საქმე №ას-332-2023 8 თებერვალი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ლ.მ–ნი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ა(ა)იპ „თბილისის განვითარების ფონდი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 29 ნოემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ქმედების განხორციელების დავალება, თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 29 ნოემბრის განჩინებით ლ.მ–ნის (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელის სარჩელი ა(ა)იპ „თბილისის განვითარების ფონდის“ (შემდგომში - „მოპასუხე“) მიმართ არ დაკმაყოფილდა.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. ქ. თბილისში, ......... მდებარე უძრავ ქონებაზე - შენობა-ნაგებობებზე №1, №2, №3, №4 საკუთრების უფლება რეგისტრირებულია სულ 14 ფიზიკური პირის, მათ შორის, მოსარჩელის სახელზე;

2.2. 2019 წლის 11 მაისს მოპასუხესა და შპს „ა–ს“ შორის გაფორმდა სახელმწიფო შესყიდვის შესახებ №19-11-157 ხელშეკრულება ქ. თბილისში, ......., ......., ........, ......, ...... და ........... ქუჩა №5-ში მდებარე შენობების სარესტავრაციო-სარეაბილიტაციო სამუშაოების თაობაზე. აღნიშნული ხელშეკრულების საერთო ღირებულებად განისაზღვრა 10 684 654.33 ლარი, ხოლო მისი დაფინანსების წყაროდ მიეთითა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის 2019-2020 წლის საბიუჯეტო სახსრები. ხელშეკრულების თანახმად, აღნიშნული შენობა-ნაგებობების რეაბილიტაცია ხორციელდება სსიპ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურში შეთანხმებული პროექტის შესაბამისად. აღნიშნული ხელშეკრულების 1.9 პუნქტის თანახმად, შესყიდვის თითოეული ობიექტის მიწოდების ვადა განისაზღვრა არაუგვიანეს 2020 წლის 15 დეკემბრისა. მოგვიანებით მოპასუხესა და შპს „ა–ს“ შორის შედგა შეთანხმების აქტი №19-11-157/6, რომლითაც ხელშეკრულების 1.9 პუნქტი ჩამოყალიბდა იმგვარი ფორმით, რომ შესყიდვის თითოეული ობიექტის მიწოდების ვადად განისაზღვრა არაუგვიანეს 2022 წლის 31 მარტის ჩათვლით;

2.3. სსიპ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2019 წლის 24 ივნისის ბრძანებით, მოწონებულ იქნა ქ. თბილისში (სექტორი - ......), ....... (ძეგლი) საერთო საკუთრების მიწის ნაკვეთზე არსებულ შენობაზე სარეაბილიტაციო სამუშაოების ჩატარების სამუშაოების არქიტექტურული პროექტი. ამავე გადაწყვეტილებით გაიცა უძრავ ძეგლზე სამუშაოების ნებართვა და სანებართვო მოწმობა. მშენებლობის ვადა კი განისაზღვრა 2019 წლის 25 ივნისიდან 2020 წლის 25 მარტის ჩათვლით;

2.4. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის 2019 წლის 26 დეკემბრის №19.14.12.1769 განკარგულებით, ისევე როგორც 2020 წლის 31 დეკემბრის №20.1703.2081 განკარგულებით, მოპასუხის მიერ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის 2019 წლის ბიუჯეტით ქალაქის განვითარების ხელშეწყობის პროგრამისთვის გათვალისწინებული ასიგნებების ფარგლებში განსახორციელებელი პროგრამების ნაწილში გათვალისწინებულ იქნა ბინებიდან გამოყვანილი მოსახლეობის საცხოვრებელი ფართით უზრუნველყოფისა და მასთან დაკავშირებული თანმდევი ხარჯები, რომლის თანახმად, 400-მდე ოჯახის გამოსახლების კომპენსაცია განისაზღვრა საშუალოდ თვეში ოჯახზე 520 ლარით, საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით;

2.5. ქ. თბილისში, ......... მდებარე შენობა-ნაგებობებზე დაგეგმილი სარეაბილიტაციო ღონისძიებების განხორციელების მიზნით, 2019 წლის აპრილის, მაისის, ივნისის, ივლისისა და აგვისტოს თვეში მოპასუხესა და აღნიშნულ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების მქონე 13 ფიზიკურს პირს შორის (გარდა მოსარჩელისა) დაიდო წერილობითი ხელშეკრულებები, რომელთა საფუძველზეც, მოპასუხემ აღნიშნულ მისამართზე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის (შენობა) რეაბილიტაციასთან დაკავშირებული სამუშაოების წარმოების მიზნით, ბენეფიციარის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი ფართის გამოთავისუფლების სანაცვლოდ, აიღო თითოეული ბენეფიციარისთვის კომპენსაციის სახით ყოველთვიურად 400 ლარის გადახდის ვალდებულება;

2.6. ქ. თბილისში, .......... მდებარე უძრავ ქონებაზე (შენობა-ნაგებობები №1, №2, №3, №4) მოპასუხის დაკვეთით სარეაბილიტაციო სამუშაოების პროცესის დაწყების შემდეგ - 2020 წლის ივნისიდან მოსარჩელე თავის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლიდან დროებით, ქირით საცხოვრებლად გადავიდა სხვა მისამართზე. აღნიშნული ფაქტი მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია. ამასთან, მოსარჩელის ახსნა-განმარტებისა და წარმოდგენილი ხელწერილის (ს.ფ. 71-80) საფუძველზე სასამართლომ არ გაიზიარა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელე უძრავი ქონების ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე ყოველთვიურად გამქირავებელს უხდიდა ქირის სახით 900 ლარს;

2.7. 2020 წლის 09 ოქტომბერს მოსარჩელის ოჯახის წევრმა (შვილმა) მიმართა მოპასუხეს, რომლითაც მოითხოვა მის მიერ ქ. თბილისში, ....... №4-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის დატოვების სანაცვლოდ ყოველთვიური ქირის (კომპენსაციის სახით) - 700 ლარის ანაზღაურება. აღნიშნულ მიმართვაზე 2020 წლის 26 ოქტომბრის პასუხით განმცხადებელს მოპასუხისგან განემარტა, რომ მოპასუხე ვერ უზრუნველყოფდა მის სასარგებლოდ კომპენსაციის გაცემას, ვინაიდან მის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე არ მიმდინარეობდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები ამ სამუშაოთა განხორციელებაზე მესაკუთრის მიერ უარის თქმის გამო.

3. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნებზე, კერძოდ მოსარჩელე ითხოვს შემდეგს: ა) დაევალოს მოპასუხეს ქ. თბილისში, .......... მდებარე, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლის სარეაბილიტაციო სამუშაოების შესრულება 2019 წლის 11 მაისის სახელმწიფო შესყიდვების №19-11-157 ხელშეკრულებით და პირვანდელი ხარჯთაღრიცხვით გათვალისწინებული პირობების გათვალისწინებით; ბ) დაეკისროს მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ 12 თვის ქირავნობის კომპენსაციის გადახდა, რაც სარჩელის წარმოდგენის მომენტისათვის შეადგენს 8 400 ლარს; გ) დაეკისროს მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ ქირავნობის კომპენსაციის გადახდა ყოველთვიურად 700 ლარის ოდენობით 2021 წლის 23 ივნისიდან (სარჩელის სასამართლოში წარმოდგენის თარიღი) რეაბილიტირებული საცხოვრებელი სახლის მოსარჩელისთვის ჩაბარებამდე.

4. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნები გამომდინარეობს სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან, რომლის არსებობაც სადავოა მხარეთა შორის. მოსარჩელე ემყარება იმ არგუმენტს, რომ მხარეთა შორის არსებობდა ზეპირი შეთანხმება, საიდან გამომდინარეც ითხოვს სახელშეკრულებო ვალდებულებათა შესრულებას. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელის მიერ სააპელაციო საჩივარში მოყვანილი პოზიცია, რომ მოპასუხის მხრიდან ადგილი ჰქონდა საცხოვრებელი სახლით სარგებლობისთვის ხელშეშლას, წინამდებარე დავის ფარგლებში შეფასების საგანი ვერ გახდება, ვინაიდან პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოსარჩელის მიერ დაყენებული სასარჩელო მოთხოვნები გამომდინარეობდა სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან. სასამართლოს განმარტებით, საკუთრებით სარგებლობის ხელშეშლის აღკვეთა და მისი თანმდევი სამართლებრივი შედეგები წარმოადგენს სანივთოსამართლებრივ მოთხოვნას, რაც სრულიად სხვა ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძვლებს ემყარება და წარმოდგენილი სასარჩელო მოთხოვნების ფარგლებში განხილვის საგანი არ ყოფილა.

5. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ წინამდებარე საქმის ფარგლებში მთავარ სადავო საკითხს წარმოადგენს მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობა.

6. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მიუხედავად იმისა, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობა იცნობს ზეპირი ფორმით ხელშეკრულების დადების შესაძლებლობას, მას უკავშირდება ფაქტის მიმთითებელ მხარეზე მომეტებული მტკიცების ტვირთის არსებობის ფაქტორი. კერძოდ, განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეს ეკისრება იმის მტკიცების ტვირთი, რომ მხარეთა შორის დაიდო ზეპირი ფორმით ხელშეკრულება, რომლის საფუძველზეც მოპასუხეს უნდა დაეკისროს ამ ხელშეკრულების შესრულება - ქმედების განხორციელება.

7. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელემ ვერც ერთი სახის მტკიცებულებით, გარდა საკუთარი ზეპირი ახსნა-განმარტებისა, ვერ შესძლო იმ ფაქტის დადასტურება, რომ მხარეთა შორის არსებობდა სახელშეკრულებო ურთიერთობა. ის ფაქტი, რომ მოსარჩელემ სარეაბილიტაციო პროცესების პარალელურად დატოვა საცხოვრებელი სახლი და დროებით, ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე, საცხოვრებლად გადავიდა სხვა მისამართზე, ვერ იქნება მიჩნეული საკმარისად მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობის დასადგენად. მოსარჩელე საქმის განხილვის პროცესში ყურადღებას ამახვილებდა იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხის მიერ წარმოებული სარეაბილიტაციო სამუშაოების შედეგად, მისთვის საცხოვრებელი სახლით სარგებლობა შეუძლებელი იყო. შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელე თავად ასახელებს საცხოვრებელი სახლის დატოვების რეალურ მიზეზს, კერძოდ, რომ მას შეეზღუდა ქონებით სარგებლობის შესაძლებლობა, აღნიშნული არგუმენტი ვერ იქნება დაკავშირებული მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობის ფაქტთან.

8. სააპელაციო პალატამ ასევე ყურადღება გაამახვილა საქმეში მოსარჩელის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებზე, რომლებმაც, პირიქით, სასამართლოს შეუქმნა შინაგანი რწმენა, რომ მხარეთა შორის შეთანხმების მიღწევა არ მომხდარა და შესაბამისად, არც ხელშეკრულება დადებულა. პირველ რიგში, პალატამ მიუთითა იმ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომ ქ. თბილისში, ......... მდებარე შენობა-ნაგებობებზე დაგეგმილი სარეაბილიტაციო ღონისძიებების განხორციელების მიზნით 2019 წლის აპრილის, მაისის, ივნისის, ივლისისა და აგვისტოს თვეში მოპასუხესა და აღნიშნულ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების მქონე 13 ფიზიკურს პირს შორის (გარდა მოსარჩელისა) დაიდო წერილობითი ხელშეკრულებები, რომელთა საფუძველზეც, მოპასუხემ აღნიშნულ მისამართზე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის (შენობა) რეაბილიტაციასთან დაკავშირებული სამუშაოების წარმოების მიზნით, ბენეფიციარის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი ფართის გამოთავისუფლების სანაცვლოდ, აიღო თითოეული ბენეფიციარისთვის კომპენსაციის სახით ყოველთვიურად 400 ლარის გადახდის ვალდებულება. ამასთან, მოპასუხე რეაბილიტაციის პროცესში მოქმედებდა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მიერ დამტკიცებული ბიუჯეტის ფარგლებში. დადგენილია, რომ როგორც 2019 წლისთვის, ასევე 2020 წლისთვის ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის მიერ შესაბამისი განკარგულებების საფუძველზე დამტკიცებული ბიუჯეტი პროექტების განხორციელების პროცესში ითვალისწინებდა 400-მდე ოჯახის გამოსახლების კომპენსაციას თითოეულ ოჯახზე 540 ლარის გადახდის პირობით (საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით). შესაბამისად, წარმოდგენილი მტკიცებულებების, ისევე როგორც მოპასუხე ფონდის, როგორც იურიდიული პირის, სტატუსის გათვალისწინებით, სასამართლომ საფუძვლიანად მიიჩნია ის პოზიცია, რომ რეაბილიტაციის განხორციელების პროცესში მოპასუხე ხელმძღვანელობდა გარკვეული „ჩარჩო ხელშეკრულებით“ და თითოეული მობინადრის სურვილი, მოპასუხეზე დელეგირებული უფლებამოსილებების მხედველობაში მიღებით, ფიზიკურად ვერ იქნებოდა გათვალისწინებული. დადგენილია, რომ მოპასუხემ უძრავი ქონების ყველა მესაკუთრესთან, გარდა მოსარჩელისა, დადო ხელშეკრულებები წერილობითი ფორმით და აიღო ვალდებულება მათ საკუთრებაში არსებულ უძრავ ნივთებზე რეაბილიტაციის განხორციელების საფუძველზე, მობინადრეების მიერ საცხოვრებელი ფართების გამოთავისუფლების სანაცვლოდ, გადაეხადა მათთვის ყოველთვიური კომპენსაცია 400 ლარის ოდენობით. აღნიშნული წარმოადგენს სწორედ იმ ოდენობის თანხას, რაც გათვალისწინებულ იქნა ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის მიერ დამტკიცებული ბიუჯეტით (საშემოსავლო გადასახადის გარეშე). ამ პირობებში სასამართლოს არ შეექმნა რწმენა, რომ მოპასუხეს შეეძლო სახელშეკრულებო თავისუფლების პრინციპის იმგვარი გამოყენება, რომ რომელიმე მესაკუთრე (ბენეფიციარი) ჩაეყენებინა არსებითად არათანაბარ მდგომარეობაში - დათანხმებოდა მისთვის თითქმის ორმაგი კომპენსაციის გაცემას და თანაც ბიუჯეტით გაწერილი სახსრების განკარგვაზე დაედო ზეპირი შეთანხმება. პალატამ მიუთითა, რომ მოსარჩელეს მისი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში არ წარმოუდგენია რაიმე სახის მტკიცებულება იმის დასადასტურებლად, რომ რეაბილიტაციის პროცესში ბენეფიციარის სტატუსის მქონე რომელიმე პირი მოპასუხისგან 400 ლარზე მეტ კომპენსაციას იღებდა. პალატამ ასევე ყურადღება გაამახვილა მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ 29.07.2020წ. ხელშეკრულებაზე (ტ. 1, ს.ფ. 269-274), რომლის მიხედვითაც მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის შედგა შეთანხმება 600-ლარიანი კომპენსაციის გაცემის თაობაზე. პალატამ მიუთითა, რომ ხსენებული დოკუმენტი არ არის ხელმოწერილი არცერთი მხარის მიერ და არ შეიცავს არანაირ რეკვიზიტს, რაც მის ნამდვილობას დაადასტურებდა, შესაბამისად, პალატამ აღნიშნული მტკიცებულება არ მიიჩნია ვარგისად მოსარჩელის პოზიციის გაზიარებისთვის.

9. იმ დასკვნის გასამყარებლად, რომ მხარეებმა ვერ მიაღწიეს კონსენსუსს, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა ასევე მოსარჩელის შვილის - ბ.ა–ას 2020 წლის 09 ოქტომბრის წერილზე (ტ.1, ს.ფ. 58) მოპასუხის მისამართით. აღნიშნული განცხადების შინაარსი, სასამართლოს შეფასებით, სწორედ იმ ფაქტს ადასტურებს, რომ მხარეთა შორის რაიმე შეთანხმება მიღწეული არ ყოფილა. განმცხადებელი აფიქსირებს შემდეგს - „ჩვენსა და ფონდს შორის არსებობდა ზეპირი მოლაპარაკება ხელშეკრულების დადების მიზნით, რომ გადაეხადათ ჩვენთვის ბინის ქირა, მაგრამ საბოლოოდ ხელშეკრულებაზე ჩვენი მხრიდან ხელი არ მოწერილა...“. შემდგომ განმცხადებელი უთითებს ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერაზე უარის თქმის საფუძვლებს, კერძოდ, შეთავაზებული 400 ლარი არ იყო საკმარისი იმავე ტერიტორიაზე სხვა უძრავი ქონების დასაქირავებლად და აღნიშნული მიზნისთვის მას ესაჭიროებოდა, ქირის სახით, 700 ლარის გადახდა. დადგენილია, რომ აღნიშნულ მიმართვაზე 2020 წლის 26 ოქტომბრის პასუხად განმცხადებელს მოპასუხისგან განემარტა, რომ ფონდი ვერ უზრუნველყოფდა მის სასარგებლოდ კომპენსაციის გაცემას, ვინაიდან მის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე არ მიმდინარეობდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები ამ სამუშაოთა განხორციელებაზე მესაკუთრის მიერ უარის თქმის საფუძველზე. სააპელაციო პალატამ აქვე მიუთითა იმ გარემოებაზე, რომ უძრავი ქონების მესაკუთრეებთან ხელშეკრულებები გაფორმდა 2019 წლის აპრილის, მაისის, ივნისის, ივლისისა და აგვისტოს თვეში. უძრავ ძეგლზე სამუშაოების ნებართვისა და სანებართვო მოწმობის თანახმად, მშენებლობის ვადად განისაზღვრა პერიოდი 2019 წლის 25 ივნისიდან 2020 წლის 25 მარტის ჩათვლით. შესაბამისად, 2020 წლის 09 ოქტომბრის წერილით მიმართვის დროისთვის, მოპასუხეს დასრულებული ჰქონდა უძრავი ქონების მესაკუთრეებთან მოლაპარაკების პროცესი, გაფორმებული იყო ხელშეკრულებები ბენეფიციარებთან და მიმდინარეობდა ქონების რეაბილიტაცია. წერილით დასტურდება, რომ ამ ეტაპზეც კი მოსარჩელე უარს აცხადებდა მისთვის მოპასუხის მიერ შეთავაზებული პირობებით ხელშეკრულების დადებაზე და მხარეთა შორის შეთანხმება არ იყო მიღწეული. პალატის მოსაზრებით, აღნიშნული ფაქტი საფუძველს აცლის მოსარჩელის იმ მტკიცებას, რომ მან საცხოვრებელი სახლი მოპასუხესთან არსებული ზეპირი შეთანხმების საფუძველზე დატოვა, ვინაიდან მოპასუხის 2020 წლის 26 ოქტომბრის წერილიდანაც ირკვევა, რომ მხარეებმა კონსენსუსს ვერ მიაღწიეს და ხელშეკრულება არ დადებულა.

10. სააპელაციო პალატის მითითებით, მხარეთა ახსნა-განმარტებითა და წარდგენილი მტკიცებულებებით (იხ. ტ.1 ს.ფ. 294-304) დგინდება, რომ ადგილზე, სადაც მდებარეობს მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ნივთი, მიმდინარეობდა იმ მასშტაბისა და ხასიათის სამუშაოები, რომელთა მიმდინარეობის დროსაც მესაკუთრეთა (მობინადრეთა) იქ ცხოვრება შეუძლებელი იყო (მაგ., მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი ფოტომასალით (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 47-49) დასტურდება ის გარემოება, რომ მისი საცხოვრებელი სახლის აივნისა და კიბის მდგომარეობა ელემენტარულად სახლში შესვლა-გამოსვლის შესაძლებლობას არ იძლევა). სადავო არ არის, რომ ადგილზე მიმდინარეობდა გათხრითი, კომუნიკაციების მოწყობითი და სხვა ისეთი სახის სამუშაოები, რომელთა წარმოების დროსაც შეუძლებელი და სამშენებლო უსაფრთხოების თვალსაზრისითაც დაუშვებელი იყო იქ, გარდა მშენებლებისა, სხვა პირთა, მათ შორის, მესაკუთრეთა ყოფნა. პალატის მოსაზრებით, აღნიშნული იმას ადასტურებს, რომ მოსარჩელეს რომც მოენდომებინა საცხოვრებლად ადგილზე დარჩენა, ეს ობიექტურად შეუძლებელი იქნებოდა. პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნები ემყარება მოპასუხის მიერ ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობას და შესაბამისად, სახელშეკრულებო ურთიერთობას და არა - დელიქტური ურთიერთობიდან გამომდინარე საფუძვლებს. შესაბამისად, მიუხედავად ზემოთ მითითებული ფაქტობრივი მოცემულობის არსებობისა, მოცემულ დავაში ეს გარემოება არ არის რელევანტური სარჩელის დაკმაყოფილებისათვის.

11. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება მხარეთა შორის ზეპირი ფორმით ხელშეკრულების დადების ფაქტი, რომლის საფუძველზეც მოპასუხე იღებდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ, ქ. თბილისში, ........ მდებარე უძრავ ქონებაზე (საცხოვრებელი სახლი) სარეაბილიტაციო სამუშაოების განხორციელების ვალდებულებას, ამასთანავე, აღნიშნულ პროცესში მოსარჩელის მიერ საცხოვრებელი ფართის გამოთავისუფლების სანაცვლოდ იგი იღებდა ამ უკანასკნელისთვის ალტერნატიული ფართის დასაქირავებლად ყოველთვიურად 700 ლარის გადახდის ვალდებულებას. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება, რომ მხარეთა შორის შეთანხმება ვერ შედგა შეთავაზებული კომპენსაციის ოდენობის გამო, ხოლო მოსარჩელის მიერ საცხოვრებელი სახლის დატოვება ცალსახად არ უკავშირდება მხარეთა შორის რაიმე სახით შეთანხმების არსებობას.

12. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაა.

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

14. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

15. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

16. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

17. საკასაციო საჩივრის თანახმად:

17.1. მხარეთა შორის არსებობდა ზეპირი შეთანხმება სამომავლოდ ხელშეკრულების დადების შესახებ. აღნიშნული ხელშეკრულების პირობები შეთანხმებული იყო ზეპირად. მოსარჩელეს უნდა დაეტოვებინა საცხოვრებელი სახლი, რათა მოპასუხეს განეხორციელებინა სამშენებლო-სარეაბილიტაციო სამუშაოები. მხარეები ზეპირად შეთანხმდნენ 700 ლარზე;

17.2. ხელშეკრულებაზე ხელმოწერის მოლოდინის პერიოდში ...... წაიქცა უზარმაზარი ხე, რომელმაც დააზიანა მოსარჩელის შემოსასვლელი ვერანდა, ხოლო მანამდე მოხდა ელექტროენერგიის მიმწოდებელი-გამანაწილებელი ყუთის აფეთქება, რამაც გამოიწვია მოსარჩელის ოჯახში ელექტრონული ნივთების დაზიანება. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელის ოჯახმა გადაწყვიტა სარეაბილიტაციო ფართის გათავისუფლება ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერამდე, ვინაიდან სახლიდან მაინც გადასასვლელები იყვნენ და იმ პერიმეტრზე დარჩენას აზრი აღარ ჰქონდა და თან აღარც უსაფრთხო იყო;

17.3. მოპასუხეს არ წარმოუდგენია იმის მტკიცებულება, რომ მოსარჩელემ უარი განაცხადა საცხოვრებელი სახლის რეაბილიტაციაზე. უფრო მეტიც, მას თანხმობა გაცემული აქვს არქიტექტურის სამსახურისთვის პროექტის დასამტკიცებლად წარდგენის დროს და მისი, როგორც ერთ-ერთი მესაკუთრის, თანხმობის გარეშე ვერ შეთანხმდებოდა ის პროექტი, რომლის მიხედვითაც მოხდა ხარჯთაღრიცხვის შედგენა და დაფინანსების მიღება. მოსარჩელემ უარი განაცხადა მხოლოდ 400-ლარიანი კომპენსაციის მიღებაზე, რის გამოც მხარეები შემდგომ შეთანხმდნენ 700-ლარიან კომპენსაციაზე;

17.4. მოსარჩელეს არასდროს უთქვამს, რომ მხარეთა შორის არსებობდა ზეპირი ხელშეკრულება, როგორც ამას განმარტავს სააპელაციო სასამართლო. მოსარჩელე მხარე ამტკიცებს, რომ მხარეთა შორის ზეპირად იყო განხილული მომავალი ძირითადი ხელშეკრულების პირობები და მოპასუხეს ჰქონდა მოსარჩელესთან ხელშეკრულების დადების ვალდებულება, ხოლო მოსარჩელის მხრიდან ხელშეკრულების დადებაზე უარის თქმის თაობაზე რაიმე სახის მტკიცებულება მოპასუხეს არ წარმოუდგენია;

17.5. სასამართლომ არასწორად გამიჯნა ხელშეკრულების საგანი, რის შედეგადაც დაადგინა, რომ თითქოს უძრავი ქონების რეაბილიტაცია უნდა განხორციელებულიყო ყოველთვიური კომპენსაციის გაცემის სანაცვლოდ, რაც არ შეესაბამება არცერთ ლოგიკურ მსჯელობას. აშკარაა მესაკუთრის სურვილი სარეაბილიტაციო სამუშაოების განხორციელებაზე, რისთვისაც მან დაცალა საკუთარი სახლი, ხოლო კომპენსაციის გაცემა და მისი ოდენობა წარმოადგენდა ცალკე მსჯელობის საგანს, რომლის გარეშეც შესაძლებელი იქნებოდა რეაბილიტაციის განხორციელება;

17.6. არასწორია, თითქოს მოსარჩელემ საცხოვრებელი სახლი დატოვა იმის გამო, რომ იქ დარჩენა აღარ იყო უსაფრთხო. იმ პირობებში, თუ მოსარჩელეს არ ექნებოდა ვალდებულების შესრულების აუცილებლობა, იგი არ დატოვებდა საცხოვრებელ ბინას. სწორედ ხელშეკრულების შესრულების მოლოდინმა და მისი პირობების თავისი მხრიდან კეთილსინდისიერად შესრულებამ განაპირობა საცხოვრებელი სახლის დაცლა. მოსამართლე ადგენს ისეთ ფაქტს, თითქოს ბინიდან გამოსვლა იყო გამოწვეული არაუსაფრთხო პირობებით, რასაც რეალურად ჰქონდა ადგილი, თუმცა ეს არ იყო ერთადერთი მიზეზი;

17.7. მოსარჩელეს სრული უფლება ჰქონდა მოეთხოვა უსაფრთხოების ზომების გათვალისწინება, მისთვის სავალდებულო გასასვლელი გზის დატოვება, რაც შეუქმნიდა მას სარეაბილიტაციო ტერიტორიაზე კომფორტულად ცხოვრებას, თუმცა აღნიშნულს სასამართლო მხედველობაში არ იღებს და ვარაუდის დონეზე ადგენს, რომ სახლიდან გასვლა იყო გამოწვეული უსაფრთხოების ზომების მიღებით.

18. განსახილველ შემთხვევაში სადავოა მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობა [სსკ-ის 316.1. მუხლი: ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. შესრულება შეიძლება გამოიხატოს მოქმედებისაგან თავის შეკავებაშიც; 317.1 მუხლი: ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან].

19. საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ საქმის მასალებით არ დასტურდება მხარეთა შორის ზეპირი ფორმით ხელშეკრულების დადების ფაქტი, რომლის საფუძველზეც მოპასუხე იღებდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ, ქ. თბილისში, ....... მდებარე უძრავ ქონებაზე (საცხოვრებელი სახლი) სარეაბილიტაციო სამუშაოების განხორციელების ვალდებულებას, ამასთანავე, აღნიშნულ პროცესში მოსარჩელის მიერ საცხოვრებელი ფართის გამოთავისუფლების სანაცვლოდ იგი იღებდა ამ უკანასკნელისთვის ალტერნატიული ფართის დასაქირავებლად ყოველთვიურად 700 ლარის გადახდის ვალდებულებას.

20. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებულია ზეპირი ფორმით ხელშეკრულების დადების შესაძლებლობა [სსკ-ის 68-ე მუხლი: გარიგების ნამდვილობისათვის საჭიროა კანონით დადგენილი ფორმის დაცვა. თუ ასეთი ფორმა არ არის დაწესებული, მხარეებს შეუძლიათ თვითონ განსაზღვრონ იგი; სსკ-ის 69.1. მუხლი: გარიგება შეიძლება დაიდოს ზეპირად ან წერილობითი ფორმით], თუმცა, მტკიცების თვალსაზრისით რთულდება მისი დადასტურება.

21. სამოქალაქო საპროცესო საქმის წარმოება მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე ხორციელდება [სსსკ-ის 4.1. მუხლი: სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები]. აღნიშნული პრინციპის რეალიზება მოდავე მხარეებს შორის მტკიცების ტვირთის სწორი განაწილების პირობებშია შესაძლებელი.

22. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს [სსსკ-ის 102.1. მუხლი].

23. განსახილველ შემთხვევაში ზეპირი ხელშეკრულების დადების ფაქტის დადასტურების მტკიცების ტვირთი მოსარჩელის მხარეს არის, რომელიც აღნიშნულ გარემოებაზე ამყარებდა სასარჩელო მოთხოვნებს მოპასუხისთვის მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლის სარეაბილიტაციო სამუშაოების შესრულების დავალებისა და ქირავნობის კომპენსაციის გადახდის თაობაზე. თუმცა, მოსარჩელემ, გარდა საკუთარი ახსნა-განმარტებისა, სასამართლოს ვერ წარუდგინა აღნიშნული სადავო გარემოების დამადასტურებელი ვერც ერთი რელევანტური მტკიცებულება. მისი მითითება იმ ფაქტზე, რომ სარეაბილიტაციო სამუშაოების პროცესის დაწყების შემდეგ მოსარჩელე თავის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლიდან დროებით, ქირით საცხოვრებლად გადავიდა სხვა მისამართზე, ვერ იქნება მიჩნეული მხარეთა შორის ზეპირი ხელშეკრულების არსებობის დამადასტურებელ საკმარის გარემოებად, მით უმეტეს, რომ საკასაციო საჩივარში თავად მოსარჩელე აღნიშნავს, რომ საცხოვრებელი სახლის დატოვების ერთ-ერთი მიზეზი იყო ცხოვრებისთვის არაუსაფრთხო პირობები.

24. საკასაციო პალატა მიუთითებს ასევე იმ გარემოებაზე, რომ ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის 2019 წლის 26 დეკემბრის №19.14.12.1769 განკარგულებით, ისევე როგორც 2020 წლის 31 დეკემბრის №20.1703.2081 განკარგულებით, მოპასუხის მიერ ქ. თბილისისლილი მგერია მუნიციპალიტეტის 2019 წლის ბიუჯეტით ქალაქის განვითარების ხელშეწყობის პროგრამისთვის გათვალისწინებული ასიგნებების ფარგლებში განსახორციელებელი პროგრამების ნაწილში გათვალისწინებულ იქნა ბინებიდან გამოყვანილი მოსახლეობის საცხოვრებელი ფართით უზრუნველყოფისა და მასთან დაკავშირებული თანმდევი ხარჯები, რომლის თანახმად, 400-მდე ოჯახის გამოსახლების კომპენსაცია განისაზღვრა საშუალოდ თვეში ოჯახზე 520 ლარით საშემოსავლო გადასახადის ჩათვლით (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.4. ქვეპუნქტი). დადგენილია ასევე, რომ ქ. თბილისში, ....... №4-ში მდებარე შენობა-ნაგებობებზე დაგეგმილი სარეაბილიტაციო ღონისძიებების განხორციელების მიზნით 2019 წლის აპრილის, მაისის, ივნისის, ივლისისა და აგვისტოს თვეში მოპასუხესა და აღნიშნულ უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების მქონე 13 ფიზიკურს პირს შორის (გარდა მოსარჩელისა) დაიდო წერილობითი ხელშეკრულებები, რომელთა საფუძველზეც, მოპასუხემ აღნიშნულ მისამართზე მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლის (შენობა) რეაბილიტაციასთან დაკავშირებული სამუშაოების წარმოების მიზნით, ბენეფიციარის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი ფართის გამოთავისუფლების სანაცვლოდ, აიღო თითოეული ბენეფიციარისთვის კომპენსაციის სახით ყოველთვიურად 400 ლარის გადახდის ვალდებულება (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.5 ქვეპუნქტი).

25. ზემოაღნიშნული გარემოებები არ იძლევა იმ პოზიციის გაზიარების საფუძველს, რომ რეაბილიტაციის პროცესში მოპასუხე მოსარჩელეს ზეპირად შეუთანხმდა ბიუჯეტით გათვალისწინებული თანხის თითქმის ორმაგ კომპენსაციაზე.

26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გაბათილებისა და საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს.

27. ამიტომ, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს.

28. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1680 ლარის 70% – 1176 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ლ.მ–ნის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორს ლ.მ–ს (პ/ნ ......) დაუბრუნდეს ი.პ–ის (პ/ნ N.......) მიერ 2023 წლის 4 აპრილის №277 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1680 ლარის 70% – 1176 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი