10 ივლისი 2023 წელი

№ას-374-2022 ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

გიორგი მიქაუტაძე

თეა ძიმისტარაშვილი

სხდომის მდივანი - ლელა სანიკიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენით

კასატორი - კ.კ–ნი

მოწინააღმდეგე მხარე - ნ.დ–ნი (ლ.დ–ნის უფლებამონაცვლე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 18 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, შუამდგომლობების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ განჩინებების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და ქონების დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. კ.კ–ნმა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხე ლ.დ–ნის მიმართ, მოითხოვა 19.03.2013 წელს ლ.დ–ნსა და კ.კ–ნს შორის გაფორმებული (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის #130257815), შეზღუდული პასუხიმგებლობის საზოგადოება „ე–ი ....“-ის (ამჟამად შ.პ.ს. „ნ.ქ.“) წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა და აღნიშნული გარიგების საფუძველზე ლ.დ–ნის და მისი უფლებამონაცვლის ნ.დ–ნის სახელზე აღრიცხული წილების (სულ 35.625%) საკუთრებაში დაბრუნება.

2. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 21 ივნისის განჩინებით ლ.დ–ნის უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნენ ნ.დ–ნი და ქ.დ–ნი.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 28 თებერვლის საოქმო განჩინებით სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტების თაობაზე მოსარჩელის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და, ამავე განჩინებით საქმეში დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე მესამე პირად მოსარჩელის მხარეზე ჩაბმის შესახებ განმცხადებელ ა.ჩ–ის შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდა.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 28 თებერვლის განჩინებით დამტკიცდა მორიგება კ.კ–ნსა და ქ.დ–ნს შორის შემდეგი პირობებით: ქ.დ–ნი გადასცემს თავის წილს შ.პ.ს. „ნ.ქ–ი“-ში კ.კ–ნს ანუ 11,875%-ს, რომელიც კ.კ–ნს გადაეცემა უსასყიდლოდ.

მხარეებს შ.პ.ს. „ნ.ქ“-ის საქმიანობასა და წილებთან დაკავშირებით ერთმანეთის მიმართ პრეტენზიები არ გააჩნიათ.

ამავე განჩინებით შეწყდა საქმის წარმოება კ.კ–ნის სარჩელზე მოპასუხე ქ.დ–ნის მიმართ სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილში.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 02 -მაისის საოქმო განჩინებით მოსარჩელის წარმომადგენელ გ.ნ–ს უარი ეთქვა მტკიცებულების სახით 25.04.2019 წლის დამოუკიდებელი აუდიტორის საექსპერტო დასკვნის მიღების შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე და მოწმის სახით ი.ჭ–ძის, რ.ჭ–ას, ა.ჩ–ის, გ.პ––ის, შ.ნ–ის, გ.ო–ის, ტ.კ–ის და გ.ქ–ის დაკითხვის თობაზე შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე.

7. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილებით, სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ამავე სასამართლოს 2014 წლის 17 ივნისის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც ლ.დ–ნს (პ/ნ .........), აეკრძალა შ.პ.ს. ,,ნ.ქ–’’-ში (ს/კ .........) კუთვნილი 47.5%-იანი წილის გასხვისება და დაგირავება და ამავე სასამართლოს 2014 წლის 22 აგვისტოს განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც ლ.დ–ნს აეკრძალა შ.პ.ს. ,,ნ.ქ–’’-ის ხელმძღვანელობასა და წარმომადგენლობაზე უფლებამოსილი პირების ცვლილება.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილება და ამავე სასამართლოს 2019 წლის 28 თებერვლისა და 02 მაისის საოქმო განჩინებები სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებისა და განჩინებების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება.

9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 18 იანვრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილება და ამავე სასამართლოს 2019 წლის 28 თებერვლისა და 02 მაისის საოქმო განჩინებები. განჩინება დაეფუძნა შემდეგ ფაქტობრივ-სამართლებრივ დასაბუთებას:

9.1. 2006 წლის 07 თებერვალს დაფუძნდა შ.პ.ს. „ე–ი .......“, რომლის დამფუძნებელი პარტნიორები 50%-50% წილობრივი მონაწილეობით იყვნენ კ.კ–ნი და რ.ჭ–ა.

9.2. 2013 წლის 19 მარტს მოსარჩელესა და ლ.დ–ნს შორის გაფორმდა შ.პ.ს. „ე–ი ...“-ის წილის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით წილის გამყიდველმა კ.კ–ნმა ა.ჩ–ის სასარგებლოდ გაასხვისა საზოგადოების საწესდებო კაპიტალის მისი კუთვნილი წილიდან (50%) 2.5%, ხოლო ლ.დ–ნის სასარგებლოდ - 47.5%. წილის გამყიდველმა გასაყიდი წილი გაყიდა ნომინალურ ღირებულებად - ჯამში 150 ლარად.

9.3. 2013 წლის 24 ივნისს ჩატარდა შ.პ.ს. „ე–ი ...“-ის პარტნიორთა კრება, რომელზეც მიღებულ იქნა წესდების ახალი რედაქცია. შ.პ.ს.-ს სახელწოდება შეიცვალა და ეწოდა შ.პ.ს. „ნ.ქ.“.

9.4. სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები და დასკვნები საქმის სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით და მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სამართლებრივად სწორად შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები.

9.5. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ სამართალწარმოება შეჯიბრებითობის საფუძველზე მიმდინარეობს და თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს.

9.6. ამ კუთხით, პალატამ მიზანშეწონილად მიიჩნია, ხაზი გაესვა მტკიცების ტვირთზე და აღნიშნა, რომ მოსარჩელის სამტკიცებელი იყო სარჩელში მითითებული გარემოებების სათანადოდ დადასტურება, თუმცა, პალატის მითითებით, მოსარჩელემ ვერ გაართვა თავი მტკიცების ტვირთს, რადგან მისი განმარტების გარდა, საქმეში არ მოიპოვებოდა დასახელებული ფაქტების დამადასტურებელი სხვა მტკიცებულება.

9.7. პალატამ ყურადღება მიაქცია აპელანტის განმარტებას, სადავო გარიგების მოჩვენებით ხასიათთან მიმართებით. მოთხოვნის საფუძვლიანობის დადასტურების მიზნით, ის მიუთითებდა საქმეში წარმოდგენილ, მათ შორის შესაგებელზე თანდართულ მტკიცებულებებზე, რომლებიც, მისი განმარტებით, ადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ გარიგება არ გამოხატავდა მხარეთა ნამდვილ ნებას და დადებული იყო მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყოლოდა. გარიგებას ჰქონდა მხოლოდ ფორმალური ხასიათი და გაფორმდა აპელანტის მიმართ მოსალოდნელი ზეწოლის თავიდან აცილების მიზნით. საზოგადოების დირექტორ რ.ჭ–ასა და ა.ჩ–ის წერილობითი ახსნა-განმარტებები, მესტიის მუნიციპალიტეტის გამგეობის 2013 წლის 21 ივნისის მოხსენებით ბარათში გადმოცემული ინფორმაცია, მესტიის მუნიციპალიტეტის გამგეობის ზედამხედველობის სამსახურის უფროსის წერილები და საქმეში მოთავსებული მტკიცებულებები ცხადყოფდა, რომ სადავო ხელშეკრულების დადების შემდგომაც კი იგი ხელმძღვანელობდა საზოგადოებას. ლ.დ–ნი იყო მისი ნდობით აღჭურვილი პირი და ახლო მეგობარი, ყოველთვის მოქმედებდა მისი დავალებით და პარტნიორთა კრებაზე ასრულებდა აპელანტის მითითებებს. მას პირადად არასდროს მიუღია მონაწილეობა საზოგადოების მართვაში და არ უზრუნია მის განვითარებაზე. აპელანტის შეფასებით, ლ.დ–ნის ქმედება იყო დაუშვებელი და ზნეობრივ პრინციპებს მოკლებული.

9.8. გარიგების ნამდვილობასა და ნების გამოხატვასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 50-ე და 56-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ მხარეთა შორის დადებულ გარიგებას მისთვის თანმდევი შედეგი რომ მოჰყვეს იგი უნდა იყოს ნამდვილი. პირის შესაძლებლობა კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადოს ხელშეკრულება (ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპი) განხორციელებადია იმ შემთხვევაში, თუ მას აქვს ნება, გამოიყენოს ზემოთდასახელებული შესაძლებლობა და გამოავლინოს მისთვის სასურველი სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისათვის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ნების გამოვლენა არის კონკრეტული სამართლებრივი შედეგის დადგომისაკენ მიმართული სუბიექტური ნების ობიექტურად შეცნობადი გაცხადება. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 319-ე და 327-ე მუხლებზე და გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს შეფასება მასზე, რომ გარიგების მხარეებს რეალურად სურდათ საზოგადოების წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების შედგენა. სადავო გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვა და შ.პ.ს. „ნ.ქ–“-ის 47.7% წილის მესაკუთრედ აღირიცხა ლ.დ–ნი, რომელიც წარმოდგენილი დოკუმენტების მიხედვით ცდილობდა საზოგადოების მართვაში მონაწილეობის მიღებას, კერძოდ, მან არაერთხელ მიმართა კომპანიის დირექტორ რ.ჭ–ას და მოითხოვა კომპანიაში არსებული მდგომარეობის შესახებ ინფორმაცია.

9.9. სააპელაციო პალატა დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს განმარტებას მოჩვენებითი გარიგებებთან დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ გარიგების მოჩვენებით ხასიათს განაპირობებს მხარეთა განზრახვა, გარიგების დადებით მიაღწიონ მიზანს, რომელიც არ შეესაბამება ამ გარიგების შინაარსიდან გამომდინარე იურიდიულ შედეგს. ამდენად, მოჩვენებითი გარიგების დადებით ორივე მხარე მოქმედებს საერთო მიზნით და ურთიერთშეთანხმებით. მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან მათი მოტყუების, პასუხისმგებლობისათვის თავის არიდებისა თუ სხვა მიზნით. მოჩვენებითი გარიგების არსებობის შემთხვევაში არ არსებობს გამოვლენის გარეგანი დათქმა. აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს. მოჩვენებითი გარიგების დროს კანონი ადგენს კავშირს ფიქციურ გარიგებასა და ნების მიმღების ადრესატის თანხმობას შორის. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მოჩვენებითი ნების გამოვლენის შესახებ მხარეთა ”ურთიერთშეთანხმება”, ”გარიგება”. ამრიგად, იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებს ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქციური გარიგების შესახებ ”ურთიერთშეთანხმებაზე”, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას.

9.10. პალატის განმარტებით, მოჩვენებითი გარიგებების დროს მხარეთა ნების გამოვლენის არანამდვილობის მტკიცების ტვირთი აკისრია მას, ვისაც მიაჩნია, რომ მოსაჩვენებლად დადებული გარიგებით უფლება შეელახა.

9.11. პალატის მოსაზრებით, საქალაქო სასამართლომ ჯეროვნად შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები, ასევე გარიგების მოჩვენებითი ხასიათის შედეგად ბათილად ცნობისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ასპექტებს მართებულად გაუსვა ხაზი. დაადგინა, რომ გარიგების მოჩვენებითი ხასიათის სპეციფიკურობა პროცესუალურ ჭრილში მისი მტკიცების საშუალებით გამოიხატებოდა.

9.12. პალატამ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში 2013 წლის 19 მარტს მხარეთა შორის შ.პ.ს. „ე–ი ....“-ის წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებით მხარეებმა გამოხატეს სურვილი, რომ გამყიდველს თავისუფალი ნების ფარგლებში გაესხვისებინა თავისი წილი საზოგადოებაში, ხოლო მყიდველს თანხის გადახდის სანაცვლოდ საკუთრებაში მიეღო. ამ შემთხვევაში პალატამ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს განმარტება, რომ ნებისმიერი ხელშემკვრელი მხარე, რომელიც მოქმედებს სახელშეკრულებო თავისუფლების ფარგლებში, სამოქალაქო ურთიერთობებისთვის დამახასიათებელ რისკს შეიცავს. შესაბამისად, მხარეები ამყარებენ რა ერთმანეთთან სხვადასხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობას, ივარაუდება, რომ მათ იციან ამ ურთიერთობიდან წარმოშობილი საკუთარი უფლება-მოვალეობების შესახებ. ამდენად პალატამ დაასკვნა, რომ მოსარჩელემ, დაადასტურა რა ხელმოწერით გამოხატული ნება, მოქმედებს პრეზუმფცია, რომ მან იცოდა იმ სამართლებრივი შედეგების შესახებ, რაც წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებას ახლავდა თან.

9.13. პალატამ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო სამართალში მოქმედი ნამდვილობის პრეზუმფციიდან გამომდინარე, პირი რომელიც უფლების ნაკლსა თუ სამართლებრივი ურთიერთობის არარსებობაზე აპელირებს, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად ვალდებულია მიუთითოს ისეთ ფაქტებზე და წარადგინოს ისეთი მტკიცებულებები, რომელთა ინდივიდუალური ან/და ერთობლივი შესწავლა მინიმუმ შეარყევს სადავო სამართალურთიერთობის მართლზომიერების პრეზუმფციას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ გარიგება არ ასახავდა რეალურ ვითარებას და რომ მხოლოდ მოსაჩვენებლად იყო გაფორმებული, ვინაიდან საწინააღმდეგო მოსაზრების დამადასტურებელი მტკიცებულება მას არ წარმოუდგენია.

9.14. შესაბამისად პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებითა და წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დგინდებოდა, რომ გარიგების დადების დროისათვის მხარეები მოქმედებდნენ ერთობლივი განზრახვით და მათ მიერ გარიგების დადება მიზნად არ ისახავდა რეალური სამართლებრივი შედეგის მიღწევას. შესაბამისად, გარიგება არ წარმოადგენდა მოჩვენებით გარიგებას, და ის გამოხატავდა გარიგებაში მონაწილე მხარეთა ნამდვილ ნებას.

9.15. აპელანტის პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომელიც შეეხებოდა გარიგებით განსაზღვრულ შესრულებასა და ამ შესრულებისათვის გათვალისწინებულ ანაზღაურებას შორის აშკარა შეუსაბამობას, რაც გარიგების მართლსაწინააღმდეგოობაზე მეტყველებდა, პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე და 55-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ გარიგების ბათილობის საფუძველს არ წარმოადგენს მხოლოდ გარიგებით განსაზღვრულ შესრულებასა და ამ შესრულებისათვის გათვალისწინებულ ანაზღაურებას შორის აშკარა შეუსაბამობის დადგენა. ამასთან ერთად, გარიგების ბათილად მისაჩნევად, აუცილებელია, გამოვლინდეს მეორე წინაპირობაც, კერძოდ, გარიგება დადებული უნდა იყოს მხოლოდ იმის წყალობით, რომ ხელშეკრულების ერთ-ერთმა მხარემ ბოროტად გამოიყენა თავისი საბაზრო ძალაუფლება ან ისარგებლა კონტრაჰენტის მძიმე მდგომარეობით ან გულუბრყვილობით.

9.16. პალატის შეფასებით, მოსარჩელის მიერ შ.პ.ს. „რ.ა–ის“ აუდიტორულ დასკვნაზე მითითება არ წარმოადგენდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით დაკისრებული მტკიცების ტვირთის ჯეროვნად რეალიზებას. შესაბამისად ის ვერ გახდეოდა სადავო გარიგების ბათილობის წინაპირობა.

ნასყიდობის საგნის ფასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატა დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს განმარტებას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომელიც მხარეებს ანიჭებს უფლებას შეთანხმდნენ ნასყიდობის ფასზე ნივთის საბაზრო ღირებულებაზე ნაკლები ოდენობით. ხელშეკრულებაში მითითებული ფასი შესაძლებელია განსხვავდებოდეს ქონების რეალური საბაზრო ღირებულებისაგან, მაგრამ ეს არის შეთანხმება მხარეთა ნებიდან გამომდინარე. მათ შეუძლიათ შეთანხმდნენ საბაზრო ღირებულებაზე ნაკლებ ფასზეც. შესაბამისად, სასამართლოს მოსაზრებით, მოსარჩელის მიერ წილის გასხვისების ღირებულების კონკრეტული ნიშნული გარიგების მოჩვენებით ხასიათზე არ მეტყველებდა. ამასთანავე, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, რომ ლ.დ–ნს ნასყიდობის ღირებულება არ გადაუხდია.

9.17. დასკვნის სახით, პალატამ აღნიშნა, რომ არ დასტურდებოდა 2013 წლის 19 მარტს შედგენილი გარიგების მოჩვენებითი ხასიათი. აღნიშნულის საპირისპიროდ დაადგინა, რომ აპელანტს რეალურად სურდა საზოგადოების წილის გასხვისება, ხოლო ლ.დ–ნმაც ნამდვილად შეიძინა იმ დროისათვის შ.პ.ს. „ე–ი ...“-ის 47.5% წილი და შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნა როგორც სადავო გარიგების ბათილად ცნობის, ისე საზოგადოების გასხვისებული წილის დაბრუნების მოთხოვნასთან მიმართებით არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო.

9.18. რაც შეეხება აპელანტის მოთხოვნას, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 28 თებერვლისა და 02 მაისის საოქმო განჩინებების გაუქმების, საქმეზე მოსარჩელის მხარეს მესამე პირად ა.ჩ–ის ჩართვის, მოწმეთა დაკითხვისა და აუდიტორული დასკვნის საქმეზე დართვის თაობაზე, პალატამ შეაფასა რა გასაჩივრებული საოქმო განჩინებები, მიზანშეწონილად არ მიიჩნია აღნიშნულ ნაწილში სააპელაციო პრეტენზიის გაზიარება, რადგან არ დგინდებოდა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 89-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძველი ა.ჩ–ის საქმეში მესამე პირად ჩართვასთან მიმართებით. ასევე, პალატამ გაუმართლებლად მიიჩნია სადავო გარიგების ნამდვილობის კვლევისათვის მოწმეთა დაკითხვასა და აუდიტორული დასკვნის საქმეზე დართვა.

10. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:

10.1. კასატორის მოსაზრებით, არცერთი ინსტანციის მიერ სრულყოფილად არ არის გამოკვლეული ფაქტობრივი გარემოებები და მოთხოვნის დაკმაყოფილების სამართლებრივი საფუძვლები, მათ შორის - აღიარების შემცველი ახსნა-განმარტებები.

10.2. ზემოაღნიშნულის დასტურად კასატორი მიუთითებს შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებზე:

კასატორი იყო საგზაო სამინისტროს მინისტრი, ხოლო აღნიშნული სამინისტროს გაუქმების შემდეგ 2012 წლის 01 ოქტომბრამდე (ხელისუფლების ცვლილებამდე) მესტიის რაიონის მაჟორიტარი დეპუტატი.

2006 წელს დაარსდა შ.პ.ს. „ე–ი ....“, რომლის 100%-იანი წილი თანაბრად (50/50) გადანაწილდა ორ პარტნიორს - კ.კ–ნსა და რ.ჭ–ას შორის.

კომპანია ძირითადად საქმიანობდა სვანეთისა და სამეგრელოს ტერიტორიაზე. სვანეთში მისი შესრულებულია საგზაო/სამშენებლო სამუშაოების თითქმის ყველა ინფრასტრუქტურული პროექტი.

ხელისუფლების ცვლილების შემდეგ, კასატორის მიმართ შესაძლო პოლიტიკური რეპრესიების მოლოდინის გამო კასატორმა საკუთარი წილი გაყო ორ ნაწილად 2.5% თვალთმაქცურად გადაუფორმა ა.ჩ–ს (მასთან დაახლოებულ პირს), ხოლო 47.5% - ლ.დ–ნს (ბავშვობის მეგობარს). მისივე თხოვნით, რ.ჭ–ამ საკუთარი წილიდან 2.5% გადაუფორმა ა.ჩ–ს. ამასთან, კ.კ–ნისა და რ.ჭ–ას გადაწყვეტილებით შ.პ.ს. „ე–ი ...“-ის შეეცვალა სახელი და დაერქვა შ.პ.ს. „ნ.ქ–“.

წილის ფიქციურად გაფორმების დროისათვის კომპანიის აქტივი შეფასებული იყო 9 000 000 ლარზე მეტად (დღევანდელი დროისათვის დაახლოებით 15 000 000 ლარის ეკვივალენტია), ხოლო კასატორის წილი - 3 024 858 ლარად.

ფიქციურ ნასყიდობის ხელშეკრულებაში ნასყიდობის საფასური განისაზღვრა 150 ლარად და ა.ჩ–ისა და ლ.დ–ნის სოლიდურ ვალდებულებად მიეთითა. აღსანიშნავია, რომ ზემოხსენებული ნასყიდობის საფასური მყიდველებს კასატორისათვის არ გადაუციათ.

წილის ფიქციურად გასხვისების შემდეგ კასატორი აგრძელებდა არარეგისტრირებული პარტნიორისათვის (წილზე საკუთრების უფლების მქონე პირის) დამახასიათებელ ქმედებებს, რაც გამოიხატებოდა იმით, რომ წილთან დაკავშირებულ ყველა უფლებასა თუ ვალდებულებას თავად ასრულებდა.

კასატორსა და ლ.დ–ნს შორის ურთიერთობა დაიძაბა მას შემდეგ, რაც შ.პ.ს. „ნ.ქ–“-მა მოიგო ზემო სვანეთი-მესტია-უშგულის გზის სარეაბილიტაციო სამუშაოებთან დაკავშირებული 13 000 000 ლარის ღირებულების ტენდერი. ლ.დ–ნმა, რომელიც მოქმედ ხელისუფლებასთან დაახლოებული პირი იყო, კასატორს განუცხადა, რომ ტენდერი შ.პ.ს. „ნ.ქ–“-მა მისი „ხელოვნური მანიპულაციით“ მოიგო და სანაცვლოდ კასატორს 250 000 ლარის გადახდა მოსთხოვა. აღნიშნულზე კასატორის უარის საპასუხოდ, ლ.დ–ნმა კომპანიის რეგისტრაციის გაუქმება განიზრახა.

ვინაიდან ლ.დ–ნი მის სახელზე ფიქციურად რეგისტრირებულ უფლებებს კასატორზე შურისძიების მიზნით, კომპანიის საზიანოდ იყენებდა, კასატორმა წილზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციის აღდგენა გადაწყვიტა. (ვინაიდან ნასყიდობა უცილოდ ბათილი (არარა) გარიგება იყო, კასატორს წილზე საკუთრების უფლება არასდროს დაუკარგავს).

სამართალწარმოების პროცესში ლ.დ–ნი გარდაიცვალა. მისი წილის ნაწილი გადანაწილდა უფლებამონაცვლეებზე ნანა და ქ.დ–ებზე, ხოლო სამკვიდრო მასის ნაწილი სადავოა მემკვიდრეებს შორის. ქ.დ–მა, ლ. დ–ის შვილმა იცოდა, რა, რომ კასატორი იყო წილის რეალური მესაკუთრე კ.კ–ნს დაუბრუნა მემკვიდრეობით მიღებული წილი სრულად.

10.3. კასატორის მოსაზრებით, მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები წილზე საკუთრების უფლების დაბრუნების სულ მცირე სამ სამართლებრივ საფუძველს წარმოშობს. უპირველესად ის უთითებს, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლით გათვალისწინებულ მოჩვენებითი გარიგების ბათილობაზე და თვლის, რომ სასამართლოს სწორედ აღნიშნულზე დაყრდნობით უნდა დაეკმაყოფილებინა სარჩელი, შემდეგი დასაბუთების გათვალისწინებით:

10.3.1. კასატორი მიუთითებს, რომ მოჩვენებით გარიგებასთან დაკავშირებით არსებობს მყარი ერთგვაროვანი პრაქტიკა, რომლის მიხედვით გარიგების მოჩვენებით ხასიათს განაპირობებს მხარეთა განზრახვა გარიგების დადებით მიაღწიონ მიზანს, რომელიც არ შეესაბამება ამ გარიგების შინაარსიდან გამომდინარე იურიდიულ შედეგს. ამდენად გარიგების მოჩვენებითად მიჩნევისთვის აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივ გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებს ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქციური გარიგების შესახებ ურთიერთშეთანხმებაზე, საერთო მიზანზე, რომელიც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. ამ მხრივ უმნიშვნელოვანესია პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრა. მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას. კასატორი ყურადღებას ამახვილებს მოჩვენებითი გარიგების თითოეულ ელემენტზე ცალ-ცალკე.

10.3.2. უპირველესად, კასატორი მიუთითებს მხარეთა არაკეთილსინდისიერებაზე და აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების რეალური მიზანი არ ყოფილა წილის გაყიდვა, ხოლო ლ.დ–ნი უარყოფს ფიქციის არსებობას და აცხადებს, რომ წილი რეალურ ფასად შეიძინა. ამ მხრივ კასატორი ყურადღებას მიაქცევს მტკიცების ტვირთის განაწილებაზე და აღნიშნავს, რომ ეს უკანასკნელი მოსარჩელეს ეკისრებოდა, რომელმაც წარმატებით გაართვა თავი შემდეგი მტკიცებულებების წარმოდგენით:

ლ.დ–ნის მიერ ხელმოწერილი 2013 წლის 18 ნოემბრის თბილისის სავაჭრო-სამრეწველო პალატის ხელწერილით დგინდება, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების შემდეგ ლ.დ–ნი მიმართავს კასატორს, როგორც შ.პ.ს. „ნ.ქ–“-ის მეწილეს და სთხოვს გარკვეული ვალდებულების შესრულებას. უდავოა, თუკი ლ.დ–ნი მიიჩნევდა, რომ წილის მესაკუთრე თავად იყო, წერილს კასატორის სახელზე არ გააგზავნიდა.

სარჩელს თან ერთვის შ.პ.ს. „ნ.ქ–“-ის დირექტორისა და პარტნიორ რ.ჭ–ას ნოტარიულად დამოწმებული ახსნა-განმარტება, რომელშიც ის აცხადებს, რომ ლ.დ–ნი გახლდათ კასატორის ახლო მეგობარი და გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება იყო ფიქტიური და, შეთახმებისამებრ, მას კასატორისათვის უკან უნდა დაებრუნებინა წილი.

სარჩელს ერთვის ა.ჩ–ის ნოტარიულად დამოწმებული ახსნა-განმარტებაც, რომ მან ფორმალურად მიიღო კ.კ–ნისა და რ.ჭ–ასგან წილის 2.5%-2.5% სულ 5%, ხოლო ნასყიდობის ხელშეკრულებას ჰქონდა მხოლოდ ფორმალური ხასიათი და მოთხოვნისთანავე უკან დააბრუნებდა წილს.

საქმეს ერთვის რ.ჭ–ასა და ა.ჩ–ის წერილები, რომლებითაც ისინი ლ.დ–ნს მიმართვენ, რომ ის არის წილის ფიქციური მმართველი და რომ მასზე კ.კ–ნის წილი ფორმალურად დროებით არის გადაფორმებული.

10.3.3. მიუხედავად იმისა, რომ მოჩვენებითი გარიგების დროს მხარეთა არაკეთილსინდისიერება მოსარჩელის მტკიცების ტვირთია, განსახილველ შემთხვევაში ვლინდება მტკიცების ტვირთის შებრუნების შემთხვევა, რაც ფასთა შორის სხვაობით არის გამოწვეული. მართალია, ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპიდან გამომდინარე, მხარეები უფლებამოსილი არიან, თვისუფლად განსაზღვრონ გარიგების ფასი, მაგრამ არსებობს გამონაკლისი შემთხვევაც, კერძოდ, როცა საკითხი უკავშირდება არსებით/რადიკალურ სხვაობას რეალურსა და გარიგებაში დაფიქსირებულ ფასებს შორის, ივარაუდება, რომ ესაა არაკეთილსინდისიერი „გასაკიცხი“ ქმედება, რისი გაქარწყლებაც მოპასუხის მტკიცების ტვირთია. განსახილველ შემთხვევაში კი, მოპასუხის განმარტება ხელშეკრულების ფასთან დაკავშირებით იყო, ის რომ ამ პერიოდისავის კომპანიას არ გააჩნდა პასივი, გარიგებაში დაფიქსირებული ფასი შეესაბამებოდა ნასყიდობის დროისათვის წილის რეალურ ღირებულებას. ზემოაღნიშნულის დასადასტურებლად კი მას რაიმე მტკიცებულება არ წარუდგენია.

აღნიშნულის საპირისპიროდ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება მოპასუხის განმარტების საწინააღმდეგო:

საქმეში წარმოდგენილ 2016 წლის 22 ივლისის განცხადებას თან ერთვის შემოსავლების სამსახურის მიერ გაცემული ინფორმაცია, რომლითაც დასტურდება, რომ 2013 წლის 18 მარტის მდგომარეობით კომპანიას დავალიანება არ ერიცხებოდა.

სატრანსპორტო საშუალების რეესტრით დგინდება, რომ 2014 წლის 03 ივლისის მდგომარეობით კომპანიის სახელზე ირიცხებოდა 86 ერთეული ტექნიკა.

კომპანიის კუთვნილი უძრავი ქონებების ამონაწერებით დასტურდება, რომ 2013 წლის 18 მარტამდე კომპანიას საკუთრებაში ჰქონდა მიწის ნაკვეთები მესტიის მუნიციპალიტეტში ბეჩოში, მესტიაში, თბილისში გურამიშვილის გამზირზე.

2024 წლის 15 ივლისის აუდიტის დასკვნა ადასტურებს, რომ 2013 წლის 19 მარტის მდგომარეობით კომპანიის აქტივის ღირებულება შეადგენდა 6 049 716 ლარს.

10.3.4. ყოველივე ზემოაღნიშნულით დგინდება, რომ სახეზეა 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის მაკვალიფიცირებელი ელემენტი - მხარეთა არაკეთილსინდისიერება, რადგან კასატორი აღიარებს, ხოლო ლ.დ–ნი ვერ აქარწყლებს პრეზუმფციას, თუმცა ეს უკანასკნელი რომც არსებობდეს, მტიცებულებებით დასტურდება მხარეთა არაკეთილსინდისიერების ფაქტი.

10.3.5. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის გამოსაყენებლად აუცილებელია, დადასტურდეს, რომ მხარეებს რეალური ნასყიდობის განზრახვა არ ჰქონიათ. აღნიშნული კი მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი და ზემოთ ჩამოთვლილი მტკიცებულებებით დასტურდება, კერძოდ, რ.ჭ–ასა და ა.ჩ–ის ნოტარიულად დამოწმებული ხელწერილებითა და ლ.დ–ნის ხელმოწერილი თბილისის სავაჭრო სამრეწველო პალატის წერილით. ზემოაღნიშნული მტკიცებულებები ადასტურებს, რომ კომპანიის წილის მესაკუთრედ იურიდიული პირების რეესტრში რეგისტრირებულმა ყველა პირმა, მათ შორის ლ.დ–ნმა იცოდა, რომ ლ.დ–ნი იყო ფიქციურად რეგისტრირებული წილის მესაკუთრე, ხოლო რეალურად წილი კ.კ–ნს ეკუთვნოდა, შესაბამისად, მათ შორის წილის ნასყიდობის რეალური გაზრახვა არ არსებობდა.

10.3.6. მნიშვნელოვანია, ხაზი გაესვას იმ ფაქტებს, რომ წილის ნასყიდობის შემდეგ, კომპანიის ვალდებულებების უზრუნველსაყოფად კ.კ–ნი და მისი მეგობრები კომპანიის სასარგებლოდ მათ საკუთრებაში არსებულ ქონებებს ტვირთავდნენ, რაც სწორედ იმაზე მეტყველებს, რომ კასატორი თავს წილის მესკუთრედ მიიჩნევდა და სწორედ ამიტომ ტვირთავდა პირად ქონებებს კომპანიის საქმიანობის უზრუნველსაყოფად. აქვე უნდა აღინიშნოს კომპანიის საქმიანობის წყარო, რაც, როგორც წესი, სახელმწიფო შესყიდვებია, ასეთ დროს კი აუცილებელია საბანკო გარანტიის წარდგენა. საბანკო გარანტიის მისაღებად კი, ასევე აუცილებელია გარანტიით განსაზღვრული თანხის პროპორციული უზრუნველყოფის საშუალების ბანკის სასარგებლოდ წარდგენა. სწორედ ამ მიზნით ტვირთავდა კ.კ–ნი საკუთარ ქონებებს კომპანიის სასარგებლოდ და თავდებად უდგებოდა კომპანიას 1 000 000 ლარის ზღვრული ოდენობით ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგაც.

10.3.7. კასატორის მითითებით, ზემოაღნიშული მტკიცებულებებით ცალსახად დასტურდება, რომ მხარეებს ნასყიდობის რეალური განზრახავა არ ამოძრავებდათ, თუმცა აღნიშნულის უკეთ დემონსტირებისთვის კასატორი ლ.დ–ნის მიერ შესაგებელში განზრახვასთნ მიმართებით გამოხატულ პოზიციასაც შეეხო, კერძოდ, ლ.დ–ნი, ერთი მხრივ, განმარტავდა, რომ სურდა კომპანიის საქმიანობის განვითარება და მისი ვალებისგან დახსნა, ხოლო მეორე მხრივ აღნიშნულის საპირისპიროდ, მას შემდეგ, რაც მან ერთ-ერთი ტენდერის ღირებულების ნაწილის მიღებაზე კ.კ–ნისგან უარი მიიღო, შეცვალა შეთანხმება, უარი განაცხადა წილის დაბრუნებაზე და კასატორზე შურისძიების მოტივით, განიზრახა კომპანიის ხელოვნური გაკოტრება, რეგისტრაციის გაუქმება. ზემოაღნიშნულს ადასტურებს შემდეგი მტკიცებულებები:

2024 წლის 24 ივლისის ლ.დ–ნის მიერ ერთპიროვნულად შედგენილი პარტნიორთა კრების ოქმი, რომელშიც ლ.დ–ნმა მიიღო კომპანიის გაკოტრებულად გამოცხადების და მისი ლიკვიდაციის დაწყების შესახებ გადაწყვეტილება.

2024 წლის 15 ივლისის ლ.დ–ნის წერილი საქართველოს რეგიონალური განვითარების და ინფრასტრუქტურის მინისტრისადმი, რომლითაც მიწოდებულია ინფორმაცია, რომ კომპანიის მხრიდან აბსოლუტურად გამოირიცხებოდა მიმდინარე და სამომავლო ვალდებულებების დროულად და ხარისხიანად შესრულება.

10.3.8. საგულისხმოა, როცა ლ.დ–ნი კომპანიის საზიანოდ მოქმედებდა, კომპანიის გაუქმების მოტივით, კ.კ–ნი კომპანიის ვალდებულებების უზრუნველყოფით კომპანიის საქმიანობის გამართვით იყო დაკავებული, რაც კიდევ ერთხელ მეტყველებს, რომ ის წილის რეალური მესაკუთრე იყო. რეალურად ლ.დ–ნის განზრახვა არასოდეს ყოფილა კომპანიის პარტნიორობა და არც კ.კ–ნს არ ნდომებია წილზე საკუთრების უფლების დათმობა, ყოველივე ზემოაღნიშნული გამოწვეული იყო კ.კ–ნზე მოსალოდნელი ზეწოლისაგან კომპანიის დაცვის მიზნით.

10.3.9. რაც შეეხება ფიქციის აუცილებლობას, ამ კუთხით კასატორი კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს იმ გარემოებას, რომ კასატორს სჯეროდა, მისი მონაწილეობით დაფუძნებული კომპანიის წინააღმდეგ მოსალოდენელი იყო ზეწოლა. სწორედ ამ მიზნით, ლ.დ–ნის საასარგებლოდ გააფორმა მან წილი ფიქტიურად.

10.3.10. კასატორის მითითებით, როგორც სააპელაციო პალატამ, ისე საქალაქო სასამართლომ ვერ დაამტკიცა ზეწოლის ფაქტი, თუმცა, კასატორი მიუთითებს, რომ ზეწოლის ფაქტი მტკიცების საგანს სცდება, საქმეში წარმოდგენილია კ.კ–ნისა და კომპანიის წინააღმდეგ დაწყებული სამართლებრივი დევნის დამადასტურებელი დოკუმენტაცია. კასატორის ხაზგასმით, მის მიერ წილის გადაფორმება პოლიტიკური რეპრესიის შედეგი რომ ყოფილიყო, სასამართლოს იძულებით დადებული გარიგების მოტივით მოსთხოვდა გარიგების ბათილობას. ამ შემთხვევაში კი კასატორი უთითებს, რომ ის იძულების ფაქტზე არ აპელირებს, მას ჰქონდა მოლოდინი, რის გამოც გადააფორმა წილი ფიქციურად. შესაბამისად, ფიქციის მიზეზი იყო პოლიტიკური რეპრესიის სუბიექტური მოლოდინი. შესაბამისად, რეპრესია განხორციელდა თუ არა, სასამართლოს კვლევის საგანს არ წარმოადგენს. თუმცა, ამის მიუხედავად კასატორმა მაინც მიუითა შემდეგ მტკიცებულებებზე:

2013 წლის 21 ივნისს მესტიის მუნიციპალიტეტის გამგეობამ წერილით მიმართა ბ.ი–სა და დ.ნ–ას, სადაც აღნიშნულია, რომ ყველა ტენდერში შ.პ.ს. „ე–ი ...“ იმარჯვბდა, რომელიც ეკუთვნოდა მესტიის რაიონიდან მაჟორიტარული წესით არჩეულ ყოფილ დეპუტატს. წერილშივეა აღნიშნული, რომ კომპანიამ სახელი შეიცვალა და ამაჟამად მისი სახელწოდებაა შ.პ.ს. „ნ.ქ“. ყოველივე ეს კი მეტყველებს, რომ იგი სახელის შენიღბვით ცდილობს წარდული საქმიანობის დამალვას და ახალი სამეწარმეო მაქინაციების გაგრძელებას.

საქმეში წარმოდგენილია მესტიის მუნიციპალიტეტის გამგებელ კ.ჟ–ის წერილი და 2013 წლის 26 თებერვლის წერილი, რომლითაც მესტიის მუნიციპალიტეტი მიმართავს პროკურატურას.

10.3.11. შეჯამების სახით კასატორმა აღნიშნა, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რაც ეწინააღმდეგება ერთგვაროვან პრაქტიკას. პალატამ არსებითად არ გამოიკვლია საქმეში არსებული მტკიცებულებები, რითაც პროცესუალურად დაარღვია საქმის განხილვის წესი. შესაბამისად, კასატორი მიიჩნევს, რომ მან უზრუნველყო სასამართლო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ხელშეკრულების ბათილად ცნობისათვის საჭირო ფაქტობრივი გარემოებებით და ამ გარემოების მამტკიცებელი მტკიცებულებებით, რისი გამაქარწყლებელი გარემოებები და მტკიცებულებები მოპასუხეს არ წარუდგენია. ამდენად, სასამართლოს სარჩელი ზემოაღნიშნული მუხლის საფუძველზე უნდა დაეკმაყოფილებინა. საკასაციო საჩივარი კი აღნიშნული პრეტენზიის ნაწილში დასაშვებია.

10.4. კასატორი მიუთებს, რომ იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა ვერ დაადასტურა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ბათილობის საფუძვლების არსებობა, მაშინ პალატის ყურადღებას მიაპყრობს ამავე კოდექსის 54-ე მუხლზე და აღნიშნავს, რომ ეს უკანასკნელი ხელშეკრულების ბათილად ცნობის სამ საფუძველზე უთითებს: კანონთან შეუსაბამობა (განსახილველ შემთხვევაში არ წარმოადგენს მოთხოვნის დამოუკიდებელ საფუძველს), საჯარო წესრიგთან შეუსაბამობა, ზნეობის ნორმებთან შეუსაბამობა (ამორალურობა).

10.4.1. კასატორს მიაჩნია, ის ფაქტი, რომ დაახლოებით 3 000 000 ლარის ღირებულების ქონება გაყიდულია 150 ლარად, ხელშეკრულებას ამორალურად, ზნეობისა და საჯარო წესრიგის საწინააღმდეგოდ აქცევს. ამდენად კასატორის აზრით, მან აღნიშნული საფუძვლით ხელშეკრულების ბათილობისათვის საჭირო ფაქტობრივი გარემოებების და შესაბამისი მტკიცებულებების სასამართლოსათვის წარდგენა შეძლო, ხოლო მოპასუხეს მისი გამაქარწყლებელი გარემოებები არ წარუდგენია. შესაბამისად სასამართლოს ამ მუხლის საფუძველზეც უნდა დაეკმაყოფილებინა სარჩელი და საკასაციო საჩივარი ამ ნაწილშიც დასაშვებია.

10.5. კასატორი მიუთითებს, სადავო არ არის ის ფაქტი, რომ ლ.დ–ნს ნასყიდობის საფასური არ გადაუხდია. შესაბამისად, სახეზეა შემდეგი მოცემულობა: ვალდებულება დარღვეულია, ხელშეკრულებიდან გასვლის ვადა 10 წელია, მოპასუხე არ უარყოფს, რომ ფული არ გადაუხდია, ხოლო მოსარჩელე გადაცემულ ქონებაზე საკუთრების უფლების აღდგენას ითხოვს. ამ შემთხვევაში სასამართლო ვალდებული იყო, შეემოწმებინა მოთხოვნის დამაკმაყოფილებელი ყველა ნორმის შემადგენლობა. სასამართლოს შეეძლო, ნაცვლად არარა ან საცილო გარიგების მომწესრიგებელი ნორმებისა, გამოეყენებინა ხელშეკრულებაზე უარის თქმისა და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მომწესრიგებელი ნორმა. აღნიშნული სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი იყო. ვინაიდან ფაქტობრივი გარემოებები ქვედა ინსტანციებში არ შემოწმებულა, ეს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველია.

10.6. კასატორი სადავოდ ხდის საოქმო განჩინებებსაც და აღნიშნავს, რომ არ ეთანხმება საქმეში მესამე პირად ჩართვის თაობაზე ა.ჩ–ის შუამდგომლობაზე უარის თქმის განჩინებას, რადგან გარიგების ბათილად ცნობა აშკარა გავლენას ახდენდა ა.ჩ–ის უფლებებზე. რაც შეეხება მოწმედ დაკითხვაზე მოსარჩელის შუამდგომლობაზე უარის მოტივს, რომ თითქოს მოსარჩელეს აღნიშნულზე საქმის მომზადების სტადიაზე არ უშუამდგომლია, არასწორია, რასაც ადასტურებს 2015 წლის 10 თებერვლის წერილობითი შუამდგომლობა, რომლითაც მოსარჩელემ მოითხოვა დასახელებული პირების მოწმედ დაკითხვა. სასამართლოს კი აღნიშნული შუამდგომლობა არ განუხილავს მოსამზადებელ ეტაპზე, რადგან მოსამზადებელი სხდომა საქმეზე ჩანიშნული არ ყოფილა. სასამართლოს აღნიშნული პროცესუალური შეცდომის გამო, მოსარჩელეს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მტკიცებულების წარდგენის შესაძლებლობა წაერთვა.

საექსპერტო დასკვნის საქმისათვის დართვის მნიშვნელობაზე მიუთითებს კასატორი და განმარტავს, რომ მხარეთა შორის უთანხმოება ერთ-ერთი კომპანიის ერთ-ერთ ტენდერში გამარჯვებას მოჰყვა. ლ.დ–ნი მიიჩნევდა, რომ კომპანიამ ტენდერში მისი დამსახურებით გაიმარჯვა, ხოლო კ.კ–ნი პასუხობდა, რომ ეს განაპირობა ტენდერის დროს სავარაუდო ღირებულებაზე 3 000 000 ლარით ნაკლები ფასის დაფიქსირებამ. ლ.დ–ნი ტენდერიდან არსებული მოგების პროცენტს ითხოვდა წილზე საკუთრების უფლების დათმობის სანაცვლოდ, ხოლო კ.კ–ნი პასუხობდა, რომ ტენდრიდან მოგება არ დარჩენილა, რადგან ისედაც დაბალ ფასად ჰქონდათ მოგებული და, შესაბამისად, უარს აცხადებდა თანხის გადაცემაზე. აღნიშნულის მიუხედავად, მოპასუხე აუდიტის დასკვნას ითხოვდა, რის გამოც მომზადდა წარმოდგენილი დასკვნა კასატორის ხარჯით. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორს მიაჩნია, რომ დასკვნა, რომლითაც დასტურდება, რომ კომპანიას ტენდერისგან მოგება მართლაც არ მიუღია, საქმეს უნდა დაერთოს.

11. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი ცნობილი იქნა დასაშვებად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საქმეში არსებული მასალები, მოისმინა მხარეთა მოსაზრებები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობა, საკასაციო საჩივრის საფუძვლები და მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ შემდეგ გარემოებათა გამო:

12. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ხოლო, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, გასათვალისწინებელია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაუშვა სააპელაციო სასამართლომ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). 13. საკასაციო პალატამ არაერთ გადაწყვეტილებაში მიუთითა, რომ მხარეთა შორის დავის განხილვისას სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რა ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს მოსარჩელე თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს სამართლებრივი ნორმა, რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რომლის მიღწევაც მხარეს სურს. მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენებით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს ამა თუ იმ ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს (სუსგ N ას-251-2018, 08.02.2022 წ.).

14. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა, საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებული უნდა იქნას შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა აგებულია რა დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებზე, პირის დარღვეული ან სადავოდ ქცეული უფლების დაცვა ამავე პირის ნებაზეა დამოკიდებული. მხარეები სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თვითონვე განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის შეტანის შესახებ (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3-4-ე მუხლები), რაც კანონის მოთხოვნათა დაცვით (ამავე კოდექსის 178-ე მუხლი) უნდა აისახოს მხარეთა მიერ სასამართლოში წარდგენილ სარჩელში (სუსგ N ას-1163-2018, 08.02.2019 წ.; Nას-495-2020, 23.10.2020 წ). 15. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება (სუსგ. №ას-362-2021, 25.06.2021წ; №ას-661-2021, 20.04.2022წ; №ას-311-2022, 01.11.2022).

16. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვეციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება, უმეტესწილად, დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას (სუსგ №ას-811-2021. 07.10.2021; №ას-705-2022 03.11.2022წ.)

17. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის (სუსგ. №ას-274-2021 07 ივლისი, 2021 წელი. №ას-647-2022, 21 ივნისი 2023 წელი).

18. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი - მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი - ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ. 64).

19. განსახილველი დავის ფარგლებში, საკასაციო სასამართლოს მიერ შეფასების საგანს წარმოადგენს სასარჩელო მოთხოვნის წინაპირობების არსებობა. საკასაციო სასამართლომ არაერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ მოჩვენებითი გარიგების არსებობის შემთხვევაში არ არსებობს გამოვლენის გარეგანი დათქმა. ამ შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდნენ ნების ნაკლს. მოჩვენებითი გარიგების დროს კანონი ადგენს კავშირს ფიქტიურ გარიგებასა და ნების მიმღები ადრესატის თანხმობას შორის. სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს (მოჩვენებითი გარიგება). განსახილველი ნორმით იგულისხმება ის შემთხვევა, როდესაც, როგორც ნების გამომვლენი, ასევე მისი მიმღები მოქმედებენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივეს გაცნობიერებული აქვს, რომ მათ მიერ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი. სასამართლო პრაქტიკამ გვიჩვენა, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ). ამრიგად, იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე“, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას. ამ მხრივ მეტად დიდი მნიშვნელობა გააჩნია პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას. მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლებაც მოსარჩელეს ევალება. მაგრამ იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგება იდება ნათესავებს (მაგალითად, მამა-შვილს შორის) ან სხვა ოჯახის წევრებს შორის, უნდა ვივარაუდოთ, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია არსებული ვალდებულებების თაობაზე და, ასევე, მათი ოჯახის წევრის მიერ ქონებრივი პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდების თაობაზე (იხ. სუსგ-ებები: №ას-571-879-09, 30.04.2010; №ას-1836-1809-2011, 30.03.2012; №ას-1836-1809-2011, 22.03.2012; №ას-124-119-2012, 15.03.2012; № ას-1439-1357-2012, 1 ივლისი, 2013 წელი).

20. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლი აწესრიგებს ნების ნაკლის საფუძველზე დადებული გარიგების ორ შემთხვევას - მოჩვენებით და თვალთმაქცურ გარიგებებს. ორივე შემთხვევაში საუბარია სიმულაციასა და სიმულაციის განსხვავებულ მეთოდებზე (ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, თბილისი, 2017, მუხ. 56, ველი 1). მოჩვენებითია გარიგება, თუკი ნების გამომვლენი და ნების მიმღები თანხმდებიან იმაზე, რომ მათ მიერ გამოვლენილ ნებას არ მიეცეს მსვლელობა, ე.ი გარეგნულად კი გამოხატავენ ნებას, იქცევიან ისე, თითქოს ნამდვილად სურდეთ ამ გარეგნულად გამოხატულის მიღწევა, სინამდვილეში კი არც ფიქრობენ ამ შედეგის დადგომაზე (ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2011, გვ. 361). თვალთმაქცური გარიგება წარმოადგენს მოჩვენებითი გარიგების ნაირსახეობას და განსხვავდება იმით, რომ გარიგების მონაწილეებს რეალურად მისი განხორციელება სურთ (ლ. ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, თბილისი, 2017, მუხ.56, ველი 17). მოჩვენებითი გარიგების მიზანი, როგორც წესი, მესამე პირის მოტყუებაა. ეს მესამე პირი შეიძლება იყოს როგორც კრედიტორი, ისე სახელმწიფოც. სასამართლო პრაქტიკაც ადასტურებს, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან, (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ.). სავალდებულო არ არის მოჩვენებითი გარიგების მიზანი ყოველთვის იყოს მესამე პირის მოტყუება. მოჩვენებით გარიგებად მიჩნევისათვის გადამწყვეტია ფაქტი, რომ მხარეებს არა აქვთ გარიგებაში მითითებული შედეგის დადგომის განზრახვა, მაგალითად, ხელშეკრულებაში მითითებული ფასის გადახდა. შეძენილი უძრავი ქონებით არსარგებლობა არ არის საკმარისი საფუძველი ამ გარიგების მიჩნევისათვის მოჩვენებითად (სუსგ №ას-1470-2018 15 თებერვალი, 2019 წელი).

21. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

21.1 2006 წლის 07 თებერვალს დაფუძნდა შ.პ.ს. „ე–ი .....“, რომლის დამფუძნებელი პარტნიორები 50%-50% წილობრივი მონაწილეობით იყვნენ კ.კ–ნი და რ.ჭ–ა.

21.2 2013 წლის 19 მარტს გაფორმდა შ.პ.ს. „ე–ი ....“-ის წილის ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვით წილის გამყიდველმა კ.კ–ნმა ა.ჩ–ის სასარგებლოდ გაასხვისა საზოგადოების საწესდებო კაპიტალის მისი კუთვნილი წილიდან (50%) 2.5%, ხოლო ლ.დ–ნის სასარგებლოდ - 47.5%. წილის გამყიდველმა გასაყიდი წილი გაყიდა ნომინალურ ღირებულებად - ჯამში 150 ლარად.

21.3 2013 წლის 24 ივნისს ჩატარდა შ.პ.ს. „ე–ი 2006“-ის პარტნიორთა კრება, რომელზეც მიღებული იქნა წესდების ახალი რედაქცია, საზოგადოებას შეეცვალა სახელწოდება და ეწოდა შ.პ.ს. „ნ.ქ.“.

21.4 სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებები და დასკვნები საქმის სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სამართლებრივად სწორად შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება, რომ გარიგება არ ასახავდა რეალურ ვითარებას და რომ მხოლოდ მოსაჩვენებლად იყო გაფორმებული, ვინაიდან საწინააღმდეგო მოსაზრების დამადასტურებელი მტკიცებულება მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია.

22. საკასაციო პალატა, იზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმის შესახებ, რომ სააპელაციო სასამართლომ სრულყოფილად არ გამოიკვლია მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული ფაქტები და მტკიცებულებები. პალატა ყურადღებას გაამახვილებს გარიგების ბათილობის საფუძვლად მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებებზე, რაც შეფასებული არ არის ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ:

22.1 საქმეში არსებული მასალების მიხედვით, შ.პ.ს. „ე–ი ...“-ის (შ.პ.ს. „ნ.ქ.“) წილზე სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმდა 2013 წლის 19 მარტს და მითითებული ხელშეკრულების საფუძველზე სამეწარმეო რეესტრში შ.პ.ს. „ე–ი ...“-ის პარტნიორად კ.კ–ნი აღარ ფიქსირდება, მაგრამ აღნიშნული პერიოდის შემდეგ: 1) 2013 წლის 07 აგვისტოს, ს.ს. ,,ბ.ქ”-ს და კ.კ–ნს შორის გაფორმებული იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე, კ.კ–ნმა კუთვნილი ორი უძრავი ქონებით (ღირებულებით 220000 ა.შ.შ დოლარი) უზრუნველყო ბანკის მიმართ შ.პ.ს. „ნ.ქ“-ის ვალდებულების შესრულება (ტომი 2, ს.ფ. 48-55); 2) 2013 წლის 07 აგვისტოს, შ.პ.ს. „ნ.ქ“-ს და ს.ს. ,,ბ.ქ”-ს შორის გაფორმდა გენერალური საკრედიტო ხელშეკრულება ლიმიტით - 3 000 000 ა.შ.შ. დოლარი (ტომი 2, ს.ფ. 78-83); 3) 2014 წლის 11 ივნისს ს.ს. ,,ბ.ქ”-ს და კ.კ–ნს შორის გაფორმებული იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე, კ.კ–ნმა კუთვნილი უძრავი ქონებით (ღირებულებით 135000 ა.შ.შ. დოლარი) უზრუნველყო ბანკის მიმართ შ.პ.ს. „ნ.ქ–“-ის ვალდებულების შესრულება (ტომი 2, ს.ფ. 39-47); 4) 2014 წლის 20 ივნისს, ს.ს. ,,ბ.ქ”-ს და კ.კ–ნს შორის გაფორმებული #07-08-13 თავდებობის ხელშეკრულების საფუძველზე, კ.კ–ნი თავდებად დაუდგა შ.პ.ს. „ნ.ქ“-ს ს.ს. ,,ბ.ქ”-ს წინაშე ვალდებულების შესასრულებლად თავდებობის ზღვრული თანხით _ 1 000 000 ა.შ.შ. დოლარი (ტომი 2, ს.ფ. 84-85). 5) 2015 წლის 01 ოქტომბრით დათარიღებული წერილით, ლ.დ–ნი, როგორც თბილისის სავაჭრო-სამრეწველო პალატის პრეზიდენტი, წერილით მიმართავს ,,ნ. ”-ს დამფუძნებელს კ.(კ.) კ–ს და დირექტორს რ.ჭ–ას „ნ.ქ–“-ის საწევრო შენატანთან და სხვადასხვა საკითხებთან დაკავშირებით (ტომი 3, ს.ფ. 99-100).

შესაბამისად, თუ კ.კ–ნი 2013 წლის 19 მარტის წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ნამდვილად გავიდა კომპანიის დამფუძნებელთა შემადგენლობიდან, გამოკვლეული არ არის და პასუხი არ აქვს გაცემული კითხვას, თუ რატომ უზრუნველყოფს კომპანიის ვალდებულებების შესრულებას საკუთარი ქონებით კ.კ–ნი, რატომ მოიხსენიებს წერილში თავად მოწინააღმდეგე მხარე კ.კ–ნს, როგორც შ.პ.ს. ,,ნ.ქ–”-ს პარტნიორს და რატომ აგრძელებს მოსარჩელე კომპანიის მართვაში მონაწილეობის მიღებას.

22.2 საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს წერილობითი შესაგებლის მნიშვნელობაზე და მიუთითებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის განმარტებაზე, რომ სსსკ-ის 201-ე მუხლის მეოთხე და მეხუთე ნაწილების თანახმად, პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს…(სუს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-664-635-2016, 02.03.2017 წ., პ.201).

საქმეში წარმოდგენილ წერილობით შესაგებელში, მოპასუხე გაურკვევლად მიუთითებს შეძენილ წილთან დაკავშირებით, კერძოდ შ.პ.ს. ,,ე–ი ……”-ს (ს/კ ……..) და შ.პ.ს. ,,ნ.ქ–”-ს (ს/კ …….) მოიხსენიებს სხვადასხვა კომპანიებად, აღნიშნავს, რომ შ.პ.ს. ,,ე–ი 2006”-ის ბალანსზე დარჩა მთელი რიგი ქონება, რაც შ.პ.ს. ,,ნ.ქ”-ს ბალანსზე არ გადასულა და შ.პ.ს. ,,ე–ი ……”-ის კაპიტალის 50% წილის მესაკუთრე არის კვლავ კ.კ–ნი (ტომი 1, ს.ფ. 93, მე-2 ფაქტობრივი გარემოება; აღნიშნულს კვლავ იმეორებს დამატებით ფაქტობრივ გარემოებებში ს.ფ. 96 და შემდგომ სარჩელის უზრუნველყოფის განჩინებაზე წარდგენილ საჩივარში). მაშინ, როდესაც, 2013 წლის 19 მარტის ხელშეკრულების მიხედვით, მოპასუხემ შ.პ.ს. ,,ე–ი …… ”-ის (ს/კ ………….) წილი შეიძინა …..).

22.3 მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აუდიტორული დასკვნის მიხედვით (ტომი 2, ს.ფ. 92-94), რაც სათანადო წესით შედავებული არ არის მოწინააღმდეგე მხარის მიერ, 2013 წლის 01 მარტის მდგომარეობით შ.პ.ს. ,,ე–ი …”-ის ქონების ღირებულება განისაზღვრებოდა 6049716 ლარით, ხოლო საზოგადოების კაპიტალში კ.კ–ნის 50% წილის ღირებულება შეადგენდა 3 024 858 ლარს. წერილობით შესაგებელში მოპასუხეც აღნიშნავს კომპანიის ქონების და აქტიური სამეწარმეო საქმიანობის შესახებ, კერძოდ რომ, შ.პ.ს. ,,ნ.ქ.” ახორციელებდა 26 000 000 ლარის ღირებულების 10 მნიშვნელოვან პროექტს, რომლებიც მოგებული იყო სატენდერო კონკურსებით (შესაბამისი საბანკო გარანტიებით), მაგრამ ამავე დროს, მოპასუხის შეფასებით, კ.კ–ნის კუთვნილი 50% წილის ნომინალური ღირებულება 150 ლარზე მეტს არ შეადგენდა, რაც წინააღმდეგობაშია მისივე განმარტებებთან და საქმეში წარმოდგენილ მტკიცებულებებთან.

22.4 სადავო წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებული არ არის, რომ წილის ღირებულება გადახდილია. ხელშეკრულების მიხედვით, წილის ნასყიდობის საფასური უნდა გადახდილიყო ხელშეკრულების დამოწმებისთანავე ნაღდი ან უნაღდო ანგარიშსწორებით. მოსარჩელე ფაქტობრივ გარემოებად მიუთითებს ნასყიდობის ხელშეკრულებაში ფორმალურად მითითებული წილის ღირებულების გადაუხდელობაზეც, როგორც მოჩვენებითი გარიგებისათვის დამახასიათებელ ერთ-ერთ ელემენტზე, ხოლო მოპასუხე მხარეს ნასყიდობის თანხის გადახდის დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება წარმოდგენილი არ აქვს და ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არასწორად გაანაწილეს მტკიცების ტვირთი, როდესაც მიუთითეს, რომ მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მოპასუხის მიერ ნასყიდობის საფასურის გადაუხდელობის ფაქტი. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი სტანდარტიდან გამომდინარე, სწორედ მყიდველს ეკისრება ნასყიდობის საფასურის გადახდის დადასტურება. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 429-ე მუხლი ადგენს ვალდებულების შესრულების მიღების წესს. ეს ნორმა, ერთის მხრივ, იძლევა დამატებით ინფორმაციას ვალდებულების შესრულების ფაქტის დადგენისას მტკიცების ტვირთის მოვალისათვის დაკისრების შესახებ, ხოლო მეორეს მხრივ, განსაზღვრავს კონკრეტულ მტკიცებულებებს, რომლითაც შეიძლება დადასტურდეს ფულადი ვალდებულების შესრულება.

22.5 სარჩელში მითითებულია, რომ მოსარჩელე იყო 2008-2012 წლის მოწვევის პარლამენტის დეპუტატი და კომპანიის წილის მფლობელი, რაც უდავოა. მოსარჩელე მიუთითებს ხელისუფლების ცვლილების შემდეგ, 2012 წლის დეკემბრის თვიდან, სხვადასხვა განცხადებების და საჩივრების გამო კომპანიის მიმართ დაწყებულ საგამოძიებო მოქმედებებზე, რამაც აიძულა იგი კომპანიის დაცვის მიზნით წილი ფორმალურად გადაეფორმებინა მეგობარზე _ ლ.დ–ნზე. მხარეთა შორის მეგობრული ურთიერთობის არსებობაზე სარჩელში და საქმის განხილვის სხვადასხვა ეტაპზე არაერთხელ იქნა გაჟღერებული. კომპანიის მიმართ რომ მიმდინარეობდა საგამოძიებო მოქმედებები, საქმეში წარმოდგენილ არაერთ მტკიცებულებაშია მითითებული და აღნიშნულს არც მოწინააღმდეგე მხარე ხდის სადავოდ. რაც შეეხება იძულების ფაქტის არდადასტურებას, რასაც პირველი ინსტანციის სასამართლო მიუთითებს და იზიარებს სააპელაციო სასამართლო, აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელე წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას ითხოვს როგორც მოჩვენებით დადებული გარიგების და არა როგორც იძულებით დადებული გარიგების (სსკ 85-ე მუხლი), მის მიერ მითითებული ,,იძულება” წარმოადგენს არა პირდაპირი გაგებით ვინმეს ზეწოლის ან მუქარის ძალით განხორციელებულ ქმედებას, არამედ მოიაზრებს მოსარჩელის ვარაუდით მოსალოდნელი პრობლემების თავიდან აცილების მიზნით დანახულ ,,გამოსავალს”.

22.6 საკასაციო პალატა ასევე ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმების და კომპანიის სახელწოდების ცვლილების შემდეგ, მოპასუხემ მოითხოვა შ.პ.ს. ,,ნ.ქ– -ის ლიკვიდაცია, მაშინ, როდესაც მოპასუხისვე მითითებით, კომპანია ახორციელებდა სატენდერო კონკურსებით მოგებულ მრავალმილიონიანი ლარის ღირებულების მნიშვნელოვან პროექტებს. მოპასუხე მიმართავს საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს, ხოლო განცხადებაზე წარმოების შეჩერების შემდეგ იგი სარჩელით მიმართავს სასამართლოს შ.პ.ს. ,,ნ.ქ”-ის ლიკვიდაციის რეგისტრაციის მოთხოვნით. გამოკვლეული არ არის რით იყო გამოწვეული მოპასუხის ამგვარი ქმედება და აღნიშნული ხომ არ უკავშირდებოდა მოსარჩელის მიერ მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს იმის შესახებ, რომ წილის ნასყიდობის გარიგების დადებისას მხარეები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდა ნების ნაკლს, მაგრამ უთანხმოება მათ შორის გამოიწვია მხოლოდ ერთ-ერთ ტენდერთან დაკავშირებულმა საკითხმა. სწორედ ერთ-ერთ ტენდერთან დაკავშირებულ უთანხმოებაზე გაამახვილეს ყურადღება მხარეებმა საკასაციო სასამართლოში საქმის განხილვის დროს (სხდომის ოქმი: 10.07.2023)

23. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლოს განხილვის საგანი შეიძლება იყოს აგრეთვე სასამართლოს ის განჩინებები, რომლებიც წინ უსწრებს სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილებას, იმისგან დამოუკიდებლად, დასაშვებია თუ არა მათ მიმართ კერძო საჩივრის შეტანა. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე სააპელაციო საჩივრით ითხოვდა: თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 28 თებერვლის საოქმო განჩინების გაუქმებას, რომლითაც ა.ჩ–ს უარი ეთქვა დამოუკიდებელი მთხოვნის გარეშე მესამე პირად დაშვებაზე; 2019 წლის 02 მაისის საოქმო განჩინებების გაუქმებას, რომლთაც უარი ეთქვა მოწმეთა დაკითხვაზე და აუდიტორული დასკვნის დართვაზე, რაც უცვლელად დარჩა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინებით.

24. საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმის შესახებ, რომ მოწმეთა დაკითხვის შესახებ შუამდგომლობა წარდგენილი იქნა საქმის მომზადების სტადიაზე 2015 წლის 10 თებერვალს (ტომი 3, ს.ფ. 74). მთავარ სხდომაზე, პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2019 წლის 02 მაისის საოქმო განჩინებით არ დაკმაყოფილდა შუამდგომლობა მოწმეთა დაკითხვის შესახებ, რადგან არასათანადო ეტაპზე იქნა შუამდგომლობა დაყენებული, ხოლო სააპელაციო სასამართლომ უცვლელად დატოვა საქალაქო სასამართლოს გაჩინება იმაზე მითითებით, რომ სადავო გარიგების ნამდვილობის კვლევისათვის მოწმეთა დაკითხვა გაუმართლებლად ჩათვალა, რასაც საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს და მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მეორე და მესამე ნაწილებზე, რომლის მიხედვით, მხარის მიერ მითითებული გარემოებების დადასტურება შესაძლებელია თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. მოცემულ შემთხვევაში, სადავო გარიგებასთან დაკავშირებით კასატორის მიერ მითითებული ფაქტების დადასტურება სხვა მტკიცებულებებთან ერთად შესაძლებელია მოწმეთა ჩვენებებსაც ემყარებოდეს, შესაბამისად საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში მითითებულ მსჯელობას, რომ სადავო გარიგების ნამდვილობის კვლევისათვის მოწმეთა დაკითხვა გაუმართლებელია. ამდენად, საქმის ხელახალი განხილვისას სასამართლომ უნდა იმსჯელოს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4, 83-ე, 102-ე, 205-ე და 215-ე მუხლებიდან გამომდინარე, რამდენად დასაბუთებულად ეთქვა უარი მოსარჩელეს 2019 წლის 02 მაისის საოქმო განჩინებით მოწმეთა დაკითხვის შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე.

25. რაც შეეხება საკასაციო საჩივრის ავტორის პრეტენზიას მესამე პირის ჩაბმის შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ საოქმო განჩინების უცვლელად დატოვების ნაწილში, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას იმასთან დაკავშირებით, რომ არ არსებობს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 89-90-ე მუხლებით გათვალისწინებული საფუძველი ა.ჩ–ის დამოუკიდებელი მოთხოვნის გარეშე მესამე პირად დაშვებასთან დაკავშირებით, რადგან დაუსაბუთებელია დავის საგანზე მიღებული გადაწყვეტილების გავლენა ა.ჩ–ის უფლებებსა და მოვალეობებზე ერთ-ერთი მხარის მიმართ, არც საკასაციო საჩივარი შეიცავს დასაბუთებულ შედავებას ამასთან დაკავშირებით. კასატორი მიუთითებს, რომ პოზიციის დაფიქსირების საშუალება არ მიეცა ა.ჩ–ნს. აღნიშნული პირი მითითებულია 2015 წლის 10 თებერვალს წარდგენილ მოწმეთა დაკითხვის შუამდგომლობაში და შუამდგომლობის დაკმაყოფილების შემთხვევაში ა.ჩ–ს მიეცემა შესაძლებლობა ჩვენება მისცეს საქმის გარემოებებთან დაკავშირებით.

26. ასევე არ არის გასაზიარებელი საკასაციო საჩივრის ავტორის პრეტენზია მტკიცებულების დართვასთან დაკავშირებით და საკასაციო პალატა ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას. კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არა აქვთ. კასატორი ითხოვს საქმეზე აუდიტორული დასკვნის დართვას იმ გარემოების დადასტურების მიზნით, რომ ერთ-ერთი ტენდერიდან კომპანიას მოგება არ მიუღია, მაშინ როდესაც დავის საგანი შეეხება მოჩვენებით დადებული წილის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას. მითითებული დასკვნის კავშირი დავის საგანთან და ფაქტობრივ გარემოებებთან არ დასტურდება, რაც კანონიერად იქნა უარყოფილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ და არც საკასაციო საჩივარი შეიცავს დასაბუთებულ შედავებას ამასთან დაკავშირებით, კასატორი მიუთითებს, რომ მორიგების მიზნებიდან გამომდინარე სურდა მტკიცებულების დართვა.

27. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს არ შეუფასებია დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები, შესაბამისად, სახეზეა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული საფუძვლები, ამასთანავე, რადგანაც საჭიროა მტკიცებულებათა ხელახალი გამოკვლევა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, პალატა საქმეს უბრუნებს იმავე სასამართლოს, რომელმაც უნდა დაადგინოს დავის დამატებითი ფაქტობრივი გარემოებები. წინამდებარე განჩინებაში მოცემული მსჯელობების შესაბამისად სააპელაციო სასამართლომ, თავიდან უნდა შეაფასოს მოწმეთა დაკითხვაზე უარის თქმის შესახებ პირველი ინსტანციის სასამართლოს საოქმო განჩინების კანონიერება და საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერებისა და ერთობლივი შეფასების საფუძველზე მიიღოს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილება.

28. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ვინაიდან, საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა სააპელაციო სასამართლოს, პროცესის ხარჯების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. კ.კ–ნის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 18 იანვრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

3. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

გიორგი მიქაუტაძე

თეა ძიმისტარაშვილი