საქმე №ას-1421-2023 23 სექტემბერი, 2024 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტო (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე - გ.დ–ვა (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 11 აგვისტოს განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 11 აგვისტოს განჩინებით ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს (შემდგომში - „მოპასუხე“, „სააგენტო“ ან „კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლო სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილება, რომლითაც გ.დ–ვას (შემდგომში - „მოსარჩელე”) სარჩელი მოპასუხის მიმართ დაკმაყოფილდა და მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2 500 ლარის გადახდა.
2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
2.1. მოპასუხის 21.12.2015წ. N E-290-3-17275 გადაწყვეტილებით ქ. თბილისის თვითმმართველი ერთეულის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ელექტრონული აუქციონის წესით სასყიდლიანი სარგებლობის უფლებით გადაცემის შესახებ გამართულ ელექტრონულ აუქციონში გამარჯვებულად გამოცხადდა მოსარჩელე.
2.2. მხარეთა შორის 2015 წლის 25 დეკემბერს გაფორმდა უძრავი ქონების სარგებლობის უფლებით გადაცემის N 2-290-3-17275 ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც, მოპასუხემ მოსარჩელეს იჯარით გადასცა ქ. თბილისში, ………. მიმდებარედ 160 კვ.მ მიწის ნაკვეთი (ს.კ…), კვების ობიექტის მოწყობის მიზნით, 7 წლის ვადით.
2.3. ხელშეკრულების 2.1 პუნქტის თანახმად, სარგებლობის ყოველწლიური საფასური - საიჯარო ქირა შეადგენდა 5 150 ლარს; ხელშეკრულების 2.4 პუნქტის შესაბამისად, საიჯარო ქირის გადახდა უნდა განხორციელებულიყო 3 თვეში ერთხელ, არაუგვიანეს სამთვიანი პერიოდის გასვლის უკანასკნელი დღისა. გადახდის ვადა უნდა ათვლილიყო ხელშეკრულების ხელმოწერის დღიდან; ხელშეკრულების 2.5 პუნქტის მიხედვით, მოიჯარეს გადახდილი „ბე“ ეთვლებოდა ბოლო წლის საიჯარო ქირის გადახდაში; ხელშეკრულების 3.2.1 პუნქტის თანახმად, მეიჯარე ვალდებული იყო უზრუნველეყო მოიჯარის მიერ საიჯარო საგნით შეუფერხებელი სარგებლობა და ხელი არ შეეშალა მისთვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უფლებების განხორციელებაში; ხელშეკრულების 5.2.3 პუნქტის თანახმად, საიჯარო ურთიერთობა შეიძლება შეწყვეტილიყო თუ მოიჯარე არ გადაიხდიდა ქირას გადახდის ვადის დადგომიდან 3 თვის განმავლობაში.
2.4. „ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესების დამტკიცების შესახებ“ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 24.05.2016წ. N14-39 დადგენილებით მოსარჩელისთვის იჯარით გადაცემულ ტერიტორიაზე გავრცელდა საზოგადოებრივ-საქმიანი ზონა 2-ის (სსზ-2) რეგლამენტი, რის შედეგადაც მასზე აიკრძალა ნებისმიერი სახეობის შენობა-ნაგებობის განთავსება, შესაბამისად, შეუძლებელი გახდა იჯარის საგნის სახელშეკრულებო მიზნით გამოყენება.
2.5. სსიპ ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 01.03.2017წ. გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს უარი ეთქვა საიჯარო ფართზე მსუბუქი კონსტრუქციის კაფის განთავსებაზე იმ მოტივით, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ 24.05.2016წ. მიღებული N14-39 დადგენილების თანახმად, საიჯარო ქონებაზე ვრცელდებოდა საზოგადოებრივ-საქმიანი ზონა 2.
2.6. საზოგადოებრივ-საქმიანი ზონა 2 (სსზ-2) წარმოადგენს მაღალი ინტენსივობის შერეულ საზოგადოებრივ-საქმიან ქვეზონას, რომელიც მოიცავს საქალაქო განაშენიანებული ტერიტორიების საზღვრებში არსებულ/დაგეგმილ საზოგადოებრივი გამოყენების (და მის დამხმარე) ტერიტორიებს. საზოგადოებრივ-საქმიანი ზონა 2-ში განაშენიანების დომინირებულ სახეობას შეადგენს ობიექტები საზოგადოებრივი დანიშნულების ფუნქციებით. შესაძლებელია საზოგადოებრივ-საქმიანი ზონის ფუნქციონირების უზრუნველმყოფი საცხოვრებელი შენობების/სამყოფების, როგორც არადომინირებული სახეობის არსებობა, არაუმეტეს შენობის საერთო ფართობის 25%-ისა. ვინაიდან საიჯარო ქონებაზე ვრცელდებოდა საზოგადოებრივ-საქმიანი ზონა 2-ის რეგლამენტი, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეს განემარტა, რომ იჯარით გადაცემული მიწის ნაკვეთი ვერ აკმაყოფილებდა დასახელებული დადგენილებით სამშენებლო მიწის ნაკვეთისთვის დადგენილ მინიმალურ პარამეტრებს და უარი ეთქვა მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ განვითარებასთან დაკავშირებით დადებითი ქალაქგეგმარებითი დასკვნის გაცემაზე.
2.7. მოპასუხემ 07.12.2017წ. ბრძანებით ვალდებულების დარღვევის გამო მოსარჩელესთან შეწყვიტა იჯარის ხელშეკრულება.
2.8. მოსარჩელემ მოპასუხეს იჯარის ხელშეკრულების გაფორმებისას ბეს სახით გადაუხადა 2 500 ლარი.
2.9. მოსარჩელეს იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოპასუხის მიმართ რაიმე დავალიანება არ გააჩნია.
3. სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე, 266-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ როგორც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 01.05.2019წ. გადაწყვეტილებით დგინდება, მხარეთა შორის საიჯარო ხელშეკრულება შეწყდა არა 2017 წლის 07 დეკემბერს, მოიჯარის მხრიდან ვალდებულების დარღვევის გამო, არამედ 2016 წლის 24 მაისს „ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესების დამტკიცების შესახებ“ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 24.05.2016წ. N14-39 დადგენილების მიღების დღიდან, როდესაც იჯარის საგანი ხელშეკრულების მიზნით გამოყენებისთვის უვარგისი (ნაკლიანი) გახდა. ამდენად, აპელანტის განმარტება, რომ მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება შეწყდა ცალმხრივად, ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულების დარღვევის გამო, უსაფუძვლოა.
4. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის განმარტება, რომ „ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული ქონების სარგებლობის უფლებით გადაცემის წესის დამტკიცების შესახებ” ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 22.12.2014წ. N19-72 დადგენილებით დამტკიცებული წესის მე-3 მუხლის მე-12 პუნქტის შესაბამისად, მოსარჩელის მიერ 2015 წლის 21 დეკემბრის N290 აუქციონში ბეს სახით გადახდილი თანხა უკან დაბრუნებას არ ექვემდებარება. სასამართლოს განმარტებით, მართალია, აღნიშნული წესის მე-3 მუხლის მე-12 პუნქტის შესაბამისად, აუქციონში გამარჯვებულის ინიციატივით, ასევე, აუქციონში გამარჯვებულის მიერ ხელშეკრულების პირობების დარღვევის გამო ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში, აუქციონში გამარჯვებულს ბეს სახით გადახდილი თანხა უკან არ უბრუნდება, თუმცა მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების თანახმად, მოსარჩელის მიერ ბეს სახით გადახდილი 2 500 ლარი უნდა ჩათვლილიყო ვალდებულებით გათვალისწინებული გადასახდელის ანგარიშში, კერძოდ, ბოლო წლის საიჯარო ქირის გადასახადში. როგორც ზემოთ აღინიშნა, მხარეთა შორის საიჯარო ხელშეკრულება მოსარჩელის მხრიდან ვალდებულების დარღვევის გამო არ შეწყვეტილა და ხელშეკრულება დადებიდან რამდენიმე თვეში შეწყდა ვადამდე, რადგან იჯარის საგანი ნაკლიანი გახდა. შესაბამისად, ბეს სახით გადახდილი თანხა ბოლო წლის საიჯარო ქირის გადასახადში ვეღარ ჩაითვლება და უკან დაბრუნებას ექვემდებარება. აღნიშნული კი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა” ქვეპუნქტის თანახმად, სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველია.
5. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.
6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
7. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.
8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.
10. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.
11. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ წარმოუდგენია.
12. საკასაციო საჩივრის თანახმად:
12.1. საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით, მათ შორის, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, რომელსაც თავად მოსარჩელე ეყრდნობა, დასტურდება, რომ მოპასუხემ დაარღვია ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება და არ გადაიხადა ხელშეკრულების შეწყვეტამდე არსებული საიჯარო ქირა, ასევე, აუქციონის ჩატარების მომსახურების საფასური და პირგასამტეხლო. პასუხგაუცემელია რატომ დაეკისრა მოსარჩელეს აღნიშნული გადაწყვეტილებით საიჯარო ქირისა და პირგასამტეხლოს გადახდა, თუკი მის მიერ ვალდებულება არ არის დარღვეული;
12.2. მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება შეწყვეტილია მოსარჩელის მიერ ვალდებულების დარღვევის გამო, ხოლო აღნიშნული კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით კი დადგენილია მხოლოდ შეწყვეტის თარიღი, რადგან მოსარჩელე 2016 წლის 24 მაისამდეც არღვევდა ხელშეკრულებას;
12.3. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 22.12.2014წ. N19-72 დადგენილებით დამტკიცებული ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ქონების აუქციონის ფორმით პრივატიზების წესის მე-3 მუხლის მე-12 პუნქტის შესაბამისად, აუქციონში გამარჯვებულის ინიციატივით, ასევე, აუქციონში გამარჯვებულის მიერ ხელშეკრულების პირობების დარღვევის გამო ხელშეკრულების შეწყვეტის შემთხვევაში, აუქციონში გამარჯვებულს ბეს სახით გადახდილი თანხა უკან არ უბრუნდება;
12.4. საქმის მასალების ანალიზით დგინდება, რომ სააგენტოს 06.02.2017წ. და 31.08.2017წ. წერილებით მოსარჩელეს ეცნობა საიჯარო პირობების შეუსრულებლობის შემთხვევაში ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე. ვინაიდან აღნიშნულს მოსარჩელის მხრიდან შესაბამისი რეაგირება არ მოჰყოლია, სააგენტომ 07.12.2017წ. ბრძანებით მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება შეწყვიტა ცალმხრივად, ხელშეკრულების პირობების დარღვევის გამო;
12.5. არც სასამართლოს დაუდგენია და არც მოსარჩელეს წარუდგენია უსაფუძვლო გამდიდრების წინაპირობების არსებობის დამადასატურებელი მტკიცებულებები.
13. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას მხარეთა შორის დადებული იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტის თარიღთან და საფუძველთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, მხარეები თავისუფლდებიან მტკიცებულებათა წარმოდგენისაგან ისეთი ფაქტების დასადასტურებლად, რომლებსაც თუმცა ემყარება მათი მოთხოვნები თუ შესაგებელი, მაგრამ დამტკიცებას არ საჭიროებენ. ესენია ფაქტები, რომლებიც დადგენილია ერთ სამოქალაქო საქმეზე სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, თუ სხვა სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ.
14. ამდენად, წინასწარ დადგენილი ძალის მქონე ფაქტებად კანონმდებელი განიხილავს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილ ფაქტებს და მხარეს მათ დასადასტურებლად მტკიცებულებათა წარდგენის ვალდებულებისაგან ათავისუფლებს იმ შემთხვევაში, თუ სამოქალაქო საქმის განხილვისას იგივე მხარეები მონაწილეობენ, ანუ პრეიუდიციული ძალის მქონედ ფაქტობრივი გარემოების მიჩნევისათვის სავალდებულოა, არსებობდეს სამოქალაქო საქმეზე მიღებული კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო გადაწყვეტილება და ამ გადაწყვეტილების სუბიექტები სხვა სამოქალაქო საქმის მხარეებად გვევლინებოდნენ. თავად პრეიუდიციულ ფაქტებში იგულისხმება ისეთი იურიდიულად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებითაც განსაზღვრულია მხარეთა მატერიალურ-სამართლებრივი ურთიერთობით გათვალისწინებული უფლებები და ვალდებულებები, რაც საფუძვლად დაედო გადაწყვეტილების გამოტანას. პრეიუდიციულობის შემოწმების დროს მნიშვნელობა ენიჭება როგორც იმ პროცესუალურ-სამართლებრივ კრიტერიუმებს, რომლითაც განისაზღვრება კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ფორმალური მოთხოვნები, ასევე, ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს (იხ. სუსგ საქმე Nას-827-791-2014, 13 ნოემბერი, 2015 წელი; Nას-58-56-2016, 26 თებერვალი, 2016 წელი).
15. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 266-ე მუხლის მიხედვით, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე, მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე, სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი. აღნიშნული მუხლით დადგენილია სასამართლო გადაწყვეტილების მატერიალური კანონიერი ძალა, რომელიც უზრუნველყოფს გადაწყვეტილების საბოლოო ხასიათსა და სავალდებულობას არა მარტო კონკრეტული პროცესისათვის, არამედ მის ფარგლებს გარეთაც.
16. წინამდებარე საქმეში წარდგენილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 01.05.2019წ. კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილია, რომ მხარეთა შორის დადებული იჯარის ხელშეკრულება შეწყდა 2016 წლის 24 მაისს, რაც დაკავშირებული იყო ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ N14-39 დადგენილების მიღებასთან (იხ. ს.ფ. 28-38, 01.05.2019წ. გადაწყვეტილების 3.2.2 პუნქტი). კერძოდ, ამ დადგენილებით დამტკიცებული „ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიების გამოყენებისა და განაშენიანების რეგულირების წესებით“ იჯარის საგნის (უძრავი ქონების) მიმართ განსაზღვრული მინიმალური პარამეტრების გათვალისწინებით, შეუძლებელი გახდა იჯარის საგნის ხელშეკრულების მიზნით გამოყენება. აღნიშნული გადაწყვეტილების სუბიექტები განსახილველი სამოქალაქო საქმის მხარეებს წარმოადგენენ. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტი იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტასთან დაკავშირებით მართებულად მიიჩნია პრეიუდიციული ძალის მქონე ფაქტობრივ გარემოებად.
17. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ წინამდებარე საქმეში პრეიუდიციულ ფაქტად მიჩნეულია მხოლოდ ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მხარეთა შორის დადებული იჯარის ხელშეკრულება შეწყდა 2016 წლის 24 მაისს, ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ N14-39 დადგენილების მიღების დღიდან, როდესაც იჯარის საგანი ხელშეკრულებით განსაზღვრული მიზნით გამოყენებისათვის უვარგისი გახდა, რაც არ არის დაკავშირებული მოსარჩელის მიერ საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულების დარღვევასთან, წინამდებარე საქმეში სასამართლოს ეს გარემოება არ დაუდგენია.
18. ამასთან, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში დადგენილია, რომ მხარეთა შორის დადებული იჯარის ხელშეკრულება შეწყდა არა მოიჯარის მიერ ვალდებულების დარღვევის გამო, არამედ იმ საფუძვლით, რომ საკანონმდებლო ცვლილებებიდან გამომდინარე შეუძლებელი გახდა იჯარის საგნის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მიზნით გამოყენება, სახეზე არ არის „ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის საკუთრებაში არსებული ქონების სარგებლობის უფლებით გადაცემის წესის“ მე-3 მუხლის მე-12 პუნქტით განსაზღვრული ბეს უკან დაბრუნებაზე უარის თქმის წინაპირობები.
19. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში.
20. აღნიშნული სამართლებრივი ნორმის მიზნიდან გამომდინარეობს ერთმნიშვნელოვანი დასკვნა, რომ კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის სახეზე უნდა იყოს ერთი პირის გამდიდრება მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს სამართლებრივ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობდა, ან შემდგომში მოიშალა. ამასთან, მნიშვნელობა არა აქვს იმ გარემოებას თუ რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი – თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების, თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად ან განხორციელდა იგი მათი ნების საწინააღმდეგოდ. ასევე, არ აქვს მნიშვნელობა ამ სამართალურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტთა ბრალეულობას, კეთილსინდისიერებასა და მათ მიერ განხორციელებული მოქმედებების მართლზომიერებასა თუ მართლწინააღმდეგობას. კონდიქციური ვალდებულების არსებობის სამართლებრივი საფუძვლით სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია დადგინდეს მხოლოდ ობიექტური შედეგი, რაც გულისხმობს ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენას (დაზოგვას) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე. აუცილებელია, რომ გამდიდრება მოხდეს სხვის ხარჯზე, რის შედეგადაც ერთი პირის ქონების გაზრდა ხდება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე (იხ. სუსგ საქმე Nას-360-342-2015, 03 ივნისი, 2015 წელი).
21. ამასთან, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენება ხდება მოთხოვნის სხვა საფუძვლებთან სუბსიდიარულად, რაც იმას ნიშნავს, რომ, თუ არსებობს სასარჩელო მოთხოვნის შესაძლო დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძველი (მოთხოვნათა კონკურენცია), უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლის ნორმების, როგორც მოთხოვნის საფუძვლის, გამოყენება ბოლოს უნდა განხორციელდეს, ანუ მას შემდეგ, რაც გამოირიცხება მოთხოვნის დაკმაყოფილება სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძვლებიდან. ამასთან, უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების საფუძველზე მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის სახეზე კუმულატიურად უნდა იყოს რამდენიმე პირობა, კერძოდ: მოპასუხის გამდიდრება; მოპასუხის გამდიდრების შესატყვისად მოსარჩელის ქონებრივი დანაკლისი; მატერიალურ სიკეთეთა ამგვარი გადანაცვლების უსაფუძვლობა (იხ. სუსგ საქმე Nას-1249-1269-2011, 04 აპრილი, 2012 წელი).
22. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ იჯარის ხელშეკრულების მიხედვით მოსარჩელის მიერ ბეს სახით გადახდილი თანხა უნდა ჩათვლილიყო ბოლო წლის საიჯარო ქირის გადასახადში. შესაბამისად, ვინაიდან მხარეთა შორის დადებული იჯარის ხელშეკრულება შეწყდა ვადამდე, ხოლო შეწყვეტის საფუძველს მოსარჩელის მხრიდან ვალდებულების დარღვევა არ წარმოადგენდა, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოსარჩელის მიერ ბეს სახით გადახდილი თანხა ბოლო წლის საიჯარო ქირის გადასახადში ვეღარ ჩაითვლება და ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმიდან გამომდინარე, მოსარჩელისათვის დაბრუნებას ექვემდებარება.
23. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე წინაპირობა, კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
24. „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „უ1“ ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;
2. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ე. გასიტაშვილი
