საქმე №ას-583-2021 26 აპრილი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს.ს.ე–მა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ა.ფ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – კომპენსაციის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 8 აპრილის გადაწყვეტილებით ა.ფ–ძის (შემდგომში - „მოსარჩელე“) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; ნაწილობრივ გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 24 იანვრის გადაწყვეტილება და მიღებული ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, სს „ს.ს.ე–მას“ (შემდგომში - „მოპასუხე“, „მოპასუხე კომპანია“ ან „კასატორი“) მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 27 000 ლარის გადახდა.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. მოსარჩელის საკუთრებაშია 451 კვ.მ. სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, მდებარე: ხელვაჩაური, სოფელი ......, საკადასტრო კოდი №....... უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტია უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, დამოწმებული 13.04.2011წ. (ტ.1, ს.ფ. 14);

2.2. მოსარჩელის მიწის ნაკვეთი მოექცა 220 კვ საჰაერო ელექტროგადამცემი ხაზის „ახალციხე-ბათუმის“ მშენებლობის პროექტით გათვალისწინებული სამუშაოების ზემოქმედების ქვეშ (ს.ფ. 41) ანუ მოპასუხე მოსარჩელის მიწის ნაკვეთს იყენებს ამ ნაკვეთზე გატარებული საჰაერო ელექტროგადამცემი ხაზებით საკუთარი აბონენტებისათვის ელექტროენერგიის მისაწოდებლად.

3. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 180-ე მუხლი. სასამართლომ მიუთითა მოსარჩელის განმარტებაზე, რომ მან ნაკვეთი შეიძინა სახლის ასაშენებლად, მის ნაკვეთზე გატარებული საჰაერო ელექტროგადამცემი ხაზების არსებობის პირობებში კი ეზღუდება მშენებლობის განხორციელების შესაძლებლობა, რის გამოც საკუთრების უფლებამ მისთვის დაკარგა არსი. პალატამ მიუთითა ასევე მოპასუხის განმარტებაზე, რომ სადავო მიწის ნაკვეთზე არ არის შენობა-ნაგებობა და არ მომხდარა ეგხ-ს ანძის ჩადგმა, შესაბამისად, მოსარჩელეს საკუთრების უფლება არ დაუკარგავს, მას კვლავ შეუძლია ამ მიწის ნაკვეთის დამუშავება ერთწლიანი კულტურების მოსაყვანად და ოთხ მეტრზე ნაკლები სიმაღლის ხეების დასარგავად.

4. სააპელაციო პალატამ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების ურთიერთშეჯერების საფუძველზე, მოსარჩელის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე მოპასუხის სასარგებლოდ დაწესებული შეზღუდვების სანაცვლოდ კომპენსაციის სამართლიან ოდენობად მიიჩნია მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულების მოპასუხისათვის დაკისრება.

5. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელემ წარმოადგინა შპს „ეკონომიკა-აუდიტის“ მიერ გაცემული უძრავი ქონების შეფასების შესახებ დასკვნა, რომლის თანახმად, სადავო მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულებაა 27 900 ლარი (ტ.1, ს.ფ. 25). მის მიერ ასევე წარმოდგენილია სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა, რომლის მიხედვითაც, სადავო ქონების 1 კვ.მ.-ის საბაზრო ღირებულება 2017 წლის მდგომარეობით შეადგენდა 20 აშშ დოლარს, მთლიანი ნაკვეთის ღირებულება კი საორიენტაციოდ 9020.00 აშშ დოლარი იყო (ტ.1, ს.ფ. 82).

6. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ აღნიშნული მტკიცებულების საწინააღმდეგოდ, მოპასუხემ წარმოადგინა ახალციხე-ბათუმის 220 კვ-იანი ორჯაჭვიანი ელექტროგადამცემი ხაზის მშენებლობის პროექტი განსახლების სამოქმედო გეგმით და აუდიტორული დასკვნა. განსახლების გეგმის თანახმად, მოსარჩელის მიწის ნაკვეთი მოქცეულია მე-4 კატეგორიის მიწის ნაკვეთებში, რომელშიც შედის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების ის მიწის ნაკვეთები, რომლებიც განთავსებულია ახალციხე-ბათუმის საავტომობილო გზიდან მოშორებით და მათზე მიმდინარეობს სასოფლო-სამეურნეო კულტურის მოყვანა. 1 კვ.მ. მიწის ღირებულებამ ამ კატეგორიის მიწის ნაკვეთზე შეადგინა 1.95 ლარი, მოსარჩელეზე გასაცემი სერვიტუტის ღირებულება დაანგარიშებული იქნა 454 კვ.მ. ფართზე და შეადგინა 885,30 ლარი, რასაც დაემატა ზემოქმედების ქვეშ მოქცეულ მიწის ნაკვეთზე ერთწლიანი კულტურების ერთჯერადი ღირებულება 811 ლარი, ანუ მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების მიხედვით, მოსარჩელის მიწის ნაკვეთით სარგებლობისათვის სამართლიანი კომპენსაცია არის 885.30 ლარი, რასაც უნდა დაემატოს ერთჯერადად ამ მიწაზე მოსაყვანი ერთწლიანი კულტურების ღირებულება 811 ლარი.

7. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლით, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის 20.03.1952წ. დამატებითი ოქმის პირველი მუხლით, სსკ-ის 170.1. მუხლით და მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს შენარჩუნებული აქვს უფლება სადავო ქონებაზე, თუმცა მისი საკუთრების უფლება მნიშვნელოვნად შეზღუდულია. მშენებლობის აკრძალვით, მოპასუხემ მოსარჩელეს შეუზღუდა კონტროლი საკუთრებით სარგებლობაზე. მოპასუხე მხარე თავადვე ადასტურებს შესაგებელში, რომ მოსარჩელე სადავო მიწის ნაკვეთზე მშენებლობას ვერ განახორციელებს, ასევე ვერ დარგავს 4 მეტრზე მაღალ ხეებს (ტ.1, ს.ფ. 33). ამასთან, ეს შეზღუდვა კანონიერია, ვინაიდან გააჩნია ლეგიტიმური მიზანი - ელექტროენერგიით მომხმარებელთა მომსახურება. თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ შეზღუდვა ლეგიტიმურია, შენარჩუნებული უნდა იქნას ბალანსი ურთიერთდაპირისპირებულ ინტერესებს შორის. სასამართლომ საკუთრების უფლების შეზღუდვის სამართლიან კომპენსაციად ქონების საბაზრო ღირებულება მიიჩნია, რადგან მოსარჩელე ვერ განახორციელებდა სადავო მიწის ნაკვეთზე სახლის მშენებლობასა და თავისი ნების შესაბამისად გამოყენებას.

8. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საკმარის საფუძვლად ვერ გამოდგება მოპასუხის ის არგუმენტი, რომ მოსარჩელეს დღემდე არ აუშენებია სახლი ამ ნაკვეთზე. პალატის განმარტებით, მესაკუთრეს უფლება აქვს კუთვნილი მიწის ნაკვეთი გამოიყენოს თავისი შეხედულებისამებრ, შესაბამისად, ის ფაქტი, რომ 2018 წლამდე სახლი აშენებული არ იყო მიწის ნაკვეთზე, არ გამორიცხავს ამ დანიშნულებით მისი გამოყენების შესაძლებლობას. ამასთან, მოპასუხეს რაიმე მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა, რომ სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთზე მოსარჩელეს ეკრძალებოდა შენობის ჩადგმა, არც წარმოუდგენია და ასეთზე არც მიუთითებია.

9. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

11. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

12. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

13. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

14. საკასაციო საჩივრის თანახმად:

14.1. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სსკ-ის 180-ე მუხლი კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრასთან მიმართებით. სასამართლომ არასწორად მიიჩნია მოსარჩელის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე მოპასუხის სასარგებლოდ დაწესებული შეზღუდვების სანაცვლოდ კომპენსაციის სამართლიან ოდენობად მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება;

14.2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია არა საკუთრების მთლიანად ჩამორთმევა (გაუქმება), არამედ მხოლოდ საკუთრებით შეზღუდული უფლებით სარგებლობა, თუმცა გამოიტანა საკუთარი მსჯელობისა და მოქმედ კანონმდებლობასთან შეუსაბამო გადაწყვეტილება, რაც იმაში გამოიხატა, რომ სასამართლომ მიწის ნაკვეთით სარგებლობის უფლების შეზღუდვის შესაბამისი საკომპენსაციო თანხის ნაცვლად მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება - 27000 ლარი დააკისრა მოპასუხეს. ასეთ შემთხვევაში მოპასუხეს შესაძლებლობა უნდა ჰქონდეს საკუთრებაში დაირეგისტრიროს ხსენებული მიწის ნაკვეთი, რადგან საბაზრო ღირებულების შესაბამისი თანხა უნდა გადაიხადოს მიწის ნაკვეთში, რაც მხოლოდ მიწის ნაკვეთის გამოსყიდვისას ხდება. სადავო მიწის ნაკვეთზე შენობა-ნაგებობა და ეგხ-ს ანძა არ დგას, რის გამოც არ არსებობს მიწის ნაკვეთის გამოსყიდვის საჭიროება;

14.3. პალატამ არ გამოიყენა სსკ-ის 175-ე მუხლი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა. მიწის ნაკვეთის ან სხვა უძრავი ქონების მესაკუთრეს თმენის ვალდებულება გააჩნია ანუ არ შეუძლია აკრძალოს მეზობელი მიწის ნაკვეთიდან მომდინარე ზემოქმედებანი იმ შემთხვევებში, თუ ასეთი ზემოქმედება ხელს არ უშლის მესაკუთრეს თავისი ნაკვეთით სარგებლობაში ან უმნიშვნელოდ ხელყოფენ მის უფლებას. იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელის მიწის ნაკვეთი ხვდება მოპასუხის კუთვნილებაში არსებული ეგხ-ს 25-მეტრიან დაცვის ზონაში, რომელიც გაყვანილია ენერგეტიკის სფეროში მოქმედი ნორმატივების შესაბამისად და რომელსაც გააჩნია შესაბამისი დაცვის ზონა, რაც განაპირობებს მოსარჩელის მიერ თავისი საკუთრებით სარგებლობის შეზღუდვას, სახეზეა სსკ-ის 175.1 მუხლით გათვალისწინებული კანონისმიერი თმენის ვალდებულება. თუ მიჩნეული იქნება, რომ ზემოქმედება არსებითია, ამ შემთხვევაშიც სსკ-ის 175.2 მუხლი აკისრებს მესაკუთრეს თმენის ვალდებულებას, თუ ზემოქმედება გამოწვეულია სხვა ნაკვეთით ან სხვა უძრავი ქონებით ჩვეულებრივი სარგებლობით და არ შეიძლება მისი აღკვეთა ისეთი ღონისძიებებით, რომლებიც ამ სახის მოსარგებლეთათვის ნორმალურ სამეურნეო საქმიანობად მიიჩნევა. განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ ეგხ გაყვანილია და ფუნქციონირებს მოქმედი კანონმდებლობის შესაბამისად დადგენილი ნორმატივების გათვალისწინებით, რაც ნიშნავს იმას, რომ ხაზის მშენებლობა და მისი ფუნქციონირება შეესაბამება ანუ არ აღემატება მოცემულ ადგილას ჩვეულებრივად მიჩნეულ სარგებლობას და ეკონომიკურად დასაშვებ ფარგლებს. მოსარჩელეს რომ დაემტკიცებინა, რომ ეგხ-ს ფუნქციონირება აღემატება მოცემულ ადგილას ჩვეულებრივად მიჩნეულ სარგებლობას და ეკონომიკურად დასაშვებ ფარგლებს, მხოლოდ ამ შემთხვევაში შეეძლო მას მოეთხოვა ზემოქმედების გამომწვევი ნაკვეთის ანუ ეგხ-ს მესაკუთრისგან შესაბამისი ფულადი კომპენსაცია და არა მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება. საბაზრო ღირებულების შესაბამისი კომპენსაცია მხოლოდ მაშინ შეუძლია მოითხოვოს მესაკუთრემ, როდესაც ხდება მისგან უძრავი ქონების გამოსყიდვა იძულების წესით, მაგ., ექსპროპრიაციის გზით და მისთვის მიუღებელია შეთავაზებული თანხა;

14.4. საყურადღებოა ის გარემოებაც, რომ მოპასუხის საკუთრებაში არსებული ელექტროგადამცემი ხაზების მთლიანი სიგრძე მთელი საქართველოს მასშტაბით შეადგენს 3500 გრძივ კმ-ზე მეტს, რომლებსაც გააჩნია შესაბამისი დაცვის ზონები და რომლებიც მთლიანობაში რამდენიმე ათასი კვ. კმ-ია. აღნიშნული პრაქტიკის დანერგვის შემთხვევაში, წინასწარ შეუძლებელი იქნება იმის დადგენა, რამდენი მილიონი ლარის გადახდა მოუწევს მოპასუხეს, ანალოგიურად თუ დაეკისრება სერვიტუტის საკომპენსაციო თანხა საბაზრო ღირებულების შესაბამისად. საბოლოო ჯამში, ასეთი პრაქტიკის დანერგვა გამოიწვევს ელექტროენერგიის ტარიფის ზრდას, რაც, თავის მხრივ, კიდევ უფრო გაამწვავებს სოციალურ მდგომარეობას ქვეყანაში, ვინაიდან ტარიფის ზრდა საბოლოო ჯამში გადამხდელებზე აისახება;

14.5. სასამართლო დაეყრდნო მხოლოდ მოსარჩელის განმარტებას, რომ მან მიწის ნაკვეთი შეიძინა სახლის ასაშენებლად. მოსარჩელის მიერ საქმეში არ არის წარმოდგენილი შესაბამისი მტკიცებულებები იმის შესახებ, რომ მას ნამდვილად სურდა სადავო მიწის ნაკვეთზე სახლის აშენება. მას მოპასუხე კომპანიისთვის არ მოუმართავს შესაბამისი განცხადებით იმის თაობაზე, რომ სურდა სახლის აშენება ხსენებულ მიწის ნაკვეთზე და არ უთხოვია მოპასუხისთვის შესაბამისი თანხმობის გაცემა. შესაბამისად, მოპასუხის უარი ხსენებულ ნაკვეთზე სახლის აშენების შეუძლებლობასთან დაკავშირებით მოსარჩელეს სასამართლოში წარდგენილი არ აქვს. სახლის მშენებლობის განხორციელება ნებართვაზე დამოკიდებული საქმიანობაა, რომლის თაობაზეც გაცემული უნდა იყოს მშენებლობის ნებართვა, რაც მოსარჩელეს წარმოდგენილი არ აქვს. ასევე არ არის წარმოდგენილი ბრძანება მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობების შესახებ, ადმინისტრაციული ორგანოსადმი მიმართვის დამადასტურებელი მტკიცებულება, არ არის ნაწარმოები წინა სამშენებლო სამუშაოები;

14.6. კანონისმიერი შეზღუდვის არსებობა არ ნიშნავს იმას, რომ შეზღუდვის გამო მიწის ნაკვეთზე სახლის აშენება არ შეიძლება. საქართველოს მთავრობის 2013 წლის 24 დეკემბრის №366 დადგენილებით დამტკიცებული ნორმატიული აქტი „ელექტრული ქსელების ხაზობრივი ნაგებობების დაცვის წესისა და მათი დაცვის ზონების დადგენის შესახებ“ არ გამორიცხავს ეგხ-ს დაცვის ზონაში მშენებლობის შესაძლებლობას ანუ ეგხ-ს დაცვის ზონაში შესაძლებელია ამა თუ იმ მშენებლობის განხორციელება ამ წესით დადგენილი პროცედურების გათვალისწინებით;

14.7. მოსარჩელის მიერ საქმეში წარმოდგენილი აუდიტისა და ექსპერტიზის დასკვნები არ წარმოადგენს სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელ მტკიცებულებებს. მოსარჩელე ითხოვს მის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე გამავალი ელექტროგადამცემი ხაზით გამოწვეული საკუთრების უფლების შეზღუდვის გამო კომპენსაციის გადახდას, მაგრამ მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია მტკიცებულება, თუ რას შეადგენს საკუთრების უფლების შეზღუდვის გათვალისწინებით კომპენსაციის ოდენობა. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დასკვნები ასახავენ უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულებას, რაც სასარჩელო მოთხოვნის დამადასტურებელ მტკიცებულებად არ შეიძლება ჩაითვალოს;

14.8. სსკ-ის 180-ე მუხლი, რომელსაც იყენებს სააპელაციო პალატა, მაგრამ არასწორად განმარტავს, ითვალისწინებს მეზობლის მიწის ნაკვეთზე გამავალი აუცილებელი გზისათვის ან ამა თუ იმ გაყვანილობისათვის შესაბამის კომპენსაციას, რაც არსებითად განსხვავდება მოსარჩელის უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების განმსაზღვრელი დასკვნებისაგან;

14.9. აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით საყურადღებოა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკა, რომლის თანახმად, მხოლოდ იმ გარემოებაზე მითითება, რომ მოსარჩელე აპირებდა გარკვეული შენობის აშენებას, ვერ მიიჩნევა საქმეში არსებულ მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ, დასაბუთებულ მოსაზრებად (იხ. სუსგ საქმე №ას-478-454-2013).

15. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო პალატამ სწორად დაარეგულირა სადავო ურთიერთობა სსკ-ის 180.1. მუხლით [თუ მიწის ნაკვეთს არა აქვს ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზებთან, ელექტრო-, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია მეზობელს მოსთხოვოს, რომ მან ითმინოს მისი მიწის ნაკვეთის გამოყენება ამგვარი აუცილებელი კავშირის უზრუნველსაყოფად. იმ მეზობლებს, რომელთა ნაკვეთზედაც გადის აუცილებელი გზა ან გაყვანილობა, უნდა მიეცეთ შესაბამისი კომპენსაცია, რომელიც, მხარეთა შეთანხმებით, შეიძლება ერთჯერადი გადახდით გამოიხატოს], რომელიც მოცემულ შემთხვევაში კანონის ანალოგიით გამოიყენება [სსკ-ის 5.1. მუხლი: კანონში პირდაპირ გაუთვალისწინებელი ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად გამოიყენება ყველაზე უფრო მსგავსი ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლის ნორმა (კანონის ანალოგია)].

16. სსკ-ის 180-ე მუხლის მიზანია მიწის ნაკვეთის მიზნობრივად გამოყენების უზრუნველყოფა. ამ მიზნის მისაღწევად, ნორმა ავალდებულებს მეზობელი ნაკვეთის მესაკუთრეს, ითმინოს აუცილებელი გზა იმ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის სასარგებლოდ, რომელსაც არა აქვს კავშირი საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან. ნორმის მიხედვით, მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე, რომელიც ამგვარად ვერ უკავშირდება საჯარო გზებს, მოიპოვებს მეზობელი ნაკვეთით სარგებლობის უფლებას და ვალდებულია, გადაიხადოს შესაბამისი კომპენსაცია მეზობელი ნაკვეთის მესაკუთრის მოთხოვნის საფუძველზე. განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხე მოსარჩელის მიწის ნაკვეთს იყენებს ამ ნაკვეთზე გატარებული საჰაერო ელექტროგადამცემი ხაზებით საკუთარი აბონენტებისათვის ელექტროენერგიის მისაწოდებლად (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.2. ქვეპუნქტი). შესაბამისად, მოსარჩელეს დაკისრებული აქვს კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე მოპასუხის სასარგებლოდ დაწესებული შეზღუდვების თმენის ვალდებულება.

17. „თმენის ვალდებულება“ წარმოადგენს საკუთრების კანონისმიერი ბოჭვის სამართლებრივ მექანიზმს, რაც განსხვავდება ზიანის ინსტიტუტისაგან. ზიანის ანაზღაურება ემსახურება იმ მდგომარეობის აღდგენას, რომელიც იარსებებდა, ამ ქმედებას, რომ არ გამოეწვია პირის ინტერესების დაუშვებელი ხელყოფა. ამასთან ერთად, როგორც წესი, ამ ხელყოფის გამომწვევია მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, ხოლო აუცილებელი გზით სარგებლობის თმენის ვალდებულება უკავშირდება მართლზომიერ ქმედებას, რაც კანონით არის დადგენილი და მესაკუთრეს საკუთრებაში არსებულ მიწაზე სხვა პირის მიერ აუცილებელი გზით სარგებლობისათვის აკისრებს „თმენის ვალდებულებას“. ამდენად, კომპენსაციას ექვემდებარება ისეთი ქონებრივი დანაკლისი, რომლის მიზეზიც არის საკუთრების უფლების ან მფლობელობის შეზღუდვა, რაც განპირობებულია ობიექტური აუცილებლობით. შესაბამისად, კომპენსაციის ოდენობის დადგენისათვის მნიშვნელოვანია, გაირკვეს ამ შეზღუდვის ფარგლები და ის ინტერესი, რაც მესაკუთრეს ან მფლობელს ექნებოდა ამ შეზღუდვის არარსებობის შემთხვევაში. ამ შემთხვევაშიც მნიშვნელოვანია არა კონკრეტული მესაკუთრის ინტერესის სუბიექტური აღქმა, არამედ შესაბამისი მიწის ნაკვეთის საშუალო მესაკუთრის ინტერესი (იხ. სუსგ საქმე №ას-803-762-2013, 10 ოქტომბერი, 2014 წელი).

18. რაც შეეხება კომპენსაციის ოდენობას, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აღნიშნულთან დაკავშირებით კასატორმა ვერ წარმოადგინა დასაშვები და დასაბუთებული შედავება. კერძოდ, კასატორის პრეტენზიის თანახმად, სასამართლო დაეყრდნო მხოლოდ მოსარჩელის განმარტებას, რომ მან მიწის ნაკვეთი შეიძინა სახლის ასაშენებლად. ამასთან, კანონისმიერი შეზღუდვის არსებობა არ ნიშნავს იმას, რომ შეზღუდვის გამო მიწის ნაკვეთზე სახლის აშენება არ შეიძლება (იხ. წინამდებარე განჩინების 14.5 და 14.6 ქვეპუნქტები).

19. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს პირველი ინსტანციის სასამართლოში მოპასუხის მიერ წარდგენილ შესაგებელს, რომლის თანახმად, ზემოქმედების ქვეშ მოქცეული მიწის ნაკვეთები კვლავ იქნება ზემოქმედების ქვეშ მოქცეული პირების მფლობელობაში და მათ კვლავ შეეძლებათ მიწის დამუშავება. თუმცა, მიწაზე არ იქნება შესაძლებელი შენობების აშენება ან ოთხ მეტრზე მაღალი სიმაღლის ხეების დარგვა. ამრიგად, მიწის ნაკვეთების პროექტამდე არსებული ღირებულება გარკვეულწილად დაიკლებს, უფრო კონკრეტულად კი, საკარმიდამო ნაკვეთების გამოყენება შესაძლებელი იქნება მხოლოდ ერთწლიანი კულტურების მოსაყვანად და ოთხ მეტრზე დაბალი სიმაღლის ხეების დასარგავად. შესაბამისად, საკარმიდამო ნაკვეთების საუკეთესო დანიშნულებით გამოყენება შეიზღუდება მათი მხოლოდ სამეურნეო დანიშნულებით გამოყენებისათვის (იხ. ტ. 1. ს.ფ. 33).

20. საქმეში განთავსებულია მოპასუხის საპაექრო სიტყვა, რომლის თანახმად, სეგხ-ის ზემოქმედების ქვეშ მოქცეული მოსარჩელის მიწის ნაკვეთი რჩება მის საკუთრებაში, მას კვლავ შეეძლება მისი დამუშავება და გამოყენება სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულებით ანუ ერთწლიანი კულტურების მოსაყვანად, რასაც მოსარჩელე აკეთებდა სეგხ-ის გაყვანამდეც. ხსენებულ მიწის ნაკვეთზე არ იქნება შესაძლებელი შენობის აშენება და ოთხ მეტრზე მაღალი ხეების დარგვა (იხ. ტ. 1. ს.ფ. 107).

21. ამდენად, მოპასუხე პირველი ინსტანციის სასამართლოში ადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელის მიწის ნაკვეთზე სახლის აშენება აღარ იყო შესაძლებელი.

22. საკასაციო სასამართლო კასატორს განუმარტავს, რომ მხარეთა მიერ ფაქტების მითითებისა და მტკიცებულებების წარდგენის პროცედურა მკაცრად ფორმალიზებულია, რაც იმას ნიშნავს, რომ აუცილებელია ფაქტები და მტკიცებულებები სასამართლოს კანონით დადგენილი წესითა და პროცედურის დაცვით წარედგინოს.

23. პასუხში (შესაგებელში) სრულყოფილად და თანამიმდევრობით უნდა იყოს ასახული მოპასუხის მოსაზრებები სარჩელში მითითებულ თითოეულ ფაქტობრივ გარემოებასა და მტკიცებულებასთან დაკავშირებით. თუ მოპასუხე არ ეთანხმება სარჩელში მოყვანილ რომელიმე გარემოებას, იგი ვალდებულია მიუთითოს ამის მიზეზი და დაასაბუთოს შესაბამისი არგუმენტაციით; წინააღმდეგ შემთხვევაში მას ერთმევა უფლება, შეასრულოს ასეთი მოქმედება საქმის არსებითად განხილვის დროს [სსსკ-ის 201.4 მუხლი]. მხარეები შეზღუდული არიან, ახსნა-განმარტების მოსმენისას წარადგინონ ახალი მტკიცებულებები ან მიუთითონ ახალ გარემოებებზე, რომელთა შესახებაც არ ყოფილა მითითებული სარჩელსა თუ შესაგებელში ან საქმის მომზადების სტადიაზე, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა მათ შესახებ თავის დროზე საპატიო მიზეზით არ იყო განცხადებული [სსსკ-ის 219.1. მუხლი].

24. განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხე საკასაციო საჩივარში უარყოფს პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში მის მიერ მითითებულ გარემოებას, რომ მოსარჩელის მიწის ნაკვეთზე სახლის აშენება არ შეიძლება, რაც დაუშვებელია. მსგავსი შედავება მას უნდა განეხორციელებინა სწორედ შესაგებელში, რაც მას არ გაუკეთებია, პირიქით, მან დაადასტურა მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებული გარემოება, რომ სადავო ტერიტორიაზე სახლის აშენება კატეგორიულად აკრძალულია (იხ. ტ. 1. ს.ფ. 3). შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ამ ფაქტს.

25. ამასთან, საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის იმ შედავებასაც, რომ მოსარჩელეს მოპასუხე კომპანიისათვის არ მიუმართავს სადავო მიწის ნაკვეთზე სახლის აშენების შესახებ თანხმობის გაცემის მოთხოვნით, ასევე მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია მშენებლობის ნებართვა და ა.შ.; საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მიერ კომპენსაციის მოთხოვნის წარმატებულობას ვერ შეაფერხებს ზემოაღნიშნული დოკუმენტების არარსებობა, რადგან უდავოა, რომ მოსარჩელეს ეზღუდება საკუთარი მიწის ნაკვეთით სარგებლობა (იგი ვეღარ შეძლებს მასზე სახლის აშენებას და 4 მეტრზე მაღალი ხეების დარგვას) და იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას, რომ მესაკუთრეს უფლება აქვს კუთვნილი მიწის ნაკვეთი გამოიყენოს თავისი შეხედულებისამებრ და ის ფაქტი, რომ 2018 წლამდე სახლი აშენებული არ იყო მიწის ნაკვეთზე, არ გამორიცხავს ამ დანიშნულებით მისი გამოყენების შესაძლებლობას.

26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მართებულია სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც მოპასუხეს კომპენსაციის სახით დაეკისრა სწორედ სადავო მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულების ანაზღაურება.

27. ამდენად, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

28. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 1438,6 ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 88,6 ლარი და დარჩენილი 1350 ლარის 70% – 945 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სს „ს.ს.ე–მის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორს სს „ს.ს.ე–მას“ (ს/ნN...) დაუბრუნდეს მის მიერ 2021 წლის 21 მაისის №1621600173 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 1438,6 ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 88,6 ლარი და დარჩენილი 1350 ლარის 70% – 945 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი