაც უკვე გასული იყო შრომის კოდექსის 38-ე მუხლით გათვალისწინებული ერთთვიანი ვადა.

17. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ განსახილველი სარჩელით მოსარჩელე ითხოვდა პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენასა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურებას, იმ საფუძვლით, რომ მისი გათავისუფლება შრომის კოდექსის დარღვევით განხორციელდა (იხ. სარჩელი, ს.ფ. 4). საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტის მიხედვით, დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენა მასთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის თანმდევი შედეგია. შესაბამისად, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის/დასაქმებულის სასარჩელო მოთხოვნას პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენა და განაცდურის ანაზღაურება წარმოადგენდა, იგულისხმება, რომ იგი სწორედ მისი გათავისუფლების კანონიერებას ხდიდა სადავოდ.

18. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ შრომით დავებზე ვრცელდება საქართველოს შრომის კოდექსის (დავის წარმოშობის დროს მოქმედი რედაქცია) 38-ე მუხლით განსაზღვრული ხანდაზმულობის ვადები. აღნიშნული მუხლის მე-6-7 პუნქტების თანახმად, დასაქმებულს უფლება აქვს, წერილობითი დასაბუთების მიღებიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში სასამართლოში გაასაჩივროს დამსაქმებლის გადაწყვეტილება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, ხოლო თუ დამსაქმებელი დასაქმებულის მოთხოვნის წარდგენიდან 7 კალენდარული დღის ვადაში წერილობით არ დაასაბუთებს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველს, დასაქმებულს უფლება აქვს, 30 კალენდარული დღის ვადაში სასამართლოში გაასაჩივროს დამსაქმებლის გადაწყვეტილება შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ. ამ შემთხვევაში დავის ფაქტობრივი გარემოებების მტკიცების ტვირთი ეკისრება დამსაქმებელს.

19. მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ დასაქმებულს შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის ბრძანება ჩაბარდა 2019 წლის 06 ნოემბერს, ხოლო მოსარჩელემ წინამდებარე სარჩელი სასამართლოში წარადგინა 2019 წლის 13 ნოემბერს, შესაბამისად, სარჩელი არ არის ხანდაზმული, ვინაიდან იგი აღძრულია შრომის კოდექსის 38-ე მუხლით დადგენილი ვადის (30 დღე) დაცვით.

20. საკასაციო სასამართლო ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ დამსაქმებლის მიერ დასაქმებულისათვის გადახდილი შრომის ანაზღაურება 400 ლარის ოდენობით მოიცავდა როგორც ძირითად ხელფასს - 204 ლარის ოდენობით, ისე ზეგანაკვეთურ ანაზღაურებას - 196 ლარს.

21. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კასატორის აღნიშნული განმარტება წინააღმდეგობაში მოდის მხარეთა შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულების შინაარსთან, რომლის თანახმად, მოსარჩელის ხელფასის მთლიანი ოდენობა შეადგენდა 204 ლარს, რომელშიც შედიოდა როგორც ძირითადი, ისე ზეგანაკვეთური ანაზღაურება. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორის მიერ შემოთავაზებული გაანგარიშება (400-204=196 ლარი) ვერ იქნება გაზიარებული.

22. იმ პირობებში, როდესაც მოპასუხის მიერ საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ ფაქტობრივად შეცვლილი იყო მხარეთა შორის დადებული შრომითი ხელშეკრულების ძირითადი პირობები (სამუშაოს საათებისა და დღეების ხანგრძლივობა და პრინციპი), დამსაქმებლის/მოპასუხის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა, სასამართლოსთვის წარედგინა იმის დამადასტურებელი მტკიცებულებები - მის მიერ დასაქმებულისათვის გადახდილი 400 ლარიდან რამდენს შეადგენდა ძირითადი და რამდენს ზეგანაკვეთური ანაზღაურება. თუმცა, მოპასუხემ ვერ უზრუნველყო ამ გარემოების სათანადოდ დადასტურება და აღნიშნულის თაობაზე ვერც დამაჯერებელი გაანგარიშება წარუდგინა სასამართლოს.

23. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მიერ ზეგანაკვეთურად ნამუშევარი საათებისა (590 საათი) და მოსარჩელის შრომის ანაზღაურების (400 ლარი) გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ზეგანაკვეთური ანაზღაურების ოდენობა სრულად შეესაბამება საქართველოს შრომის კოდექსის მე-17 მუხლის მე-4 პუნქტის დანაწესს [ზეგანაკვეთური სამუშაო ანაზღაურდება ხელფასის საათობრივი განაკვეთის გაზრდილი ოდენობით. ამ ანაზღაურების ოდენობა განისაზღვრება მხარეთა შეთანხმებით].

24. საქართველოს შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, დამსაქმებლის მიერ ამ კანონის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“, „ვ“, „ი“ და „ო“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლით შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტისას დამსაქმებელი უფლებამოსილია არანაკლებ 3 კალენდარული დღით ადრე გააფრთხილოს დასაქმებული წინასწარი წერილობითი შეტყობინების გაგზავნით. ამ შემთხვევაში დასაქმებულს მიეცემა კომპენსაცია არანაკლებ 2 თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტიდან 30 კალენდარული დღის ვადაში.

25. წინამდებარე საქმეში დადგენილია, რომ მოპასუხემ/დამსაქმებელმა დაარღვია გათავისუფლების თაობაზე დასაქმებულის წინასწარ გაფრთხილების ვალდებულება. მას დასაქმებული შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე არ გაუფრთხილებია. ამასთან, დადგენილია, რომ დასაქმებულის შრომის ანაზღაურება შეადგენდა თვეში 400 ლარს. შესაბამისად, ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ დამსაქმებელს მართებულად დაეკისრა დასაქმებულის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით ორი თვის შრომის ანაზღაურების - 800 ლარის გადახდის ვალდებულება.

26. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას კომპენსაციის დაკისრების ნაწილში ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დისპოზიციურობის პრინციპის დარღვევასთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობის შემოწმებისას სასამართლო იკვლევს, რამდენად ვლინდება სამართლებრივი და ფაქტობრივი გარემოებების ის ერთობლიობა, რომლებიც სასარჩელო მოთხოვნის, ან მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლის წარმატებას განაპირობებს. სასამართლო ვალდებულია, განსაზღვროს მოთხოვნის ფარგლები (ისე რომ არ გასცდეს მას), მოძებნოს დავის მომწესრიგებელი შესატყვისი სამართლის ნორმა (სპეციალური ან ზოგადი წესი) და დაადგინოს იმ გარემოებათა არსებობა/არარსებობა (ფაქტობრივი გარემოებები), რომლებიც ამ ნორმის გამოყენებისთვის აუცილებელ წინაპირობებს წარმოადგენენ. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 02 მარტი, 2017 წელი, §187).

27. განსახილველი სარჩელით მოსარჩელე ითხოვდა უკანონოდ გათავისუფლების გამო პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენასა და მოპასუხისათვის იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების დაკისრებას, რაც, თავის მხრივ, მოიცავს კომპენსაციის მოთხოვნასაც. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ განაცდურის ანაზღაურების დროს ყოველთვის მხედველობაში მიიღება კომპენსაციის სახით დასაქმებულისათვის გადახდილი თანხა.

28. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობა, კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

29. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

30. ამდენად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „დ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორს შპს „დ–ს“ (ს/კ N......) დაუბრუნდეს თ.ა–ის მიერ 2021 წლის 10 მაისს №10865819151 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70% – 210 (ორას ათი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი