ას-1416-2023

30 მაისი, 2024 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თამარ ზამბახიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ნ.კ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.მ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, ქონების ½ წილის მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თ.მ–ძემ (შემდეგში - მოსარჩელე, მოწინააღდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიაში ნ.კ–ის (შემდეგში - მოპასუხე, კასატორი) მიმართ, შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნებით:

1.1. ვ.კ–სა და ნ.კ–ს შორის უძრავ ქონებაზე - მის.: ქ. თბილისი, ა.ა–ის ქ. №26 „ბ“, ს/კ: ......., 2011 წლის 9 ივნისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა ½ ნაწილში;

1.2. თ.მ–ძის ცნობა უძრავი ქონების - მის.: ქ. თბილისი, ა.ა–ის ქ. №26 „ბ“, ს/კ ......., ½ წილის მესაკუთრედ.

2. მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, თ.მ–ძის სარჩელი ნ.კ–ის მიმართ უძრავი ქონებაზე - მის.: ქ. თბილისი, ა.ა–ის ქ. №26 „ბ“, ს/კ: ........, 2011 წლის 9 ივნისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობისა და მისი ½ წილის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ არ დაკმაყოფილდა; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 21 აგვისტოს განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება გაუქმდა და ნ.კ–ის (პირადი N........) სახელზე საკუთრების უფლებით რიცხული უძრავი ნივთის - მის.: ქ. თბილისი, ა.ა–ის ქ. N26 „ბ“, ს/კ: ......., ½ წილს მოეხსნა ყადაღა; თ.მ–ძეს ნ.კ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება 760 ლარის ოდენობით.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ.მ–ძემ, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილებით, თ.მ–ძის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 11 ოქტომბრის გადაწყვეტილება და მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება; თ.მ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი ვ.კ–სა და ნ.კ–ს შორის, 2011 წლის 09 ივნისს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისი, ......... 466,00 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი (ს/კ: №.......) ½ ნაწილში და საკადასტრო კოდით №........ რეგისტრირებული უძრავი ნივთის (მდებარე: ქალაქი თბილისი, ქუჩა ......., 466.00 კვ.მ) ½ ნაწილის მესაკუთრედ ცნობილი იქნა თ.მ–ძე.

6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

6.1.სააპელაციო პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

6.1.1. თ.მ–ძე და ვ.კ–ი რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1959 წლის 5 მაისიდან. ვ.კ–ი გარდაიცვალა 2020 წლის 22 მაისს.

6.1.2. მოსარჩელეს და ვ.კ–ს თანაცხოვრების განმავლობაში შეეძინათ ოთხი შვილი: დ.კ–ი, თ.კ–ი, ნ.კ–ი და ნ.კ–ი.

6.1.3. 2004 წლის 27 ივლისის დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილებით, სარჩელი დაკმაყოფილდა და ვ.კ–ი ცნობილ იქნა ქ. თბილისში, ...... (..)-ში მდებარე ლიტ „ვ“ შენობის მფლობელად. ქ.თბილისის მერიის ტექნიკური აღრიცხვის სამსახურს დაევალა სააღრიცხვო მასალაში ცვლილებების შეტანა, კერძოდ ლიტ „ვ“ შენობის აღრიცხვა ვ.კ–ის სახელზე და შესაბამისად, ხსენებულ ფართზე ა. ა–ის სახელზე არსებული აღრიცხვის გაუქმება. სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ვ.კ–მა გარკვეული საფასური გადაიხადა ა.ა–ის მიწის ნაკვეთში. მან თავისი ხარჯებით ააშენა საცხოვრებელი ბინა ლიტ. „ვ“ შენობა-ნაგებობის სახით. აღნიშნული გადაწყვეტილების საფუძველზე უძრავი ქონების ლიტ „ვ“ ნაწილი მდებარე: ქ. თბილისი, ......... საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღირიცხა ვ.კ–ის სახელზე.

6.1.4. ქ. თბილისში, ....... მდებარე უძრავი ქონება, საკადასტრო კოდით №........., ფართი 606 კვ.მ., თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნოდათ დ.მ–ძეს და ვ.კ–ს. 2009 წლის 11 სექტემბერს მათ შორის შედგა უძრავი ქონების გამიჯვნის ხელშეკრულება. გამიჯვნის შედეგად მისი ერთი ნაწილი - 466 კვ.მ., საკადასტრო კოდით №.........., აღირიცხა ვ.კ–ის სახელზე, მეორე ნაწილი - 111 კვ.მ., საკადასტრო კოდით №....... - დ.მ–ძის სახელზე, ხოლო 29 კვ.მ., საკადასტრო კოდით №.........., დარჩა დ.მ–ძისა და ვ.კ–ის თანასაკუთრებაში.

6.1.5. 2011 წლის 9 ივნისს, ვ.კ–ს, როგორც „გამყიდველსა“, და მოპასუხე ნ.კ–ს, როგორც „მყიდველს“ შორის, დაიდო უძრავი ნივთის - მის.: ქ. თბილისი, .........., 29 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთზე საკადასტრო კოდით №........., ნასყიდობის ხელშეკრულება.

6.1.6. 2011 წლის 9 ივნისს, ვ.კ–ს, როგორც „გამყიდველს“, და მოპასუხეს, როგორც „მყიდველს“ შორის, ასევე, დაიდო უძრავი ნივთის - მის.: ქ. თბილისი, ........., 466 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთზე საკადასტრო კოდით №........., ნასყიდობის ხელშეკრულება და აღნიშნული უძრავი ქონება საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლებით აღირიცხა ნ.კ–ის სახელზე.

6.1.7. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2014 წლის 15 აპრილის გადაწვეტილებით, მოპასუხის საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის მისამართი: ქ. თბილისი, ........., საკადასტრო კოდით №........., შეიცვალა შემდეგნაირად: ქ. თბილისი, ........., ხოლო 2019 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილების საფუძველზე - ქ. თბილისი, ..........

6.2. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში და მოითხოვა 2011 წლის 9 ივნისს, ვ.კ–სა და მოპასუხეს შორის გაფორმებული უძრავი ნივთის (საკადასტრო კოდი №.........) ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა ½ ნაწილში და №........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ უძრავ ქონებაზე მესაკუთრედ ცნობა. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: მოსარჩელე და მოპასუხე რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1959 წლიდან. მეუღლეებმა ერთად ცხოვრების პერიოდში, 1965 წელს, ფორმადაუცველი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე შეიძინეს სადავო ქონება. ვ.კ–ის საკუთრების უფლება დადგენილი იქნა დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის გადაწყვეტილებით. მართალია, ქონება მის სახელზე დარეგისტრირდა, მაგრამ როგორც ქორწინების განმავლობაში შეძენილი, წარმოადგენდა მეუღლეთა თანასაკუთრებას. 2009 წლის 11 სექტემბერს, ვ.კ–სა და დ.მ–ძეს შორის შედგა უძრავი ქონების გამიჯვნის აქტი, რომლის საფუძველზეც ვ.კ–ის სახელზე აღირიცხა ქ. თბილისში, ........ მდებარე უძრავი ქონებიდან - 466 კვ. მ., საკადასტრო კოდით №........., ხოლო უძრავი ქონება საკადასტრო კოდით №........, 29 კვ.მ., დარჩა დ.მ–ძისა და ვ.კ–ის თანასაკუთრებაში. ამდენად, სადავო მისამართზე ვ.კ–ის სახელზე რეგისტრირებული იყო ორი ქონება, რომელიც წარმოადგენდა მეუღლეთა თანასაკუთრებას. აღნიშნული ორი ნივთი, ცალ-ცალკე გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გადაეცა მოპასუხეს. ხელშეკრულების გაფორმებისას ამ უკანასკნელმა იცოდა, რომ ქონება წარმოადგენდა მეუღლეთა თანასაკუთრებას და მოსარჩელეს ქონების გასხვისებაზე თანხმობა არ გამოუთქვამს. შესაბამისად, იგი კეთილსინდისიერ მყიდველად ვერ ჩაითვლება. მოსარჩელის განმარტებით, მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულება ასევე არის თვალთმაქცური, ვინაიდან მოპასუხეს რეალურად ნასყიდობის თანხა არ გადაუხდია, მესაკუთრემ ქონება გადასცა ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე.

6.3. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ იმ შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, მისი მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 998-ე (თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლებიდან გამომდინარეობდა.

6.4. სააპელაციო პალატის განმარტებით, განსახილველ შემთხვევაში, სადავო ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრება შედავებული არ იყო, შესაბამისად, უძრავი ქონების ½ ნაწილზე მოსარჩელის საკუთრების უფლება დადასტურებული იყო.

6.5. პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1160-ე მუხლის პირველი ნაწილზე (იმ ქონების განკარგვა, რომელიც მეუღლეთა თანასაკუთრებაშია, ხდება მეუღლეთა შეთანხმებით, მიუხედავად იმისა, თუ რომელი მეუღლე განკარგავს ამ ქონებას) და განმარტა, რომ მეუღლეთა თანასაკუთრების განკარგვა თანხმობასავალდებულო გარიგება იყო, რადგან მეორე მეუღლის თანხმობა გარიგების ნამდვილობის წინაპირობას წარმოადგენდა. განსახილველ შემთხვევაში, უდავოდ დადგენილი იყო, რომ მოსარჩელე სადავო ქონების თანამესაკუთრე იყო, მის მიერ გაცემული წერილობითი თანხმობა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების გასხვისებაზე საქმეში წარმოდგენილი არ იყო, შესაბამისად, მოპასუხე იყო ვალდებული დაედასტურებინა ფაქტი მასზედ, რომ მოსარჩელე ეთანხმებოდა გარიგებას.

6.6. პალატის განმარტებით, მოპასუხე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 99-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილებითა (თუ გარიგების ნამდვილობა დამოკიდებულია მესამე პირის თანხმობაზე, მაშინ როგორც თანხმობა, ასევე მასზე უარი შეიძლება გამოითქვას როგორც ერთი, ისე მეორე მხარის წინაშე. თანხმობას არ სჭირდება გარიგებისათვის დადგენილი ფორმის დაცვა) და ამავე კოდექსის 102-ე მუხლით (საგნის განკარგვა არაუფლებამოსილი პირის მიერ ნამდვილია, თუკი იგი ხორციელდება უფლებამოსილი პირის წინასწარი თანხმობით. განკარგვა ხდება ნამდვილი, თუ უფლებამოსილი პირი მას მოიწონებს) გათვალისწინებული წინაპირობების დადასტურების მიზნით, უთითებდა შემდეგს: გათხოვების შემდეგ, მოპასუხე მშობლების სურვილით დარჩა მათ სახლში და უვლიდა როგორც მშობლებს, ასევე თავის ინვალიდ დას. თავიდანვე მშობლების სურვილი იყო, რომ სადავო ქონება დარჩენოდა მოპასუხეს და ვ.კ–მა მოსარჩელესთან შეთანხმებით გააფორმა ნასყიდობის ხელშეკრულებები. მისმა მეუღლემ გადაიხადა ნასყიდობის საფასური 38 000 ლარი და 2 000 ლარი. მოსარჩელეს 2011 წლიდან სადავოდ არ გაუხდია ნასყიდობის ხელშეკრულებები, რაც ნიშნავდა, რომ მის მიერ მოწონებული იყო ეს გარიგებები. ის გარემოება, რომ მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო ქონების გასხვისების თაობაზე, იმითაც დასტურდებოდა, რომ მხარეები წლების განმავლობაში ერთ სახლში ცხოვრობდნენ, ეწეოდნენ საოჯახო საქმიანობას, მოპასუხის სახელზე მოდიოდა გადასახადის ქვითრები, იგი იყო აღრიცხული აბონენტად და მხარეებს შორის არასდროს არაფერი ყოფილა დამალული. უფრო მეტიც, მოსარჩელე თავად იბარებდა მოპასუხის სახელზე მოსულ დოკუმენტებს. მეორე სახლში, სადაც ამჟამად ცხოვრობს მოპასუხის ერთ-ერთი და - დ.კ–ი, დამონტაჟებული იყო შიდა განაწილების ელ. მრიცხველი, რომელიც აფიქსირებდა ამ უკანასკნელის მიერ დახარჯულ ელექტრო ენერგიას, საიდანაც აითვლებოდა გადასახადი თანხის ოდენობა, საერთო გადასახადიდან. გადასახადის განაწილებას მოპასუხესა და დ.კ–ს შორის ახდენდა თავად მოსარჩელე. აქედან გამომდინარე, შეუძლებელი იყო, რომ მოსარჩელეს არ სცოდნოდა მესაკუთრის მონაცემები. ასევე, სოციალურად დაუცველ მონაცემთა ბაზაში აღრიცხვისას, სოციალური აგენტის მიერ განხილული იქნა საცხოვრებელი სახლის საკუთრების საკითხი. შესაბამისად, მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო სადავო ქონების მესაკუთრე იყო მოპასუხე.

6.7. მოპასუხის განმარტებასთან მიმართებით, პალატა აღნიშნა, რომ მშობლების სახლში ერთ ოჯახად ცხოვრება, კომუნალური გადასახადის აბონენტად რეგისტრაცია და სოციალურად დაუცველ მონაცემთა ერთიან ბაზაში ოჯახის უფროსად რეგისტრაცია არ წარმოადგენდა იმის უტყუარად დამადასტურებელ მტკიცებულებას, რომ მოსარჩელემ 2011 წელს ვ.კ–ის მიერ უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებების გაფორმებისას თანხმობა გამოთქვა თავისი წილის გასხვისებაზე. საქმეზე დაკითხული მოწმეები, რომლებიც განმარტავდნენ, რომ ესწრებოდნენ აღნიშნული გარიგების გაფორმების აღსანიშნავად ვ.კ–ის ოჯახში გაშლილ საზეიმო სუფრას, უთითებდნენ, რომ მოსარჩელეც იმყოფებოდა სახლში და ემსახურებოდა სტუმრებს, თუმცა ვერცერთი მოწმე პირდაპირ ვერ ადასტურებდა მოსარჩელის თანხმობის არსებობას მისი წილის ქონების გასხვისებასთან დაკავშირებით.

6.8. პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1160-ე მუხლის მეორე ნაწილი იცავდა კეთილსინდისიერი შემძენის უფლებებს იმ მეუღლის პრეტენზიისგან, რომელიც საჯარო რეესტრში ქონების მესაკუთრედ რეგისტრირებული არ იყო, თუმცა მას ეს უფლება ჰქონდა რეგისტრირებული ქორწინების პირობებში ქონების შეძენის საფუძვლით, კერძოდ: მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვასთან დაკავშირებით ერთის მიერ დადებული გარიგება ვერ იქნებოდა ბათილად ცნობილი მეორის მოთხოვნით იმ საფუძველზე, რომ: ა) მან არ იცოდა გარიგების შესახებ; ბ) ის არ ეთანხმებოდა გარიგებას.

6.9. სააპელაციო პალატამ მოიხმო საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტება, რომლის მიხედვით, ქორწინების პერიოდში შეძენილ ქონებაზე მესაკუთრედ დაურეგისტრირებელი მეუღლის უფლება აბსოლუტური არ იყო და ქონებაზე მესაკუთრედ დარეგისტრირებული პირის მიერ მეუღლეთა თანასაკუთრების (მათ შორის მეორე მეუღლის წილის) გასხვისებისას, მეორე მეუღლის საკუთრებითი უფლებამოსილების რეალიზაცია განსაზღვრულ გარემოებაზე, კერძოდ, შემძენის არაკეთილსინდისიერების ფაქტის დადგენაზე იყო დამოკიდებული. სსკ-ის 1160-ე მუხლის მეორე ნაწილისა და ამავე კოდექსის 312-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილების დანაწესთა (3. თუ მესაკუთრე ახდენს უძრავი ქონების გასხვისებას ან უფლებრივად დატვირთვას, დაუშვებელია გარიგების დადებისას (უფლების რეგისტრაციისას) თანამესაკუთრის თანხმობის მოთხოვნა, თუ იგი ასეთად არ არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში. 4. ამ მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ შემთხვევაში, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება ერთადერთ მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებლის გარდა არსებობს სხვა თანამესაკუთრეც) საფუძველზე, საკასაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მეუღლეთა თანასაკუთრების განკარგვის დროს სადავო ქონებაზე მესაკუთრედ დაურეგისტრირებელი მეუღლის შედავება, ქონების გასხვისების გარიგების ბათილობას მხოლოდ იმ შემთხვევაში განაპირობებდა, თუ დადგინდება, შემძენმა არა მხოლოდ იცოდა ნასყიდობის საგანზე სხვა მესაკუთრის არსებობის თაობაზე, არამედ, ამავდროულად, ინფორმირებული იყო, რომ ქონების მესაკუთრედ დაურეგისტრირებელი მეუღლე ქონების გასხვისების წინააღმდეგი იყო. სხვა შემთხვევაში პრეზუმირებული იყო, რომ რეგისტრირებული მესაკუთრე მოქმედებდა მეუღლესთან ურთიერთშეთანხმებით, ხოლო შემძენი შეძენის ფაქტის მიმართ კეთილსინდისიერი იყო.

6.10. განსახილველ შემთხვევაში, პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხისათვის ცნობილი იყო, რომ სადავო ქონება შეძენილი იყო მისი მშობლების ქორწინების პერიოდში. ასეც რომ არ ყოფილიყო, როდესაც გარიგება ნათესავებს ან სხვა ოჯახის წევრებს შორის იდებოდა, ისედაც ივარაუდებოდა, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილი იყო ქონების ნაკლის შესახებ, ასეთის არსებობის შემთხვევაში. ის გარემოება კი, რომ მოპასუხისათვის ცნობილი იყო სადავო ქონებაზე მოსარჩელის თანასაკუთრების უფლების არსებობის შესახებ, გამორიცხავდა შემძენის კეთილსინდისიერებას.

6.11. პალატის დასკვნით, ვინაიდან არ დასტურდებოდა მოსარჩელის თანხმობის არსებობა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვაზე, ასევე არ გამოიკვეთა შემძენის კეთილსინდისიერების ფაქტი, სადავო გარიგება ბათილად უნდა ყოფილიყო ცნობილი ½ ნაწილში და ამ ნაწილში უძრავ ქონებაზე უნდა აღდგენილიყო მოსარჩელის საკუთრების უფლება.

6.12. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება სარჩელის ხანდაზმულობაზე და გაიზიარა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახული მსჯელობა მასზედ, რომ მოსარჩელე ნასყიდობის ხელშეკრულების მხარე არ ყოფილა, მესამე პირი იყო, რომელიც ხელშეკრულების ბათილად ცნობას ითხოვდა და შესაბამისად, მის მიმართ უნდა გავრცელებულიყო ხანდაზმულობის 10 წლიანი ვადა, რაც სარჩელის შეტანის მომენტში გასული არ იყო.

6.13. აპელანტი ასევე ასაჩივრებდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 24 მარტის საოქმო განჩინებას მოწმეთა დაკითხვის შესახებ შუამდგომლობის დაკმაყოფილების შესახებ, რასთან დაკავშირებითაც პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული საოქმო განჩინება კანონიერი იყო და არ არსებობდა მისი გაუქმების საფუძველი, ვინაიდან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, მოწმის ჩვენება მტკიცებულების ერთ-ერთი სახეს წარმოადგენდა და სასამართლომ სადავო ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის მიზნით დააკმაყოფილა შუამდგომლობა მოწმეთა დაკითხვის თაობაზე, რის გამოც, არ არსებობდა მისი გაუქმების საფუძველი.

7. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ.კ–მა, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 17 ნოემბრის განჩინებით, ნ.კ–ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

9. საკასაციო მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

9.1. კასატორის განმარტებით, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, როგორც მატერიალური სამართლის ნორმების გამოყენება/განმარტების, ისე მტკიცებულებათა საპროცესო წესების დარღვევით შეფასების კუთხით, შემოიფარგლება კონკრეტული ნორმების ციტირებით, სასამართლო პრაქტიკასთან შეჯერებული განმარტების გარეშე; არ გაითვალისწინა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებდნენ ნ.კ–ის პოზიციას. კერძოდ, კასატორის მითითებით, სარჩელის წარმატებულობისათვის, თ.მ–ძეს, სსსკ-ის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული წესით უნდა დაემტკიცებინა, რომ აწ.გარდაცვლილმა ვ.კ–მა, თანასაკუთრებაში არსებული ქონება მასთან შეთანხმების გარეშე გაასხვისა, რამაც საკუთრების უფლების დაკარგვა განაპირობა, თუმცა, თ.მ–ძემ თავისი სასარჩელო მოთხოვნა ააგო მხოლოდ იმ დაუსაბუთებელ ზეპირ მტკიცებაზე, რომ მან არაფერი იცოდა 09.06.2011 წელს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების შესახებ, რაც თბილისის საქალაქო სასამართლოსაგან განსხვავებით, დაუსაბუთებლად გაიზიარა თბილისის სააპელაციო სასამართლომ. კასატორის მითითებით, საქმის ფაქტობრივი გარემოებები მეტყველებს მოდავე მხარის თანხმობის არსებობაზე. კასატორი აღნიშნავს, რომ ნასყიდობის გარიგების ინიციატორები იყვნენ თ.მ–ძე და ვ.კ–ი, მათ ერთობლივად გამოხატეს ნება გარიგების დასარეგისტრირებლად და გადაწყვეტილება მიიღეს ურთიერთშეთანხმებით. ვ.კ–ს უკვე მიღებული ჰქონდა ნასყიდობის საფასური და სურდა გარიგების იურიდიულად გაფორმება. თ.მ–ძემ ნამდვილად იცოდა ამ გარიგების თაობაზე, იყო თანახმა და იწონებდა მას, რაც დასტურდება შემდეგი გარემოებებით: მხარეები ცხოვრობენ ერთ სახლში, ეწეოდნენ ერთ საოჯახო საქმიანობას; ნ.კ–ის სახელზე მოდიოდა კომუნალური გადასახადების ქვითრები, იგი იყო აღრიცხული აბონენტად; მხარეებს შორის არასოდეს არაფერი არ იყო დაფარული, არ ჰქონდათ კონფლიქტური ურთიერთობა; დოკუმენტებს თავად იბარებდა და იცოდა მესაკუთრის ვინაობა, რაც ადასტურებს, რომ მესაკუთრის მონაცემები ცნობილი იყო მოსარჩელისათვის 2011 წლიდან არამარტო საჯარო რეესტრის ბაზის საფუძველზე ან ვ.კ–ისაგან, არამედ კომუნალური გადასახადებიდანაც; ასევე, სოციალურად დაუცველთა ბაზაში მოსარჩელის ყოველწლიური აღრიცხვის დროსაც, საკუთრების კუთვნილების საკითხი ყოველთვის იყო განხილვის თემა სოც. მუშაკების მიერ ოჯახის მდგომარეობის შეფასების დროს. მოსარჩელეს, 2011 წლიდან სადაოდ არ გაუხდია ვ. და ნ.კ–ებს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება. ამასთან, უდავოა, რომ საჯარო რეესტრის მონაცემები ხელმისაწდომია ყველა დაინტერესებული პირისათვის, ინფორმაცია არის საჯარო და მოსარჩელეს ყველანაირი შესაძლებლობა ჰქონდა მოეპოვებინა ეს ინფორმაცია, მითუმეტეს, რომ უძრავი ქონების დამისამართება 2011 წლიდან არაეთხელ გახდა შესაბამისი ორგანოების განხილვის საგანი. ამასთან, საჯარო რეესტრში მოიპოვება მოსარჩელის შვილის - დ.კ–ის მხრიდან ინფორმაციის გამოთხოვის ფაქტები.

9.2. კასატორის განმარტებით, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყება კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი წერილობითი თანხმობის სავალდებულო არსებობისა და კეთილსინდისიერი შემძენის ნაწილში. კერძოდ, კასატორის მითითებით, მხარეს საერთოდ არ გამოუთქვამს პრეტენზია გარიგებასთან მიმართებით, მან ვერ დაამტკიცა, რომ წინააღმდეგი იყო ამ გარიგების დადებაზე, რაც არის აუცილებელი წინაპირობა გარიგების ბათილად ცნობისათვის, მითუმეტეს, რომ კანონი არ ავალდებულებს მყიდველს წერილობითი თანხმობის არსებობას, წარდგენას ან შენახვას და საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლიობის გათვალისწინებით, გამოყენებული უნდა ყოფილიყო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 183-ე,185–ე, 312-ე,1160-ე მუხლების დანაწესი. გარდა ამისა, კასატორის მითითებით, იმგვარი განმარტება, რომ თ.მ–ძე წინააღმდეგი იყო გარიგების დადების და ამაზე ინფორმირებული იყო მყიდველი, არც ერთ სასამართლო განხილვაზე თ.მ–ძეს არ გაუკეთებია. არც სარჩელში, არც სააპელაციო საჩივარში მოიპოვება ასეთი ფორმულირება და მტკიცებულებები, არც მტკიცებულებებით დასტურდება მისი პრეტენზიის არსებობა, მითუმეტეს, რომ მან 2011 წლიდან იცოდა ნასყიდობის ხელშეკრულების შესახებ ვ.კ–ის სიცოცხლეშივე, ანუ 2020 წლამდე. 2011 წლიდან სადაოდ არ გაუხდია ვ.კ–სა და ნ.კ–ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, არ ეწინააღმდეგებოდა ამ გარიგებას და არ უთქვამს უარი, რაც ნიშნავს, რომ 9 წლის განმავლობაში ეს გარიგება იყო მის მიერ მოწონებული. ამ გარიგების საწინააღმდეგოდ თ.მ–ძეს არ შეუტანია საჩივარი საჯარო რეესტრში ან სხვა შესაბამის ორგანოებში 1/2 წილზე მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით. თუ კი, თ.მ–ძე არ ეთახმება 09.06.2011 წელს დადებულ ნასყიდობის ხელშეკრულებას ს/კ ......, 466 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე, რაზეც მოპასუხემ გადაიხადა 38 000 ლარი, მაშინ კასატორისათვის გაუგებარია, თუ რატომ არ ხდის სადაოდ და არ ითხოვს ხელშეკრულების ბათილად ცნობას იმ დღესვე ვ.კ–ს და ნ.კ–ს შორის დადებულ მეორე ხელშეკრულებას ს/კ ........., 29 კვ.მ. მიწის ნაკვეთზე, რომელიც შეიძინა მოპასუხემ 2000 ლარის გადახდის სანაცვლოდ, ანუ გამოდის, რომ ეს ხელშეკრულება მასთვის იყო ცნობილი და იწონებდა მას.

9.3. ამასთან, კასატორი მიიჩნევს, რომ ნ.კ–ი, კეთილსინდისიერი შემძენია.

9.4. კასატორი სადავოდ ხდის სააპელაციო პალატის მსჯელობას სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და მიიჩნევს, რომ თ.მ–ძეს მოთხოვნა არის ხანდაზმული. კასატორის მითითებით, თუ კი თბილისის სააპელაციო სასამართლო თავის გადაწყვეტილებას აფუძნებდა დელიქტური სამართლის ნორმებზე, მაშინ კანონმდებელმა განსაზღვრა მოთხოვნის 3-წლიანი ვადა. ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადის დენა კი, მოცემულ შემთხვევაში, 2011 წლიდან უნდა აითვალოს, ვინაიდან არ არსებობს სსკ-ის 138-ე მუხლის წინაპირობა (ხანდაზმულობის ვადის დენა წყდება, თუ უფლებამოსილი პირი შეიტანს სარჩელს მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად ან მის დასადგენად, ანდა შეეცდება დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სხვა საშუალებით, როგორიცაა სახელმწიფო ორგანოსათვის ან სასამართლოში განცხადებით მიმართვა მოთხოვნის არსებობის შესახებ, ანდა აღმასრულებელი მოქმედების განხორციელება).

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 16 მაისის განჩინებით, ნ.კ–ის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

11. საკასაციო პალატამ შეისწავლა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთება და მიაჩნია, რომ საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია, შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უნდა გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, თ.მ–ძის სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, შემდეგ გარემოებათა გამო:

12. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით კი, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

13. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო საქმეებზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღებისა და ზოგადად, მართლმსაჯულების განხორციელების უწინარეს საფუძველს წარმოადგენს იმის სწორად განსაზღვრა, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარეობს მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა. ამ მიზნით, საქმის განმხილველმა სასამართლომ უპირველესყოვლისა, უნდა დაადგინოს მოთხოვნის მატერიალური საფუძველი (მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა). მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა გამოარკვიოს მოძიებული ნორმის წინაპირობები, მისი აბსტრაქტული შემადგენლობა და შეამოწმოს განხორციელებულია თუ არა განსახილველ საქმეზე ყველა მათგანი. ამ ასპექტში, ფორმალურ სამართლებრივი თვალსაზრისით, სასამართლო შეზღუდულია სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებებით: იგი ამოწმებს რომელ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითებს მოსარჩელე, ქმნიან თუ არა ისინი დამფუძნებელი ნორმის უკლებლივ ყველა წანამძღვარს, ხოლო, ამის შემდეგ მოწმდება, მოპასუხის პოზიცია რამდენად აქარწყლებს წარმოშობილ წანამძღვრებს (პროცესუალური და მატერიალური თვალსაზრისით) (იხ. სუსგ №ას-53-49-2017, 07 აპრილი 2017 წელი).

14. წინამდებარე დავის საგანს უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და მისი ½ ნაწილის (როგორც ქორწინების განმავლობაში შეძენილ ქონებაზე თანასაკუთრების საგნის) მოსარჩელისათვის მიკუთვნება წარმოადგენს. სარჩელის საფუძვლად მოსარჩელე მიუთითებს იმ ფატებზე, რომ მხარეებმა თანაცხოვრების პერიოდში შეიძინეს უძრავი ნივთი, რომელიც რეგისტრირებული იყო ერთ-ერთი მეუღლის საკუთრებად, ხოლო ამ უკანასკნელმა (რეგისტრირებულმა მესაკუთრემ) ერთპიროვნულად, მისი თანხმობის გარეშე, ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე განკარგა იგი საკუთარ შვილზე; ამასთანავე, მოსარჩელე პრეტენზიას აცხადებს იმაზე, რომ შემძენისათვის ცნობილი იყო მხარეთა თანასაკუთრების ფაქტის შესახებ და იგი არ წარმოადგენს გარიგების მიმართ კეთილსინდისიერ მხარეს; იმავდროულად, მოსარჩელე მიუთითებს სადავო გარიგების როგორც მოჩვენებითობაზე, ისე თვალთმაქცურობაზე და განმარტავს, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებით მამა-შვილს შორის დაიფარა ჩუქება და მოპასუხეს ნასყიდობის საფასური არ გადაუხდია. თავის მხრივ, მოპასუხის შესაგებელი ემყარება შემძენის კეთილსინდისიერებასა და სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობას. კერძოდ, მოპასუხე ამტკიცებს, რომ მოსარჩელე ინფორმირებული იყო გარიგების შესახებ და იგი ეთანხმებოდა ამ გარიგებას; ამასთან, გარიგება ასახავდა კონტრაჰენტთა ნამდვილ ნებას, ხოლო, ნასყიდობის საფასური მოპასუხემ სრულად გადაიხადა. იმავდროულად, მოპასუხე მიიჩნევს რომ სარჩელი ხანდაზმულია.

15. ამდენად, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიზანს წარმოადგენს იმ ქონების ½ ნაწილის მესაკუთრედ ცნობა, რომელიც მოსარჩელის განმარტებითვე, მისი და მისი მეუღლის თანასაკუთრება იყო და რომელიც ამ უკანასკნელმა, მისი თანხმობის გარეშე, მესამე პირზე - საკუთარ შვილზე გაასხვისა. სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა შესაბამისი სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი საფუძველი. კერძოდ, მესამე პირზე გასხვისებულ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების დაბრუნება, სსკ-ის 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 998-ე (თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლების დანაწესებიდან გამომდინარეობს.

16. მოცემულ შემთხვევაში, რამდენადაც მოსარჩელე მისი საკუთრების უფლების ხელყოფაზე აპელირებდა, სარჩელის წარმატებულობისათვის მოსარჩელეს ევალებოდა, სსსკ-ის 102-ე მუხლით გათვალისწინებული წესით, ემტკიცებინა, რომ ა) სადავო ქონება მეუღლეთა თანასაკუთრება იყო; ბ) რეგისტრირებულმა მესაკუთრე მეუღლემ თანასაკუთრებაში არსებული ქონება მოსარჩელესთან შეთანხმების გარეშე გაასხვისა, რამაც მოსარჩელის საკუთრების უფლების დაკარგვა განაპირობა; გ) სადავო გარიგებები დაიდო მოსაჩვენებლად, ანუ იმ მიზნით, რომ მოსარჩელეს დაეკარგა თანასაკუთრების უფლება (სუსგ №ას-876-834-2013, 25 თებერვალი, 2016 წელი).

17. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მეუღლეთა საერთო საკუთრების წარმოშობის საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლი, რომლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, მეუღლეთა თანასაკუთრებას წარმოადგენს მათ მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად კი, ასეთ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების უფლება წარმოიშობა მაშინაც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზის გამო არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი.

18. საოჯახო კანონმდებლობით, მეუღლეთა საკუთრება იყოფა ორ ნაწილად: ინდივიდუალურ ანუ განცალკევებულ და საერთო თანაზიარ საკუთრებად. ინდივიდუალურია ისეთი ქონება, რომელიც ერთ-ერთ მეუღლეს ეკუთვნის და თვითონვე განკარგავს. აღნიშნული დანაწესი რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1161-ე (თითოეული მეუღლის საკუთრებას წარმოადგენს: ა) ქონება, რომელიც თითოეულ მათგანს ეკუთვნოდა დაქორწინებამდე; ბ) ქონება, რომელიც ქორწინების განმავლობაში მიღებულია მემკვიდრეობით ან ჩუქებით) და 1162-ე (ინდივიდუალური სარგებლობის ნივთები, ძვირფასეულობის გარდა, თუნდაც ქორწინების განმავლობაში იყოს შეძენილი მეუღლეთა საერთო თანხებით, ჩაითვლება იმ მეუღლის საკუთრებად, რომელიც სარგებლობს ამ ნივთებით) მუხლებით. თანაზიარ ქონებად ჩაითვლება მეუღლეთა ერთად ცხოვრების პერიოდში შეძენილი ყოველგვარი ქონება (უძრავი და მოძრავი), რომელიც შეძენილია (ან შექმნილია) ორივე მეუღლის ერთობლივი შრომითა და სახსრებით, ასევე ის ქონება, რომელიც შეძენილია ერთ-ერთი მეუღლის მიერ იმ შემთხვევაშიც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზის გამო არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი. საპატიო მიზეზი შეიძლება უკავშირდებოდეს მხოლოდ პირის სურვილის საწინააღმდეგოდ, მისი ჯანმრთელობის ან სხვა მიზეზის გამო, დამოუკიდებელი შემოსავლის მიუღებლობას. ამ დროს მნიშვნელობა არა აქვს იმას, ქონება შეძენილია ერთ-ერთი მათგანისა, თუ ორივე მეუღლის მიერ.

19. უძრავ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების წარმოშობის საფუძველია მეუღლეთა მიერ ამ ქონების შეძენა ქორწინების განმავლობაში. ქორწინების განმავლობაში მეუღლეთა შორის შეძენილ ქონებაზე თანასაკუთრების რეჟიმის დაწესებით, კანონმდებელი ხელმძღვანელობს იმ ვარაუდით, რომ როგორც წესი, ასეთი ქონება იქმნება მეუღლეთა ერთობლივი სახსრებით, საოჯახო მეურნეობის ერთობლივი გაძღოლითა და ერთობლივი შრომით. მეუღლეთა ქორწინების განმავლობაში შეძენილ ქონებას (მეუღლეების საერთო ქონებას) მიეკუთვნება, როგორც შრომის საქმიანობით მიღებული ორივე მეუღლის შემოსავალი, ასევე სამეწარმეო საქმიანობიდან მიღებული შემოსავლები და სხვა სახის შემოსავალი, რომლებსაც სპეციალური მიზნობრივი დანიშნულება არ აქვთ, აგრეთვე ნებისმიერი სხვა ქონება, რომელიც შეძენილია მეუღლეების მიერ ქორწინების განმავლობაში მიუხედავად იმისა, ვის სახელზეა იგი შეძენილი ან რომელი მეუღლის მიერ არის გადახდილი თანხა.

20. ამდენად, მეუღლეთა საერთო საკუთრების დასადასტურებლად, მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებათა წრე შემდეგია: ა) მეუღლეები რეგისტრირებულ ქორწინებაში უნდა იმყოფებოდნენ ერთმანეთთან; ბ) უნდა არსებობდეს მეუღლეთა საერთო ქონება.

21. განსახილველ შემთხვევაში, უდავოდ დადგენილია, რომ მოსარჩელე თ.მ–ძე და ვ.კ–ი რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდნენ 1959 წლის 5 მაისიდან. სადავო არ არის, რომ საჯარო რეესტრში, სადავო უძრავი ქონების ვ.კ–ის სახელზე, საკუთრების უფლებით აღრიცხვის საფუძველი გახდა დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონული სასამართლოს 2004 წლის 27 ივლისის გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა და ვ.კ–ი ცნობილ იქნა ქ. თბილისში ....... (..)-ში მდებარე ლიტ „ვ“ შენობის მფლობელად. გადაწყვეტილება დაეფუძნა სასამართლოს მიერ დადგენილ იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ ვ.კ–მა გარკვეული საფასური გადაიხადა აღნიშნულ მიწის ნაკვეთში. რამდენადაც სადავო ქონება მეუღლეთა რეგისტრირებულ ქორწინებაში ყოფნის დროს არის შეძენილი და იგი არ განეკუთვნება მეუღლეთა ინდივიდუალურ, ანუ განცალკევებულ ქონებათა (სსკ-ის 1161-ე-1162-ე მუხლები) კატეგორიას, სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე მუხლის მიერ დადგენილი კანონისმიერი პრეზუმფციის თანახმად, იგი მართებულად იქნა მიჩნეული მეუღლეთა თანაზიარ ქონებად და შესაბამისად, მოსარჩელეს აქვს სადავო ქონების 1/2 ნაწილზე კანონისმიერი საკუთრების უფლება. აღსანიშნავია, რომ ამ ფაქტობრივი გარემოების მიმართ, კასატორს პრეტენზია არ წარმოუდგენია (სსსკ-ის 407.2 მუხლი) და მეუღლეთა თანასაკუთრება სადავო არ არის. სადავოა ქონების მესაკუთრედ რეგისტრირებული მეუღლის მიერ ქონების განკარგვის უფლებამოსილება.

22. სადავო საკითხთან მიმართებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1160.1-ე მუხლის მიხედვით, მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვა მხოლოდ მეუღლეთა შეთანხმებითაა შესაძლებელი, მიუხედავად იმისა, თუ რომელი მეუღლე განკარგავს ამ ქონებას. ამდენად, მეუღლეთა თანასაკუთრების განკარგვა თანხმობასავალდებულო გარიგებაა, რადგან მეორე მეუღლის თანხმობა გარიგების ნამდვილობის წინაპირობაა.

23. მოპასუხემ სარჩელის გამომრიცხველი შესაგებელი წარადგინა და მიუთითა, რომ სადავო ქონება გასხვისდა მოსარჩელის ნებითა და ურთიერთშეთანხმებით, გარდა ამისა, მან შემდგომი მოქმედებებითაც მოიწონა გარიგებები (მოპასუხის საკასაციო საჩივარიც სწორედ ამ გარემოებას ეფუძნება). აქედან გამომდინარე, მოპასუხის მოსაზრებით, მოსარჩელის მოთხოვნა არ წარმოშობილა, რამდენადაც ამ უკანასკნელის თანხმობამ, მესაკუთრედ რეგისტრირებული მეუღლის ქმედება - მეუღლეთა საერთო საკუთრების განკარგვა მართლზომიერი, კანონშესაბამისი გახადა.

24. პალატა აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 102-ე მუხლის (საგნის განკარგვა არაუფლებამოსილი პირის მიერ ნამდვილია, თუკი იგი ხორციელდება უფლებამოსილი პირის წინასწარი თანხმობით. განკარგვა ხდება ნამდვილი, თუ უფლებამოსილი პირი მას მოიწონებს) მიხედვით, არაუფლებამოსილი პირის მიერ განხორციელებული საგნის განკარგვა ნადვილია, თუკი ეს განკარგვა უფლებამოსილი პირის ნებართვით ხდება, ანდა - ეს უკანასკნელი მოიწონებს მას. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე უარყოფს როგორც თანხმობის გაცემის, ისე სადავო გარიგებების შემდგომში მოწონების ფაქტს, შესაბამისად, ამ გარემოებათა დამტკიცების ტვირთი, სსსკ-ის 102.1-ე მუხლის შესაბამისად, მოპასუხეს აწევს.

25. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმეში წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებები (აბონენტის ბრუნვის ისტორია (ს. ფ. 85-94); შემოსავლის ორდერები, ქვითრები (ს. ფ. 95-100); 2020 წლის 24 ივლისის ამონაწერი სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიანი ბაზიდან (ს. ფ. 37); საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2020 წლის 5 ოქტომბრის წერილი (ს. ფ. 137)), მხარეთა ახსნა-განმარტებები და მოწმეთა (დ.კ–ის, ზ.გ–ძის, რ.ბ–ძის, გ.ლ–ძისა და ნ.გ–ის) ჩვენებები, ერთობლიობაში ქმნის საკმარის საფუძველს იმგვარი დასკვნისათვის, რომ მოსარჩელე თ.მ–ძისათვის ცნობილი იყო მისი მეუღლის მიერ, მოპასუხე ნ.კ–თან სადავო ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შესახებ და სადავო გარიგება მოსარჩელის თანხმობით დაიდო. კერძოდ:

- ორივე მხარე ადასტურებს, რომ მეუღლეებს თ.მ–ძეს და ვ.კ–ს ჰქონდათ მშვიდი და უკონფლიქტო ურთიერთობა. ასეთივე დამოკიდებულება ჰქონდათ მათ ნ.კ–სა და მის მეუღლესთან, რომლებიც სწორედ მათი სურვილითა და თანხმობით ცხოვრობდნენ ამავე სახლში, ერთ ოჯახად, ზრუნავდნენ მათზე და შშმ სტატუსის მქონე ნ.კ–ზე. არც მეუღლეებს შორის და არც რომელიმე მათგანსა და მოპასუხეს შორის რაიმე არასასიამოვნო ინციდენტზე არცერთი მხარე არ მიუთითებს. შესაბამისად, საკასაციო პალატა იზიარებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებას მასზედ, რომ არ იკვეთება მოტივი, რის გამოც ვ.კ–ს მეუღლისაგან ფარულად და მისი ნების საწინააღმდეგოდ უნდა განეკარგა სადავო ქონება;

- მესაკუთრედ აღრიცხვის შემდეგ, მალევე, ნ.კ–ი დარეგისტრირდა კომუნალური გადასახადების გადამხდელად და 2011 წლიდან ქვითრები მოდიოდა მის სახელზე;

- სადავო არ გამხდარა მოპასუხის განმარტება, რომ მეორე სახლში, სადაც ამჟამად ცხოვრობს დ.კ–ი, დამონტაჟებულია შიდა განაწილების ელ. მრიცხველი, რომელიც აფიქსირებს ამ უკანასკნელის მიერ დახარჯული ელ. ენერგიას, საიდანაც აითვლებოდა გადასახდელი თანხის ოდენობა საერთო გადასახადიდან და ამ საკითხს თავად მოსარჩელე აწესრიგებდა ნ. და დ.კ–ებს შორის;

- გარდა ამისა, აღნიშნული პირები რეგისტრირებული არიან სოციალურად დაუცველი ოჯახების მონაცემთა ერთიან ბაზაში. ბაზის განახლება ხდება პერიოდულად სოციალური აგენტის მიერ ოჯახის შემოწმების განხორციელებით, რა დროსაც მოწმდება ოჯახის წევრების საკუთრების უფლება უძრავ ნივთზე. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება დაადასტურეს მოწმეებმა - ზ.გ–ძემ, რ.ბ–ძემ, გ.ლ–ძემ და ნ.გ–მა;

- მოპასუხის შუამდგომლობით დაკითხული ყველა მოწმე მიუთითებს, რომ სადავო ქონების ნ.კ–ისათვის გადაფორმება საზეიმოდ აღინიშნა ოჯახში;

- დამატებით, მოწმე ნ.გ–მა სასამართლოს ასევე განუმარტა უძრავი ქონების მოპასუხის სახელზე რეგისტრაციასთან დაკავშირებული დეტალები;

- სადავოს არ წარმოადგენს, რომ თ.მ–ძეს არასოდეს, არც ფიზიკურ პირებთან და არც რომელიმე დაწესებულებაში არ განუცხადებია პრეტენზია მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების გასხვისების თაობაზე.

26. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმეში წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებებით, მხარეთა ახსნა-განმარტებებითა და პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოწმედ დაკითხულ პირთა ჩვენებებით დადასტურებული ზემოაღნიშული გარემოებები, პირველი ინსტანციის სასამართლოსაგან განსხვავებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა, ვინაიდან მათი ერთობლივად შეფასებით ცხადად ირკვევა, რომ სადავო გარიგების შესახებ მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო და ეთანხმებოდა ქონების განკარგვას, რაც საფუძლიანს ხდის მოპასუხის/კასატორის მითითებას მეუღლეთა საერთო საკუთრების მართლზომიერი, კანონშესაბამისი განკარგვის თაობაზე და გამორიცხავს გარიგების მიმართ შემძენის არაკეთილსინდისიერებას. ამ მოსაზრების საწინააღმდეგოდ, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს სააპელაციო პალატის მითითებას მასზედ, რომ საქმეში არ არის წარმოდგენილი მოსარჩელის წერილობითი თანხმობა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების გასხვისებაზე. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა მოიხმობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებას და მიუთითებს, რომ განმკარგავს ნებართვას ანიჭებს უფლებამოსილი პირი. ნებართვა არის უფლებამოსილი პირის მიერ გამოთქმული წინასწარი თანხმობა თანხმობასავალდებულო გარიგებასთან დაკავშირებით. კონკრეტულ შემთხვევაში, ნებართვას საფუძვლად უდევს მეუღლეთა საოჯახოსამართლებრივი ურთიერთობა. თანხმობა, სსკ-ის 99.2 (თანხმობას არ სჭირდება გარიგებისათვის დადგენილი ფორმის დაცვა) მუხლის შესაბამისად, არ საჭიროებს თანხმობასავალდებულო გარიგების ფორმას. შესაბამისად, არც უძრავი ნივთის გასხვისებასთან დაკავშირებული თანხმობის ნამდვილობისათვის არაა საჭირო სსკ-ის 323-ე მუხლით გათვალისწინებული ფორმა. იგივე უნდა ითქვას უფლებამოსილი პირის შემდგომ თანხმობაზეც (მოწონებაზე) (იხ. სუსგ საქმეზე ას-506-480-2015, 29.07.2016 წ.), შესაბამისად, გასაზიარებელია კასატორის შედავება მასზედ, რომ მითითებული არგუმენტაციით, ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველი არ არსებობდა.

27. რაც შეეხება კასატორის შედავებას ხანდაზმულობის თაობაზე, პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის განხორციელებადობა (ხანდაზმულობა), მოთხოვნის წარმოშობისა და მისი გამომრიცხველი გარემოებების შემოწმების შემდეგ უნდა იქნეს განხილული. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან მოსარჩელის მოთხოვნის წარმოშობის კანონით დადგენილი სამართლებრივი წანამძღვრები არ არსებობს, პალატა მისი განხორციელების დამაბრკოლებელ გარემოებებს, მოთხოვნის შემაფერხებელი ნორმების საფუძველზე, აღარ შეამოწმებს.

28. სსსკ-ის 411-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებით გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია, თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე; კერძოდ, პალატას მიაჩნია, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს; უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

29. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების თანახმად, აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გაწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას. თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

30. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, პროცესის ხარჯებს შეადგენს სასამართლო ხარჯები და სასამართლოს გარეშე ხარჯები. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლო ხარჯებს შეადგენს სახელმწიფო ბაჟი და საქმის განხილვასთან დაკავშირებული ხარჯები. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, სასამართლოს გარეშე ხარჯებს წარმოადგენს ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯები, დაკარგული ხელფასი (განაცდური), მტკიცებულებათა უზრუნველსაყოფად გაწეული ხარჯები, აგრეთვე მხარეთა სხვა აუცილებელი ხარჯები.

31. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით (სსსკ-ის 53.1 მუხლის ბოლო წინადადება).

32. საკასაციო პალატა ითვალისწინებს წარმომადგენლის მიერ განხორციელებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებებს პირველი და საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში და მიზანშეწონილად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელეს მოპასუხის სასარგებლოდ დაეკისროს წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის - 1140 (760+380) ლარის გადახდა (პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმისწარმოებისთვის დავის საგნის ღირებულების 4%, ხოლო საკასაციო ინსტანციის სასამართლოში საქმისწარმოებისთვის დავის საგნის ღირებულების 2%).

33. საკასაციო სასამართლო აქვე მოიხმობს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილ სტანდარტს, რომლის თანახმად, სასამართლომ მხარეს ხარჯების ანაზღაურება უნდა დააკისროს მხოლოდ იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც ისინი რეალურად და საჭიროებისამებრ იქნა გაღებული იმ მიზნით, რომ აღკვეთილიყო სამოქალაქო უფლების დარღვევა (იხ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „ასანიძე საქართველოს წინააღმდეგ“, საჩივარი № 71503/01, 8/04/2004). სასამართლომ ხარჯების განსაზღვრისას უნდა მოახდინოს მხარის სამართლიანი დაკმაყოფილება (იხ. ასევე სუსგ საქმეზე №ას-923-889-2016, 03/02/2017 წ.; №ას-1330-1250-2017, 12/11/2018 წ.).

34. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 199¹ მუხლის თანახმად, სარჩელის მიღებაზე უარის თქმის, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის, სარჩელის განუხილველად დატოვების ან საქმის წარმოების შეწყვეტის შემთხვევაში სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით (განჩინებით) აუქმებს ამ სარჩელთან დაკავშირებით გამოყენებულ უზრუნველყოფის ღონისძიებას, რაც საჩივრდება ამ გადაწყვეტილების (განჩინების) გასაჩივრებისათვის კანონით დადგენილი წესით. მხარეთა მორიგების შემთხვევაში სასამართლო აუქმებს უზრუნველყოფის ღონისძიებას, თუ მხარეები სხვა რამეზე არ შეთანხმდებიან. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან თ.მ–ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, უნდა გაუქმდეს მისი უზრუნველყოფის მიზნით თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 21 აგვისტოს განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება და ნ.კ–ის (პირადი N.......) სახელზე საკუთრების უფლებით რიცხულ უძრავ ნივთს - მის.: ქ. თბილისი, ა.ა–ის ქ. N26ბ, ს/კ ......., ½ ნაწილში უნდა მოეხსნას ყადაღა.

35. მხარეები გათავისუფლებულნი არიან სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 257.1-ე, 408.3-ე, 411-ე მუხლებით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:

1. ნ.კ–ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება.

3. თ.მ–ძის სარჩელი ნ.კ–ის მიმართ უძრავი ქონებაზე - მის.: ქ. თბილისი, ა.ა–ის ქ. N26ბ, სკ ......., 2011 წლის 9 ივნისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობისა და მისი 1/2 წილის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ არ დაკმაყოფილდეს.

4. თ.მ–ძეს (........) ნ.კ–ის (......) სასარგებლოდ დაეკისროს წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის - 1140 (760+380) ლარის გადახდა.

5. გაუქმდეს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 21 აგვისტოს განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება და ნ.კ–ის (პირადი N.......) სახელზე საკუთრების უფლებით რიცხული უძრავი ნივთზე - მის.: ქ. თბილისი, ა.ა–ის ქ. N26ბ, ს/კ ......, ½ წილს მოეხსნას ყადაღა.

6. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

თამარ ზამბახიძე