საქმე №ას-990-2023 4 ივნისი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ზ.კ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ.კ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 30 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა, სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 30 ნოემბრის განჩინებით – დ.კ–ძისა და ზ.კ–ძის სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა ზესტაფონის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილება, რომლითაც 04.12.2018 წელს გაცემული №181468616 სამკვიდრო მოწმობის (შემდეგში-სადავო სამკვიდრო მოწმობა) ბათილად ცნობისა და სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების შესახებ დ.კ–ძის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი სადავო სამკვიდრო მოწმობა სამკვიდრო მოწმობაში მითითებული სამკვიდრო ქონების 2/3 ნაწილზე; დ.კ–ძეს სადავო სამკვიდრო მოწმობაში მითითებული სამკვიდრო ქონების 2/3 ნაწილზე გაუგრძელდა სამკვიდროს მიღების ვადა გადაწყვეტილების ძალაში შესვლიდან 3 თვით.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1 ბ. და ზ.კ–ძეები არიან ზ.კ–ძისა და გ.კ–ძის შვილები.

2.2 მოსარჩელე დ.კ–ძე არის ბ.კ–ძის შვილი და მოპასუხე ზ.კ–ძის ძმისშვილი.

2.3 20.09.2017წ. NAA2017034636-03 საარქივო ცნობის შესაბამისად, 1986-1994 წლებში კომლის უფროსად რეგისტრირებული იყო ზ.კ–ძე – ოჯახის უფროსი, გ.კ–ძე – ცოლი, ასევე, შვილები: ზ. და ბ.კ–ძეები. 80-იანი წლების ბოლოს ზ.კ–ძე ზ.კ–ძის კომლიდან ამოეწერა და ცალკე კომლად დარეგისტრირდა. ზ.კ–ძეს აქვს მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სახლი, რომელიც მდებარეობს სადავო უძრავი ქონების მომიჯნავედ. შესაბამისად, 1992 წლისათვის კომლის წევრები იყვნენ: ზ.კ–ძე, გ.კ–ძე და ბ.კ–ძე.

2.4 2004 წლის 16 აპრილს გარდაიცვალა კომლის უფროსი ზ.კ–ძე, მისი მეუღლე გ.კ–ძე კი – 2007 წლის 2 მარტს.

2.5 მშობლების ზ. და გ.კ–ძების დანაშთი სამკვიდრო ქონება ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს შვილებმა: ზ. და ბ.კ–ძეებმა, კერძოდ, მშობლების გარდაცვალებისას ბ.კ–ძე იმყოფებოდა რუსეთის ფედერაციაში, თუმცა, მან მშობლების დაკრძალვის ხარჯი გაიღო; ამასთან, ბ.კ–ძის მეუღლე ლალი ნაჭყებია, როგორც გარდაცვლილი ზ.კ–ძის ოჯახის წევრი, დაკრძალვის დღეებში იმყოფებოდა სადავო სახლში, რითაც ბ.კ–ძემ გამოხატა ნება ოჯახის წევრის მეშვეობით მშობლების დანაშთი სამკვიდროს მიღებისა, თუმცა, სამკვიდრო ქონებაზე ზ.კ–ძემ და ბ.კ–ძის მეუღლემ იკამათეს და მისი მეუღლე იძულებული გახდა, დაეტოვებინა სახლი. 2017 წელს ბ.კ–ძე დაბრუნდა საქართველოში და გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა მამისეულ სახლში (კომლის ქონება) ზესტაფონის რაიონის სოფელ ...... ზ.კ–ძის სახელზე გაცემულ სადავო სამკვიდრო მოწმობაში მითითებულია, რომ ბ.კ–ძემ, რომელიც ირიცხებოდა ზ.კ–ძის კომლში, ზ.კ–ძის გარდაცვალების შემდგომ მიიღო მისი სამკვიდრო, თუმცა, თავის სიცოცხლეში ვერ მოასწრო უძრავი ქონების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. სამკვიდრო მოწმობა მოპასუხე ზ.კ–ძეს სადავოდ არ გაუხდია.

2.6 თავად ბ.კ–ძე 2018 წლის 29 მაისს გარდაიცვალა და მას დარჩა პირველი რიგის მემკვიდრე – შვილი დ.კ–ძე (მოსარჩელე).

2.7 05.10.2018 წელს მოპასუხე ზ.კ–ძემ (მეორე რიგის მემკვიდრე) განცხადებით მიმართა ნოტარიუსს 29.05.2018 წელს გარდაცვლილი ძმის - ბ.კ–ძის დანაშთ სამკვიდრო ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემის მოთხოვნით და განცხადებაში მიუთითა, რომ მამკვიდრებელს მის გარდა, სხვა მემკვიდრეები არ დარჩენოდა. შესაბამისად, ნოტარიუსმა გასცა სადავო სამკვიდრო მოწმობა, რომლითაც მოპასუხე ზ.კ–ძემ სრულად მიიღო ძმის - ბ.კ–ძის სამკვიდრო და საკუთრების უფლებით დაირეგისტრირა საჯარო რეესტრში.

2.8 დადგენილია, რომ 27.05.2019 წელს ნოტარიუსმა №190592861 დადგენილებით უარი უთხრა დ.კ–ძეს გარდაცვლილი მამის, ბ.კ–ძის, სამკვიდრო ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე იმ მოტივით, რომ კანონით დადგენილ 6 - თვიან ვადაში სამკვიდრო მოწმობა გაცემული იყო მამკვიდრებლის ძმის – მეორე რიგის მემკვიდრე ზ.კ–ძის სახელზე. მოწმობაში აღნიშნულია, რომ ნოტარიუსისათვის პირველი რიგის მემკვიდრეების არსებობის შესახებ რაიმე სახის ინფორმაცია ცნობილი არ იყო. აღნიშნული გარემოება პირველი ინსტანციის სასამართლო სხდომაზე დაადასტურა მოწმის სახით დაკითხულმა ნოტარიუსმა ნ.ფ–ძემ.

3. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებისას სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში-სსკ-ის) 1507-ე (სამოქალაქო კოდექსი ვრცელდება მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც წარმოიშობა ამ კოდექსის ამოქმედების შემდეგ. იმ ურთიერთობათა მიმართ, რომლებიც წარმოიშვა სამოქალაქო კოდექსის ძალაში შესვლამდე, ამ კოდექსის ნორმები გამოიყენება 1997 წლის 25 ნოემბრიდან წარმოშობილი უფლებებისა და მოვალეობების მიმართ. სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედების გამო, ძალადაკარგული ნორმატიული აქტების საფუძველზე წარმოშობილი ურთიერთობების მიმართ გამოიყენება ეს ნორმატიული აქტები, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ურთიერთობის მონაწილეებს სურთ ერთმანეთს შორის ურთიერთობა ამ კოდექსით მოაწესრიგონ, ან, თუ სამოქალაქო კოდექსი უძრავი ნივთების შესახებ ახალ წესებს ითვალისწინებს) მუხლით და აღნიშნა, რომ, ვინაიდან, მხარეთა შორის ურთიერთობები წარმოშობილია 1997 წლის 25 ნოემბრამდე, ფაქტობრივი გარემოებები სამართლებრივად უნდა შეფასდეს 1964 წლის რედაქციით მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის ნორმებით.

4. საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობებისა და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილებით, ქონება, რომელიც კომლის ქონებას და, შესაბამისად, კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 122-ე-125-ე მუხლების შესაბამისად, თანასაკუთრების უფლებით გადანაწილდა იმ პირებზე, რომელიც იმ პერიოდისთვის კომლის წევრები იყვნენ. ამ დროიდან, ეს ქონება აღარ წარმოადგენდა კომლის ქონებას და გახდა იმ პირთა საერთო საკუთრება თანაბარ წილში, რომლებიც კომლის წევრებს წარმოადგენდნენ.

5. საკოლმეურნეო კომლის კუთვნილი ქონების სამართლებრივ რეჟიმთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკით, რომლის მიხედვით საქართველოში საკოლმეურნეო კომლი 1993 წლამდე არსებობდა. საკოლმეურნეო კომლის ერთ-ერთი და ძირითადი დამახასიათებელი ნიშანი იყო კომლის ყველა შრომისუნარიანი და სრულწლოვანი წევრის კოლმეურნეობის წევრობა, შრომითსაკოლმეურნეო წარმოებაში და კომლის დამხმარე მეურნეობაში მონაწილეობის სავალდებულო ხასიათი. საკოლმეურნეო კომლის წევრები დამხმარე მეურნეობას კომლისათვის განკუთვნილ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთზე საერთო ძალებით აწარმოებდნენ და ამ კომლის ქონების თანამესაკუთრეებად გვევლინებოდნენ. თუ ოჯახში კოლმეურნეობის არცერთი წევრი არ რჩებოდა, საკოლმეურნეო კომლი ისპობოდა და მუშა-მოსამსახურის ოჯახი იქმნებოდა, ხოლო დამხმარე მეურნეობის ადგილს მუშა-მოსამსახურის მეურნეობა იკავებდა. საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქცია) 122-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება კომლის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა. მითითებული კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად კი, კომლის ყველა წევრს, მათ შორის არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც, თანაბარი წილი ეკუთვნოდა. „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის საფუძველზე 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულსამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. შესაბამისად, ქონება, რომელიც კომლის ქონებას და ამავე დროს კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა, აღარ არის კომლის ქონება და თანაბარ წილში იმ პირთა საერთო საკუთრებაა, რომლებიც კომლის წევრებს წარმოადგენენ. აღნიშნულ ქონებაზე ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი.

6. ვინაიდან 1992 წლისათვის კომლის წევრები იყვნენ ზურაბ, გულიკო და ბ.კ–ძეები, 1993 წლიდან კომლის ქონება წარმოადგენდა მათ საერთო საკუთრებას თანაბარ წილში 1/3 - 1/3 ნაწილით. მათგან, ზ.კ–ძე გარდაიცვალა 2004 წლის 16 აპრილს, გ.კ–ძე – 2007 წლის 2 მარტს. გარდაცვლითა დანაშთ სამკვიდრო ქონებას წარმოადგენდა კომლის ქონების 2/3 ნაწილი, რაზეც გაიხსნა სამკვიდრო.

7. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1306-1307-ე, 1319-1320-ე, 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 1336-ე, 1421-ე, 1423-ე, 1424-ე და 1433-ე მუხლების საფუძველზე სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ ზ.კ–ძისა და გ.კ–ძის დანაშთი სამკვიდრო ქონება (რაც წარმოადგენდა კომლის ქონების 2/3 ნაწილს) ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს მათმა შვილებმა - ზ. და ბ.კ–ძეებმა, რამდენადაც დადგენილია, რომ ბ.კ–ძემ, როგორც უშუალოდ, ისე მისი მეუღლის მეშვეობით, გამოავლინა სამკვიდროს მართვა-დაუფლებისაკენ მიმართული ნება მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში. შესაბამისად, ბ.კ–ძის წილმა შეადგინა კომლის ქონების 2/3 ნაწილი, საიდანაც 1/3 იყო კომლის ქონებიდან უშუალოდ მისი წილი და 1/3 მშობლების სამკვიდროდან მიღებული წილი.

8. ბ.კ–ძე გარდაიცვალა 2018 წლის 29 მაისს, შესაბამისად, მის წილ კომლის ქონების 2/3 ნაწილზე გაიხსნა სამკვიდრო.

9. ბ.კ–ძეს დარჩა პირველი რიგის მემკვიდრე – შვილი დ.კ–ძე (მოსარჩელე), ასევე – მეორე რიგის მემკვიდრე ზ.კ–ძე (მოპასუხე), (სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე მუხლი). მართალია, დგინდება, რომ მეორე რიგის მემკვიდრე ზ.კ–ძემ, კანონით დადგენილ 6-თვიან ვადაში მიმართა ნოტარიუსს და მოითხოვა მისი ძმის - ბ.კ–ძის დანაშთ საკვიდრო ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობის გაცემა, რაც დაკმაყოფილდა, თუმცა, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით: ნოტარიუსთან დაწერილი თვით ზ.კ–ძის განცხადებით (სადაც იგი მიუთითებს, რომ მის გარდა სხვა მემკვიდრეები არ არსებობდნენ), ნოტარიუსის მიერ სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე უარის თქმის დადგენილებით (სადაც მითითებულია, რომ პირველი რიგის მემკვიდრეების არსებობის შესახებ რაიმე სახის ინფორმაცია ნოტარიუსისათვის ცნობილი არ იყო), თვით ნოტარიუსის ახსნა-განმარტებით (სადაც იგი ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ ზ.კ–ძეს მისთვის პირველი რიგის მემკვიდრეების არსებობის შესახებ რაიმე სახის ინფორმაცია არ მიუწოდებია) დასტურდება, რომ ზ.კ–ძემ არასწორი ინფორმაცია მიაწოდა თავის 19 წლის ძმისშვილს და უთხრა, რომ ნოტარიუსისათვის უნდა მიემართა ერთი წლის თავზე. მართლაც, დ.კ–ძემ ნოტარიუსს სამკვიდრო მოწმობის გაცემის მოთხოვნით მიმართა ზუსტად ერთი წლის შემდეგ, 2019 წლის 23 მაისს. ამდენად, ზ.კ–ძემ, როგორც მეორე რიგის მეკვიდრემ, ისარგებლა ამ გარემოებით და სრულად მიიღი ძმის დანაშთი სამკვიდრო ქონება, რისი უფლებაც, სხვა შემთხვევაში, მას არ ექნებოდა სსკ-ის 1337-ე მუხლით გათვალისწინებული წესის შესაბამისად.

10. რაც შეეხება სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების შესაძლებლობას, აღნიშნული დასაშვებია სსკ-ის 1426-ე მუხლის სამართლებრივი საფუძვლით, საპატიო მიზეზის არსებობის შემთხვევაში.

11. ამასთან, მემკვიდრის განცხადების საფუძველზე, სასამართლომ შეიძლება მემკვიდრეობის მისაღებად დადგენილი ვადა გააგრძელოს, თუ მემკვიდრემ სასამართლოს მიმართა გონივრულ ვადაში, მას შემდეგ, რაც აღმოიფხვრა სამკვიდროს მიღების ვადის გაშვების მიზეზები. ვადის გაშვების საპატიო საფუძვლები უნდა არსებობდეს სამკვიდროს გახსნიდან 6 თვის განმავლობაში და სამკვიდროს მიღებისათვის კანონით დადგენილი 6-თვიანი ვადის ამოწურვიდან ვადის გაგრძელების მოთხოვნით სასამართლოსათვის მიმართვის თარიღამდე (სუსგ №ას-203-196-2012 27.02.2012).

12. დადგენილია, რომ ბ.კ–ძე გარდაიცვალა 29.05.2018 წელს. მისმა შვილმა დ.კ–ძემ კი, სამკვიდრო მოწმობის გაცემის მოთხოვნით, ბიძის ცრუ რჩევის გამო, ნოტარიუსს მიმართა თითქმის ერთი წლის გასვლისას, 23.05.2019 წელს, ხოლო ნოტარიუსის მიერ 27.05.2019 წლის სამკვიდრო მოწმობის გაცემაზე უარის თქმის შემდგომ, სასამართლოს განსახილველი სარჩელით მიმართა 2 დღეში - 29.05.2019 წელს. ამ გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობდა დ.კ–ძისათვის გონივრული ვადით, გადაწყვეტილების ძალაში შესვლიდან 3 თვით, სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების საფუძველი.

13. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით ძალაში დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა სამკვიდრო მოწმობის 2/3 ნაწილში ბათილად ცნობისა და ამავე ნაწილზე დ.კ–ძისათვის სამკვიდროს მიღების ვადის გაგრძელების ნაწილში.

14. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე ზ.კ–ძემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების ნაწილობრივ გაუქმება და დაკმაყოფილებულ ნაწილში სარჩელის უარყოფა.

15. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

16. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

17. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

18. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

19. საკასაციო საჩივრის თანახმად, სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ სადავო უძრავი ქონება იყო ბ. და ზ.კ–ძეების მამის - ზ.კ–ძის საკუთრება. უშუალოდ ბ.კ–ძეს არ გააჩნდა საკუთრებაში რაიმე უძრავი ქონება.

20. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი დაუსაბუთებელია და არ ქმნის მისი დასაშვებად ცნობის წინაპირობებს.

21. განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ მოსარჩელე - დ.კ–ძის მამკვიდრებელს - 2019 წლის 29 მაისს გარდაცვლილ ბ.კ–ძეს საკუთრებაში ჰქონდა უძრავი ქონება, კერძოდ, 20.09.2017წ. NAA2017034636-03 საარქივო ცნობით დასტურდება, რომ 1986-94 წწ-ში კომლის წევრებად რეგისტრირებულნი იყვნენ ზ.კ–ძე (ოჯახის უფროსი), გ.კ–ძე (მეუღლე), ზ. და ბ.კ–ძეები (შვილები). 80-იანი წლების ბოლოს ზ.კ–ძე ზ.კ–ძის კომლიდან ამოეწერა და ცალკე კომლად დარეგისტრირდა. შესაბამისად, 1992 წლისათვის კომლის წევრებად რეგისტრირებულნი იყვნენ: ზ.კ–ძე, გ.კ–ძე და ბ.კ–ძე. „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის საფუძველზე 1993 წლიდან სახელმწიფო მეურნეობები და კოლმეურნეობები ახალ ორგანიზაციულ-სამართლებრივ ფორმაზე გადავიდა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლმა არსებობა შეწყვიტა და ქონება, რომელიც კომლის ქონებას და, ამავდროულად, კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას წარმოადგენდა, აღარ მიიჩნეოდა კომლის ქონებად და გახდა იმ პირთა საერთო საკუთრება თანაბარ წილში, რომლებიც იმ დროისათვის კომლის წევრებს წარმოადგენდნენ. აღნიშნულ ქონებაზე გავრცელდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საკუთრების საერთო რეჟიმი (იხ. სუსგ-ები №ას-923-2022, 22 თებერვალი, 2024 წელი, პ.5; №ას-1778-1756-2011, 29.06.2012წ.). ამდენად, ზ.კ–ძის, გ.კ–ძისა და ბ.კ–ძის საკუთრების უფლება გავრცელდა ქონების 1/3 - 1/3 ნაწილზე.

22. დადგენილია, რომ ზ.კ–ძე გარდაიცვალა 2004 წლის 16 აპრილს, ხოლო მისი მეუღლე გ.კ–ძე – 2007 წლის 2 მარტს. მათი დანაშთი სამკვიდრო ქონება ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს შვილებმა: ზ. და ბ.კ–ძეებმა. 2017 წელს ბ.კ–ძე დაბრუნდა საქართველოში და გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა მამისეულ სახლში, ზესტაფონის რაიონის სოფელ ........

23. ამდენად, კასატორის პრეტენზია, რომ სადავო უძრავი ქონება იყო ზ.კ–ძის (ბ. და ზ.კ–ძის მამა) საკუთრება, ხოლო ბ.კ–ძეს გარდაცვალების დროისათვის მასში წილი არ გააჩნდა ვერ იქნება გაზიარებული, ვინაიდან, დადგენილია, რომ ბ.კ–ძის წილმა მოიცვა, როგორც კომლის საერთო ქონების 1/3, ასევე – კომლის ქონების დარჩენილ ნაწილში მშობლების სამკვიდროდან მიღებული წილი.

24. საკასაციო პალატა დამატებით აღნიშნავს, რომ ბ.კ–ძის გარდაცვალებით მის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე გაიხსნა სამკვიდრო (სკ-ის 1319-ე, 1320-ე, 1328-ე მუხლები). სკ-ის 1336-ე მუხლის თანახმად, წინა რიგის, თუნდაც ერთ-ერთი მემკვიდრის არსებობა გამორიცხავს შემდგომი რიგის მემკვიდრეობას. განსახილველ შემთხვევაში, დ.კ–ძე (მოსარჩელე), როგორც პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრე, უფლებამოსილი გახდა სრულად მიეღო მამკვიდრებელ (მამა) ბ.კ–ძის მემკვიდრეობა, თუმცა, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მოსარჩელეს (ერთ-ერთი აპელანტი) საკასაციო საჩივრით არ გაუსაჩივრებია, სარჩელის მოთხოვნის უარყოფილი ნაწილის მართლზომიერებაზე საკასაციო პალატა ვერ იმსჯელებს.

25. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

26. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 400 ლარის 70% – 280 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ზ.კ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორს ზ.კ–ძეს (პ/ნ N.........) დაუბრუნდეს ქ. შ–ის (პ/ნ ........) მიერ 2023 წლის 14 აგვისტოს №18205013943 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 400 ლარის 70% – 280 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი