საქმე №ას-473-2021 23 თებერვალი, 2023 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
I საკასაციო საჩივრის ავტორი – გ.თ–ი (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ა–ი (მოსარჩელე)
II საკასაციო საჩივრის ავტორები – დ.ქ–ი, ლ.ქ–ი, თ.ქ–ი (მოპასუხეები)
მოწინააღმდეგე მხარე – მ.ა–ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 02 მარტის გადაწყვეტილება
I საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
II საკასაციო საჩივრის ავტორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად სააპელაციო სასამართლოში დაბრუნება
დავის საგანი – თანხის დაკისრება, ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
1. 2013 წლის 29 მაისს დ.ქ–ს (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“), გ.თ–ს (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“) (შემდგომში ერთობლივად - „მსესხებლები“) და კ.ა–ს (შემდგომში - „გამსესხებელი“) შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, გამსესხებელმა მსესხებლებს გადასცა 92 805 ლარი (56 465 აშშ დოლარი); სარგებლის ოდენობა განისაზღვრა თვეში 5%-ის ოდენობით, ხოლო თანხა - 4 640 ლარით (2 824 აშშ დოლარი); სესხის დაბრუნების ვადად განისაზღვრა 1 თვე კრედიტორის მოთხოვნიდან.
2. 2013 წლის 03 ივნისის სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელმა მსესხებლებს გადასცა 36 000 ლარი (21 885 აშშ დოლარი); სარგებლის ოდენობა განისაზღვრა თვეში 5%-ის ოდენობით, ხოლო თანხა - 1800 ლარით (1094 აშშ დოლარი); სესხის დაბრუნების ვადად განისაზღვრა 1 თვე კრედიტორის მოთხოვნიდან.
3. 2013 წლის 17 ივნისს ამავე მხარეებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულების თანახმად, გამსესხებელმა მსესხებლებს გადასცა სესხის თანხა - 21 000 ლარი (12 765 აშშ დოლარი); სარგებლის ოდენობა განისაზღვრა თვეში 5%-ის ოდენობით, ხოლო თანხა - 1050 ლარით (637 აშშ დოლარი); სესხის დაბრუნების ვადად განისაზღვრა 1 თვე კრედიტორის მოთხოვნიდან.
4. 2016 წლის 20 მაისს პირველ მოპასუხესა და თ.ქ–ს (შემდგომში - „მესამე მოპასუხე“) შორის დაიდო უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულებები, რომელთა საფუძველზეც მესამე მოპასუხემ მიიღო მჩუქებლის - პირველი მოპასუხის სახელზე რიცხული, ..........ს რაიონის სოფელ ....... (..........) მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთები (საკადასტრო კოდები: №......; №......). 2015 წლის 25 მაისიდან ორივე უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღირიცხა პირველი მოპასუხის შვილის - მესამე მოპასუხის სახელზე.
5. 2016 წლის 20 მაისს პირველ მოპასუხესა და ლ.ქ–ს (შემდგომში - „მეოთხე მოპასუხე“) შორის დაიდო უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულებები, რომელთა საფუძველზეც მეოთხე მოპასუხემ მიიღო მჩუქებლის - პირველი მოპასუხის სახელზე რიცხული, ..........ს რაიონის სოფელ .......... (..........) მდებარე სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთები (საკადასტრო კოდები: №.......; №.....). 2015 წლის 25 მაისიდან ორივე უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღირიცხა პირველი მოპასუხის შვილის - მეოთხე მოპასუხის სახელზე.
6. მ.ა–ი (შემდგომში - „მოსარჩელე“) არის გამსესხებლის პირველი რიგის მემკვიდრე - მეუღლე და კანონით დადგენილი წესით მიღებული აქვს სამკვიდრო, რაც დასტურდება 2016 წლის 04 თებერვალს მის სახელზე გაცემული სამკვიდრო მოწმობით.
7. მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხეების მიმართ და მოითხოვა:
7.1. 2013 წლის 29 მაისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ძირი თანხის - 56 465 აშშ დოლარისა და 2013 წლის 29 ივნისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე პროცენტის - ყოველთვიურად 5%-ის ოდენობით მსესხებლებისთვის სოლიდარულად დაკისრება;
7.2. 2013 წლის 03 ივნისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ძირი თანხის - 21 885 აშშ დოლარისა და 2013 წლის 03 ივლისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე პროცენტის - ყოველთვიურად 5%-ის ოდენობით მსესხებლებისთვის სოლიდარულად დაკისრება;
7.3. 2013 წლის 17 ივნისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ძირი თანხის - 12 765 აშშ დოლარისა და 2013 წლის 17 აგვისტოდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე პროცენტის - ყოველთვიურად 5%-ის ოდენობით მსესხებლებისთვის სოლიდარულად დაკისრება;
7.4. 2016 წლის 20 მაისის უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, რომლის თანახმად, პირველმა მოპასუხემ უძრავი ქონება, მდებარე ..........ს რაიონში, სოფელი .........., „..........“, საკადასტრო კოდით ......., აჩუქა მეოთხე მოპასუხეს;
7.5. ..........ს რაიონის სოფელ .........., ,,..........“, მდებარე უძრავი ქონების, საკადასტრო კოდით ......, პირველი მოპასუხის საკუთრებაში დაბრუნება და მის სახელზე ქონების აღრიცხვა;
7.6. 2016 წლის 20 მაისის უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, რომლის თანახმად, პირველმა მოპასუხემ უძრავი ქონება, მდებარე .......... რაიონში, სოფელი .........., „..........“, საკადასტრო კოდით ......., აჩუქა მეოთხე მოპასუხეს;
7.7. ..........ს რაიონის სოფელ .........., ,,..........“, მდებარე უძრავი ქონების, საკადასტრო კოდით ........, პირველი მოპასუხის საკუთრებაში დაბრუნება და მის სახელზე ქონების აღრიცხვა;
7.8. 2016 წლის 20 მაისის უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, რომლის თანახმად, პირველმა მოპასუხემ უძრავი ქონება, მდებარე ..........ს რაიონში, სოფელი .........., „..........“, საკადასტრო კოდით ........, აჩუქა მესამე მოპასუხეს;
7.9. ..........ს რაიონის სოფელ .........., ,,..........“, მდებარე უძრავი ქონების, საკადასტრო კოდით ....., პირველი მოპასუხის საკუთრებაში დაბრუნება და მის სახელზე ქონების აღრიცხვა;
7.10. 2016 წლის 20 მაისის უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, რომლის თანახმად, პირველმა მოპასუხემ უძრავი ქონება, მდებარე ..........ს რაიონში, სოფელი .........., „..........“, საკადასტრო კოდით ........, აჩუქა მესამე მოპასუხეს;
7.11. ..........ს რაიონის სოფელ .........., ,,..........“, მდებარე უძრავი ქონების, საკადასტრო კოდით ......., პირველი მოპასუხის საკუთრებაში დაბრუნება და მის სახელზე ქონების აღრიცხვა.
8. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.
9. ..........ს რაიონული სასამართლოს 2018 წლის 27 აგვისტოს გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
10. რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.
11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებული ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; პირველ და მეორე მოპასუხეებს 2013 წლის 29 მაისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სოლიდარულად დაეკისრათ ძირი თანხა 92 805 ლარი, პროცენტი - 84 042 ლარი; პირველ და მეორე მოპასუხეებს 2013 წლის 17 ივნისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სოლიდარულად დაეკისრათ ძირი თანხა - 21 000 ლარი; 2013 წლის 03 ივნისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოპასუხეებზე ძირი თანხის - 21 885 დოლარისა და პროცენტის დაკისრების ნაწილში მოსარჩელის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი 2016 წლის 20 მაისის უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულება, დადებული მეოთხე და პირველ მოპასუხეებს შორის, საკადასტრო კოდით .......... (მესაკუთრე - მეოთხე მოპასუხე), და აღნიშნული უძრავი ქონება აღირიცხა პირველი მოპასუხის სახელზე; ბათილად იქნა ცნობილი 2016 წლის 20 მაისის უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულება, დადებული მეოთხე და პირველ მოპასუხეებს შორის, საკადასტრო კოდით ........ (მესაკუთრე - მეოთხე მოპასუხე), და აღნიშნული უძრავი ქონება აღირიცხა პირველი მოპასუხის სახელზე; ბათილად იქნა ცნობილი 2016 წლის 20 მაისის უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულება, დადებული მესამე და პირველ მოპასუხეებს შორის, საკადასტრო კოდით ........ (მესაკუთრე - მესამე მოპასუხე), და აღნიშნული უძრავი ქონება აღირიცხა პირველი მოპასუხის სახელზე; ბათილად იქნა ცნობილი 2016 წლის 20 მაისის უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულება, დადებული მესამე და პირველ მოპასუხეებს შორის, საკადასტრო კოდით ...... (მესაკუთრე - მესამე მოპასუხე), და აღნიშნული უძრავი ქონება აღირიცხა პირველი მოპასუხის სახელზე.
12. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-6 პუნქტებში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.
13. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებების 6.3. პუნქტთან დაკავშირებით, რომლის თანახმად: „6.3. ხელშეკრულების დადების თარიღისათვის „გამსესხებელსა“ და „მსესხებელს“ შორის არანაირი ურთიერთვალდებულება (ვალი, დებიტორულ-კრედიტორული დავალიანება) არ არსებობს. აღნიშნული თარიღისათვის თუ რაიმე არსებობდა ძველი ურთიერთდავალიანების სახით განულებულია და აღმოფხვრილია, ანუ ურთიერთდავალიანების თანხა შეადგენს 0-ს (ნულს)“. პალატის მოსაზრებით, ხელშეკრულების მითითებული ჩანაწერები (6.3. პუნქტი) სასამართლომ არასწორად მიიჩნია საკმარისად იმ გარემოების დადასტურებისათვის, რომ მოპასუხეებს 29.05.2013წ. და 03.06.2013წ. ხელშეკრულებებით ნაკისრი სასესხო ვალდებულებები შესრულებული ჰქონდათ. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა, რომ 03.06.2013წ. ხელშეკრულებაში მითითებული ჩანაწერი (6.3. პუნქტი) ადასტურებს 29.05.2013წ. ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების ფაქტს, ხოლო ასეთივე ჩანაწერი 17.06.2013 წლის ხელშეკრულებაში - 03.06.2013 წლის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებას. პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ საქმეში წარმოდგენილი მხარეთა შორის პირველად გაფორმებული 29.05.2013წ. დათარიღებული ხელშეკრულება შეიცავს ასეთივე ჩანაწერს და ხელშეკრულებაში წარმოდგენილია იმავე ნუმერაციით - 6.3. პუნქტი, შესაბამისად, პალატის მითითებით, გონივრული ვარაუდი იმის შესახებ, რომ სადავო დათქმა წარმოადგენს სტანდარტულ პირობას, დასაბუთებულად უნდა იქნეს მიჩნეული (მით უმეტეს იმ პირობებში, როდესაც ერთ-ერთმა მოპასუხემ - პირველმა მოპასუხემ აღნიშნული დათქმა ხელშეკრულების ხარვეზად შეაფასა), სხვა შემთხვევაში, თუკი მხარეები ასეთი დათქმის არსებობას უკვე არსებული ვალდებულების შესრულების ფაქტს დაუკავშირებდნენ, ასეთი დათქმა პირველად გაფორმებულ 29.05.2013წ. ხელშეკრულებაში ლოგიკურად ვერ აისახებოდა. გამომდინარე აქედან, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულების სადავო სტანდარტული პირობის გარკვეულწილად ორაზროვანი შინაარსი იძლეოდა სსკ-ის 345-ე მუხლის გამოყენებისა და ბუნდოვანი პირობის მეორე მხარის სასარგებლოდ განმარტების საფუძველს. სასამართლოს დასკვნით, ხელშეკრულებების 6.3. პუნქტებში ასახული ჩანაწერები ვერ მიიჩნევა წინა თარიღით გაფორმებული სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულების შესრულების შესახებ სადავო ფაქტობრივი გარემოების დამადასტურებელ მტკიცებულებად.
14. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მითითება სესხის ხელშეკრულებებით გათვალისწინებული ფულადი ვალდებულებების უცხოურ ვალუტაში განსაზღვრის შესახებ. პალატის შეფასებით, მხოლოდ ის ფაქტი, რომ მხარეთა შორის 2013 წლის 29 მაისს, 03 ივნისს და 17 ივნისს გაფორმებულ სესხის ხელშეკრულებებში თანხა მითითებულია ჯერ ლარში, შემდგომ კი -მისი შესატყვისი ოდენობა უცხოური ვალუტაში, არ იძლევა იმ დასკვნის გამოტანის საფუძველს, რომ მხარეთა მიერ ფულადი ვალდებულება უცხოურ ვალუტაში დადგინდა. სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 383-ე მუხლით და აღნიშნა, რომ სადავო ხელშეკრულებებიდან ცალსახად და ნათლად არ გამომდინარეობს მხარეთა ნება ფულადი ვალდებულების უცხოურ ვალუტაში განსაზღვრის შესახებ.
15. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხეებს (მსესხებლებს) 2013 წლის 29 მაისისა და 2013 წლის 17 ივნისის სესხის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ვალდებულება მოსარჩელის (გამსესხებლის) წინაშე შესრულებული არ აქვთ.
16. სასამართლოს მითითებით, იმ გარემოებას, რომ მოპასუხეებს სესხის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ვალდებულებები სრულად არ შეუსრულებიათ, ადასტურებს თავად მოპასუხეთა მიერ წარდგენილი შესაგებლები. კერძოდ, მეორე მოპასუხე პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში მიუთითებს, რომ „ახალი სახელშეკრულებო თანხა შეადგენს 21 000 ლარს, რაც იმას ნიშნავს, რომ დავალიანების თანხაა 21 000 ლარი“ (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 169, შესაგებლის გვ. 3, მე-2 ფაქტობრივი გარემოება). შესასრულებელი ვალდებულების არსებობის ფაქტს ასევე აღიარებს პირველი მოპასუხეც და მიუთითებს, რომ მან თანხის გადახდა მხოლოდ იმ მოტივით შეწყვიტა, რომ დარჩენილი თანხები სოლიდარულ მოვალეს - მეორე მოპასუხეს უნდა გადაეხადა (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 202; შესაგებლის გვ. 3, მე-5 ფაქტობრივი გარემოება). შესაბამისად, მხარეთა შორის სადავოა საკითხი იმის შესახებ, თუ რა მოცულობით შეასრულეს მსესხებლებმა სესხის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ვალდებულება.
17. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 429.1 მუხლით და აღნიშნა, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილია 19.05.2015წ. თანხის მიღება-ჩაბარების აქტი. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 08.11.2017 წლის დასკვნის თანახმად, ხელმოწერა, კ.ა–ის სახელით, განლაგებული მიღება-ჩაბარების აქტზე, 2015 წლის 19 მაისის თარიღით, ქვედა მარცხენა მხარეს, ნაბეჭდი სიტყვების „კ.ა–ის“ გასწვრივ, სავარაუდოა, რომ შესრულებულია კ.ა–ის მიერ. კატეგორიული ფორმით პასუხის გაცემა ვერ მოხერხდა გამოსაკვლევი ხელმოწერის მოკლე და მარტივი აგებულებისა და გამოვლენილი ინფორმაციული ნიშნების სიმცირის გამო (იხ. ტ.1, ს.ფ. 342-349).
18. სააპელაციო პალატის შეფასებით, საქმის მასალებში წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის შინაარსი არ იძლევა 2015 წლის 19 მაისის მიღება-ჩაბარების აქტზე განლაგებული გამსესხებლის ხელმოწერის ფაქტის ნამდვილობის გაბათილების საფუძველს. ის, რომ სადავო საკითხზე კატეგორიული ფორმით პასუხის გაცემა ვერ მოხერხდა, არ ადასტურებს საპირისპირო გარემოებას იმის შესახებ, რომ ხელმოწერა გამსესხებლის მიერ არ არის შესრულებული. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა წარმოდგენილი სადავო აქტის არგაზიარების საფუძველი.
19. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქმის მასალებში წარმოდგენილ 19.05.2015წ. მიღება-ჩაბარების აქტზე, რომლის თანახმად, პირველმა მოპასუხემ გადასცა და გამსესხებელმა მიიღო: 100 აშშ დოლარი; 1100 ევრო, 31500 ლარი. გარდა აღნიშნულისა, აქტში მითითებულია, რომ 19.05.2015 წლის მდგომარეობით, გარდა ზემოაღნიშნული თანხებისა, წინა პერიოდში პირველ მოპასუხეს გამსესხებლისათვის გადახდილი აქვს 39 750 აშშ დოლარი (იხ. აქტი, ტ.1, ს.ფ. 133).
20. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოპასუხეებს 2013 წლის 29 მაისისა და 2013 წლის 17 ივნისის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულება შესრულებული არ აქვთ. შესაბამისად, მითითებული 2013 წლის 29 მაისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, გადასახდელ ძირითად თანხას შეადგენს 92 805 ლარი, ხოლო სარგებელი, თვეში 5%-ის ოდენობით, დაანგარიშებული უნდა იქნას სარჩელის აღძვრამდე (2016 წლის 01 ივნისი) პერიოდზე, რაც განსახილველ შემთხვევაში შეადგენს 167 040 ლარს (2 640*36=167 040).
21. 2013 წლის 17 ივნისს გაფორმებულ ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ გამსესხებელმა მსესხებლებს გადასცა სესხის თანხა - 21 000 ლარი (12 765 აშშ დოლარი), სარგებლის ოდენობა განისაზღვრა თვეში 5%-ის ოდენობით, ხოლო თანხა - 1050 ლარით (637 აშშ დოლარი). სარგებლის ოდენობის ჯამი სარჩელის აღძვრამდე პერიოდზე შეადგენს 36 750 ლარს (1050*36). ვინაიდან პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ გამსესხებლისათვის 2015 წლის 19 მაისის აქტით სასესხო ურთიერთობის ფარგლებში, გადახდილი იქნა კონკრეტული თანხები, შესაბამისად, ამ აქტით გადახდილ თანხას - 119 748 ლარს უნდა გამოაკლდეს მითითებული სესხის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე გადასახდელი სარგებელი. ამდენად, 2013 წლის 17 ივნისის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე გადასახდელი სარგებლის თანხა უნდა გამოაკლდეს აქტით გადახდილ თანხას და 36 750 ლარი უნდა ჩაითვალოს გადახდილად (119 748 - 36 750=82 998), ხოლო დანარჩენი ნაწილი - 82 998 ლარი უნდა გამოაკლდეს 2013 წლის 29 მაისის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე გადასახდელი სარგებლის ოდენობას (167 040 – 82 998=84042), შესაბამისად, ძირითად თანხასთან ერთად სარგებლის სახით მოპასუხეებს 2013 წლის 29 მაისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე უნდა დაეკისროთ 84 042 ლარის გადახდა. სასამართლოს მითითებით, თანხის დაანგარიშება ხორციელდება სადავო პერიოდში მოქმედი ვალუტის კურსის საშუალო მონაცემის გათვალისწინებით (2.14$; 2.35$; 2.68 ევრო, იხ. https://www.nbg.gov.ge/).
22. რაც შეეხება 2013 წლის 03 ივნისის ხელშეკრულებას, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოპასუხეებს 2013 წლის 03 ივნისის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებები სრულად აქვთ შესრულებული გამსესხებლის წინაშე. კერძოდ, საქმის მასალებში წარმოდგენილია 2013 წლის 3 ივნისის თანხის მიღება-ჩაბარების აქტი, რომლის თანახმად, 2013 წლის 3 ივნისს მეორე მოპასუხემ გადასცა და გამსესხებელმა მიიღო 36 000 ლარი (21 885 აშშ დოლარი) (იხ. ტ.1, ს.ფ. 30). პალატამ აღნიშნა, რომ მითითებული აქტი შედგენილია 2013 წლის 3 ივნისის ხელშეკრულების გაფორმების დღეს, ხოლო აქტში მითითებული თანხა ხელშეკრულებით გადაცემული თანხის იდენტურია. აღნიშნული მტკიცებულების გასაბათილებლად მოსარჩელეს რაიმე დასაბუთებულ არგუმენტზე არ მიუთითებია და არც რაიმე საწინააღმდეგო მტკიცებულება წარმოუდგენია სასამართლოსთვის.
23. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 316-ე, 317-ე, 361-ე, 623-ე, 463-ე მუხლებით და დაადგინა, რომ 2013 წლის 29 მაისის, 2013 წლის 03 ივნისისა და 2013 წლის 17 ივნისის ხელშეკრულებები დადებულია პირველ და მეორე მოპასუხეებს და გამსესხებელს შორის, შესაბამისად, მოპასუხეები თანხის დაბრუნებაზე სოლიდარულად პასუხისმგებელ პირებს წარმოადგენენ. ამ მხრივ, სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია პირველი მოპასუხის არგუმენტები, რომ თანხის გადახდაზე პასუხისმგებელ პირს მხოლოდ მეორე მოპასუხე წარმოადგენს.
24. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 2016 წლის 20 მაისს პირველ მოპასუხესა და მესამე მოპასუხეს შორის დადებული უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულებები, ასევე, 2016 წლის 20 მაისს პირველ მოპასუხესა და მეოთხე მოპასუხეს შორის დადებული უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულებები მოჩვენებით გარიგებათა რიგს მიეკუთვნება.
25. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 56.1. მუხლით და განმარტა, რომ ახლო ნათესავებს შორის გარიგების დადების პირობებში, მით უფრო, თუ გარიგება უსასყიდლო ხასიათისაა, შემძენის კეთილსინდისიერების პრეზუმფცია არ არსებობს, რაც იმთავითვე მტკიცების ტვირთის შებრუნების საფუძველია (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 15 მაისის განჩინება საქმეზე № ას-820-786-2016).
26. პალატამ მიუთითა, რომ სადავო ჩუქების ხელშეკრულებები პირველ და მესამე მოპასუხეებს, ასევე პირველ და მეოთხე მოპასუხეებს შორის დაიდო, რომელთაც ერთმანეთთან ახლო ნათესაური კავშირი გააჩნიათ. კერძოდ, მხარეთა ახსნა-განმარტების თანახმად, პირველი მოპასუხე არის მესამე და მეოთხე მოპასუხეების მამა. შესაბამისად, სწორედ მოპასუხეებს ეკისრებოდათ ვალდებულება სასამართლოს წინაშე სადავო ხელშეკრულებების კანონშესაბამისობა ემტკიცებინათ. უდავოა, რომ მოპასუხეები ოჯახის წევრებს წარმოადგენენ, ხსენებულს განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს წინამდებარე დავის გადაწყვეტის მიზნებისთვის, ვინაიდან სწორედ მოპასუხეების მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას წარმოადგენს ის ფაქტი, რომ მათ არ იცოდნენ და არც შეიძლებოდა სცოდნოდათ, რომ ქონება ვადამოსული ვალდებულების გადახდისგან თავის აცილების მიზნით გადაეცათ.
27. გარდა ზემოაღნიშნულისა, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ როდესაც სადავოა ახლო ნათესავებს შორის დადებული უძრავი ნივთის ჩუქების ხელშეკრულების ნამდვილობის საკითხი, სასამართლოს ებადება ლეგიტიმური კითხვა, თუ რა ობიექტურმა გარემოებებმა გამოიწვია სადავო უძრავი ქონების შვილებზე გადაცემის საჭიროება მით უფრო ისეთ პირობებში, როდესაც ისინი -დასაჩუქრებულები ისედაც გამჩუქებლის კანონისმიერ მემკვიდრეებს წარმოადგენდნენ.
28. სააპელაციო პალატის აზრით, მსგავსი კატეგორიის დავებში, გარდა ფაქტობრივი გარემოებების ლოგიკური ბმისა, ასევე მნიშვნელოვანია მხარეთა მიერ განხორციელებული ქმედებების ქრონოლოგიის შეფასება. განსახილველ შემთხვევაში ჩუქების ხელშეკრულებების გაფორმების დროისათვის მოპასუხისათვის ცნობილი იყო, რომ მოსარჩელეს მასთან ფულადი ვალდებულების შესრულების თაობაზე პრეტენზიები გააჩნდა. ყოველივე ზემოაღნიშნული კი ცხადყოფს, რომ გარიგების დადებას არა მამის მიერ შვილებისათვის მადლიერების ნიშნად ქონების ჩუქება, არამედ სამომავლო ვალდებულების თავიდან არიდება ედო მოტივად. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმებისას სადავო ქონების მესაკუთრის მიერ გამოხატული ნება ნამდვილი ნების გამოხატვას არ წარმოადგენდა. პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 52-ე მუხლით და განმარტა, რომ ნების გამოხატვა, რომელიც გარკვეული სამართლებრივი შედეგების დადგომისაკენ არის მიმართული, დაკავშირებულია არა მხოლოდ უფლებების, არამედ - მოვალეობების წარმოშობასთან, შესაბამისად, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე ივარაუდება, რომ პირის მიერ გამოვლენილი ნება შეესაბამება მის ნამდვილ ნებას. აღნიშნული პრეზუმფცია ქარწყლდება, თუ დადასტურდება, რომ ნება გამოვლენილ იქნა ისეთ პირობებში, რომელიც გამოვლენილი ნების ნამდვილი ნებისადმი შესაბამისობას გამორიცხავს, მაგალითად, გარიგების დადების მოჩვენებითობა, რომელიც რეალური შედეგის დადგომისკენ არ არის მიმართული. ასეთ შემთხვევებში, ნების გამომვლენი ვერ იქნება დაცული გამოვლენილი არანამდვილი ნების თანმდევი უარყოფითი შედეგებისაგან, რომელიც გარიგების ბათილობას უკავშირდება.
29. სააპელაციო პალატის მითითებით, სწორედ მოპასუხეების მტკიცების საგანში შემავალი გარემოება იყო ისეთი მტკიცებულებების სასამართლოსთვის წარდგენა, რომლებიც უტყუარად დაადასტურებდა, რომ მათ ჩუქების ხელშეკრულების დადებისას სასესხო ვალდებულების თავიდან აცილება არ ჰქონდათ განზრახული და გარიგებას არა მოჩვენებითად, არამედ ნამდვილი ნების გაფორმების საფუძველზე დებდნენ. პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხეებმა ვერ დასძლიეს მათზე კანონით დაკისრებული მტკიცების ტვირთი, რელევანტური და წონადი მტკიცებულებების წარმოდგენის გზით სასამართლოს ვერ შეუქმნეს შინაგანი რწმენა, რომ სადავო ჩუქების ხელშეკრულების გაფორმების დროს მოპასუხეები ნამდვილი ნების საფუძველზე მოქმედებდნენ და მათ სასესხო ვალდებულების შესრულების თავიდან აცილება არ ჰქონდათ განზრახული.
30. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხეებმა შეიტანეს საკასაციო საჩივრები, მეორე მოპასუხემ (შემდგომში - „პირველი კასატორი“) მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ხოლო პირველმა, მესამე და მეოთხე მოპასუხეებმა (შემდგომში - „მეორე, მესამე და მეოთხე კასატორები“) მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და სააპელაციო სასამართლოში საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება.
31. მეორე მოპასუხის საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:
31.1. სასამართლომ ისე დააკმაყოფილა მოთხოვნა - ბათილად ცნო ხელშეკრულება, რომ ასეთი მოთხოვნა სარჩელით დაყენებული არ ყოფილა. მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია 29.05.2013 წლის, 03.06.2013 წლის და 17.06.2013 წლის ხელშეკრულებები და მათ შორის, ამ ხელშეკრულებების 6.3. პუნქტი;
31.2. ამასთან, ხელშეკრულება და მისი 6.3. პუნქტი 17.06.2016 წლის შემდეგ ვეღარ გახდებოდა სადავო. გარიგების შესაბამისად, მეორე მოპასუხეს 17.06.2013 წლის მდგომარეობით გამსესხებლის მიმართ რაიმე ვალდებულება არ ჰქონდა (მათ შორის, აღარც 29.05.2013 წლის და 03.06.2013 წლის გარიგებით გათვალისწინებული). სარჩელი სასამართლოში აღძრულია ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ - 01.06.2016 წელს;
31.3. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ კასატორს შესასრულებელი ჰქონდა რაიმე ვალდებულება. გამსესხებელსა და მსესხებლებს შორის დადებული 3 სესხის ხელშეკრულების 6.3. პუნქტის შესაბამისად, მხარეებს შორის არანაირი ურთიერთვალდებულება არ არსებობდა. შესაბამისად, 17.06.2013 წლის (ბოლო ხელშეკრულება) მდგომარეობით საკრედიტო ვალდებულება 21000 ლარს შეადგენდა. 19.05.2015 წლის მიღება-ჩაბარების აქტის მიხედვით, ვალდებულება შესრულებული იყო სრულად;
31.4. ხელშეკრულებების 6.3. მუხლით გათვალისწინებული გარიგება არც ხელშეკრულების სტანდარტული და არც ბუნდოვანი პირობა არ ყოფილა. მისი განმარტება მსესხებლის (კასატორის) საწინააღმდეგოდ არ შეიძლებოდა. სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ გამსესხებლისთვის თანხის გასესხებით მიღებული პროცენტი და შემოსავალი (ბანკის მსგავსად) წარმოადგენდა შემოსავლის წყაროს. კანონთან წინააღმდეგობაშია და არალოგიკურია დასკვნა, რომ ხელშეკრულების სტანდარტული პირობა მსესხებელმა დაუდგინა გამსესხებელს. სესხის ხელშეკრულებების 6.3. პუნქტი თავისი შინაარსით დამოუკიდებელი გარიგებაა და არა - ხელშეკრულების სტანდარტული პირობა, ვინაიდან ამ ნორმით არ მომხდარა და არც ხდება კანონით დადგენილი ნორმებისაგან განსხვავებული ან მათი შემვსები წესების დადგენა. საერთოდ წესის დადგენა არ ხდება. ხელშეკრულების პირობა მხარეების მიერ დეტალურად არის განსაზღვრული, რომ ვალდებულებები არის კონკრეტული მომენტისთვის შესრულებული და არ არსებობს, რაც თავისი შინაარსით მხარეთათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის წერილობით დაფიქსირება, ხელშეკრულება და გარიგებაა;
31.5. სსკ-ის 342-ე-345-ე მუხლების კონსტრუქციის გათვალისწინებით პირველი მხარე - „შემთავაზებელი“ სწორედ გამსესხებელი იყო, მეორე მხარეს კი წარმოადგენენ მსესხებლები - პირველი და მეორე მოპასუხეები. თუ სასამართლო სსკ-ის 345-ე მუხლს გამოიყენებდა, ხელშეკრულების სტანდარტული პირობა სწორედ მეორე მხარის - მეორე მოპასუხის სასარგებლოდ უნდა ყოფილიყო განმარტებული და არა - მის წინააღმდეგ;
31.6. სასამართლომ არ გამოიყენა ხელშეკრულების განმარტებისას ფართოდ გავრცელებული ის პრინციპები, რომლებიც ჩამოყალიბებულია მთელ რიგ საერთაშორისო კონვენციებსა და აქტებში და რომელთა მეშვეობითაც სოლიდარული თავდებობის ხელშეკრულება თავდების სასარგებლოდ უნდა განმარტებულიყო. სასამართლომ სოლიდარული თავდებობის შესახებ ხელშეკრულება არ განმარტა ე.წ. საწინააღმდეგო განმარტების პრინციპით, რომელიც სსკ-ში განმტკიცებულია ხელშეკრულების სტანდარტულ პირობებთან მიმართებით (სსკ-ის 345-ე მუხლი). აღნიშნული პრინციპის თანახმად, ერთ-ერთი მხარის მიერ შეთავაზებული პირობების ბუნდოვანების შემთხვევაში უპირატესობა ენიჭება შემთავაზებელი მხარის განმარტების საწინააღმდეგო განმარტებას. აღნიშნული მექანიზმი მიმართულია ხელშეკრულების მხარის მიერ ჩამოყალიბებული ტექსტის წინააღმდეგ და იძლევა კეთილსინდისიერი მხარის ინტერესების დაცვის შესაძლებლობას;
31.7. 03.06.2013 წლისა და 17.06.2013 წლის სესხის ხელშეკრულებების 6.3. პუნქტი თავისი ბუნებით და შინაარსით წარმოადგენს სსკ-ის 429-ე მუხლით გათვალისწინებულ დოკუმენტს, რითაც დასტურდება წინა ვალდებულების შესრულება;
31.8. სააპელაციო სასამართლომ ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე ჩათვალა, რომ 03.06.2013 წლის მიღება-ჩაბარების აქტით მეორე მოპასუხის მიერ გამსესხებლისთვის გადაცემული 36000 ლარი იყო იმავე დღეს, 03.06.2013 წელს გამსესხებლისაგან სესხად აღებული თანხის უკან დაბრუნება. გაუგებარია, რატომ არ შეიძლება ეს 36000 ლარი ყოფილიყო წინა ვალდებულების სრულად შესრულება - გადასახდელი თანხის ბოლო პორცია 29.05.2013 წელს აღებული კრედიტის 92 805 ლარიდან. ეს ლოგიკა თანხვედრაშია სესხის ხელშეკრულების 6.3. პუნქტის ჩანაწერთან, რომ ვალდებულება არის ანულირებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში ნაკლებ გონივრულია ერთ დღეს ვალის აღება და იმავე ვალის დაბრუნება. ეს გარემოება მიუთითებს, რომ 03.06.2013 წელს მსესხებლებს ყველა ვალდებულება შესრულებული ჰქონდათ. 3 ივნისს საჭირო გახდა ბიზნეს-საქმიანობისათვის თანხა და ამის გამო აიღეს ახალი კრედიტი გამსესხებლისგან უფრო ნაკლები მოცულობით - 36000 ლარის ოდენობით. კასატორები იმ პერიოდში ბენზინგასამართ სადგურს ამუშავებდნენ, რაც დიდი მოცულობის თანხების მობილიზებასთან არის დაკავშირებული. მომდევნო დღეებში 36000 ლარის კრედიტიც სრულად იყო ანაზღაურებული კასატორის მიერ და, როდესაც უკვე 2013 წლის 17 ივნისს ისევ ბენზინგასამართი სადგურის გამო გახდა საჭირო თანხის სესხება, 21000 ლარი ისესხეს გამსესხებლისაგან და 17.06.2013 წელს სესხის ხელშეკრულებაშიც ასახულია, რომ იმ მომენტისათვის არავითარი ვალდებულება აღარ არსებობდა (რაც შემდგომ, 2015 წელს სრულად იქნა გადახდილი);
31.9. სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა მცდარია იმის შესახებ, რომ ხელშეკრულებების 6.3. პუნქტი ბუნდოვანი პირობაა, ვინაიდან პირველად გაფორმებული 29.05.2013 წლის სესხის ხელშეკრულების დადების დროსაც ეს მუხლია მითითებული. სასამართლოს ეს მსჯელობა უსაფუძვლოა, რადგან წარმოუდგენელია, რომ მხარეთა შორის მანამდე არ ყოფილიყო რაიმე საქმიანი ურთიერთობა და მოულოდნელად ესესხებინა 92805 ლარი პირველად გამსესხებელს კასატორებისთვის. ლოგიკურია, რომ მხარეთა შორის უნდა ყოფილიყო საქმიანი ურთიერთობა 2013 წლის 29 მაისამდეც და ალბათ რაღაც ვალდებულებებიც, რომლებიც 29.05.2013 წლისთვის სრულად იყო შესრულებული და სწორედ ამიტომ 6.3. მუხლში აისახა არსებული რეალობა 2013 წლის 29 მაისს და შემდგომი გარიგებების დროსაც.
32. პირველი, მესამე და მეოთხე მოპასუხეების საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:
32.1. ფულადი ვალდებულებების არარსებობის ან/და განულების ფაქტი დადასტურებულია უშუალოდ მხარეთა მიერ ხელმოწერილი ხელშეკრულებების 6.3. პუნქტით, მოსარჩელე კი სააპელაციო საჩივარში/დაზუსტებულ სააპელაციო საჩივარში ამ პუნქტის ხარვეზის ან სტანდარტულ პირობაზე ან ამ პუნქტის სხვა თარიღებში შედგენილ ხელშეკრულებებში შეცდომით მექანიკურად ასახვაზე ან იმპულსურად სხვა ხელშეკრულებებში გადატანაზე ან/და 6.3 პუნქტში ასახული პირობის ბუნდოვანებაზე/ორაზროვნობაზე და მისი განმარტების საჭიროებაზე მეორე მხარის სასარგებლოდ, საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე არსად არ მიუთითებს;
32.2. პირიქით, მოსარჩელე დაზუსტებულ სააპელაციო საჩივარში ხელშეკრულების 6.3. პუნქტში ასახულ პირობასთან დაკავშირებით თვითონვე მიუთითებს, რომ „სესხის ხელშეკრულება შეადგინა დ.ქ–მა თავისივე კაბინეტში, თუმცა ამის უარყოფა სცადა გ.თ–მა, ხოლო დ.ქ–მა წარმოადგინა მიღება-ჩაბარების აქტი, თითქოსდა კ.ა–ს გადასცა თანხები სრულად, რაც ვერ დასტურდება ექსპერტიზის დასკვნით“ (იხ. დაზუსტებული სააპელაციო საჩივარი, გვ. 16); „ეს ჩანაწერი მოპასუხე მხარეს სჭირდებოდა, მათ სთხოვეს კ.ა–ს და მათი თხოვნით ჩაიწერა“ (იხ. დაზუსტებული სააპელაციო საჩივარი, გვ. 18);
32.3. ხელშეკრულების 6.3. პუნქტი თითოეული კონკრეტული სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების შესრულების დადასტურებას ემსახურება და ის არ წარმოადგენს რაიმე სტანდარტულ, ბუნდოვან და ორაზროვან პირობას, რაც სასამართლოს „გონივრული ვარაუდით“ ექვემდებარება განმარტებას. მით უფრო, რომ ფულადი ვალდებულების შესრულების დადასტურებისას პრიორიტეტი ენიჭება არა სასამართლოს გონივრულ ვარაუდს, მოწმეთა ჩვენებებს, არამედ - მხარეთა მიერ წერილობითი ფორმით შედგენილ საბუთს, რაც თითოეულ კონკრეტულ შემთხვევაში სოლიდარული მოვალეების მიერ ამ საქმეზე წარდგენილია;
32.4. რაც შეეხება მხარეთა შორის 29.05.2013 წელს, 03.06.2013 წელს, 17.06.2013 წელს გაფორმებული ხელშეკრულებების 6.3. პუნქტის ტექსტს, ის ბუნდოვანი არ არის. პირიქით, ეს ტექსტი და ხელშეკრულების ეს პირობა სრულიად მკაფიო და გასაგებია, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამ შემთხვევაში სსკ-ის 345-ე მუხლის გამოყენების აუცილებლობა არ არსებობდა, ვინაიდან სამოქალაქო კოდექსის ეს ნორმა გამოიყენება მხოლოდ მაშინ, როცა ხელშეკრულების სტანდარტული პირობების ტექსტი ბუნდოვანია და მხოლოდ ასეთ შემთხვევაში განიმარტება იგი მეორე მხარის სასარგებლოდ;
32.5. სასამართლოს მხედველობიდან გამორჩა, რომ სსკ-ის 624-ე მუხლის მიხედვით, სესხის ხელშეკრულებისთვის გათვალისწინებულია ზეპირი ფორმაც, ხოლო 29.05.2013 წელს ხელშეკრულების გაფორმებამდე მხარეთა შორის არსებობდა თუ არა რაიმე ფორმის სახელშეკრულებო ურთიერთობა გამოკვლეული არ ყოფილა, ვინაიდან ეს გარემოება არ წარმოადგენდა დავის საგანს;
32.6. მოცემულ შემთხვევაში მხარეთა შორის დავა წარმოიშვა წერილობითი ფორმით დადებული ხელშეკრულების შესრულებასთან დაკავშირებით, მაგრამ, თუ მხარებმა გაითვალისწინეს ურთიერთვალდებულების წერილობითი ფორმით აღებამდელი პერიოდიც და დააფიქსირეს, რომ ნებისმიერი ფორმის ხელშეკრულების გაფორმებამდე თუ რაიმე ვალდებულება იყო, განულებულია, აღნიშნული არ იძლევა იმის დასაბუთებულ ვარაუდს, რომ თითქოსდა, როგორც ამას სააპელაციო სასამართლო უთითებს, „ლოგიკურად“ ასეთი შეთანხმება ბუნდოვანი, ორაზროვანი ან/და სტანდარტულია. პირიქით, ასეთი დასკვნა სცილდება ლოგიკას, ვინაიდან 2013 წლის 29 მაისამდე არსებობდა თუ არა მხარეთა შორის რაიმე ფორმით დადებული სასესხო ურთიერთვალდებულებები ან/და მხარეებმა 29.05.2013 წელს პირველად გაიცნეს ერთმანეთი და მაშინვე დაამყარეს პარტნიორული ურთიერთთანამშრომლობა ან 29.05.2013 წელს პირველად დადეს სესხის ხელშეკრულება, ეს საკითხი არ მოიცავს რა დავის ფარგლებს, გამოკვლეული არც ყოფილა. მოცემულ შემთხვევაში, ფაქტია, რომ მხარებმა თავისუფალი ნების გამოხატვით წერილობითი ფორმით დადებულ ხელშეკრულებაში დააფიქსირეს უწინდელი ურთიერთვალდებულებების არარსებობის თაობაზე და აღნიშნული გარემოების ასახვა მათ ნება-სურვილზეა დამოკიდებული, რაც რომელიმე მხარის საზიანოდ რაიმე ნეგატიური დასკვნებისა და ვარაუდების გაკეთების საფუძველს არ იძლევა, როგორც მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან მსესხებლების მიმართ აქვს ადგილი;
32.7. 03.06.2013 წელს სესხის ხელშეკრულების გაფორმების მომენტისათვის უკვე არ არსებობდა/განულებული იყო ვალდებულება 29.05.2013 წელს სესხის ხელშეკრულებაში ასახული თანხის - 92 805 ლარის/56465 აშშ დოლარის გამსესხებლისთვის დაბრუნების თაობაზე;
32.8. რაც შეეხება სასარჩელო მოთხოვნას 17.06.2013 წლის სესხის ხელშეკრულების (21 000 ლარის/12765 აშშ დოლარის) ნაწილში, სასამართლო პროცესზე პირველი მოპასუხის მიერ წარდგენილ 19.05.2015 წლის მიღება-ჩაბარების აქტში ასახული თანხით სრულად იფარება რა 17.06.2013 წლის სესხის ხელშეკრულებაში (21 000 ლარი/12765 აშშ დოლარი) და 17.06.2013 წლის მიღება-ჩაბარების აქტში მითითებული თანხა, ვერც ამ ნაწილში დაეკისრებათ სოლიდარულ მოვალეებს პასუხისმგებლობა სესხის თანხის დაუბრუნებლობისათვის, ვინაიდან კრედიტორის მიერ დადასტურებულია წინა პერიოდში წარმოშობილი ფულადი დავალიანების დაფარვისა და ურთიერთვალდებულებების არარსებობის ფაქტი. პირიქით, იმის გათვალისწინებით, რომ 03.06.2013 წლის „თანხის მიღება-ჩაბარების აქტით“ მეორე მოპასუხემ გადასცა და გამსესხებელმა მიიღო 36000 ლარი/21885 აშშ დოლარი, რაც დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებად არის აღიარებული სააპელაციო სასამართლოს მიერ, ამ ნაწილში მოთხოვნის უფლება გამსესხებლის ან/და მისი სამართალმემკვიდრის მიმართ წარმოეშვათ სოლიდარულ მოვალეებს - პირველ და მეორე მოპასუხეებს, რომ არაფერი ითქვას იმაზე, რომ ეს 36000 ლარი აღემატება 17.06.2013 წლის სესხის ხელშეკრულებაში ასახულ 21 000 ლარს. ეს იმ შემთხვევაში, ადგილი რომ არ ჰქონდეს პირველი მოპასუხის მიერ 19.05.2015 წლის მიღება-ჩაბარების აქტში ასახული თანხის გამსესხებლისთვის გადაცემას;
32.9. სააპელაციო სასამართლოს მიერ სოლიდარული მოვალეებისთვის ყოველთვიური სარგებლის სახით 5 პროცენტის გადასახდელად დაკისრება წინააღმდეგობაში მოდის სსკ-ის 625-ე მუხლთან, უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ პრაქტიკასთან, რომლის მიხედვით, სარგებლის თანხა არ აღემატება 1-1.5%. ეს იმ შემთხვევაში, როცა ადგილი აქვს ფულადი ვალდებულების შესრულების დარღვევას;
32.10. სახეზე არ არის სსკ-ის 54-ე, 56-ე მუხლების შემადგენლობა. ჩუქების ხელშეკრულებები გაფორმებულია მამასა და შვილებს შორის სრულიად ლეგიტიმურად, იმ მიზნით, რომ ამ ხელშეკრულებებს შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყოლოდა, რაც განხორციელდა კიდეც. კერძოდ, თითოეულ შემთხვევაში გარიგების საგანი საკუთრების უფლებით აღრიცხულია დასაჩუქრებულთა სახელზე და ეს პირები ახორციელებენ მათზე ფაქტობრივ ბატონობას. ასეთი ქმედებით უძრავ ქონებათა მესაკუთრე მამამ - პირველმა მოპასუხემ შვილებს შორის გაანაწილა პოტენციური სამკვიდრო ქონება, რაც მის უფლებამოსილებას განეკუთვნება;
32.11. სასამართლომ ე.წ. „გონივრული ვარაუდის“ საფუძვლით გამოიყენა სსკ-ის 345-ე მუხლი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, ვინაიდან ხელშეკრულებების 6.3. პუნქტი არ არის სტანდარტული, ბუნდოვანი ან ორაზროვანი, პირიქით, ამ პუნქტის ტექსტი შინაარსობრივად სრულიად მკაფიოდ და გასაგები ენით არის შედგენილი და ის არანაირ ბუნდოვანებას არ შეიცავს. შესაბამისად, ამ პუნქტის განმარტების არანაირი საფუძველი არ არსებობდა, მით უფრო, როცა ასეთი თვითნებული განმარტებითა და მხარეთა უფლებებში ხელოვნური და უადგილო ჩარევით ანულირებულ იქნა ფულადი ვალდებულების შესრულების თაობაზე კრედიტორის მიერ თავისუფალი ნების გამოხატვით გაცემული დადასტურება. სასამართლოს მხრიდან კი ასეთი პრაქტიკის დანერგვა ხელს შეუწყობს არა სახელშეკრულებო დისციპლინის დაცვას და პრევენციას და სსკ-ის 429-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ფულადი ვალდებულების შესრულების თაობაზე დადასტურების სავალდებულოობის დანერგვას, არამედ ამ სფეროში შეიტანს ქაოსს და თვითნებობას, რის გამოც ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების მიზნებისათვის წარმოშობილია ამ საქმეში საკასაციო ინსტანციის სასამართლოს ჩარევის აუცილებლობა.
33. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 16 დეკემბრის განჩინებით მოპასუხეთა საკასაციო საჩივრები ცნობილ იქნა დასაშვებად სსსკ-ის 391.5. მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
34. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრების საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოპასუხეთა საკასაციო საჩივრები არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
35. საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას [სსსკ-ის 410-ე მუხლი].
36. საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში [სსსკ-ის 404.1 მუხლის პირველი წინადადება]. საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407-ე მუხლი].
37. განსახილველ შემთხვევაში, წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრების შინაარსის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს შემოწმების საგანია სასესხო ურთიერთობიდან გამომდინარე ფულადი ვალდებულების შესრულების საკითხი.
38. სესხის გადახდის თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 623-ე მუხლი, რომლის თანახმად, სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი.
39. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სესხის ხელშეკრულება ხასიათდება შემდეგი თავისებურებებით: 1) სესხის ხელშეკრულება არის ქონების საკუთრებაში გადაცემის ტიპის ხელშეკრულება, თუმცა განსხვავდება ქონების საკუთრებაში გადაცემის ტიპის ისეთი ხელშეკრულებებისაგან, როგორიცაა: ნასყიდობა, გაცვლა, ჩუქება, სამისდღეშიო რჩენა; 2) სესხის ხელშეკრულება არის ცალმხრივი ხელშეკრულება. ხელშეკრულებათა კლასიფიკაცია ცალმხრივ და ორმხრივ ხელშეკრულებებად დამოკიდებულია არა იმაზე, თუ რამდენი პირის ნებაა გამოვლენილი (ვინაიდან ხელშეკრულება ზოგადად გულისხმობს ორი ან მეტი პირის ნების გამოვლენას), არამედ იმაზე, თუ როგორაა განაწილებული უფლება-მოვალეობები ხელშეკრულების მხარეებს შორის. სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი უფლებამოსილია, მოითხოვოს სესხად გადაცემულის დაბრუნება, ხოლო მსესხებელი კი, ვალდებულია, დააბრუნოს უკან სესხად მიღებული იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი; 3) სესხის ხელშეკრულება არის რეალური ხელშეკრულება. შესაბამისად, სესხის ხელშეკრულება დადებულად მიიჩნევა, როცა გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ხელშეკრულების საგანს. მხოლოდ სესხის თაობაზე შეთანხმება ჯერ კიდევ არ ნიშნავს ხელშეკრულების დადებას (იხ. სუსგ საქმე №ას-591-2022, 16 სექტემბერი, 2022 წელი).
40. სესხის სახელშეკრულებო ურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმები მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციალურ წესს არ გვთავაზობს, რის გამოც, გამოყენებულ უნდა იქნას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის ზოგადი ნორმა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილებისათვის [სსსკ-ის 102.1. მუხლი: თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს]. შესაბამისად, თანხის გადაცემის მტკიცების ტვირთი გამსესხებელს ეკისრება, ხოლო მსესხებლის მტკიცების ტვირთი კი შემოიფარგლება სესხის თანხის დაფარვის მტკიცებით (შდრ. იხ. სუსგ საქმე №ას-1288-2019, 4 მარტი, 2021 წელი).
41. აღნიშნულ დასკვნას აძლიერებს სსკ-ის 429-ე მუხლიც, რომელიც ადგენს ვალდებულების შესრულების მიღების წესს [სსკ-ის 429.1 მუხლი: კრედიტორმა მოვალის მოთხოვნით შესრულების მთლიანად ან ნაწილობრივ მიღების შესახებ უნდა გასცეს ამის დამადასტურებელი დოკუმენტი]. ეს ნორმა, ერთი მხრივ, იძლევა დამატებით ინფორმაციას ვალდებულების შესრულების ფაქტის დადგენისას მტკიცების ტვირთის მოვალისათვის დაკისრების შესახებ, ხოლო, მეორე მხრივ, განსაზღვრავს კონკრეტულ მტკიცებულებებს, რომლებითაც შეიძლება დადასტურდეს ფულადი ვალდებულების შესრულება.
42. მითითებული ნორმიდან გამომდინარე, კრედიტორი ყოველთვის ვალდებულია გასცეს მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების დამადასტურებელი დოკუმენტი, თუ ამას მოვალე მოითხოვს. კანონმდებლის ასეთი დამოკიდებულება განპირობებულია სწორედ მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების წესით, რომლის თანახმად, შესრულების დამადასტურებელი დოკუმენტის ფლობა აუცილებლობას იმიტომ წარმოადგენს მოვალისათვის, რომ საპროცესო-სამართლებრივი თვალსაზრისით, ფულადი ვალდებულების შესრულების მტკიცების ტვირთი მას ეკისრება. შესაბამისად, სადავოობის შემთხვევაში, მოვალემ ამ დოკუმენტით შეიძლება დაადასტუროს ვალდებულების შესრულების ფაქტობრივი გარემოება, რასაც ვერ ვიტყვით კრედიტორზე, რომელსაც არანაირი საჭიროება არ აქვს, ფლობდეს ამ დოკუმენტს არც პროცესუალური და არც მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით. სწორედ ამიტომ მოვალე აღჭურვილია მთელი რიგი უფლებებით, რომ შეძლოს ვალდებულების შესრულების და კრედიტორის მიერ ამ შესრულების მიღების ფაქტის დადასტურება (შდრ. იხ. სუსგ საქმე №ას-570-541-2015, 11 ნოემბერი, 2015 წელი; საქმე №ას-1541-1547-2011, 19 აპრილი, 2012 წელი).
43. განსახილველ შემთხვევაში მსესხებლები - პირველი და მეორე მოპასუხეები სასესხო ვალდებულების შესრულების ფაქტის დასადასტურებლად უთითებენ სესხის ხელშეკრულებების 6.3 პუნქტზე, რომლის თანახმად: „6.3. ხელშეკრულების დადების თარიღისათვის „გამსესხებელსა“ და „მსესხებლებს“ შორის არანაირი ურთიერთვალდებულება (ვალი, დებიტორულ-კრედიტორული დავალიანება) არ არსებობს. აღნიშნული თარიღისათვის თუ რაიმე არსებობდა ძველი ურთიერთდავალიანების სახით განულებულია და აღმოფხვრილია, ანუ ურთიერთდავალიანების თანხა შეადგენს 0-ს (ნულს)“ (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-13 პუნქტი).
44. საკასაციო პალატა, იზიარებს რა კასატორთა პრეტენზიას, აღნიშნავს, რომ სესხის ხელშეკრულებების 6.3 პუნქტი არ წარმოადგენს ხელშეკრულების სტანდარტულ პირობას [სსკ-ის 342-ე მუხლის თანახმად, ხელშეკრულების სტანდარტული პირობები არის წინასწარ ჩამოყალიბებული, მრავალჯერადი გამოყენებისათვის გამიზნული პირობები, რომელთაც ერთი მხარე (შემთავაზებელი) უდგენს მეორე მხარეს და რომელთა მეშვეობითაც უნდა მოხდეს კანონით დადგენილი ნორმებისაგან განსხვავებული ან მათი შემვსები წესების დადგენა. თუ ხელშეკრულების პირობები მხარეების მიერ დეტალურად არის განსაზღვრული, მაშინ ეს არ მიიჩნევა ხელშეკრულებათა სტანდარტულ პირობად. უშუალოდ მხარეთა მიერ შეთანხმებულ პირობებს უპირატესობა ენიჭება სტანდარტულ პირობებთან შედარებით].
45. უზენაესი სასამართლოს განმარტების თანახმად: 1. სტანდარტული პირობები არის სახელშეკრულებო პირობები; 2. სტანდარტული პირობები არის წინასწარ ჩამოყალიბებული პირობები; 3. სტანდარტული პირობები არის მრავალჯერადი გამოყენებისათვის გამიზნული პირობები; 4. სტანდარტულ პირობებს ერთი მხარე (შემთავაზებელი) უდგენს მეორე მხარეს; 5. სტანდარტული პირობებით უნდა მოხდეს კანონით დადგენილი ნორმებისაგან განსხვავებული ან მათი შემვსები წესების დადგენა (იხ. სუსგ საქმე №ას-755-811-2011, 10 სექტემბერი, 2012 წელი). სტანდარტული პირობების მთელ არსს კონკრეტული ხელშეკრულების ხშირი გამოყენება წარმოადგენს. უმეტეს შემთხვევაში ერთ-ერთ მხარეს გააჩნია ე.წ. ფორმულარი ხელშეკრულება, რომელსაც სტანდარტული პირობებით იყენებს. სამეცნიერო ლიტერატურაში ამგვარი დოკუმენტი „ტიპობრივ სახელშეკრულებო ფორმულარად“ არის მოხსენიებული. მისი გამოყენება აიოლებს და ორმაგად აჩქარებს თანამედროვე ეპოქაში არსებულ ტენდენციას - ხელშეკრულება შედგენილ იქნეს სწრაფად და მისმა მონაწილე პირებმა დრო არ დაკარგონ ცალკე ხელშეკრულების პირობების ჩამოყალიბებისთვის. სტანდარტული პირობები არის წინასწარ ჩამოყალიბებული პირობები, რომლებსაც შემთავაზებელი აყალიბებს ხელშეკრულების დადებამდე და მათი შეთავაზება ხდება ყველა მომხმარებლისათვის სტანდარტული ფორმით და არ დგინდება ინდივიდუალურად. სტანდარტული პირობები არის მრავალჯერადი გამოყენებისათვის გამიზნული პირობები. მრავალჯერადი გამოყენებისათვის გამიზნულობა გულისხმობს სტანდარტული პირობების არაერთჯერად ხასიათს, ანუ შემთავაზებლის მიერ ჩამოყალიბებული პირობები არ არის გამიზნული მხოლოდ ერთ ან რამდენიმე კონკრეტულ პირთან დასადები ხელშეკრულებისათვის და ისინი აბსოლუტურად ყველა მომხმარებლისათვის საერთოა. აღნიშნული დათქმა გულისხმობს არა პირობის მრავალჯერადად გამოყენების ვალდებულებას, არამედ მრავალჯერადი გამოყენებადობის შესაძლებლობას, ანუ პირობა ისეთი ფორმით უნდა იყოს ჩამოყალიბებული, რომ მისი გამოყენება შესაძლებელი იყოს არაერთჯერადად, ნებისმიერი მომხმარებლის მიმართ. სტანდარტულ პირობებს ერთი მხარე (შემთავაზებელი) უდგენს მეორე მხარეს ანუ სტანდარტული პირობის შინაარსი ფორმულირებული და დადგენილია მხოლოდ შემთავაზებლის მიერ და სამართალურთიერთობის მონაწილე მეორე მხარეს არ აქვს შესაძლებლობა გავლენა მოახდინოს მისი შინაარსის ფორმულირებაზე. სწორედ ამ გარემოებით არის განპირობებული, რომ 345-ე მუხლის თანახმად, სტანდარტული პირობების ტექსტის ბუნდოვანებისას მისი განმარტება ხდება მეორე მხარის სასარგებლოდ. სტანდარტული პირობების კიდევ ერთ სპეციფიკურ მახასიათებელ ნიშანს წარმოადგენს ის გარემოება, რომ ამ პირობებით უნდა მოხდეს კანონით დადგენილი ნორმებისაგან განსხვავებული ან მათი შემვსები წესების დადგენა. ამ პირობაში, რა თქმა უნდა, მოიაზრება კანონის დისპოზიციური ნორმები და ნებისმიერი სტანდარტული პირობა, რომელიც ეწინააღმდეგება კანონის იმპერატიულ ნორმას, არის ბათილი (იხ. სუსგ საქმე №ას-812-2022, 5 ოქტომბერი, 2022 წელი).
46. განსახილველ შემთხვევაში სესხის ხელშეკრულებების სადავო 6.3. პუნქტი არ პასუხობს სტანდარტულ პირობად მიჩნევისათვის სავალდებულო მოთხოვნებს. სესხის ხელშეკრულებები დადებულია ფიზიკურ პირებს შორის, სახეზე არ არის მრავალრიცხოვან მომხმარებლებთან საქმიანი ურთიერთობა, რომლის დროსაც გამოიყენება ზოგადად სტანდარტული პირობები. ამასთან, თავად 6.3. პუნქტით არ ხდება კანონით დადგენილი ნორმებისაგან განსხვავებული ან მათი შემვსები წესების დადგენა. აღნიშნული პირობა თავისი შინაარსით წარმოადგენს ინდივიდუალურად შეთანხმებულ პირობას, რადგან მხარეები თანხმდებიან, რომ მათ შორის არანაირი ურთიერთვალდებულება არ არსებობს, ძველი ურთიერთდავალიანება განულებული და აღმოფხვრილია.
47. მაშასადამე, მსესხებლებმა - მოვალეებმა სასესხო ვალდებულების შესრულების ფაქტის დასამტკიცებლად სსკ-ის 429-ე მუხლით განსაზღვრული განკუთვნადი მტკიცებულება წარმოადგინეს, თუმცა, სხვა საკითხია, რამდენად ვარგისია ეს მტკიცებულება.
48. საკასაციო პალატა საქმეში წარმოდგენილ სხვა მტკიცებულებებთან მიმართებაში სამივე სესხის ხელშეკრულებაში არსებული აღნიშნული ჩანაწერის შესწავლის შედეგად მიიჩნევს, რომ 03.06.2013წ. ხელშეკრულებაში მითითებული ჩანაწერი (6.3. პუნქტი) არ არის საკმარისი 29.05.2013წ. ხელშეკრულებით ნაკისრი სასესხო ვალდებულების შესრულების ფაქტის დასადასტურებლად, ხოლო ასეთივე ჩანაწერი 17.06.2013წ. ხელშეკრულებაში - 03.06.2013წ. ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების დასადასტურებლად.
49. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს საქმის მასალებში წარმოდგენილ 19.05.2015 წლის მიღება-ჩაბარების აქტს, რომლის თანახმად, პირველმა მოპასუხემ გადასცა და გამსესხებელმა მიიღო: 100 აშშ დოლარი; 1100 ევრო, 31500 ლარი. გარდა აღნიშნულისა, აქტში მითითებულია, რომ 19.05.2015 წლის მდგომარეობით, გარდა ზემოაღნიშნული თანხებისა, წინა პერიოდში პირველ მოპასუხეს გამსესხებლისათვის გადახდილი აქვს 39 750 აშშ დოლარი (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-19 პუნქტი).
50. საკასაციო სასამართლო ასევე მნიშვნელოვნად მიიჩნევს მიუთითოს თავად მსესხებელთა განმარტებებზე. კერძოდ, მეორე მოპასუხე პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში მიუთითებს, რომ „ახალი სახელშეკრულებო თანხა შეადგენს 21 000 ლარს, რაც იმას ნიშნავს, რომ დავალიანების თანხაა 21 000 ლარი“. შესასრულებელი ვალდებულების არსებობის ფაქტს ასევე აღიარებს პირველი მოპასუხეც და მიუთითებს, რომ მან თანხის გადახდა მხოლოდ იმ მოტივით შეწყვიტა, რომ დარჩენილი თანხები სოლიდარულ მოვალეს - მეორე მოპასუხეს უნდა გადაეხადა (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-16 პუნქტი).
51. თუ სასამართლო დაეყრდნობა სესხის ხელშეკრულებების 6.3. პუნქტს და მიიჩნევს, რომ მხარეთა შორის წინა ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე სასესხო დავალიანება აღარ არსებობდა და განულებული იყო, ანუ გაიზიარებს მეორე მოპასუხის მოსაზრებას, რომ დავალიანება მხოლოდ ბოლო ხელშეკრულებიდან გამომდინარეობდა და შეადგენდა 21000 ლარს, მაშინ გაურკვეველია, რა თანხები გადასცა პირველმა მოპასუხემ 19.05.2015 წლის მიღება-ჩაბარების აქტით გამსესხებელს. სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს ამ თანხების ოდენობას, კერძოდ, 100 აშშ დოლარი, 1100 ევრო, 31500 ლარი, 39 750 აშშ დოლარი. აღნიშნული თანხების ოდენობა მნიშვნელოვნად აღემატება ბოლო ხელშეკრულებით ნასესხებ თანხას - 21000 ლარს. გარდა ამისა, როგორც აღინიშნა, თავად პირველი მოპასუხეც აღიარებს შესასრულებელი ვალდებულების არსებობას. შესაბამისად, აღნიშნულ გარემოებათა ერთობლიობა საკასაციო სასამართლოს არ აძლევს ხელშეკრულებების 6.3. პუნქტის ზემოაღნიშნული მტკიცებულებებისაგან განცალკევებით გაზიარების შესაძლებლობას.
52. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მსესხებლებს 2013 წლის 29 მაისის და 2013 წლის 17 ივნისის სესხის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ვალდებულება გამსესხებლის წინაშე სრულად შესრულებული არ აქვთ. რაც შეეხება დაკისრებული დავალიანების მოცულობას, საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ აღნიშნულ ნაწილში კასატორებს დასაბუთებული შედავება არ აქვთ წარმოდგენილი. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას (გაანგარიშებას) 19.05.2015 წლის მიღება-ჩაბარების აქტიდან გამომდინარე მსესხებელთა სასესხო ვალდებულების მოცულობის განსაზღვრასთან დაკავშირებით (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-19-21-ე პუნქტები).
53. აქვე, საკასაციო პალატა უპასუხებს მეორე მოპასუხის პრეტენზიას სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და აღნიშნავს, რომ მისი შედავება უსაფუძვლოა.
54. სსკ-ის 129-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა – ექვს წელს; ხანდაზმულობის ვადა იმ მოთხოვნებისა, რომლებიც წარმოიშობა პერიოდულად შესასრულებელი ვალდებულებებიდან, სამი წელია. სსკ-ის 130.1 მუხლის თანახმად კი, ხანდაზმულობის ვადა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როცა პირმა შეიტყო ან პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ.
55. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სსკ-ის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ამდენად, ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება, გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა რეგულირებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე (შდრ. სუსგ №ას-934-899-2016, 14.02.17) (იხ. სუსგ საქმე №ას-68-68-2018, 3 აპრილი, 2018 წელი).
56. განსახილველ შემთხვევაში სესხის ხელშეკრულებები დადებულია 29.05.2013 წელს, 03.06.2013 წელს და 17.06.2013 წელს. 29.05.2013 წლის სესხის ხელშეკრულების თანახმად, სესხის დაბრუნების ვადად განისაზღვრა 1 თვე კრედიტორის მოთხოვნიდან. შესაბამისად, გამსესხებელს სესხის ხელშეკრულების დადებიდან თუნდაც მეორე დღესვე მოეთხოვა სესხის დაბრუნება, ხანდაზმულობის ვადა დაიწყებოდა 1 თვის შემდეგ ანუ გამსესხებლისთვის 1 თვის შემდეგ გახდებოდა ცნობილი მისი უფლების დარღვევის ანუ სესხის თანხის დაუბრუნებლობის თაობაზე. მოსარჩელემ სასამართლოს სარჩელით მიმართა ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის დაცვით - 01.06.2016 წელს. შესაბამისად, სარჩელი ხანდაზმული არ არის.
57. საკასაციო პალატა ასევე აღნიშნავს, რომ პირველ და მესამე მოპასუხეებს, ასევე პირველ და მეოთხე მოპასუხეებს შორის დადებული ჩუქების ხელშეკრულებების სსკ-ის 56.1. მუხლის საფუძველზე [ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება)] ბათილად ცნობის ნაწილში სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სრულად შეესაბამება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას, რომლის თანახმად, გარიგების მოჩვენებით ხასიათს განაპირობებს მხარეთა განზრახვა, გარიგების დადებით მიაღწიონ მიზანს, რომელიც არ შეესაბამება ამ გარიგების შინაარსიდან გამომდინარე, იურიდიულ შედეგს. ამდენად, მოჩვენებითი გარიგების დადებით ორივე მხარე მოქმედებს საერთო მიზნით და ურთიერთშეთანხმებით. როგორც პრაქტიკა გვიჩვენებს, მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან მათი მოტყუების, პასუხისმგებლობისათვის თავის არიდებისა თუ სხვა მიზნით. იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებითად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. ამასთან, როგორც წესი, მოჩვენებითი გარიგება ფორმალურად შეესაბამება კანონის მოთხოვნებს, მაგრამ ნების ნაკლი მისი არანამდვილობის გამო, წარმოადგენს იმ არსებითი ხასიათის ნაკლს, რაც გამორიცხავს სამართლებრივი შედეგის დადგომას. შესაბამისად, ის ფაქტი, რომელიც მიუთითებს სადავო გარიგების მხარეთა ნების გამოვლენის არანამდვილობაზე, უნდა დაამტკიცოს მან, ვისაც მიაჩნია, რომ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით შეილახა მისი უფლება (იხ. სუსგ საქმე №ას-862-812-2015, 11 ნოემბერი, 2015 წელი). ამ მხრივ მეტად დიდი მნიშვნელობა გააჩნია პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას. მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლება ევალება მოსარჩელეს, მაგრამ იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგება იდება ნათესავებს (მაგალითად, მამა-შვილს შორის) ან სხვა ოჯახის წევრებს შორის, ივარაუდება, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია არსებული ვალდებულებების თაობაზე და, ასევე მათი ოჯახის წევრის მიერ ქონებრივი პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდების თაობაზე (იხ. სუსგ საქმე №ას-1347-1272-2012, 1 ივლისი, 2013 წელი). ამასთან, საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ ჩუქების ხელშეკრულებაზე მისი უსასყიდლო ბუნების გამო კეთილსინდისიერების ინსტიტუტი საერთოდ არ ვრცელდება (შდრ. იხ. სუსგ საქმე №ას-397-397-2018, 19 აპრილი, 2019 წელი).
58. განსახილველ შემთხვევაში პირველმა, მესამე და მეოთხე მოპასუხეებმა, რომლებიც ერთმანეთის ოჯახის წევრებს წარმოადგენენ, ვერ დაამტკიცეს, რომ სადავო ჩუქების ხელშეკრულებების გაფორმების დროს ნამდვილი ნების საფუძველზე მოქმედებდნენ და ამ მხრივ არც საკასაციო საჩივარი შეიცავს დასაბუთებულ შედავებას.
59. საკასაციო პალატის ზემოთ მითითებული მსჯელობის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სწორია, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ძალაში დატოვებისა და საკასაციო საჩივრების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.
60. ვინაიდან საკასაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, არ არსებობს კასატორების მიერ გაღებული ხარჯის მხარეთა შორის განაწილების სსსკ-ის 53-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები, ამასთან, მეორე მოპასუხეს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 6 000 ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 3 000 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. გ.თ–ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
2. დ.ქ–ის, ლ.ქ–ისა და თ.ქ–ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;
3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 02 მარტის გადაწყვეტილება დარჩეს უცვლელი;
4. გ.თ–ს (პ.ნ. .......) დაუბრუნდეს მის მიერ 2021 წლის 27 მაისს №10952620234 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 6 000 (ექვსი ათასი) ლარიდან ზედმეტად გადახდილი - 3 000 (სამი ათასი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150;
5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ე. გასიტაშვილი
