საქმე №ას-1133-2018 26 ივლისი, 2024 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი (მოსარჩელე) – შპს „მ–ი ...-ის“ დამფუძნებელი ჯ.ლ–ძე

მოწინააღმდეგე მხარე (მოპასუხე) – სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 31 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი _ მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში შპს „მ–ი ...-ის“ აღდგენა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 27 აპრილის გადაწყვეტილებით შპს ,,მ–ი ...’’-ის დამფუძნებლი/პარტნიორისა და იმავდროულად დირექტორის ჯ.ლ–ძის სარჩელი (შემდეგში: მოსარჩელე, საწარმოს დამფუძნებელი პარტნიორი და იმავდროულად დირექტორი, აპელანტი ან კასატორი) მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში შპს ,,მ–ი ...-ის’’ (შემდეგში: საწარმო ან შპს) აღდგენის მოთხოვნის თაობაზე სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს (შემდეგში: მოპასუხე: საჯარო რეესტრი ან მარეგისტრირებული ორგანო) წინააღმდეგ არ დაკმაყოფილდა (მოსარჩელე მის მიერ აღძრული სარჩელის იურიდიულ ინტერესად იმაზე მიუთითებს, რომ სასამართლოს მიერ საწარმოს მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში აღდგენის შემთხვევაში, შპს, როგორც აქტიური იურიდიული პირი, ჩაერთვება სამოქალაქო ბრუნვაში, განახორციელებს თავის მოთხოვნებს მოვალეების მიმართ, შეასრულებს ნაკისრ ვალდებულებებს, ამასთან დაიბრუნებს კუთვნილ ქონებებს, რომლებიც მოძიებულია და უნდა დაუბრუნდეს მის კანონიერ მესაკუთრეს - იხ. სარჩელი- ტ.1, ს.ფ.3).

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 31 მაისის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა საწარმოს დამფუძნებელი პარტნიორის სარჩელი და უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება.

3. განსახილველ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

3.1. შპს ,,მ–ი ...’ წარმოადგენდა მეწარმე სუბიექტს, ის 2006 წლის 15 მარტს რეგისტრირებული იქნა საგადასახადო ინსპექციაში და მიენიჭა ს/ნ...;

3.2. შპს-ის პარტნიორები იყვნენ: მ.ბ–ძე - 5.00000000%, გ.ლ–ძე - 5.00000000%, თ.ყ–ი 15.00000000% და წინამდებარე დავის მოსარჩელე- 75.00000000% (იხ. ტ.1, ს. ფ. 19-29);

3.3. საწარმოს მიმართ გაკოტრების საქმის წარმოება დაიწყო 2009 წლის 4 ნოემბერს. მეურვედ დანიშნული იქნა ნ.ბ–ი (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განჩინება №2/8147-09 - ტ.1, ს. ფ. 30-31);

3.4. საწარმოს მიმართ გაკოტრების საქმის წარმოების დასრულების და მისი

(ს/ნ .....) რეგისტრაციის გაუქმების შესახებ განჩინება მიღებული იქნა 2012 წლის 27 ივნისს. აღნიშნული განჩინება შპს-ამ გაასაჩივრა კერძო საჩივრით, რაც არ დაკმაყოფილდა (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 27/06/2012 წლის განჩინება №2/8147-09 - ტ.1, ს. ფ. 32-33);

3.5. შპს-ის (ს/ნ .......) რეგისტრაციის გაუქმების შესახებ გადაწყვეტილება საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ მიღებული იქნა 2014 წლის 30 მაისს (იხ. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს გადაწყვეტილება # B14057498/3 (30/05/2014)- ტ..1 , ს. ფ. 61);

4. არ იქნა გაიზიარებული საწარმოს დამფუძნებელი/პარტნიორისა და იმავდროულად დირექტორის (მოსარჩელის/აპელანტის) წარმომადგენლის მტკიცება იმის თაობაზე, რომ შპს-ას გააჩნდა 8 000 000-მდე ლარის ქონება, რომელიც მეურვემ არ მოიძია, რადგან ამ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება მოსარჩელე მხარის წარმომადგენელს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია.

5. სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 102-ე მუხლის პირველი ნაწილზე მიუთითა, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამდენად, ამ ნორმის დანაწესი განსაზღვრავს, თუ რომელი გარემოებები უნდა დამტკიცდეს სამოქალაქო საქმის განხილვის და გადაწყვეტის მიზნით (მტკიცების საგანი) და ვინ, ე.ი. რომელმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს ეს გარემოებები (მტკიცების ტვირთი). მტკიცების საგნის განსაზღვრისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს სარჩელსა და მოპასუხის შესაგებელს. მტკიცების საგანს შეადგენენ ფაქტები, რომლებზეც მოსარჩელე და მოპასუხე ამყარებენ თავიანთ სასარჩელო მოთხოვნებსა და სარჩელის წინააღმდეგ მიმართულ შესაგებელს.

6. სასამართლომ მიუთითა ,,მეწარმეთა შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-5 პრიმა მუხლის პირველ ნაწილზე (დავის გადაწყვეტის დროისათვის მოქმედი რედაქციით), რომლის თანახმად, საწარმოს რეგისტრირებული მონაცემების ცვლილების რეგისტრაციის მოთხოვნის უფლება აქვს დაინტერესებულ პირს. ტერმინი „დაინტერესებული პირი“ ამ კანონში გამოიყენება „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული მნიშვნელობით. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 პრიმა მუხლის მე-2 ნაწილით საწარმოს რეგისტრირებული მონაცემების ცვლილების საფუძველია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს სათანადო წესით მიღებული და დამოწმებული გადაწყვეტილება ან უფლებამოსილი პირების მიერ საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული წესით შედგენილი გარიგება. იმავე მუხლის მე-3 ნაწილით კი, საწარმოს რეგისტრირებული მონაცემების ცვლილება გულისხმობს საწარმოს ლიკვიდაციის ან რეორგანიზაციის პროცესის, გადახდისუუნარობის, გაკოტრების ან რეაბილიტაციის საქმის წარმოების დაწყებისა და შეწყვეტის, ლიკვიდატორის, მეურვის, რეაბილიტაციის მმართველის ან გაკოტრების მმართველის, ასევე სარეგისტრაციო დოკუმენტის ცვლილების შესახებ ინფორმაციის ასახვას მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში;

7. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, განსახილველ შემთხვევაში სადავო არ არის, რომ შპს-ის მიმართ გაკოტრების საქმის წარმოება დაიწყო 2009 წლის 4 ნოემბერს, თვითონ საწარმოსავე განცხადების საფუძველზე. მეურვედ დანიშნული იქნა ნ.ბ–ი. საწარმოს (ს/ნ .........) მიმართ გაკოტრების საქმის წარმოების დასრულებისა და მისი რეგისტრაციის გაუქმების შესახებ სასამართლოს განჩინება მიღებული იქნა 2012 წლის 27 ივნისს. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, განსახილველ შემთხვევაში სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 27.06.2012 წლის განჩინებით დასტურდება, რომ შპს-ის მიმართ გაკოტრების საქმის წარმოების დასრულების მომენტში ამ უკანასკნელის ბალანსზე ქონება არ ჰქონდა. საწარმოს დამფუძნებელი პარტნიორი და იმავდროულად დირექტორი საწარმოს მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში გაკოტრების რეჟიმში აღდგენას იმ საფუძვლით მოითხოვს, რომ გაკოტრების საქმის წარმოების პროცესში გაკოტრების მმართველის და მეურვის მიერ სრულად არ იქნა მოძიებული მოვალის ქონება, შესაბამისად, სამეურვეო ქონების სრულად მოძიებამდე და რეალიზაციამდე არ არსებობდა ვალაუვალი მოვალის მიმართ გაკოტრების საქმის წარმოების დასრულების საფუძველი. გარდა ამისა, აპელანტი მეწარმეთა და არასემეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში საწარმოს რეგისტრაციის აღდგენის მოთხოვნას უკავშირებს ასევე გაკოტრების წარმოების დასრულების შემდეგ საწარმოს პარტნიორის მიერ ქონების აღმოჩენის ფაქტს. სსსკ-ის მე-4 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამოქალაქო სამართალწარმოება უნდა განხორციელდეს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. ამ პრინციპის თანახმად, თითოეული მხარე სარგებლობს თანაბარი შესაძლებლობით, რომ მათ განკარგონ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის საპროცესო საშუალებები, ამასთან, შეჯიბრებითობა გულისხმობს მხარეთა უფლებას, მიუთითონ ფაქტებზე თავიანთი მოთხოვნების, თუ შესაგებლის დასასაბუთებლად და წარმოადგინონ მტკიცებულებები ამ ფაქტების დადასტურება-დამტკიცებისათვის. ამდენად, სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თითოეული მხარის უფლებრივ ტვირთს წარმოადგენს იმ ფაქტების მითითება და დამტკიცება, რომლითაც მხარეებს სურთ დაასაბუთონ თავიანთი სასარჩელო მოთხოვნები ან გააქარწყლონ სასარჩელო მოთხოვნათა დასასაბუთებლად მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

8. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ იმ პირობებში, როდესაც სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით დასტურდება საწარმოს გაკოტრების საქმის წარმოების დასრულების ეტაპზე ამ უკანასკნელის ბალანსზე ქონების არარასებობის ფაქტი, საწინააღმდეგო გარემოების, კერძოდ, გაკოტრების მმართველის და მეურვის მიერ მოვალის ქონების არასრულად მოძიებისა და გაკოტრების საქმის დასრულების ეტაპზე მოვალის ბალანსზე ქონების არსებობის დადასტურების მტკიცების ტვირთი მოსარჩელე მხარეზე იყო.

9. სასამართლომ მიუთითა ,,გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ’’ საქართველოს კანონის 42-ე მუხლის პირველ პუნქტზე (დავის განხილვის დროს მოქმედი რედაქციით), რომლის შესაბამისად, გაკოტრების საქმის წარმოება დასრულდება გაკოტრების მმართველის მიერ სამეურვეო ქონების რეალიზაციისა და რეალიზაციით მიღებული თანხის ამ კანონის შესაბამისად განაწილებისთანავე. იმავე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, გაკოტრების მმართველისა და კრედიტორთა ინფორმაციის შესაბამისად, სასამართლოს გამოაქვს განჩინება გაკოტრების საქმის წარმოების დასრულებისა და საწარმოს სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრაციის გაუქმების შესახებ. განსახილველ შემთხვევაში შპს ,,მ–ი ...’’-ის (ს/ნ....) რეგისტრაციის გაუქმების შესახებ გადაწყვეტილება საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ მიღებული იქნა 2014 წლის 30 მაისს.

10. სასამართლომ ,,გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ’’ საქართველოს კანონის 42-ე მუხლის მე-5 პუნქტზე (დავის განხილვის დროს მოქმედი რედაქციით) დაყრდნობით განმარტა, რომ თუ საწარმოს სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრაციის გაუქმების შემდეგ აღმოჩნდება ქონება, რომელიც ეკუთვნოდა გაუქმებულ საწარმოს, აღსრულების ეროვნული ბიურო ამ ინფორმაციას აქვეყნებს „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეს“ ოფიციალურ ვებგვერდზე. კრედიტორი, რომლის მოთხოვნაც არ დაკმაყოფილებულა, უფლებამოსილია, აღნიშნული ინფორმაციის გამოქვეყნებიდან 15 დღის განმავლობაში მიმართოს აღსრულების ეროვნულ ბიუროს და მოითხოვოს ასეთი ქონების აუქციონის წესით რეალიზაცია. აღსრულების ეროვნული ბიურო უზრუნველყოფს ამ კანონის 38-ე მუხლით განსაზღვრული წესით ქონების რეალიზაციას და ქონების რეალიზაციიდან მიღებულ თანხას ანაწილებს იმ კრედიტორთა შორის, რომლებმაც დადგენილ ვადაში მიმართეს, მათი მოთხოვნების რიგითობის გათვალისწინებით. თუ კრედიტორი დადგენილ ვადაში არ მიმართავს აღსრულების ეროვნულ ბიუროს, ან აუქციონზე ქონება არ გაიყიდა, ან კრედიტორმა უარი თქვა ქონების ნატურით საკუთრებაში მიღებაზე, ქონება მიექცევა სახელმწიფო საკუთრებაში.

11. სასამართლოს შეფასებით ზემოაღნიშნული მუხლი ადგენს სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრაციის გაუქმების შემდეგ გაუქმებული საწარმოს აღმოჩენილი ქონების განაწილების წესს. შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაშიც, რეგისტრაცია გაუქმებული საწარმოს ქონება, ასეთის არსებობის შემთხვევაში, უნდა განაწილდეს ზემოაღნიშნული ნორმით დადგენილი წესით.

12. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე შპს-ის დამფუძნებელი/პარტნიორისა და დირექტორის სასარჩელო მოთხოვნას საწარმოს მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში აღდგენის თაობაზე, უარი ეთქვა დაკმაყოფილებაზე.

13. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

13.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საწარმოს დამფუძნებელმა პარტნიორმა, რომელმაც საქმის არსებითად განხილვის მიზნით, საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობა, არსებითად განხილვა და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება (შპს „მ–ი ...“-ის /საიდენტიფიკაციო კოდი ...../ რეგისტრაციის აღდგენა მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში; საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს დაეკისროს მოსარჩელის მიერ პროცესის ხარჯების ანაზღაურება) მოითხოვა შემდეგ არგუმენტებზე დაყრდნობით:

13.2. გასაჩივრებული განჩინება საპროცესოსამართლებრივი ნორმების დარღვევით არის მიღებული. სსსკ-ის 249.4-ე მუხლის თანახმად, გადაწყვეტილების სამართლებრივ შეფასებაში უნდა აღინიშნოს სამართლებრივი შეფასება და კანონები, რომლებითაც იხელმძღვანელა სასამართლომ. გასაჩივრებული განჩინება პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სრულად გაზიარებით არის შემოფარგლული და ეთანხმება სარჩელის უარყოფის დასკვნებს;

13.3. სააპელაციო სასამართლომ ყველაზე საკვანძო სამოტივაციო ნაწილში (იხ. გასაჩივრებული განჩინების 4.5 პუნქტის მე-2 აბზაცი) არასწორად დაასკვნა, რომ თითქოსდა სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით დასტურდება, რომ მოსარჩელე/კასატორ საწარმოს, გაკოტრების საქმის წარმოების დასრულების ეტაპზე, ბალანსზე ქონება არ გააჩნდა. სასამართლომ არასწორად დაასკვნა, რომ თითქოს მოსარჩელე (აპელანტმა/კასატრომა) საწარმომ ბალანსზე რიცხული ქონების არარსებობას ვერ დაუპირპისპირა რაიმე მტკიცებულება, რომელიც ამ მტკიცებულებაში მითითებულ ფაქტებს, კერძოდ, რეალიზებული ქონების გარდა, მოვალის საკუთრებაში სხვა ქონების არსებობის ფაქტს სამართლებრივ საფუძველს შეურყევდა. სასამართლოს ამ დასკვნის შეცდომის არსი სწორედ იმაშია, რომ მოვალეს-ლიკვიდირებულ საწარმოს შეიძლება გაკოტრების (ანუ იძულებითი ლიკვიდაციის) დასრულების მომენტისათვის ქონება მართლაც არ გააჩნდეს რამდენიმე მიზეზის გამო: ლიკვიდატორმა ან გაკოტრების მმართველმა თავისი ფუნქციების არაპროფესიულად განხორციელების გამო ვერ აღმოაჩინა ქონება, ანდა ქონება გადამალული იყოს თვითონ მოვალის მიერ (რას გახშირებული პრაქტიკაა საგაკოტრებო პრაქტიკაში). მოცემულ შეთხვევაში მმართველთა არაპროფესიონალიზმს და არაკომპეტეტურობას ჰქონდა ადგილი, მაგრამ თუ ლიკვიდაციის დასრულების, უფრო მეტიც, რეესტრიდან მოვალის ამოშლის შემდეგ, აღმოჩნდება რაიმე ქონება (ღირებულების ოდენობას მნიშვნელობა არ აქვს) - აღნიშნული გარემოება, სტანდარტული ევროპული სამართლისა და ევროპულ-სამართლებრივი დოგმატიკის თანახმად (რაც ქართულ იურიდიულ ლიტერატურაშიც არის უკვე ასახული), საკმარისი საფუძველია იმისა, რომ რეესტრიდან ამოშლილი მოვალე კვლავ იქნეს აღდგენილი რეესტრში ერთადერთი მიზნით: ხელახლა განხორციელდეს „მოძიებული“ ქონებების ლიკვიდაცია (რეალიზაცია და უფლებამოსილ პირებზე ამონაგების განაწილება); გასაჩივრებული განჩინებით ძალიან ბევრი სამართლებრივი საკითხი ღია დარჩა, მაგალითად, რა ბედი უნდა ეწიოს იმ წილებს, რომლებიც დღესაც, როგორც სხვადასხვა საწარმოს პარტნიორს, ოფიციალურად ეკუთვნის რეესტრიდან ამოშლილ მოსარჩელე საწარმოს, ზოგან - 50%, ხოლო ზოგან - 100 % (მაგალითად, შპს „ტ–სი ...“-ში, რომელიც საკონსტიტუციო საჩივრის ავტორია).

13.4. კასატორს მიაჩნია, მიუხედავად იმისა, რომ სასამართლო უთითებს კანონიერ ძალაში შესულ სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე, რომლის საფუძველზეც დადგინდა მოვალის რეესტრიდან ამოშლა, ქონების მფლობელი სამართლის სუბიექტის რეესტრში აღდგენა არაფერ კავშირშია კანონიერ ძალაში შესულ სასამართლოს გადაწყვეტილებასთან. რეესტრში სუბიექტის აღდგენის შემთხვევაში არ ხდება სასამართლოს ამ გადაწყვეტილების რევიზია, პირიქით, სასამართლოს გადაწყვეტილებით დასრულდა ერთი სამართლებრივი აქტი-რეესტრიდან ამოშლა, რომელსაც, გარკვეული წინაპირობების არსებობისას უნდა მოჰყვეს მეორე სამართლებრივი აქტი- საწარმოს რეგისტრაციის რეესტრში აღდგენა. ეს ორი აქტი ერთმანეთის თანმიმდევრობით ხორციელდება და ერთმანეთის ხელისშემშლელებად არ გვევლიანებიან;

13.5. მოცემულ შემთხვევაში არსებითია ერთადერთი ფაქტობრივი გარემოება - ქონების არსებობა, რომლებიც სამართლებრივად მოვალეს ეკუთვნის. მოვალე, როგორც სამართალსუბიექტი, სამართლებრივ ბმაშია თავის ქონებასთან. მოვალის კუთვნილი და მოგვიანებით აღმოჩენილი ქონების ლიკვიდაციას ხელი არ უნდა შეუშალოს მოვალის „გაქრობამ“, ანუ რეესტრიდან ამოშლამ;

13.6. სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მტკიცების ტვირთი, სამართლებრივად სწორად უნდა შეეფასებინა მოსარჩელის მიერ საქმეში წარდგენილი სარჩელი მეურვეობისა და გაკოტრების მმართველების წინააღმდეგ, რომლის საფუძველზე ის მოპასუხეებისაგან ითხოვდა ზიანის ანაზღაურების სახით დაახლოებით 7 427 760 ლარს. ეს სარჩელი, რომლითაც ცალსახად დასტუდებოდა, რომ მოსარჩელეს მესამე პირების მიმართ გააჩნდა მოთხოვნები, სასამართლომ წარმოებაში მიიღო, თუმცა, შემდეგ შეწყდა საქმისწარმოება მოსარჩელე/კასატორი საწარმოს რეესტრიდან ამოშლის გამო. ამდენად, მოსარჩელე საწარმოს გააჩნდა დელიქტური სასარჩელო მოთხოვნა მესამე პირების მიმართ, ამ უკანასკნელთა მიერ ვალაუვალი მოვალის ქონების მოუძიებლობისა და რეესტრიდან მოვალის დაუსაბუთებლად ამოშლისათვის ხელშეწყობის გამო. სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ სამართლებრივი შეფასების გარეშე დატოვა ეს ფაქტობრივი გარემოება, მეტიც, მტკიცებულებითი ძალა არც კი მიანიჭა საწარმოს მიერ აღძრულ სარჩელს მეურვეობისა და გაკოტრების მმართველების წინააღმდეგ. გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ არ დაუშვა მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებდნენ დამატებით მოსარჩელე საწარმოს სხვა მატერიალური და არამატერიალური ქონებების არსებობის ფაქტს, რომელთა ოდენობა დაახლოებით 1 500 000 ლარს აჭარბებდა, მართალია, ეს მტკიცებულებები დაგვიანებით იქნა წარდგენილი, მაგრამ სააპელაციო სასამართლოს უნდა შექმნოდა რწმენა, რომ რეესტრიდან ამოშლილ მოვალეს ნამდვილი საკუთრების უფლებით გააჩნდა ქონება. ზოგადად სუბიექტის რეესტრში აღსადგენად ქონების ღირებულებას და მის ოდენობას მნიშვნელობა არ აქვს. ქართულ იურიდიულ ლიტერატურაში გაბატონებული მოსაზრების თანახმად, სიმბოლურად 1 ლარის ქონების არსებობაც კი საკმარისია იმისათვის, რომ სუბიექტის მიმართ განხორციელდეს დამასრულებელი სალიკვიდაციო ღონისძიებები, კერძოდ, მოხდეს ამ ქონების (1 ლარის) რეალიზაცია და მისი განაწილება უფლებამოსილ პირებზე, ბოლოს კი ნული (0) ქონების სუბიქეტის ამოშლა რეესტრიდან. გერმანული დოგმატიკა აღიარებს პრინციპს: „მხოლოდ უქონელი სუბიექტი უნდა ამოიშალოს რეესტრიდან“, უქონელი- აქ ნული ქონების ტოლფასია. იმ შემთხვევაში, თუ სიმბოლურად 1 ლარის ქონების მფლობელი სუბიექტი შეცდომით მაინც ამოშალეს რეესტრიდან, აუცილებლად უნდა მოხდეს მისი რეესტრში ხელახლა აღდგენა და 1 ლარზე იმავე დამდასრულებელი სალიკვიდაციო ღონისძიებების განხორციელება. ამიტომ სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სსსკ-ის მე-4 მუხლის მე-2 ნაწილით და საქმის ამ გარემოების (ქონების არსებობის ფაქტის) გასარკვევად, თავისი ინიციატივით უნდა მიემართა ამ კოდექსით გათვალისწინებული ისეთი ღონისძიებისათვის, როგორიცაა მტკიცებულებების მოპოვება/მოძიება/გამოთხოვა. მით უმეტეს, მოსარჩელის მიერ სააპელაციო სამართალწარმოების ეტაპზე წარდგენილი იყო დამატებით 1 500 000 ლარის ღირებულების ქონების დამადასტურებელი დოკუმენტები, მათ შორის, სამეწარმეო რეესტრიდან ამონაწერები, რითაც დასტურდებოდა მოსარჩელე საწარმოს წილობრივი მონაწილეობა (50%, 100 %) სხვადასხვა საწარმოში;

13.7 გასაჩივრებული განჩინების სამოტივაციო ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივად არ დაუსაბუთებია, რა ვითარებაში და რა წინაპირობების არსებობისას ხდება გაუქმებული სამეწარმეო საზოგადოების აღდგენა. სასამართლომ არ შეაფასა, რომ ქონება ორგანულად არის დაკავშირებული სამართლის სუბიექტთან; ქონება წარმოადგენს იურიდიული სტატუსის მქონე სამართლის სუბიექტის ერთ-ერთ თავისებურებას (სსკ-ის 24.1-ე მუხლი). მითითებული დისპოზიცია სსკ-ის დასახელებულ ნორმაში შემდეგნაირად არის ჩამოყალიბებული: „იურიდიული პირი არის...საკუთარი ქონების მქონე ორგანიზებული წარმონაქმნი...“. თუკი სუბიექტს სამართლებრივი ბმა აქვს ქონებასთან, ანუ მას რაღაც ეკუთვნის, ასეთი სუბიექტი მანამდე ინარჩუნებს თავის სამართალსუბიექტობას, ვიდრე მისი ქონება სრულად (მთლიანად) არ გადანაწილდება უფლებამოსილ პირებზე (კრედიტორებზე, პარტნიორებზე). მოცემულ შემთხვევაში სასამართლოსთვის სადავო არ უნდა ყოფილიყო ის ფაქტი, რომ რეესტრიდან ამოშლილ მოვალეს - მოსარჩელე (აპელანტ/კასატორ) საწარმოს გააჩნდა ქონება (დაახლოებით 10 000 000 ლარის), თუმცა, როგორც უკვე აღინიშნა, ქონების ღირებულებას და მის ოდენობას მნიშვნელობა არ აქვს;

13.8. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ კანონის 42-ე მუხლის პირველი პუნქტი, რომლის თანახმად, გაკოტრების საქმის წარმოება დასრულდება გაკოტრების მმართველის მიერ სამეურვეო ქონების რეალიზაციისა და რეალიზაციით მიღებული თანხის ამ კანონის შესაბამისად განაწილებისთანავე. მოსარჩელემ სადავოდ გახადა ის გარემოება, რომ სამეურვეო ქონების სრული რეალიზაცია არ მომხდარა, ვინაიდან მმართველებმა არ ამოიღეს 7 400 000 ლარზე მეტი თანხა მოვალის მიერ რეალიზებული უძრავი ქონებებიდან. ამდენად, სანამ მოვალის მთლიანი სამეურვეო ქონება არ იქნებოდა მოძიებული და რეალიზებული, გაკოტრების საქმის წარმოება არ უნდა დასრულებულიყო, სწორედ ამ შინაარსით უნდა განემარტა სააპელაციო სასამართლოს ზემოხსენეული სპეციალური კანონის 42-ე მუხლის პირველი და მესამე პუნქტები;

13.9. მოცემულ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია არა ის, რომ მოსარჩელე საწარმო ამოიშალა რეესტრიდან კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე, არამედ ის, რომ ამოშლილ სამართლის სუბიექტს გააჩნდა/აღმოაჩნდა სარეალიზაციო ქონება, ხოლო რეესტრიდან ამოშლით მას არ მიეცა ქონების მოძიებისა და მისი შემდგომი ლიკვიდაციის შესაძლებლობა. მოცემულ საქმეზე ნაკლებად მნიშვნელოვანია გაკოტრების საქმის დასრულება სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, რასაც მოჰყვა მოვალის რეესტრიდან ამოშლა. აქ უმთავრესია ამოშლილი სუბიექტისა და მისი არსებული ქონების ურთიერთდაკავშირება, რაც მხოლოდ სუბიექტის რეესტრში რეგისტრაციის აღდგენით შეიძლება განხორციელდეს (როგორც გერმანულ იურიდიულ ლიტერატურაშია მოხსენიებული „ხელახალი გაცოცხლებით“), რის შედეგადაც „გაცოცხლებული“ სუბიექტი სამართლებრივად ისევ დაუკავშირდება/მიებმება თავის ქონებას. მოსარჩელე საწარმოს რეესტრში აღდგენა (ანუ სამართლებრივად მისი „ხელახალი გაცოცხლება“) იმით არის განპირობებული, რომ მან დადგენილი წესით დაასრულოს გაკოტრების წარმოების გახსნით დაწყებული სალიკვიდაციო ღონისძიებები. სალიკვიდაციო ღონისძიება სრულად მხოლოდ მაშინ მთავრდება, როდესაც მოხდება მოვალის ყველა ქონების ლიკვიდაცია. ასეთ ფაქტს კი მოსარჩელე საწარმოს შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია, შესაბამისად, საწარმოს აღდგენა უნდა მომხდარიყო სწორედ გაკოტრების რეჟიმში, რასაც იურიდიულ ლიტერატურაში „პასიურ რეჟიმს“ უწოდებენ (შეად. რ. მიგრიაული, „ქართული კერძო სამართლის საკითხები, მე-2 გამოცემა, 2016წ; გვ. 186-191). პასიური რეჟიმის სხვა შემთხვევაა, როდესაც სამართლის სუბიექტი პარტნიორთა გადაწყვეტილებით უქმდება და ხორციელდება ნებაყოფლობითი ლიკვიდაცია. პასიურ რეჟიმში, მათ შორის, გაკოტრების რეჟიმში, მყოფი სუბიექტი განსხვავდება იმ სუბიექტისაგან, რომელიც მოგებაზეა ორიენტირებული, ანუ როგორც იურიდიულ ლიტერატურაში მოიხსენიებენ „აქტიურ რეჟიმში“ იმყოფება (შეად. რ. მიგრიაულის დასახელებული ნაშრომი, გვ. 186). ამდენად, სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში მოსარჩელე საწარმოს აღდგენა რეესტრში უნდა მომხდარიყო პასიურ, ანუ გაკოტრების რეჟიმში. ამ რეჟიმში მოხდებოდა აღმოჩენილი ქონების ხელახალი ლიკვიდაცია და უფლებამოსილ პირებზე გადანაწილება;

13.10. როგორც უკვე აღინიშნა, საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობა არ აქვს იმ ფაქტს, რომ გაკოტრების საქმის წარმოების დასრულების გამო, საჯარო რეეტრმა მოსარჩელე საწარმოს რეგისტრაცია გააუქმა 2014 წლის 30 მაისს. მთავარი ისაა, რომ სამართლებრივად შესაძლებელია სწორედ გაუქმებული საზოგადოების რეესტრში ხელახლა აღდგენა. გაკოტრების საქმის წარმოების დასრულება, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებაში აისახა, არ არის მისი რეესტრში ხელახალი აღდგენის დამაბრკოლებელი გარემოება;

13.11. ასევე არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მიერ „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ კანონის 42-ე მუხლის მე-5 პუნქტის განმარტება. ნორმის შინაარსი შემდეგია: თუ მოვალეს რაიმე ქონება აღმოაჩნდება, აღსრულების ეროვნულმა ბიურომ ეს ინფორმაცია უნდა გამოაქვეყნოს საჯაროდ, ხოლო კრედიტორს, რომლის მოთხოვნაც არ დაკმაყოფილდა, უფლება აქვს მიმართოს აღსრულების ეროვნულ ბიუროს და მოითხოვოს ასეთი ქონების აუქციონის წესით რეალიზაცია, ხოლო თუ კრედიტორი არ მიმართავს აღსრულების ეროვნულ ბიუროს, ქონება მიექცევა სახელმწიფო საკუთრებაში. გარდა იმისა, რომ მოცემული ნორმის ბოლო ნაწილი ანტიკონსტიტუციურია (იხ. შპს „ტიფლისი 777“-ის კონსტიტუციური სარჩელი N 1/1/1250), თვითონ ნორმის შინაარსი არ გამომდინარეობს მოცემული საქმის არსიდან და მისი გავრცელება მასზე დაუშვებელია. ამ ნორმაში არაა მითითება იმაზე, თუ ვის მიერ და როგორ ხდება ქონების აღმოჩენა, შემდეგ არაა მოწესრიგებული, თუ როგორ ხვდება ეს ინფორმაცია აღსრულების ეროვნული ბიუროს ხელში და ბოლოს, აღსრულების ეროვნულ ბიუროს, როგორც ერთ-ერთ სსიპ-ს, არაფერი აკავშირებს დამთავრებულ გაკოტრების საქმისწარმოებასთან და წარმოების მონაწილეებთან (კრედიტორებთან და მოვალესთან), გარდა ერთი შემთხვევისა, თუკი თვითონ არ არის გაკოტრების საქმეთა მმართველი. მოცემულ შემთხვევაში ქონება აღმოჩენილია მოსარჩელის- მოვალის ძირითადი პარტნიორისა და დირექტორის მიერ. მას არ ავალდებულებდა კანონი, ეს ინფორმაცია აღსრულების ეროვნული ბიუროსათვის, როგორც დამოუკიდებელი საჯარო სამართლის იურიდიული პირისათვის, გადაეცა. მოსარჩელემ ერთადერთი და სწორი სამართლებრივი გზა აირჩია - მიმართა სასამართლოს და მოითხოვა გაუქმებული მოვალის (საწარმოს) სამეწარმეო რეესტრში აღდგენა, ხოლო აღსრულების ეროვნული ბიურო არ ყოფილა გაკოტრების მმართველი. რაც შეეხება მოქმედ ნორმას, იგი ისეთ შემთხვევას გულისხმობს, როდესაც აღსრულების ეროვნული ბიურო (როგორც გაკოტრების მმართველი) თვითონ აღმოაჩენდა რაიმე ქონებას, რომელიც რეალურად არსებობდა, გაკოტრების წარმოების მიმდინარეობისას და ეკუთვნოდა მოვალეს, მაგრამ არც წინა მმართველების და არც მის, როგორც მეურვის, მიერ ვერ იქნა აღმოჩენილი. აღსრულების ეროვნული ბიუროს ჩართულობა ამ პროცესში იმით არის განპირობებული, რომ მას მეტად მიუწვდება ხელი მოვალეთა ქონებებთან, შესაბამისად, ზემოხსენებული ნორმით ბიუროს აქტიურობაა გამოკვეთილი. სამწუხაროდ ამ გზით არ გაუანალიზებია სააპელაციო სასამართლოს სპეციალური კანონის ეს ნორმა;

13.12. კასატორის მტკიცებით, სააპელაციო სასამართლომ დაუსაბუთებლად გამოიყენა „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ კანონის 38-ე მუხლი, რომელიც ადგენს ჯერ კიდევ არსებული და არა გაუქმებული მოვალის ქონების აუქციონზე რეალიზაციის წესს, შესაბამისად, რეესტიდან ამოშლილი მოვალის მიმართ არ უნდა გამოყენებულიყო ეს დანაწესი;

13.13. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა არ გამოიყენეს „მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირთა რეგისტრაციის შესახებ“ ინსტრუქციის მე-20 მუხლის და სსკ-ის მე-5 მუხლის ანალოგია, რომლის თანხმადაც, გაუქმებული სუბიექტის მონაცემები შეიძლება აღდგენილი იქნას სამეწარმეო რეესტრში. მოსარჩელე საწარმო რეესტრში აღსადგენად ყველა წინაპირობას აკმაყოფილებს, მით უფრო, რომ მისი ამოშლა რეესტრიდან 2014 წლის 30 მაისს იმ პირობებში მოხდა, როდესაც მას ჯერ კიდევ გააჩნდა ქონება და შესასრულებელი ჰქონდა ვალდებულებები;

13.14. სასამართლომ არასწორად განმარტა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 პრიმა მუხლი, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, საწარმოს რეგისტრირებული მონაცემების ცვლილების რეგისტრაციის მოთხოვნის უფლება აქვს დაინტერესებულ პირს. მოსარჩელემ/კასატორმა სადაოდ გახადა ის გარემოება, რომ „დაინტერესებულ პირებად“ წარმოჩნდნენ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განმხილველი ის მოსამართლე, რომელმაც წარმოება შეწყვიტა საწარმოს სარჩელზე გაკოტრების მმართველების წინააღმდეგ, რითაც ხელი შეუშალა საწარმოს თავისი მოთხოვნების განხორციელებაში მოპასუხეების წინააღმდეგ და მისი თანაშემწე. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლო უთითებს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმადაც, საწარმოს რეგისტრირებული მონაცემების ცვლილებების საფუძველია უფლებამოისლი პირის/ორგანოს სათანადო წესით მიღებული და დამოწმებული გადაწყვეტილება ან უფლებამოსილი პირების მიერ საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული წესით შედგენილი გარიგება. სასამართლო არასწორად განმარტავს „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტს, რადგან დაინტერესებულია ის პირი, რომლის კანონიერ ინტერესებზე პირდაპირ და უშუალო გავლენას ახდენს სააგენტოს გადაწყვეტილება ან ქმედება (და ასეთად არ შეიძლება მოსამართლე და მისი თანაშემწე იქნენ მიჩნეული). მოსარჩელე საწარმოს 75%-იანი წილის მესაკუთრე ჯ.ლ–ძე წარმოადგენს დაინტერესებულ პირს და ეს სტატუსი მან ასევე მას შემდეგ შეიძინა, რაც საჯარო რეესტრის გადაწყვეტილებით უარი ეთქვა საწარმოს რეგისტრაციის აღდგენაზე რეესტრში;

13.15. კასატორი უთითებს, მიუხედავად იმისა, რომ საწარმოს მიმართ გაკოტრების საქმის წარმოება დასრულდა 2012 წელს, 2013-2014 წლებში იგი, როგორც მოვალე, ჯერ კიდევ ირიცხებოდა საჯარო რეესტრში და როგორც სრულუფლებიან იურიდიულ პირს შეეძლო, პრეტენზიები განეცხადებინა მის კუთვნილ ქონებებზე ისევე, როგორც წარედგინა პრეტენზიები მესამე პირების მიმართ. ამითაც დასტურდება, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად გაიზიარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ საქმეში არსებული მასალებით თითქოსდა არ დასტურდებოდა, რომ მმართველებმა არ მოიძიეს მოვალის კუთვნილი ქონება;

13.16. ყოველივე ზემოხსენებულის გათვალისწინებით კასატორს მიაჩნია, რომ გამოვლენილია საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობის სსსკ-ის 391.5-ე მუხლი „ა“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული საფუძველი, ასევე, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია იმიტომაც, რომ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესოსამართლებრივი დარღვევებით.

13.17. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე საწარმოს წარმომადგენელმა წერილობითი შუამდგომლობა წარმოადგინა და მოითხოვა საქმისათვის საქართველოს გენერალური პროკურატურის 2019 წლის 26 სექტემბრის შუამდგომლობისა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2020 წლის 4 ივნისის განაჩენის დართვა, რომელთა საფუძველზე, კასატორის მოსაზრებით დასტურდება, რომ მოსარჩელე საწარმოს გააჩნია ქონებები, რომლებიც მოიძია საწარმოს 75 %-იანი წილის მფლობელმა ჯ.ლ–ძემ მას შემდეგ, რაც იგი პატიმრობიდან გათავისუფლდა და როგორც საწარმოს დამფუძნებელი მაჟორიტარი პარტნიორი და დირექტორი მოითხოვს საწარმოს რეგისტრაციის აღდგენას, რაც ის გზა არის, რომლის მეშვეობითაც საზოგადოება, როგორც აქტიური პირი, ჩაერთვება სამოქალაქო ბრუნვაში და აქტიური ქმედებებით დაიბრუნებს ქონებებს.

13.18. საწარმოს საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ და „ე“ ქვეპუნქტების საფუძველზე.

13.19. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე კასატორმა 2023 წლის 21 ნოემებრს განცხადება (რეგისტრაციის Nა-2412-20) წარმოადგინა, რომელსაც დაურთო საჯარო რეესტრის 2023 წლის 19 ოქტომბრისა და 26 ოქტომბრის გადაწყვეტილებები, რომლებითაც კასატორის მოსაზრებით დასტურდება, რომ მოსარჩელე (კასატორი) საწარმო ფლობს ქონებებს, შესაბამისად, მის მიერ აღძრული სასარჩელო მოთხოვნა არის დასაბუთებული და კანონიერი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მასში მოთავსებული მტკიცებულებებისა და საკასაციო საჩივრის პრეტენზიების, რომლებიც სამართლებრივად მნიშვნელოვანია მოცემული საქმისათვის, არსებითად განხილვის გზით მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელე საწარმოს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს სააპელაციო სასამართლოს, სსსკ-ის 412-ე მუხლის საფუძველზე სავალდებულო სამართლებრივი მითითებებით, რადგან საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე შეუძლებელია ახალი ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა, ხოლო საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები არ არის საკმარისი შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მისაღებად.

14. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე საწარმოს საკასაციო პრეტენზია ნაწილობრივ დასაბუთებულად არის მიჩნეული.

15. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას. საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში; მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ბოელინგი/ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა.

16. მოთხოვნა პირის ნებას დაქვემდებარებული და სხვა პირისაკენ მიმართული უფლებაა, რომელიც მისი პროცესუალური განხორციელებისაგან მკვეთრად იმიჯნება. მოთხოვნა ძირითადად მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია. მოთხოვნა, საპროცესო-სამართლებრივი გაგებით, ყოველთვის მიმართულია სასამართლო გადაწყვეტილების დადგომისაკენ. მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ სახეზეა ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა.

17. მოთხოვნა და მოთხოვნის საფუძველი სხვადასხვა ცნებებია და მათი აღრევა არიდებული უნდა იქნეს. ამ გამიჯვნას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს იმის გათვალისწინებით, რომ მოთხოვნათა შორის არჩევანის უფლება, მოსარჩელის უფლებამოსილებაა, ხოლო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოთხოვნის დამფუძნებელი მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველთა შორის ერთ-ერთის მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილება და ვალდებულებაცაა (იხ. ბოელინგი /ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 42.).

18. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.

19. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია, დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი – კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). მოსარჩელის სტადიის შემდეგ, სასამართლომ უნდა შეამოწმოს მოპასუხის სტადია, რაც მოსაჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების პასუხად შესაგებელში შედავებული გარემოებების კვალიფიციურობაზეა დამოკიდებული. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2017 წლის 2 მარტის დიდი პალატის გადაწყვეტილებაში (საქმეზე N ას-664-635-2016; პუნქტი 201) მითითებულია: „2007 წლის 28 დეკემბერს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსში განხორციელებული ცვლილებების მიხედვითთ, მოპასუხის მიერ პასუხის (შესაგებლის) წარდგენა სავალდებულო ხასიათს ატარებს (საქართველოს 28.12.2007წ.-ის კანონი N5669-სსმ), რაც იმაში გამოიხატება, რომ აღნიშნული საპროცესო ვალდებულების შეუსრულებლობა მხარისათვის უარყოფით საპროცესოსამართლებრივ შედეგებს იწვევს. კერძოდ, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ითვლება შეუდავებლად და, შესაბამისად, დამტკიცებულად. სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-7 ნაწილით გათვალისწინებული შესაგებლის წარუდგენლობის ფაქტი თავისთავად განსაზღვრავს მტკიცების საგანს, რადგანაც მოსარჩელე თავისუფლდება სარჩელში მითითებული ფაქტების მტკიცებისაგან. აღნიშნული გარემოება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის წინაპირობაცაა. საპროცესო კანონმდებლობით დადგენილია მოპასუხის მიერ კონკრეტული შესაგებლის წარდგენის ვალდებულება, კერძოდ, სსსკ-ის 201-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, დგინდება, რომ მოპასუხე უნდა შეედავოს მოსარჩელის გამართულ, დასაბუთებულ მოთხოვნას ანუ დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები (და არა მისი სამართლებრივი შეხედულებები) დამტკიცებულად ითვლება“.

20. ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება (შეად. სუსგ-ებს: N ას- 475-2019, 15.04.2021წ; N ას-1065-2020, 08.04.2021წ; N ას- 338-2019, 22.03.2021წ; N ას-1239-2021, 10.06.2022წ; N ას-34-2022, 21.06.2022წ; N ას-1091-2023, 26.07.2024წ; N ას-655-2024.26.07.2024წ; N ას-662-2024, 26.07.2024წ.).

21. სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

22. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

23. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

24. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კრიტერიუმი, რომლითაც უნდა იხელმძღვანელოს სასამართლომ იმისათვის, რომ სწორად განსაზღვროს მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტებიდან, თუ რომელი ამართლებს სამართლებრივად მხარეთა მოთხოვნებს (შესაგებელს) და რომელი არა, ესაა – სარჩელის საგანი (მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსი), მოპასუხის შესაგებელი და შესაბამისი მატერიალურ სამართლებრივი ნორმა. მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებებიდან ერთი ნაწილი უნდა დაამტკიცოს მოსარჩელემ, მეორე ნაწილი კი – მოპასუხემ. ამასთან ერთად, დამტკიცების ტვირთის განაწილების საფუძველზე, მოსარჩელე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოპასუხემ უნდა დაამტკიცოს და პირიქით, მოპასუხე თავისუფლდება იმ ფაქტების დადგენისაგან, რომელიც მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს. მტკიცების ტვირთის მხარეთა შორის განაწილების ინსტიტუტი მიუთითებს არა მარტო იმაზე, თუ რომელმა მხარემ რა ფაქტები უნდა დაადგინოს, არამედ იმაზეც, თუ რომელი ფაქტების დადგენის მოვალეობისაგან თავისუფლდება ესა თუ ის მხარე. შესაბამისად, მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64; სხვა მრავალთა შორის იხ. სუსგ-ები: N ას1726-2019, 9.12.2021წ; N ას-1598-2022, 17.02.2023წ; N ას-594-2021, 20.10.2023წ.).

25. საწარმოს დამფუძნებელი პარტნიორი და იმავდროულად დირექტორი საწარმოს მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში გაკოტრების რეჟიმში („პასიურ“ რეჟიმში) აღდგენას (იხ. წინამდებარე განჩინების 13.8 ქვეპუნქტი) იმ საფუძვლით მოითხოვს, რომ გაკოტრების საქმის წარმოების პროცესში გაკოტრების მმართველის და მეურვის მიერ სრულად არ იქნა მოძიებული მოვალის ქონება, შესაბამისად, სამეურვეო ქონების სრულად მოძიებამდე და რეალიზაციამდე არ არსებობდა ვალაუვალი მოვალის მიმართ გაკოტრების საქმის წარმოების დასრულების საფუძველი. გარდა ამისა, კასატორი მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში საწარმოს რეგისტრაციის „პასიურ“ რეჟიმში აღდგენის მოთხოვნას უკავშირებს ასევე გაკოტრების წარმოების დასრულების შემდეგ საწარმოს პარტნიორის მიერ ქონების აღმოჩენის ფაქტს. მოცემულ შემთხვევაში აღძრულია აღიარებითი სარჩელი, რომლის იურიდიულ ინტერესად მოსარჩელე მიუთითებს, რომ სასამართლოს მიერ შპს „მ–ი ...“-ის მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში აღდგენის შემთხვევაში, შპს, როგორც აქტიური იურიდიული პირი, ჩაერთვება სამოქალაქო ბრუნვაში, განახორციელებს თავის მოთხოვნებს მოვალეების მიმართ, შეასრულებს ნაკისრ ვალდებულებებს, ამასთან დაიბრუნებს კუთვნილ ქონებებს, რომლებიც მოძიებულია და უნდა დაუბრუნდეს მის კანონიერ მესაკუთრეს (იხ. სარჩელი- ტ.1, ს.ფ.3; ასევე- წინამდებარე განჩინების პუნქტი 1).

26. იურიდიული დოქტრინისა და სასამართლო პრაქტიკის მიხედვით სარჩელის ინსტიტუტის საპროცესო კლასიფიკაცია ხდება მიკუთვნებით, გარდაქმნით და აღიარებით სარჩელებად. პირველი ორი ჯგუფის სარჩელების ძირითადი მახასიათებელი ნიშანი ისაა, რომ ამ ტიპის სარჩელებზე მიღებული გადაწყვეტილება რეალური, აღსრულებადი გადაწყვეტილებაა და ამიტომ მათ აღსრულებად სარჩელადაც მოიხსენიებენ. რაც შეეხება აღიარებით სარჩელს, ის ასევე დარღვეული, თუ სადავოდ ქცეული უფლების დაცვის საპროცესო საშუალებაა, თუმცა, აღიარებითი სარჩელის მიმართ საკანონმდებლო დათქმები განსხვავებულია. იურიდიული ინტერესის არსებობა განპირობებულია არა ზოგადად მხარის სუბიექტური ინტერესით, არამედ მატერიალურ-სამართლებრივი დანაწესით, რომლის შედეგის რეალიზაცია შესაძლებელია აღიარებითი სარჩელის აღძვრით. მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმით განსაზღვრული უფლების დაცვას უნდა ემსახურებოდეს აღიარებითი სარჩელი. სსსკ-ის 180-ე მუხლი ადგენს აღიარებითი სარჩელის იურიდიული ინტერესის განმსაზღვრელ კრიტერიუმებს, კერძოდ: ა) მოსარჩელეს უნდა ედავებოდნენ უფლებაში; ბ) დავის არსებობა უნდა ქმნიდეს მოსარჩელის უფლების მომავალში დარღვევის რეალურ საშიშროებას; გ) აღიარებითი სარჩელის გადაწყვეტა დავის გადაწყვეტის საუკეთესო საშუალება უნდა იყოს, კერძოდ, გადაწყვეტილების შედეგად სრულად გარკვეული შედეგი უნდა დგებოდეს მხარისათვის, აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა ქმნიდეს იმ უფლებისა თუ ურთიერთობის განსაზღვრულობას, რაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის წარმოშობილი დავის გამო ირღვევა (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილება საქმეზე N ას-664-635-2016; 226-227-ე პუნქტები; ასევე- სხვა მრავალთა შორის სუსგ-ები: Nას-698-2023, 24.07.2023წ; N ას-1257-2022, 26.06.2023 წ; N ას-1480-2019, 11.09.2023წ.).

27. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია:

27.1. შპს ,,მ–ი ...’’ წარმოადგენდა მეწარმე სუბიექტს, ის 2006 წლის 15 მარტს რეგისტრირებული იქნა საგადასახადო ინსპექციაში და მიენიჭა ს/ნ ....;

27.2. შპს-ის პარტნიორები იყვნენ: მ.ბ–ძე - 5.00000000%, გ.ლ–ძე - 5.00000000%, თ.ყ–ი 15.00000000% და წინამდებარე დავის მოსარჩელე- 75.00000000% (იხ. ტ.1, ს. ფ. 19-29);

27.3. საწარმოს მიმართ გაკოტრების საქმის წარმოება დაიწყო 2009 წლის 4 ნოემბერს. მეურვედ დანიშნული იქნა ნ.ბ–ი (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის განჩინება №2/8147-09 - ტ.1, ს. ფ. 30-31);

27.4. საწარმოს (ს/ნ ......) მიმართ გაკოტრების საქმის წარმოების დასრულების და მისი რეგისტრაციის გაუქმების შესახებ განჩინება მიღებული იქნა 2012 წლის 27 ივნისს. აღნიშნული განჩინება შპს-ამ გაასაჩივრა კერძო საჩივრით, რაც არ დაკმაყოფილდა (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 27/06/2012 წლის განჩინება №2/8147-09 - ტ.1, ს. ფ. 32-33);

27.5. შპს-ის (ს/ნ .......) რეგისტრაციის გაუქმების შესახებ გადაწყვეტილება საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ მიღებული იქნა 2014 წლის 30 მაისს (იხ. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს გადაწყვეტილება №B14057498/3 (30/05/2014)- ტ..1 , ს. ფ. 61);

28. სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებით მოცემულ საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით დასტურდება საწარმოს გაკოტრების საქმის წარმოების დასრულების ეტაპზე ამ უკანასკნელის ბალანსზე ქონების არარასებობის ფაქტი, საწინააღმდეგო გარემოების, კერძოდ, გაკოტრების მმართველის და მეურვის მიერ მოვალის ქონების არასრულად მოძიებისა და გაკოტრების საქმის დასრულების ეტაპზე მოვალის ბალანსზე ქონების არსებობის დადასტურების მტკიცების ტვირთი მოსარჩელე მხარეზე იყო, რაც მან ვერ განახორციელა.

29. საკასაციო სასამართლო მისსავე გადაწყვეტილებას მოიხმობს (იხ. სუსგ N ას-1480-209, 11.09.2023წ.), რომელშიც განხილულია ევროპული კორპორაციული სამართლის გამოცდილება, როგორც ლიკვიდაციის გზით უკვე გაუქმებული იურიდიული პირის ფუნქციონირების გახანგრძლივების ევროპული მოდელი, კერძოდ:

29.1. ჰოლანდიური კანონის შესაბამისად დაარსებული იურიდიული პირი შეიძლება გაუქმდეს, ქვემოთ მითითებული გარემოებების შემთხვევაში (ნიდერლანდების სამოქალაქო კოდექსის (DCC) მუხლი 2:19):

- საერთო კრებაზე მიღებული დადგენილებით ან, თუ იურიდიული პირი ფონდია და წესდებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, მმართველი საბჭოს გადაწყვეტილებით;

- იმ მოვლენის დადგომის შემთხვევაში, რომელიც წესდების თანახმად იწვევს გაუქმებას და რა გარემოებაც არ წარმოადგენს დადგენილებას ან აქტს, რომლის მიზანიც გაუქმებაა;

- მას შემდეგ, რაც იგი გაკოტრებულად გამოცხადდა, ან მისი ქონებრივი მდგომარეობის გამო, გაკოტრდა ან გადახდისუუნარო გახდა;

- იმ შემთხვევაში, როდესაც იურიდიული პირი ფონდი ან კავშირია, თუ მას აღარ ჰყავს წევრები;

- სავაჭრო და სამრეწველო პალატის განკარგულებით;

- სასამართლო გადაწყვეტილებით, კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში კომპანიამ უნდა შეწყვიტოს არსებობა (i) მისი გაუქმების დროს, თუ იმ პერიოდისთვის მას არ გააჩნია რაიმე ქონება (DCC მუხლი 19(4)), ან (ii) ლიკვიდაციის შემთხვევაში, იმ დროს, როდესაც დასრულდება ლიკვიდაცია, ე.ი. მაშინ, როდესაც ლიკვიდატორს აღარ აქვს ქონება (DCC მუხლი 19(6)). ნიდერლანდებში იურიდიული პირი გაუქმების შემდეგ არსებობას განაგრძობს იმ ფარგლებში, რაც საჭიროა მისი კაპიტალის ლიკვიდაციის მიზნებისთვის. გაუქმება იურიდიულ პირს მიზანს უცვლის და მისი მიზანი ხდება გაუქმებული იურიდიული პირის ლიკვიდაცია; გაუქმებული იურიდიული პირი ლიკვიდაციის პროცესშია. ჰააგის სააპელაციო სასამართლო ემხრობა (სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა როტერდამის სასამართლოს გადაწყვეტილების (როტერდამის სასამართლო, 2006 წლის 12 იანვარი/JOR 2006, no.62) შემდეგ, სადაც სასამართლომ დაადგინა, რომ სამართალწარმოების მხარე - სავაჭრო პალატა, კანონის მიხედვით ვალდებული იყო, წარედგინა მოთხოვნა იმ გადაწყვეტილების რეგისტრაციის შესახებ, რითიც უარს აცხადებდა კომპანიის გაუქმების შესახებ მოთხოვნაზე, ვინაიდან საქმეში არ ყოფილა წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომ ზიანი მიადგა სამართლებრივ განჭვრეტადობას და საჯარო რეესტრის სანდოობას. აპელაციაში გასაჩივრებისას, ჰააგის სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა (30 January 2007/JOR 2007, no. 66), რომ სასამართლო უფლებამოსილია მხოლოდ გაუქმების შეწყვეტის შესახებ, რაც ეფუძნება კონკრეტულ პირობებში შეტანილ საჩივარს და გაუქმებული კომპანიის გახანგძლივებულ არსებობას) გაუქმებული იურიდიული პირის არსებობის შეზღუდულ გაგრძელებას, რაც დამტკიცებული უნდა იყოს სასამართლოს მიერ კონკრეტული პირობების მიხედვით. ნიდერლანდების კანონმდებლობა ითვალისწინებს გაუქმებული კომპანიის შერწყმის ან გაყოფის შესაძლებლობას. იურიდიულ პირს აქვს ეს უფლებამოსილება მიუხედავად იმისა, თუ რა საფუძვლით გაუქმდა;

29.2. გარდა ნიდერლანდებში არსებული გაუქმების საფუძვლებისა, ფრანგული კომპანია შეიძლება გაუქმდეს იმ ვადის გასვლის შემდეგ, რა ვადითაც იგი დაფუძნდა (გარდა იმ შემთხვევისა, თუ ეს ვადა იურიდიული აქტის მეშვეობით გახანგრძლივდა) ან მისი მიზნის შესრულებით ან გაუქმებით (სამოქალაქო კოდექსის მუხლი 1844-5, 1844-7 და 1844-8); აუცილებლად უნდა მოხდეს გაუქმებული ფრანგული კომპანიის ლიკვიდაცია, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა (i) შერწყმის მეშვეობით ის სხვა კომპანია ხდება, (ii) გაყოფის მეშვეობით მისი ქონება გადაეცემა სხვა კომპანიას ან (iii) ან ჰყავს ერთი აქციონერი, რა შემთხვევაშიც კომპანიის აქტივები გადადის აღნიშნული პირის ხელში. გაუქმებულ კომპანიას უფლება არ აქვს განახორციელოს შერწყმა ან გაყოფა, რის შედეგადაც მასში გაერთიანდება სხვა კომპანია ან იგი მოიპოვებს სხვა კომპანიის კაპიტალს. გაუქმებული კომპანიის კორპორაციული უფლებამოსილება განაგრძობს არსებობას მისი ქონების ლიკვიდაციის სასარგებლოდ, სანამ ლიკვიდაციის პროცესის დასრულება საჯაროდ მოხდება. კომპანიის წესდების თანახმად, განსაზღვრული ვადის ამოწურვის შედეგად საწარმოს გაუქმების შემთხვევაში, აქციონერებს არ შეუძლიათ მითითებული პერიოდის გახანგრძლივება და არც აღნიშნული ვადისთვის უკუძალის მინიჭება. მიუხედავად იმისა, რომ სამოქალაქო კოდექსი არ შეიცავს ცალსახა სამართლებრივ დებულებებს, რომელიც ადგენს, რომ გაუქმებაზე უარის თქმა დაუშვებელია, დოქტრინა არ იძლევა გაუქმებაზე უარის თქმის შესაძლებლობას. გაუქმებული კომპანიის აქციონერებს ერთსულოვანი დადგენილებითაც აღარ აქვთ უფლებამოსილება, გადაწყვიტონ, რომ ლიკვიდაცია არ განხორციელდება;

29.3. გერმანიის სამართალში შემდეგი საფუძვლები გამოიყენება:

- კავშირის წესდებაში მითითებული პერიოდის გასვლა;

- რაც შეეხება შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებას, სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომ კომპანიის მიზნის მიღწევა აღარ არის შესაძლებელი;

- საფონდო ბირჟის კაპიტალთან დაკავშირებით გადახდისუუნარობის პროცედურის დაწყება და შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების მიმართ გაკოტრების პროცედურის დაწყება;

- სასამართლო გადაწყვეტილება, რომელიც კაპიტალის მდგომარეობის საფუძველზე, უარს აცხადებს გადახდისუუნარობის პროცედურის დაწყებაზე;

- მარეგისტრირებელი ორგანოს გადაწყვეტილება, რომელიც ხარვეზებს ადგენს საფონდო ბირჟის ან შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების წესდებაში. გაუქმებული კომპანიები კვლავაც განაგრძობენ არსებობას იმდენად, რამდენადაც აღნიშნული საჭიროა მათი კაპიტალის ლიკვიდაციის მიზნებისათვის. გაუქმებული კომპანიები შეიძლება შერწყმის ან გაყოფის მონაწილე პირები აღმოჩნდნენ იმ შემთხვევაში, თუ ასეთი კომპანიების არსებობის გახანგრძლივება გადაწყდება. კერძოდ, გერმანიაში დასაშვებად მიიჩნევა გაუქმებული კომპანიების არსებობის გახანგძლივება. გარკვეულ პირობებში, წინამდებარე წესი შესაძლებელია არ იყოს ნებადართული. მაგალითად, კომპანია, რომელიც დაიშალა არასაკმარისი კაპიტალის გამო, შესაძლებელია ხელახლა იყოს რეგისტრირებული ახალი ფინანსური აქტივების აღმოჩენის შემდეგ. იგივე წესი გამოიყენება იმ კომპანიების მიმართ, რომლებიც უკვე გაუქმდნენ იმის გამო, რომ მათ არ ჰქონდათ სადამფუძნებლო წესდება. კომპანიის არსებობის გახანგრძლივება შეიძლება გადაწყდეს ხმათა აბსოლუტური უმრავლესობით იმ პირობით, რომ დივიდენდების განაწილება ლიკვიდაციის შემდეგ არ დაწყებულა. გერმანული კანონმდებლობა ითვალისწინებს იმ კომპანიის არსებობის გახანგძლივებას, რომელიც უკვე გაუქმებულია ათწლეულების განმავლობაში. აღნიშნული გარემოება ეფუძნება იმ არგუმენტს, რომ არც ინდივიდუალური აქციონერი და არც აქციონერთა უმცირესობა არ არის უფლებამოსილი იმ კომპანიის ლიკვიდაციის შესახებ, რომელიც უკვე გაუქმებულია. ივარაუდება, რომ, როდესაც კომპანიის ამოცანა იცვლება გაუქმების შედეგად, ორგანიზაციის მიზანი შეიძლება კვლავ შეიცვალოს კომპანიის აღდგენის მოტივით. გაუქმებული კომპანიის აღდგენის გადაწყვეტილება ძალაში შედის მხოლოდ მაშინ, როდესაც ის რეგისტრირდება საჯარო რეესტრში.

29.4. ინგლისის და უელსის კანონმდებლობის თანახმად, დაარსებული კომპანიები შეიძლება გაუქმდეს შემდეგი საფუძვლებით:

- რეგისტრაციის გაუქმებით ან კომპანიის რეგისტრატორების ინიციატივით;

- კომპანიის მოთხოვნის თანახმად, კომპანიის რეგისტრატორის მიერ რეგისტრაციის გაუქმებით;

- საერთო კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილება, სადაც დადგენილია, რომ გავიდა კავშირის წესდებით გათვალისწინებული დროის ის პერიოდი, რა პერიოდითაც დაფუძნდა კომპანია;

29.5. ბელგიური კომპანია გაუქმების შემდეგ ლიკვიდაციის მიზნისთვის აგრძელებს არსებობას. იგი ფუნქციონირებას წყვეტს ლიკვიდაციის დასრულების დროს. ლიკვიდაცია მთავრდება მას შემდეგ, რაც საერთო კრება ლიკვიდატორს მისცემს თავისი უფლებების განხორციელების შესაძლებლობას ან სასამართლო გადაწყვეტილებით კომპანიის გაუქმების შემთხვევაში, ვინაიდან ლიკვიდაციის პროცესს დასრულებულად სასამართლო აცხადებს. ბელგიის მეწარმეთა შესახებ აქტი გაუქმებაზე უარის თქმის კონკრეტულ ნორმატიულ შესაძლებლობას არ ითვალისწინებს. გაუქმებული კომპანია უფლებამოსილია, იყოს იურიდიული შერწყმის ან გაყოფის მონაწილე, რის შედეგადაც იგი არსებობას შეწყვეტს, იმის გათვალისწინებით, რომ მას პარტნიორებისთვის ჯერ არ დაუწყია კაპიტალის გადანაწილება. შერწყმა არ გულისხმობს იმას, რომ გაუქმებული კომპანიის შეწყვეტის პროცესზე უარის თქმა შესაძლებელია, ვინაიდან შერწყმის მონაწილე კომპანია, რომელიც შერწყმის შედეგად არსებობას შეწყვეტს, გაუქმებულად მიიჩნევა, მისი ქონების ლიკვიდაციის შედეგების გარეშე;

29.6. გაუქმებული ესპანური კომპანია კვლავ აგრძელებს არსებობას, მისი აქტივების ლიკვიდაციის განმავლობაში. გაუქმებული ესპანური კომპანია შეიძლება იყოს საწარმოთა შერწყმის და გაყოფის პროცესის მონაწილე იმ პირობით, რომ ჯერ კიდევ არ დაწყებულა საწესდებო კაპიტალის აქციონერებს შორის განაწილება ან შესაბამისად, აღნიშნული კაპიტალის კომპანიის წევრებისადმი დაბრუნების პროცესი. The Ley 2/1995 de Sociedades de responsabilidad limitada (`LSRL') და the Ley 27/1999 de Cooperativas (`LC') მკაფიოდ განსაზღვრავს შპს-სა და კოოპერატივის მიმართ, რომ კომპანიის გაუქმება შეიძლება შეწყვეტილი იქნეს. გაუქმებული შპს-ის პარტნიორთა კრება უფლებამოსილია აღადგინოს შპს-ის ფუნქციონირება, რამდენადაც გაუქმების საფუძველი აღარ არსებობს. ამასთან, სააქციო კაპიტალი არ არის საწესდებო კაპიტალზე ნაკლები და ლიკვიდაციის შემდეგ, დივიდენდების განაწილება ჯერ არ დაწყებულა. შპს-ის ფუნქციონირების შესახებ გადაწყვეტილება შეიძლება მიღებულ იქნას წესდებაში შეტანილი ცვლილებების მოთხოვნების შესაბამისად და ხმათა დადგენილი უმრავლესობით. მაგრამ, თუ კომპანია კანონის მოქმედების შედეგად გაუქმდა, მაშინ დადგენილება მისი განახლების შესახებ ვერ იქნება მიღებული. წესდებაში განსაზღვრული ვადების გასვლის შემდეგ, თუ მანამდე არ მოხდება ვადის გაგრძელება და შესაბამისი გადაწყვეტილების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში, შპს კანონის მოთხოვნების შესაბამისად გაუქმდება და აღარ იქნება შესაძლებელი მისი აღდგენა;

29.7. იტალიაში, კომპანიის დირექტორები ინარჩუნებენ საწარმოს მართვის ძალაუფლებას „კომპანიის მთლიანობისა და კაპიტალის ღირებულების შენარჩუნების მიზნით“ იმ მომენტიდან, როდესაც მათ ეცნობებათ კომპანიის გაუქმების შესახებ და როცა ლიკვიდატორები დაინიშნებიან. ლიკვიდაციის პროცესის დროს, კომპანიის ორგანოების მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესის მარეგულირებელი დებულებები კვლავ ძალაში რჩება, სადაც შესაძლებელია. გაუქმებული კომპანია შეიძლება იყოს შერწყმის ან გაყოფის პროცესის მონაწილე მხარე იმ პირობით, რომ მას ჯერ კიდევ არ დაუწყია თავისი კაპიტალის განაწილება აქციონერებისადმი. გაუქმებულ კომპანიას შეუძლია შეწყვიტოს გაუქმების პროცესი ლიკვიდაციის პროცედურის დასრულებამდე, საერთო კრების დადგენილებით, თუ გაუქმების საფუძველი აღარ არსებობს;

29.8. ინგლისური კომპანიები ბიზნეს საქმიანობას წყვეტენ იმ მომენტში, როცა იგი უქმდება. მაგრამ კომერციული საქმიანობა შეიძლება დროებით განახლდეს კომპანიის ლიკვიდაციის მიზნებისთვის. დირექტორთა კორპორატიული შესაძლებლობები და უფლებამოსილებები დამოუკიდებელი რჩება მანამ, სანამ კომპანია შეწყვეტს არსებობას. გაერთიანებულ სამეფოს არ განუხორციელებია ევროპული საბჭოს მესამე დირექტივის იმპლემენტაცია თავის სამართლებრივ სისტემაში და არ იცნობს სამართლებრივი შერწყმის ან გაყოფის კონცეფციას. სასამართლოს შეუძლია გააუქმოს ინგლისური კომპანიის შეწყვეტის პროცესი, რომელიც გაუქმდა ორი წლის განმავლობაში მას შემდეგ, რაც კომპანიამ შეწყვიტა არსებობა, ლიკვიდატორის ან იმ მხარის შუამდგომლობის საფუძველზე, რომელსაც სასამართლო დაინტერესებულ პირად მიიჩნევს. კერძოდ, ასეთი პირები შეიძლება იყვნენ: აქციონერი ან კრედიტორი. საჩივარი წარმოდგენილი უნდა იყოს ორი წლის განმავლობაში მას შემდეგ, რაც პრესაში გამოქვეყნებული იქნება რეგისტრაციის გაუქმების შესახებ განცხადება. თუ სასამართლო გააუქმებს კომპანიის შეწყვეტის პროცესს, კომპანიამ შესაძლებელია გააგრძელოს ფუნქციონირება და რეგისტრირებულ იქნეს მარეგისტრირებელ ორგანოში (იხ. European Company Law - Wolters Kluwer, Law& Business, 2008; Continiuation of the Legal Entity that has been Dissolved in an European Perspective).

30. ზემოხსენებული ევროპული კორპორაციული სამართლის გამოცდილების, რომელიც ლიკვიდაციის შედეგად გაუქმებული იურიდიული პირის ფუნქციონირების გახანგრძლივების რეგულირებას ასახავს, მოხმობა განპირობებულია იმ გარემოებით, რომ ზოგადად უკვე გაუქმებული იურიდიული პირის არსებობის გახანგრძლივების შესაძლებლობა აღიარებულია იურიდიული დოქტრინითა და ევროპული ქვეყნების კანონმდებლობით. დადგენილია, რომ მოცემულ საქმეზე მოსარჩელე საწარმოს გაკოტრების (ვალაუვალობის) გამო მოხდა მისი რეგისტრაციის გაუქმება, შესაბამისად, სამართლებრივი შეფასების მიზნით, სააპელაციო სასამართლომ დამატებით უნდა გამოიკვლიოს კასატორის პრეტენზიის დასაბუთებულობა, რომელიც ემყარება საწარმოს გაკოტრებულად გამოცხადების შესახებ სასამართლოს მიერ 2012 წლის 27 ივნისს მიღებული განჩინებიდან (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 27/06/2012 წლის განჩინება №2/8147-09 - ტ.1, ს. ფ. 32-33) საწარმოს (ს/ნ 200184834) რეგისტრაციის გაუქმების შესახებ გადაწყვეტილების საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ მიღებამდე - 2014 წლის 30 მაისამდე პერიოდში განვითარებული მოვლენების დამადასტურებელ მტკიცებულებებს, რათა მხარეს იმაზე მეტი მტკიცების ტვირთი არ დაეკისროს, ვიდრე მას ობიექტურად ხელეწიფება რომ დაძლიოს.

31. მოცემულ შემთხვევაში თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 27 ივნისის განჩინებით დადგენილია, რომ „შპს „მ–ი ...“-ის სამეურვეო ქონება რეალიზებულია, ქონების რეალიზაციით შემოსული თანხა განაწილებულია, მოვალის სხვა რაიმე ქონება ვერ იქნა მოძიებული და გაკოტრების მმართველის მიერ წარმოდგენილი იქნა მოვალის გაკოტრების ანგარიში, „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის 42-ე მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად შპს „მ–ი ...“ -ის გაკოტრების საქმის წარმოება უნდა დასრულდეს და უნდა გაუქმდეს საზოგადოების რეგისტრაცია სამეწარმეო რეესტრში“ (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 33). საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს სარჩელში (შესაბამისად, სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებში) მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ გაკოტრების მმართველებმა არ მოიძიეს ყველა ქონება, მოვალე საწარმოს სხვა ქონების საკითხი ღიად დარჩა და ამ ქონებების მოძიებას აქტიურად შეუდგა ჯ.ლ–ძე პატიმრობიდან გათავისუფლების შემდეგ 2013-2014 წლებში; ამ პერიოდში საწარმო ჯერ კიდევ რეგისტრირებული იყო რეესტრში, შესაბამისად, კასატორს მიაჩნია, რომ რეესტრიდან ამოშლამდე, სამეწარმეო სუბიექტის არსებობის სრულად დამთავრებამდე, მას უნდა მიეცეს შესაძლებლობა, განახორციელოს მოთხოვნები მესამე პირთა მიმართ (იხ. სარჩელი- ტ.1, ს.ფ. 8; სააპელაციო საჩივარი- ს.ფ.227, 232; ტ.2, საკასაციო საჩივარი- ს.ფ.255).

32. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვის ეტაპზე უნდა გამოიკვლიოს და დაადგინოს, რა ქონება აღმოჩნდა საწარმოს გაკოტრებულად გამოცხადების შესახებ გადაწყვეტილების მიღებიდან 2012 წლის 27 ივნისიდან (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 27/06/2012 წლის განჩინება №2/8147-09 - ტ.1, ს. ფ. 32-33) საწარმოს (ს/ნ .....) რეგისტრაციის გაუქმების შესახებ გადაწყვეტილების საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ მიღებამდე - 2014 წლის 30 მაისამდე (იხ. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს გადაწყვეტილება №B14057498/3 (30/05/2014)- ტ..1 , ს. ფ. 61). ამ მიმართებით მნიშვნელოვანია გამოკვლეული იქნეს კასატორის მიერ სარჩელში (შესაბამისად, სააპელაციო და საკასაციო საჩივრებში) მითითებული გარემოებები (თანდართული შესაბამისი მტკიცებულებებით), რომ შპს „მ–ი ...“-ის გაკოტრების საქმის წარმოების დასრულების შესახებ 2012 წლის 27 ივნისს მიღებული განჩინების (იხ. ტ.1, ს.ფ.32-34) შემდეგ ცდილობდა თავისი უფლებების დაცვას. გარდა იმისა, რომ განსახილველი დავის მოსარჩელე (კასატორმა) საწარმომ კერძო საჩივარი წარადგინა სასამართლოს 2012 წლის 27 ივნისის განჩინებაზე (იხ. ტ.1, ს.ფ.35-39; ამ კერძო საჩივარში მითითებულია, კრედიტორი სახელმწიფოს-შემოსავლების სამსახურის სახით დაკმაყოფილების შემდეგ, სხვა კრედიტორების ინტერესებს აღარ მიექცა ჯეროვანი ყურადღება, სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ვადა კი არასაკმარისი აღმოჩნდა გაკოტრების მმართველის მიერ მოვალის სხვა ქონებების მოსაძიებლად), მოსარჩელემ ასევე სარჩელი აღძრა მოსარჩელე საწარმოს მეურვის/გაკოტრების მმართველის ნ.ბ–ის, გაკოტრების მმართველის- ვახტანგ კ–ძისა და საწარმოს მეურვის - სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს წინააღმდეგ. სარჩელი არ იქნა წარმოებაში მიღებული პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2013 წლის 2 დეკემბრის განჩინებით, რაც კერძო საჩივრით გასაჩივრდა მოსარჩელე საწარმოს მხრიდან. სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 20 თებერვლის განჩინებით მოსარჩელე საწარმოს კერძო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა 2013 წლის 2 დეკემბრის განჩინება და პირველი ინსტანციის სასამართლოს დაევალა შპს „მ–ი ...“-ის სარჩელის (ზემოხსენებული სამი მოპასუხის წინააღმდეგ) დასაშვებობის ეტაპიდან განხილვა (იხ. ტ.1, ს.ფ.40-59- სარჩელი; სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის შესახებ განჩინება- ს.ფ.70-71; სააპელაციო სასამართლოს განჩინება- ს.ფ.72-75). სააპელაციო სასამართლოს 2014 წლის 20 თებერვლის განჩინების სამართლებრივ მოტივაციაში მითითებულია, რომ სარჩელზე დართული ამონაწერით მეწარმეთა და არასამეწარმეო იურიდიული პირების რეესტრიდან დასტურდება, რომ 2013 წლის 15 აგვისტოს მდგომარეობით შპს „მ–ი ...“ რეგისტრირებულია სამეწარმეო რეესტრში... სააპელაციო პალატას მიაჩნია, რომ საზოგადოების რეგისტრაციის გაუქმების შესახებ მხოლოდ სასამართლოს განჩინების კანონიერ ძალაში შესვლა არ არის საკმარისი იურიდიული პირის უფლებაუნარიანობის შეწყვეტილად მიჩნევისათვის...(იხ. ტ.1, ს.ფ.74). საქმის ფაქტობრივ გარემოებათა ქრონოლოგიის მიხედვით, საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში 2014 წლის 29 ივლისს დარეგისტრირდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიმართვა ამავე სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 27 ივნისის განჩინებით შპს „მ–ი ...“-ის გაკოტრების საქმის წარმოების დასრულებისა და სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრაციის გაუქმების შესახებ, თანდართული დასახელებული განჩინებით (იხ. ტ. ს.ფ.60); ამის შემდეგ საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ 2014 წლის 30 მაისს მიიღო გადაწყვეტილება # B14057498/3 შპს „მ–ი ...“-ის რეგისტრაციის გაუქმების შესახებ (იხ. ტ.1, ს.ფ.61), რაც გახდა საფუძველი თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ შპს „მ–ი-...“-ის სარჩელზე მოპასუხეების: ვ.კ–ის, ნ.ბ–ის და სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიმართ, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით, 2014 წლის 25 ივნისის განჩინებით საქმის წარმოების შეწყვეტის. ამ განჩინების ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთებით, სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების მიღების დროისათვის გაუქმებული იყო მოსარჩელე სუბიექტის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრის 2014 წლის მაისის გადაწყვეტილებით.

33. საკასაციო სასამართლოს მიერ ზემოხსენებული ფაქტების ქრონოლოგიაზე მითითება განპირობებულია იმ გარემოებით, რომ სამართლებრივად მნიშვნელოვანია, თუ რა ქმედებებს მიმართავდა მოსარჩელე საწარმო თავისი უფლებების დასაცავად, სანამ მოცემულ სარჩელს აღძრავდა 2014 წლის 3 სექტემბერს. მოსარჩელის მიერ განხორციელებული საპროცესო ქმედებები მნიშვნელოვანია მოცემული დავის მოსარჩელე/კასატორი საწარმოს საპროცესო აქტიურობისა და ნამდვილი იურიდიული ინტერესის დასადგენად, რადგან ასევე უნდა დადგინდეს საწარმოს ინტერესების დასაცავად მისი დირექტორისათვის, როგორც პატიმრობაში მყოფი პირისათვის, თუნდაც წარმომადგენლის ყოლის პირობებში, რამდენად იყო ხელმისაწვდომი ადეკვატური სამართლებრივი მექანიზმები იმ უფლებების დასაცავად, რომელიც საწარმოს ფუნქციონირებას უკავშირდებოდა. „სამართალში საბოლოო სუბსტანციური მიზნის მისაღწევად, გარდა ნორმის მატერიალური სამართლიანობისა, არსებითია პროცედურული/პროცესუალური მხარის სამართლიანობა, მორალურობაც, რაც სამართალწარმოების პროცესში ჰპოვებს ასახვას. სამართალწარმოება წარმოადგენს პროცესს, რომლის ფარგლებშიც დაპირისპირებული მხარეები მიუკერძოებელ არბიტრთან წარადგენენ თავისი უფლებების დამადასტურებელ მტკიცებულებებს, რომელიც ამ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით მიიღებს გადაწყვეტილებას ერთ-ერთი მხარის სასარგებლოდ. ფულერი ამბობს, რომ ძალიან ფართო სახით თუ ავსახავთ, სასამართლოს წინაშე დგას ორი ამოცანა: კონკრეტული დავის გადაწყვეტისა, რომელიც ადრევეა წარმოშობილი და სამართლის ნორმის შექმნა. სასამართლოს გადაწყვეტილებას აქვს როგორც რეტროსპექტული, ასევე პერსპექტიული ხასიათი. სასამართლო ქმნის სამოსამართლო სამართალს, მაგრამ იმისათვის რომ მის მიერ შექმნილი ნორმები გახდეს ლეგიტიმური/მორალური, სასამართლო ვალდებულია მკაცრად მისდიოს გარკვეულ წესებს“ (იხ. გიორგი გოგიაშვილი- STUDIA IURIDICA, სამოსამართლო სამართალი; Judge-Made Law; მეორე გამოცემა; 2020წ; გვ.-50-51). საწარმოს სარჩელში, რომელიც დირექტორმა ჯ.ლ–ძემ აღძრა მოპასუხეების: ვ.კ–ძის, ნ.ბ–ის და სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიუროს მიმართ, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით, მითითებულია: სახელმწიფოს ჯ.ლ–ძის მიმართ განხორციელებული უკანონო ქმედება (ქმედებები აღწერილია ამავე სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებებში). უკანონო სისხლისამართლებრივი დევნა, ქონების ჩამორთმევა სათნადოდ იქნა შეფასებული საქართველოს პარლამენტის 2012 წლის 5 დეკემბრის დადგენილებით, როდესაც ევროპის საპარლამენტო ასამბლეის პოლიტმატიმრის დეფინიციის 3 „გ“ მუხლის თანახმად, ჯ.ლ–ძე მიჩნეული იქნა პოლიტიკური ნიშნით დაპატიმრებულ პირად და 2013 წლის 13 იანვარს სწორედ პოლიტპატიმრის სტატუსით გაათავისუფლეს პატიმრობიდან (იხ. ტ.1, ს.ფ. 44-46; იხ. ტ.2, ს.ფ.146-150 - საქართველოს პარლამენტის დადგენილება). სხვასთან ერთად, ამ გარემოებაზე უთითებს მოსარჩელის წარმომადგენელი კერძო საჩივარშიც, რომლითაც მოითხოვდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 25 ივნისის საოქმო განჩინების (შპს „მ–ი-...“-ის სარჩელზე საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ) გაუქმებას (იხ. ტ.1, ს.ფ. 78-83). სარჩელზე, სხვა მტკიცებულებებთან ერთად, თანდართულია 2014 წლის 10 ივლისის საჩივარი საჯარო რეესტრის 2014 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილებაზე # B14057498/3 შპს „მ–ი ..“-ის რეგისტრაციის გაუქმების შესახებ, რომელშიც, სხვადასხვა გარემოებასთან ერთად, მითითებულია საწარმოს მაჟორიტარი პარტნიორისა და დირექტორის ჯ.ლ–ძის პოლიტპატიმრის სტატუსით გათავისუფლებაზე, რის შემდეგაც მან დაიწყო საწარმოს კუთვნილი ქონების მოძიება და მოიძია ქონება. ეს საჩივარი არ დაკმაყოფილდა (იხ. ტ.1, ს.ფ. 62-66; 68-69);

34. მოცემული დავის ფარგლებში აპელანტმა წერილობითი შუამდგომლობა წარადგინა სააპელაციო სასამართლოში და მოითხოვა საქმეზე დამატებითი მტკიცებულებების დართვა, რომლებიც, აპელანტის მოსაზრებით ადასტურებს მისი სარჩელის დასაბუთებულობას, ამასთან, აპელანტმა სსსკ-ის 380-ე მუხლზე მიუთითა და განმარტა, რომ შუამდგომლობაზე თანდართული მტკიცებულებების მოპოვება მხოლოდ სააპელაციო სამართალაწარმოების ამ ეტაპზე გახდა შესაძლებელი, რის გამოც მხარემ ვერ შეძლო მათი წარდგენა პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის (იხ. ტ.2, ს.ფ.15-58). საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში (იხ. წინამდებარე განჩინების 13.5 ქვეპუნქტი), საკასაციო სასამართლომ მოისმინა სააპელაციო სასამართლოს 2017 წლის 13 დეკემბრის სხდომის ოქმი (14:11:07-დან 14:27:38-მდე), სადაც აპელანტის წარმომადგენელმა მიუთითა, რომ შპს ,,მ–ი-2006“-ს გაკოტრების პერიოდისათვის გააჩნდა მატერიალური და არამატერიალური ქონება. ახალი მტკიცებულებით დასტურდება, რომ კიდევ სხვა ქონება გააჩნია შპს-ას, გარდა ჩამოთვლილისა, რომელიც შეადგენს 1 000 000 -ს. სამართლებრივი პრინციპია, რომ არ შეიძლება გაკოტრდეს ის საწარმო, რომელსაც რაიმე სახის ქონება გააჩნია, თუნდაც ერთი თეთრის ღირებულების. სასამართლოს შეკითხვის პასუხად, აპელანტმა განმარტა, რომ საწარმოს დირექტორის იმ პერიოდისათვის პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლი იყო და პატიმრობაში იმყოფებოდა, რის გამოც ვერ შეძლო დოკუმეტების მოძიება. რეალურად ქონება არსებობს და შპს ,,მ–ი-...’ გაკოტრებულია; თავის მხრივ, სხდომაზე გამოცხადებულმა ჯ.ლ–ძემ განმარტა, რომ ის ციხიდან მიმართავდა როგორც სასამართლოს, ასევე პროკურატურას, რომ საწარმოს ქონება გააჩნია. აპელანტის ამ შუამდგომლობას არ დაუჭირა მხარი მოპასუხემ მხარემ იმ დასაბუთებით, რომ მოსარჩელე/აპელანტ მხარეს ჰქონდა შესაძლებლობა, ყველა მტკიცებულება წარედგინა ქვედა ინსტანციის სასამართლოში, ამასთან, საწარმოს წარმომადგენელი - რ.მ–ლი გაკოტრების საქმეში თვითონვე იყო ჩართული და შეეძლო, თუ რაიმე სახის დოკუმენტები ჰქონდა, წარედგინა სასამართლოსთვის. სააპელაციო სასამართლომ არ დააკმაყოფილა შუამდგომლობა, ვინაიდან აპელანტმა მხარემ ვერ დაასაბუთა სსსკ-ის 380-ე მუხლით დადგენილი მოთხოვნის განხორციელება.

35. კასატორის პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომ სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სსსკ-ის მე-4 მუხლის მე-2 ნაწილით და ქონების არსებობის ფაქტის გასარკვევად, თავისი ინიციატივით უნდა მიემართა ამ კოდექსით გათვალისწინებული ისეთი ღონისძიებისათვის, როგორიცაა მტკიცებულებების მოპოვება/მოძიება/გამოთხოვა, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ დასახელებული ნორმის გამოყენება სასამართლოს მიერ სამოქალაქო სამართალწარმოებაში ნიშნავს იმას, რომ მხარეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში „სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ მხარეთა გამოკითხვისა და შეკითხვების მიცემის გზით ხელი შეუწყოს გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტების სრულად და ზუსტად განსაზღვრას“ (იხ. თ. ლილუაშვილი, გ. ლილუაშვილი, ვ.ხრუსტალი, ზ. ძლიერიშვილი- სამოქალქო საპროცესო სამართალი; I ნაწილი; რედაქტორი- თ. თოდრია; 2024წ; გვ.91-95); „მე-4 მუხლის მე-2 ნაწილში ლაპარაკია სასამართლოს ინიციატივაზე მტკიცების პროცესში. მაგრამ სასამართლოს შეუძლია გამოიჩინოს ინიციატივა იმ ფარგლებში, რა ფარგლებშიც ამას სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი ითვალისწინებს. მაგალითად, სასამართლოს შეუძლია შესთავაზოს მხარეებს წარმოადგინონ დამატებითი მტკიცებულებები მხარეთა შუამდგომლობით (103-ე და 203-ე მუხლები); სასამართლოს შეხედულებაზეა დამოკიდებული რომელი მტკიცებულება მიიღოს და არ მიიღოს (104-ე მუხლი); სასამართლოს თავისი ინიციატივით შეუძლია დაადგინოს აგრეთვე ნივთიერი და წერილობითი მტკიცებულების ადგილზე დათვალიერება (120-ე მუხლი), დანიშნოს ექსპერტიზა (162-ე მუხლი) და ა.შ. კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა (მაგალითად, 350-ე მუხლის მე-3 ნაწილი) მტკიცებულებათა შეგროვება მხარეთა შუამდგომლობის გარეშე შეიძლება გახდეს მოსამართლის (სასამართლოს) აცილების საფუძველი (31-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი) – (იხ. თ.ლილუაშვილი, ვ.ხრუსტალი-საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარი; 2004;გვ.8-9);“

36. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე საწარმოს მაჟორიტარი პარტნიორი და იმავდრულად დირექტორი ჯ.ლ–ძე პოლიტმატიმრად იქნა ცნობილი საქართველოს პარლამენტის მიერ(შეად. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილების /საქმე N ას-664-635-2016/ 205-ე პუნქტს) და მან პატიმრობიდან გათავისუფლების შემდეგ დაიწყო საწარმოს კუთვნილი ქონების მოძიება, რასაც მოპასუხე არ შედავებია (იხ. შესაგებელი- ტ.1, ს.ფ.94-102), სასარჩელო მოთხოვნიდან გამომდინარე, სამოქალაქო სამართალსა და სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სათანადოდ არ არის გამოკვლეული მოსარჩელე მხარის ხელმისაწვდომობა ისეთ მტკიცებულებებზე, რასაც შესაძლოა მის მიერ აღძრული აღიარებითი სარჩელის ნამდვილობისათვის- იურიდიული ინტერესის გამოსაკვეთად მნიშვნელობა ჰქონდეს. როგორც ზემოთ არის აღნიშნული, მოსარჩელის მიერ განხორციელებული საპროცესო მოქმედებების ქრონოლოგია სამართლებრივად მნიშვნელოვანია, რადგან მოსარჩელე აქტიური მოქმედებებით - კონკრეტული საპროცესოსამართლებრივი ინსტრუმენტების გამოყენებით ცდილობდა თავისი უფლების დაცვას. ამასთან საპროცესო აქტიურობის გარდა, მნიშვნელოვანია მატერიალურსამართლებრივი რეგლამენტაცია, რომელიც შესაბამისი ფაქტობრივი წიანპირობების დამტკიცების შემთხვევაში, სარჩელით მისაღწევ იურიდიულ შედეგს უკავშირდება.

37. საკასაციო სასამართლო ევროკონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლს მოიხმობს, რომლის თანახმად, ყოველ ფიზიკურ პირს ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრებით შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება- ასევე მოიცავს მატერიალური ინტერესის არსებობას, როგორც საკუთრების უფლებით დაცვის ობიექტს. აღნიშნული საკითხი განხილულ იქნა ადამიანის უფლებათა ევროპული კომისიის მიერ 1983 წელს საქმეში: Bramelid and Malmström v. Sweden (განაცხადის N. 8588/79, 8589/79; 1983); იხ.აგრეთვე; შპს „J.A.Pye (Oxford) და შპს “J.A. Pye ( Oxford) Land” გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, განაცხადის N. 44302/02, §61, 30 აგვისტო, 2007). „იურიდიული პირის ქონება, იურიდიული პირის, როგორც სამართლის სუბიექტის საკუთრებაა და არა მისი დამფუძნებლების ან მასში მონაწილე პირების“ (იხ. ბ.ზოიძე, საკონსტიტუციო კონტროლი და ღირებულებათა წესრიგი საქართველოში, თბილისი, 2007, გვ.115). საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2017 წლის 2 მარტის გადაწყვეტილებაში (საქმე N ას-664-635-2016) განმარტებულია, რომ ზოგადად, საწარმოში წილის ფლობა, წარმოადგენს არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეს (სსკ-ის 147-ე და 152-ე მუხლები). ევროკონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლი, ასევე, მოიცავს საწარმოს წილებზე საკუთრების უფლებას. კერძოდ, აღნიშნული საკითხი განიხილა ადამიანის უფლებათა ევროპულმა კომისიამ მიერ 1982 წელს საქმეში: Bramelid and Malmström v. Sweden (განაცხადის N. 8588/79, 8589/79; 1982). ადამიანის უფლებათა ევროპულმა კომისიამ თავდაპირველად განიხილა ის საკითხი, წარმოადგენდა თუ არა „აქციები“ მფლობელობას - კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის ფარგლებში. მათ ასევე განსაზღვრეს ის რთული და კომპლექსური საკითხი, რომელიც „წილს“ უკავშირდებოდა. კერძოდ, სერტიფიკატი, რომელიც მისი მფლობელის საწარმოს წილზე საკუთრების უფლებას განამტკიცებს და ასევე, მასთან დაკავშირებულ უფლებებს (განსაკუთრებით, ხმის მიცემის უფლებას). ამასთან, სერტიფიკატი მოიცავს საწარმოს წილებზე არაპირდაპირი მოთხოვნის უფლებას. საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, ეჭვს არ იწვევდა ის ფაქტი, რომ წილებს საწარმოში გარკვეული ეკონომიკური და ქონებრივი ღირებულება გააჩნდა. შესაბამისად, ევროკომისიამ დაასკვნა, რომ წილები წარმოადგენს „მფლობელობას“ კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის ფარგლებში. ზემოხსენებული საქმე - Bramelid and Malmström v. Sweden http://www.echr.coe.int/LibraryDocs/DG2/HRHAND/DG2-EN-HRHAND-04(2003).pdf - მნიშვნელოვანია არა მარტო იმის გამო, რომ იგი აღიარებს წილის საკუთრების უფლების კონვენციით გარანტირებული საკუთრების უფლების ფარგლებში მოქცევას, არამედ იმიტომაც, რომ ნათლად აჩვენებს აღნიშნული მუხლის გამოყენების შესაძლებლობას კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტებს შორის.

38. „სამოქალაქო სამართლის სოციალური ღირებულება, უწინარეს ყოვლისა. განპირობებულია იმ ფუნქციური შესაძლებლობებით, რომლებიც სამართლის მოცემულ დარგს გააჩნია. სამოქალაქო სამართალი სწორედ ის დარგია, რომელსაც იურიდიულ ენაზე გადააქვს ცივილიზაციის ყველაზე მთავარი მიღწევები- პიროვნების თავისუფლება, კერძო საკუთრება, თავისუფალი სამეწარმეო საქმიანობა“ (იხ. ჯონი ხეცურიანი - სამოქალაქო სამართლის ფუნქციები; რჩეული შრომები; თბილისი; 2021; გვ. 265).

39. კასატორის პრეტენზიასთან მიმართებით, რომელიც წინამდებარე განჩინების 13.9-13.10 ქვეპუნქტებშია ასახული, საკასაციო სასამართლო დამატებით მიუთითებს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე („შპს ტიფლისი 777“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ; N 1/243, 18.04.2029წ.), რომლის საფუძველზე ასევე განიმარტა, რომ: „25. გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის 42-ე მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, გაკოტრების მმართველის მიერ სამეურვეო ქონების რეალიზაციისა და რეალიზაციით მიღებული თანხის განაწილებისთანავე გაკოტრების საქმის წარმოება სრულდება. ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინების საფუძველზე, გაკოტრების საქმის წარმოების დასრულება, იმავდროულად, იწვევს მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში საწარმოს რეგისტრაციის გაუქმებას. ამავე კანონის 55¹ მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, გაკოტრების საქმის წარმოების დასრულების საფუძველზე იურიდიული პირის რეგისტრაცია გაუქმებულად ჩაითვლება მხოლოდ შესაბამისი გადაწყვეტილების საფუძველზე, მისი მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში რეგისტრაციის შემდეგ. 26. ამრიგად, გადახდისუუნარო სუბიექტის რეგისტრაციის გაუქმების საფუძველია გაკოტრების წარმოების დასრულება და შესაბამისი სასამართლოს გადაწყვეტილების მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრში რეგისტრაცია (N01/243; II-6.2- 25,26). საკასაციო სასამართლო სწორედ ამიტომ მიუთითებს, რომ დამატებით არის გამოსაკვლევი და დასადგენი, თუ რა ქონება აღმოჩნდა საწარმოს გაკოტრებულად გამოცხადების შესახებ გადაწყვეტილების მიღებიდან 2012 წლის 27 ივნისიდან (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 27/06/2012 წლის განჩინება №2/8147-09 - ტ.1, ს. ფ. 32-33) საწარმოს (ს/ნ ....) რეგისტრაციის გაუქმების შესახებ გადაწყვეტილების საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ მიღებამდე - 2014 წლის 30 მაისამდე (იხ. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს გადაწყვეტილება №B14057498/3 (30/05/2014)- ტ..1 , ს. ფ. 61)- იხ. წინამდებარე განჩინების 33-ე პუნქტი. ამ საკითხის დამატებითი გამოკვლევისა და დადგენის გარეშე შეუძლებელია საქმეზე გადაწყვეტილების მიღება, ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ ფორმალურ-იურიდიულ მიდგომას არ შეეწიროს პირის უფლების დაცვა. „კანონიერების პრინციპი მოითხოვს, რომ შემოწმდეს, ეროვნულ დონეზე სასამართლოების მიერ გამოყენებულმა ღონისძიებებმა გამოიღო თუ არა შედეგები, რომლებიც კონვენციის პრინციპებთან შესაბამისობაშია (lelas v Croatie; N 55555/08, par.76; 20.05.2010);

40. საკასაციო სასამართლო ხაზგასმით განმარტავს, რომ 2014 წლის 30 მაისამდე შპს „მ–ი ...“ რეესტრში ირიცხებოდა, შესაბამისად, ზემოხსენებულ პერიოდში რა ქონება, შესაძლო მოთხოვნები და პრეტენზიები ჰქონდა საწარმოს არის სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამატებით საკვლევი და დასადგენი გარემოება. „სამართალი ცხოვრებიდან უნდა ამოვიდეს. მაგრამ მას არ უნდა მოსწყდეს. მის მიერ ქმნადი ცხოვრება არსებულის სრულყოფა უნდა იყოს და არა მისგან მოწყვეტა“ (იხ. ბესარიონ ზოიძე - ევროპული კერძო სამართლის რეცეპცია საქართველოში; თბილისი; 2005; გვ. 129). თითოეულმა პირმა უნდა შეძლოს უფლების სასამართლო წესით დაცვა, ამასთან, „საქართველოს კონსტიტუცით დაცვის სუბიექტია კერძო პირთა საკუთრება, როგორი ფუნქციური დატვირთვაც არ უნდა ჰქონდეს მას, სამეწარმეო საქმიანობის განსახორციელებლად იქნება გამოყენებული თუ არასამეწარმეო მიზნებისათვის. საკუთრება უპირობოდ დაცული ფასეულობაა, იმის მიუხედავად, თუ რა ღირებულების მფლობელობაა სახეზე და რა სოციალური ტვირთის მატარებელია იგი“ (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2008 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №1/2/411).

41. რაც შეეხება კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებას, რომლის საფუძველზე მოსარჩელე გაკოტრებულად იქნა ცნობილი, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლო გადაწყვეტილება ესაა კანონით დადგენილი წესით საქმის განხილვის შედეგად სასამართლოს მიერ მიღებული მართლმსაჯულების აქტი, რომელიც პასუხობს კანონით დადგენილ მოთხოვნებს და რომლითაც საქმე არსებითად წყდება. „ნებისმიერი სასამართლო გადაწყვეტილება არის მართლმსაჯულების აქტი, რომლის მეშვეობითაც წესრიგდება მოდავე მხარეებს შორის სამართლებრივი ურთიერთობები. გადაწყვეტილება სასამართლო საქმიანობის საბოლოო პროდუქტად მიიჩნევა“ (იხ. მ. სულხანიშვილი, სასამართლო გადაწყვეტილება, როგორც საპროცესო დოკუმენტი და მისი გასაჩივრების ფორმები მოქმედი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მიხედვით, „მართლმსაჯულება და კანონი“ , № 4(47), 2015, გვ.19.).

სასამართლო გადაწყვეტილების „საბოლოობის“, მისი შეუქცევადობის საყოველთაოდ აღიარებული პრინციპი გულისხმობს, რომ ამ გადაწყვეტილების შეცვლა შეუძლებელია და მისი შედეგები შეუქცევადია. ხსენებულ პრინციპს მრავალი მიზანი გააჩნია. მისი საჯაროსამართლებრივი ინტერესი გამოიხატება, მაგალითად: სამართლებრივ განსაზღვრულობაში, სამართლებრივ უსაფრთხოებაში, სტაბილურობასა და მართლმსაჯულობისადმი სანდოობაში. გადაწყვეტილების „საბოლოობის“ პრინციპი კერძო პირის უფლებასა და ინტერესსაც ემსახურება, რადგან ის ამით განმეორებითი სამართალწარმოებისგან დაცული იქნება. სასამართლო გადაწყვეტილების, როგორც მართლმსაჯულების აქტის, დანიშნულებაა მატერიალურ სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა შორის დავების გადაწყვეტა. სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერი ძალა ესაა გადაწყვეტილების თვისება, რომელსაც იგი იძენს გარკვეული, კანონით ზუსტად განსაზღვრული პირობების საფუძველზე (იხ. თ.ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, მეორე გამოცემა, თ., 2005, გვ.377).

42. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ ფაქტის პრეიუდიციულობის შემოწმებისას საჭიროა შეფასდეს არა მხოლოდ ფორმალურ-პროცესუალური წინაპირობები (არსებობდეს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება, რომლის სუბიექტებიც სხვა სამოქალაქო საქმეში იღებენ მონაწილეობას), არამედ, მნიშვნელობა ენიჭება ასევე ამ გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოების შინაარსს - კერძოდ, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები უნდა ამართლებდეს ამ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილს, ანუ განსაზღვრავდეს მხარის მატერიალურ-სამართლებრივ უფლებებსა და ვალდებულებებს, რაც საფუძვლად დაედო გადაწყვეტილების გამოტანას. გარდა ამისა, უნდა აღინიშნოს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობის ფაქტები შეუდავებელი ფაქტებია და სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, სხვა დავაში მხედველობაში მიიღოს ამ ფაქტების წინააღმდეგ წარდგენილი შედავება, აღნიშნულს მოწმობს სსსკ-ის 266-ე მუხლი, რომლის თანახმადაც, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ მხარეებს, აგრეთვე მათ უფლებამონაცვლეებს არ შეუძლიათ ხელახლა განაცხადონ სასამართლოში იგივე სასარჩელო მოთხოვნები იმავე საფუძველზე, აგრეთვე სადავო გახადონ სხვა პროცესში გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობანი (იხ. სუსგ-ები: Nას-547-510-2017, 04.05.2018წ; N ას-15-2020, 11.03.2021წ; N ას-456-2020, 11.11.2022წ; N ას- 551-2023, 31.10.2023წ.).

43. მოცემულ შემთხვევაში თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 27 ივნისის განჩინებით გადაწყვეტილია საწარმოს გაკოტრებულად გამოცხადება მართლმსაჯულების აქტის მიღების დროს საქმეზე დადგენილი და გამოკვლეული გარემოებების საფუძველზე (სასამართლომ შეისწავლა მოვალის გაკოტრების ანგარიში, მოისმინა გაკოტრების მმართველისა და კრედიტორების ინფორმაცია და იმის გათვალისწინებით, რომ საწარმოს სამეურვეო ქონება რეალიზებულია, ქონების რეალიზაციით შემოსული თანხა განაწილებულია, მოვალის სხვა რაიმე ქონება ვერ იქნა მოძიეული და გაკოტრების მმართველის მიერ წარმოდგენილი იქნა მოვალის გაკოტრების ანგარიში - იხ. ტ.1 ს.ფ. 33). თუმცა, საქართველოს კანონმდებლობის საფუძველზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოსა და საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს ზემოხსენებული განმარტებების გათვალისწინებით, შეუძლებელია იმ მოცემულობის გვერდის ავლა, რომ შპს „მ–ი ...“ -ის, როგორც იურიდიული პირის, რეგისტრაცია სამეწარმეო რეესტრში გაუქმდა 2014 წლის 30 მაისს, შესაბამისად, როგორც აღინიშნა, დამატებით არის გამოსაკვლევი და დასადგენი არა ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც 2012 წლის 27 ივნისის მდგომარეობით ჰქონდა სასამართლოს, არამედ, 2012 წლის 27 ივნისიდან 2014 წლის 30 მაისამდე პერიოდში რა ქონება გააჩნდა/აღმოაჩნდა საწარმოს რეგისტრაციის გაუქმებამდე. აქედან გამომდინარე “res judicata” (დავა გადაწყვეტილია) სამართლებრივი პრინიცპი, რომელიც სამართლებრივი უსაფრთხოებისა და მართლმსაჯულების აქტის შეუქცევადობას ემსახურება, წინამდებარე დავაზე (ისევე, როგორც სხვა შემთხვევებში, კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისების გარდა) არ იქნება დარღვეული. „ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო თავის ბოლოდროინდელ გადაწყვეტილებებშიც განამტკიცებს მიდგომას, რომ პირველი ოქმის პირველი მუხლი ვრცელდება არსებულ საკუთრებაზე და არ უზრუნველყოფს პირის უფლებას, მიიღოს ქონება (იხ. თამარ ზარანდია, ნანა მჭედლიძე -საკუთრების უფლების დაცვა საქართველოს კანონმდებლობითა და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციით; გვ. 202; გამოქვეყნებულია ლადო ჭანტურიასადმი მიძღვნილ საიუბილეო კრებულში /LIBER AMICORUM LADO CHATURIA/; თსუ გამომცემლობა, 2023წ.).

44. მოცემულ შემთხვევაში სარჩელის მოპასუხეა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო, ეს გარემოება იმით არის საყურადღებო, რომ მოსარჩელის მიერ სასურველი იურიდიული მიღწევის შემთხვევაში, მოპასუხის უფლების შელახვა ვერ მოხდება, მისი კანონისმიერი ფუნქციის გათვალისწინებით, არც სამართლებრივი განჭვრეტადობისა და საჯარო რეესტრის სანდოობის კუთხით წარმოიქმნება სამართლებრივი უსაფრთხოების რისკი. “სასამართლო გადაწყვეტილების ადრესატები მხოლოდ დავაში მონაწილე მხარეები როდი არიან, სასამართლო გადაწყვეტილების კანონიერი ძალისათვის საჭიროა საზოგადოების სოლიდარობა დამდგარი შედეგის მიმართ, მართლმსაჯულების განხორციელებაში მართლმსაჯულებისადმი საზოგადოების ნდობის პრეზუმფციის გამომუშავება“ (იხ. გიორგი გოგიაშვილი- STUDIA IURIDICA, სამოსამართლო სამართალი; Judge-Made Law; მეორე გამოცემა; 2020წ; გვ.53).

45. კასატორის მიერ საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე წარმოდგენილი ახალი მტკიცებულებები (იხ. წინამდებარე განჩინების 13.16 და 13.18 ქვეპუნქტები) ვერ იქნება განხილული საკასაციო სასამართლოს უფლებამოსილების ფარგლებში, რადგან შესაძლოა ისინი ახალი ფაქტობრივი გარემოებების შემცველი იყოს და არ წარმოადგენს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში დამატებით წარმოდგენილ სამართლებრივ მოსაზრებებს (შეად. სუსგ-ებს: N ას-1585-2022, 12.06.2023წ; N ას-1181-2023, 11.12.2023წ; N ას-1469-2023, 29.03.2024წ.).

46. საკასაციო სასამართლო არ იმსჯელებს საკასაციო საჩივრის იმ არგუმენტებზე, რომლებიც არაარსებითია მოცემული დავის ფარგლებში. დასაბუთებული გადაწყვეტილების უფლება არ მოითხოვს მხარეების მიერ მითითებულ ყველა არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემას. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ.Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30).

47. საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების გზით გაუქმდა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება და, ზემოხსენებული სამართლებრივი მითითებების საფუძველზე, საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა სააპელაციო სასამართლოს სსსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად.

48. სსსკ-ის 53.4-ე მუხლის საფუძველზე, თუ საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8, 399-ე, 412-ე, 257.3-ე, 264.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს "მ–ი ...-ის" დამფუძნებლის ჯ.ლ–ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2018 წლის 31 მაისის განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური