საქმე №ას-579-2021 25 აპრილი, 2024 წელი

ქ . თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სსიპ შემოსავლების სამსახური (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ზ.ო–ძე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 23 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. შპს „ე.პ–ი“ (შემდგომში - „კომპანია“) რეგისტრირებულია 2006 წლის 11 ნოემბერს. კომპანიის 100%-იანი წილის მფლობელი პარტნიორი და დირექტორი არის ზ.ო–ძე (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „დირექტორი“).

2. 2018 წლის 09 სექტემბრის მდგომარეობით კომპანიის საგადასახადო დავალიანება შეადგენს 350 522,32 ლარს, მათ შორის: ძირითადი გადასახადი - 299 200,1 ლარი, ჯარიმა - 400 ლარი, საურავი - 50 922,22 ლარი.

3. კომპანიის აღიარებული საგადასახადო დავალიანება 350 672 ლარის ოდენობით წარმოშობილია 2018 წლის 09 აგვისტოს დაზუსტებული 2017 წლის აგვისტოს, სექტემბრისა და ოქტომბრის თვის საანგარიშო პერიოდის საშემოსავლო დეკლარაციის, აგრეთვე, 2017 წლის 13 ოქტომბერს დაზუსტებული 2017 წლის ივლისისა და აგვისტოს თვის საანგარიშო პერიოდისა და სექტემბრის თვის პირველადი დღგ-ის დეკლარაციების საფუძველზე.

4. 2018 წლის 10 აგვისტოს კომპანიის სახელით თბილისის საქალაქო სასამართლოს განცხადებით მიმართა დირექტორმა და კომპანიის მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების დაწყება მოითხოვა. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2018 წლის 16 აგვისტოს განჩინებით კომპანიას უარი ეთქვა განცხადების წარმოებაში მიღებაზე, ვინაიდან მოვალე თავისი ქონებით ვერ უზრუნველყოფდა საპროცესო ხარჯების დაფარვას; ამასთან, კრედიტორებს განემარტათ, რომ შეეძლოთ მიემართათ სასამართლოსათვის კომპანიის გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების დაწყებისა და მოვალის ქონებიდან მათი მოთხოვნების დაკმაყოფილების შესახებ განცხადებით. თუ განჩინების გამოქვეყნებიდან ერთი თვის ვადაში კრედიტორი გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადებას არ შეიტანდა სასამართლოში, სასამართლო მოვალეს გაკოტრებულად გამოაცხადებდა, რაც მოვალის რეგისტრაციის გაუქმების საფუძველი იყო.

5. შპს „ე.ბ. N1“ რეგისტრირებულია 2012 წლის 12 სექტემბერს. კომპანიის 100%-იანი წილის მფლობელი პარტნიორი არის მოპასუხე.

6. სსიპ შემოსავლების სამსახურმა (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „კრედიტორი“ ან „კასატორი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხის მიმართ და მოითხოვა მისთვის სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ 350 672 ლარის გადახდის დაკისრება.

7. სარჩელი ემყარება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

7.1. კომპანიის დირექტორმა და 100% წილის მფლობელმა მოპასუხემ 2018 წლის 09 აგვისტოს დააზუსტა 2017 წლის აგვისტოს, სექტემბრისა და ოქტომბრის თვის საანგარიშო პერიოდის საშემოსავლო დეკლარაციისა და 2017 წლის 13 ოქტომბერს დაზუსტებული 2017 წლის ივლისისა და აგვისტოს თვის საანგარიშო პერიოდისა და სექტემბრის პირველადი დღგ-ის დეკლარაციები, რის შედეგადაც გადასახადის გადამხდელმა დაირიცხა ჯამში 352 054 ლარის ოდენობის თანხა, რომელიც დღემდე არ არის გადახდილი. ამასთან, მოსარჩელის ერთიანი ელექტრონული ბაზის მონაცემებით, 2017 წლის ოქტომბრის თვიდან კომპანიამ შეაჩერა სამეწარმეო საქმიანობა და 2018 წლის 10 აგვისტოს თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიმართა კომპანიის მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების დაწყების მოთხოვნით, თუმცა სასამართლოს 2018 წლის 16 აგვისტოს განჩინებით კომპანიას უარი ეთქვა გაკოტრების შესახებ განცხადების წარმოებაში მიღებაზე;

7.2. კომპანიას ბოლო წლებში დაუგროვდა ე.წ. „გაუნაშთავი საქონელი“, რომლის რეალიზაციას ახდენდა აღნიშნულ პერიოდში, იღებდა შემოსავალს და არ იხდიდა ბიუჯეტის მიმართ კუთვნილ გადასახადებს. ამასთან, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების ღონისძიებებისაგან, ასევე, კანონმდებლობით გათვალისწინებული სხვა ტიპის პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდების მიზნით, კომპანიის 100% წილის მფლობელმა და დირექტორმა მოპასუხემ მოახდინა ზემოაღნიშნული „გაუნაშთავი საქონლის“ ერთიანი „მიწოდება“. კერძოდ, 2017 წლის 13 ოქტომბერს დააზუსტა წინა პერიოდის დღგ-ის დეკლარაციები (2017 წლის ივლისი-აგვისტო) და წარადგინა იმავე წლის სექტემბრის დღგ-ის დეკლარაცია, რითაც საწარმოს დამატებით დაერიცხა 122 819 ლარი. აღნიშნული ოპერაციის ფიქტიურ ხასიათზე მიუთითებს ის გარემოება, რომ ამ პერიოდში არ ფიქსირდება შესაბამისი თანხის გაწერა და არც სალაროში შესაბამისი თანხის შემოსვლა;

7.3. ზემოაღნიშნული „მიწოდების“ შემდგომ, ვინაიდან საწარმოს დოკუმენტალურად (და არა ფაქტობრივად) გაუჩნდა სალაროში ფული, მოპასუხემ ასევე „სალაროში თანხის განაშთვის“ მიზნით, 2018 წლის 09 აგვისტოს მოახდინა წინა პერიოდის (2017 წლის ოქტომბრის) საშემოსავლო დეკლარაციების დაზუსტება და მიუთითა თითქოს ხელფასის სახით გასცა 474 500 ლარის ოდენობის თანხა. თუმცა, შეგნებულად არ წარადგინა საანგარიშო წლის (თვის) მიხედვით გაცემული თანხებისა და დაკავებული გადასახადების შესახებ ინფორმაცია, ვინაიდან თანხის მიმღები რეალური ფიზიკური პირები არ არსებობდნენ, ხოლო ზემოაღნიშნული ფორმის ჩაუბარებლობის გამო კანონმდებლობით გათვალისწინებული სანქცია მხოლოდ და მხოლოდ 100 ლარია;

7.4. გამოწერილი სასაქონლო ზედნადებებისა და საკონტროლო სალარო აპარატის რეგისტრაციის თანახმად, მოპასუხე შპს „ე.ბ. N1”-ის მეშვეობით, რომლის 100%-იანი წილის მფლობელიც თავად არის, ახორციელებს იმავე სახის სამეწარმეო საქმიანობას იმავე მისამართზე, სადაც კომპანია ფაქტობრივად ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას; ფიზიკური პირის მიერ მიღებული შემოსავლების შესახებ ინფორმაციის თანახმად, კომპანიაში დასაქმებული ფიზიკური პირები შპს „ე.ბ. N1”-ში აგრძელებენ მუშაობას და იღებენ ხელფასს; მოსარჩელის ელექტრონული გვერდით სარგებლობისას (სასაქონლო ზედნადებების გამოწერა, დეკლარაციების გადაგზავნა) იყენებენ ანალოგიურ IP მისამართს. აღნიშნულით გამოკვეთილია კომპანიის ხელმძღვანელების/დასაქმებულების სხვა კომპანიის საუკეთესო ინტერესებში მოქმედება, სახეზეა დეკლარაციის ერთობლივი შევსება, ერთიანი დაგეგმვა, საერთო ადმინისტრირება და საგადასახადო ვალდებული კომპანიის შეზღუდული პასუხისმგებლობის სტატუსის ბოროტად გამოყენება;

7.5. მოპასუხე კომპანიას მართავდა ფიდუციური ვალდებულებების უხეში დარღვევით. მისი მოქმედებები განპირობებული იყო გადასახადებისაგან თავის არიდებითა და არა კომპანიის ინტერესებით. მან, როგორც კომპანიის ერთადერთმა დამფუძნებელმა პარტნიორმა, ბოროტად გამოიყენა შეზღუდული პასუხისმგებლობის სტატუსი. სახეზეა კომპანიის ქონების გამოყენება პარტნიორის პირადი მიზნებისათვის. კერძოდ, საწარმოს 100%-იანი წილის მფლობელსა და დირექტორს მოპასუხეს საწარმოს სალაროდან დანიშნულების გარეშე მხოლოდ 2016 წლის 31 მარტიდან 2017 წლის 15 ოქტომბრამდე ჯამში გატანილი აქვს 459 341 ლარი, რამაც კომპანია გადახდისუუნარობამდე მიიყვანა.

8. მოპასუხემ წარადგინა მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებელი, რომლითაც სარჩელი არ ცნო შემდეგ საფუძვლებზე მითითებით:

8.1. კომპანია საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით ასრულებდა საგადასახადო ვალდებულებებს, რასაც ადასტურებს ის ფაქტი, რომ საზოგადოება სისტემატურად კეთილსინდისიერად ახდენდა ბიუჯეტის მიმართ ანგარიშსწორებას და 2014 წელს განხორციელებული საგადასახადო შემოწმების შედეგად 2008-2014 წლების საანგარიშო პერიოდზე, როდესაც კომპანიას გააჩნდა სოლიდური შემოსავლები, დამატებით გადასახდელად დაერიცხა მხოლოდ 7 566 ლარი, რაც კანონით დადგენილ ვადებში საზოგადოების მიერ სრულად იქნა გადახდილი;

8.2. 2017 წლის 13 სექტემბერსა და 2018 წლის 9 აგვისტოს კომპანიამ საგადასახადო ორგანოში კანონით დადგენილი წესით ნებაყოფლობით წარადგინა 2017 წლის აგვისტოს, სექტემბრის და ოქტომბრის თვის საანგარიშო პერიოდის საშემოსავლო და დღგ-ს დეკლარაციები, რომელთა საფუძველზეც კომპანიას ბიუჯეტის მიმართ განესაზღვრა ვალდებულება 352 054 ლარის ოდენობით;

8.3. მოსარჩელემ კომპანიის მიმართ განახორციელა საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების უზრუნველყოფის ღონისძიებები. კერძოდ, 2017 წლის 17 ოქტომბრის შეტყობინებით რეგისტრირებული იქნა გირავნობა/იპოთეკის უფლება, აგრეთვე, 2017 წლის 07 ნოემბერს ბრძანების საფუძველზე მოხდა ქონებაზე ყადაღის დადება და კომპანიაზე რიცხული ქონების აუქციონის გზით რეალიზაცია. ასევე 2017 წლის ოქტომბრიდან კომპანიის საბანკო ანგარიშებზე დადებულია ინკასო, რომლის ფარგლებშიც საბანკო ანგარიშებიდან მოხდა თანხების ჩამოჭრა. გადამხდელს იმ დეკლარაციების წარდგენამდე, რომლითაც წარმოიშვა დავალიანება, სახელმწიფო ბიუჯეტის წინაშე გააჩნდა სალდირებული ზედმეტობა, რომელიც დავალიანების ასახვისთანავე ჩამოიჭრა. აღსანიშნავია, რომ 2014-2018 წლებში კომპანიას ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილი აქვს დაახლოებით 220 000 ლარი, მათ შორის, 2017 წლის იანვრიდან ვალდებულების წარმოშობამდე გადახდილი აქვს დაახლოებით 37 000 ლარი. მოსარჩელის მიერ დაყადაღებული ქონების გარდა, კომპანიას სხვა სახის ქონება და აქტივები არ გააჩნია, რის გამოც კომპანიამ 2018 წლის აგვისტოს თვეში მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გაკოტრების საქმის წარმოების დაწყებაზე;

8.4. 2018 წლის 10 სექტემბრის მდგომარეობით კომპანიის საგადასახადო დავალიანება შეადგენს 350 672 ლარს, რაც წარმოადგენს უშუალოდ გადასახადის გადამხდელის მიერ ნებაყოფლობით დეკლარირებულ დავალიანებას. გადასახადის გადამხდელის მიერ საგადასახადო ორგანოში წარდგენილი დეკლარაციების საფუძველზე განხორციელდა წინა პერიოდებში შეცდომით წარდგენილი ანგარიშგების დაზუსტება საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 69-ე მუხლის მოთხოვნათა გათვალისწინებით. 2018 წლის 9 აგვისტოს კომპანიამ დააზუსტა 2017 წლის ოქტომბრის თვის საშემოსავლო გადასახადის დეკლარაცია, აღნიშნული დაზუსტება მიზნად ისახავდა საგადასახადო ორგანოში წინა პერიოდში წარდგენილ დეკლარაციებში აღმოჩენილი შეცდომის გასწორებას. დავალიანება წარმოშობილია კეთილსინდისიერი გადამხდელის მიერ წარდგენილი დეკლარაციების საფუძველზე და არ წარმოადგენს საგადასახადო კონტროლის შედეგად გამოვლენილ/წარმოშობილ დავალიანებას. კომპანიამ თავად მოახდინა გადასახადების დარიცხვა, არ დაუმალა გადასახადები და არც თავი აარიდა მათ გადახდას. კომპანიის საქმიანობის შეჩერება და შეწყვეტა გამოწვეული იყო მისგან დამოუკიდებელი მიზეზებით;

8.5. საწარმოს მიერ განხორციელებული სამეურნეო ოპერაციები არ იყო განპირობებული არადეკლარირებული შემოსავლის გენერირებისაკენ, შესაბამისად, მოპასუხის მხრიდან ადგილი არ ჰქონია შეზღუდული პასუხისმგებლობის ფორმის ბოროტად გამოყენებას. კომპანიის მიერ კორექტირებული საგადასახადო დეკლარაციების წარდგენა განხორციელდა კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნების შესასრულებლად, რაც განპირობებული იყო წარსულში დაშვებული შეცდომის აღმოსაფხვრელად და არ ემსახურებოდა გადასახადისაგან თავის არიდების მიზანს. ხოლო, მოსარჩელის მითითება, რომ თითქოს საწარმოს ქმედება გამიზნული იყო საწარმოს სალაროში არსებული ნაშთის განეიტრალებისაკენ, მოკლებულია ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძველს. იმ პირობებში, როდესაც საგადასახადო ორგანოს მხრიდან არ განხორციელებულა საგადასახადო კონტროლი, არ შემოწმებულა საწარმოს ბუღალტრული მონაცემები და შესაბამისი დოკუმენტაცია, საფუძველს მოკლებულია მოსარჩელის მითითება საგადასახადო ვალდებულების თავიდან აცილების მიზნით ოპერაციათა განხორციელებაზე. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელე მხოლოდ და მხოლოდ არსებული ფაქტების სუბიექტური შეფასების შედეგად მიუთითებს განხორციელებული ქმედებების მიზნის არსებობაზე, სარჩელზე არ არის დართული მტკიცებულებათა იმგვარი ერთობლიობა, რომელიც მიუთითებს საწარმოს დამფუძნებლის მიერ პასუხისმგებლობის შეზღუდვის ინსტიტუტის პირადი სარგებლის მიღებისა და საგადასახადო ვალდებულებისაგან თავის არიდების მიზნით გამოყენებაზე;

8.6. წარმოდგენილ სარჩელში მოსარჩელე მიუთითებს, რომ თითქოსდა სახეზეა საწარმოს „არაადეკვატური კაპიტალიზაცია“, რაც გამოიხატა დირექტორის მიერ სალაროდან თანხის გატანაში. აღნიშნულ საკითხთან დაკავშირებით სასამართლომ ყურადღება უნდა გაამახვილოს თავად მოსარჩელის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებზე (კომპანიის 01.01.2016 – 01.11.2017 წლებში ნაღდი ფულის მოძრაობის ამსახველი სალაროს ამონაწერსა და საბანკო ანგარიშების შესახებ დოკუმენტაციაზე), რომლებითაც დასტურდება, რომ დირექტორის მიერ სალაროდან ნაღდი ფულის სახით გატანილი თანხა წარმოადგენს საქვეანგარიშოდ გატანილს, რომელიც ბრუნდება კომპანიის საბანკო ანგარიშებზე. ამასთან, 2016 წლის 31 მარტიდან 2017 წლის ნოემბრამდე პერიოდში საწარმოს ანგარიშებზე მოპასუხის მიერ ჩარიცხული თანხები ორჯერ აღემატება სალაროდან გატანილ თანხას;

8.7. საქმეში არსებული მტკიცებულებების ერთობლიობა არ იძლევა დირექტორის მიერ განხორციელებული ქმედებების მართლსაწინააღმდეგოდ შეფასების საფუძველს, მეტიც, განხორციელებული ქმედებები კანონით დადგენილი ვალდებულებების შესრულებას ისახავდა მიზნად;

8.8. შპს „ე.ბ. N1“ გადასახადის გადამხდელად რეგისტრირებულია 2012 წლის 12 სექტემბერს და წარმოადგენს სამოქალაქო ბრუნვის დამოუკიდებელ სუბიექტს, რომელიც საკუთარ უფლებამოსილებებს ახორციელებს დამოუკიდებლად და საქმიანობის განხორციელების პროცესში იყენებს თავისუფალი შერჩევის შედეგად დაქირავებული პირების შრომას. ბუღალტერი (რომელიც არ არის შეზღუდული რამდენიმე საწარმოსთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე თითოეულს გაუწიოს მომსახურება) ორივე საწარმოს დეკლარაციებსა და მონაცემებს ერთი და იმავე კომპიუტერის გამოყენებით ამუშავებს, რაც თავისთავად გულისხმობს IP-ის ერთიანობას. რაც შეეხება დაქირავებულ პირებს, ამ შემთხვევაშიც მათი მხრიდან სამუშაოები სრულდებოდა ორივე საწარმოსთვის (არ ეკრძალებათ რამდენიმე დამქირავებლისათვის მომსახურების გაწევა) დამოუკიდებლად და შესაბამისი ანაზღაურებაც გამიჯნული იყო გაცემის წყაროს მიხედვით, ხოლო საშემოსავლო გადასახადი გადახდილია კანონმდებლობით დადგენილი წესით;

8.9. 2016-2017 წლებში კომპანია ეკონომიკურ საქმიანობას ახორციელებდა ი.მ. ზ.ო–ძის საკუთრებაში არსებულ ფართში, მდებარე ქ. თბილისი, ............ მხარეთა უფლება-მოვალეობები (იჯარის თანხა, ხელშეკრულების მოქმედების ვადა და ა.შ.) რეგულირდებოდა უძრავი ქონების იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე. მომსახურების გაწევის შედეგად მიღებულ თანხას მოპასუხე 2016-2017 წლებში ითვალისწინებდა საშემოსავლო გადასახადით დასაბეგრ ბაზაში, წარადგენდა შესაბამისი წლის საშემოსავლო გადასახადის დეკლარაციებს და კანონით დადგენილ ვადაში იხდიდა დარიცხულ თანხებს. 2018 წლიდან მოპასუხემ მის საკუთრებაში არსებული ფართი, მდებარე ქ. თბილისი, ..........., იჯარის ხელშეკრულებით გადასცა შპს „ე.ბ. №1“-ს;

8.10. ორივე საწარმო უძრავი ქონების მფლობელს წარმოადგენს სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან გამომდინარე, ხოლო ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება (როგორც სამოქალაქო-საიჯარო თანხის გადახდა, ასევე შესაბამისი საშემოსავლო გადასახადის გადახდა), ერთი მხრივ, კომპანიის მხრიდან სრულდებოდა კეთილსინდისიერად, მეორე მხრივ კი, ამჟამად სრულდება შპს „ე.ბ. №1“-ის მიერ;

8.11. მოცემულ შემთხვევაში კომპანიის დირექტორისა და პარტნიორის მიერ ადგილი არ ჰქონია არც სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული დანაშაულის და არც ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენას, რაც გამჭოლი პასუხისმგებლობის დაკისრების აუცილებელ და სავალდებულო წინაპირობას წარმოადგენს. მოპასუხე მოქმედებდა დირექტორის მოვალეობებიდან გამომდინარე და, ერთი მხრივ, ნებაყოფლობით, კანონით მინიჭებული უფლებების ფარგლებში დაადეკლარირა ბიუჯეტის მიმართ გადასახადები, მეორე მხრივ, როდესაც მიხვდა, რომ ორგანიზაცია იდგა გაკოტრების წინაშე, მიმართა სასამართლოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.

9. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

10. მოსარჩელემ პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

11. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 23 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

12. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია წინამდებარე განჩინების 1-5 პუნქტებში ასახული ფაქტობრივი გარემოებები.

13. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის არგუმენტაცია, რომ მოპასუხეს საწარმოს სალაროდან დანიშნულების გარეშე აქვს გატანილი თანხები.

14. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 51.1, 262-ე, 267-ე, 268.1 მუხლების ანალიზის საფუძველზე მიიჩნია, რომ გადასახადის გადამხდელის მიერ საგადასახადო ვალდებულებების დარღვევა და გადასახადებისაგან თავის არიდება, მათ შორის, სალაროდან თანხების არამიზნობრივად გატანა, შესაძლებელია დადგინდეს საგადასახადო შემოწმების ჩატარების გზით. საქართველოს საგადასახადო კოდექსის მიზნებიდან გამომდინარე, სალაროდან თანხის გატანა არ წარმოადგენს უპირობოდ საწარმოსათვის ზიანის მიყენების მცდელობას და ასეთი ოპერაცია შესაძლებელია საწარმოს მიზნებს ემსახურებოდეს. სასამართლოს მოსაზრებით, საქართველოს საგადასახადო კოდექსი საქვეანგარიშოდ გატანილ თანხებს არ განიხილავს საგადასახადო სამართალდარღვევად ისეთ შემთხვევაშიც კი, თუ საქვეანგარიშოდ გაცემული თანხა ჩამოწერილია ისე, რომ პირს წარდგენილი არ აქვს საქონელზე თანხის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი და, ამასთან, საწარმოსთვის აღნიშნული საქონლის უსასყიდლოდ მიწოდების ფაქტი არ დასტურდება. ასეთ შემთხვევებში ხდება სხვა რიგი გარემოებების გამოკვლევა და მხოლოდ შემდეგ მიიღება გადაწყვეტილება საგადასახადო სანქციის გამოყენების შესახებ (იხ. 2012 წლის 03 სექტემბრისთვის მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობის მიხედვით დამტკიცებული მანუალი 0908). საგადასახადო სფეროში დამკვიდრებული პრაქტიკის მიხედვით, საქვეანგარიშოდ გატანილი თანხების გამოყენების გონივრული ვადის გასვლის შემდეგ ჩამოუწერავი (მიზნობრივად გამოუყენებელი) ან/და სალაროში დაუბრუნებელი თანხები მიიჩნევა უპროცენტო სესხად იმ შემთხვევაშიც, როცა ანგარიშვალდებული პირის მიერ ყოველი თვის ბოლოს ხდება საქვეანგარიშოდ გატანილი თანხის სალაროში დაბრუნება და მომდევნო თვის დასაწყისში მისი ახლიდან გატანა (ბუნებრივია, აღნიშნული შემთხვევაც დამოკიდებულია სხვადასხვა ფაქტობრივ გარემოებებზე და თითოეულ შემთხვევაში საჭიროებს დამოუკიდებელ კვლევას). ამდენად, შესაბამისი საგადასახადო კონტროლის ფარგლებში დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების გარეშე, საწარმოს სალაროდან თანხების გატანის საწარმოსთვის ზიანის მიყენებად მიჩნევა შეუძლებელია.

15. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქმეში არ არის წარდგენილი სსსკ-ის 102.3 მუხლით გათვალისწინებული იმ სახის მტკიცებულება, რომელიც უტყუარად დაადასტურებდა, რომ მოპასუხის მიერ კომპანიის სალაროდან თანხების გატანა ხდებოდა დანიშნულების გარეშე. მართალია, საქმეში წარდგენილია კომპანიის 2016 წლის 01 იანვრიდან 2017 წლის 01 ნოემბრის პერიოდში ნაღდი ფულის მოძრაობის ამსახველი ინფორმაცია (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 86-111), რომლის თანახმად, მოპასუხის მიერ კომპანიის სალაროდან ჯამში გატანილია 459 341 ლარი, მაგრამ საქმეში ასევე წარდგენილია მტკიცებულებები, რომლებითაც დასტურდება, რომ 2016 წლის 18 თებერვლიდან 2017 წლის 07 აგვისტოს ჩათვლით მოპასუხის მიერ კომპანიაში შეტანილია ჯამში 570 503 ლარი (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 104, 109, 150-155, 193-194, 156-159, 196, 207-210, 212, 214-215, 256-261). აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება, რომ მოპასუხის მიერ კომპანიიდან თანხის გატანა ხდებოდა კომპანიის ინტერესების საზიანოდ.

16. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, კომპანიის ინტერესების საზიანოდ მოქმედებას ასევე არ ადასტურებს ის გარემოება, რომ მოპასუხე წარმოადგენს შპს „ე.ბ. N1“-ის 100%-იანი წილის მფლობელ პარტნიორს, რომელიც ახორციელებს იმავე სახის საქმიანობას, რასაც კომპანია ეწეოდა. სასამართლომ მიუთითა იმ გარემოებებზე, რომ შპს „ე.ბ. N1“ რეგისტრირებულია 2012 წლის 12 სექტემბერს და მის დაფუძნებას არ გამოუწვევია კომპანიის საქმიანობის შეწყვეტა. მოსარჩელის მიერ საქმეში არ არის წარდგენილი რაიმე სახის მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ მოპასუხის მიერ შპს „ე.ბ. N1“-ის სასარგებლოდ მიღებულ იქნა ისეთი გადაწყვეტილება, რამაც კომპანიას ზიანი მოუტანა. მოსარჩელე მხოლოდ ზოგადი მითითებით შემოიფარგლა და შესაბამისი მტკიცებულებებით ვერ დაადასტურა, რომ მოპასუხის მიერ დაფუძნებულმა შპს „ე.ბ. N1“-მა კომპანიის შემოსავლებსა და მოგებაზე რაიმე სახის გავლენა იქონია.

17. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 3.6 მუხლით და აღნიშნა, რომ საქმეში არ არის წარდგენილი მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა მოპასუხის მიერ კომპანიის შეზღუდული პასუხისმგებლობის სამართლებრივი ფორმის ბოროტად გამოყენებას იმ მიზნით, რომ განზრახ თავი აერიდებინა საგადასახადო ვალდებულებებისათვის.

18. სააპელაციო სასამართლომ ასევე იხელმძღვანელა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის პირველი და მე-6 პუნქტებით და განმარტა, რომ მოპასუხის მიერ ახალი კომპანიის - შპს „ე.ბ. N1“-ის დაფუძნება არ არის საკმარისი საფუძველი დირექტორის გადაწყვეტილების პირადი დაინტერესებით, კომპანიის საზიანოდ მიღებულ გადაწყვეტილებად მისაჩნევად და მისთვის მატერიალური ზიანის ანაზღაურების დასაკისრებლად. სხვა მტკიცებულებები კი, რომელთა ერთობლიობაში შეფასებით სასამართლო მივიდოდა დასკვნამდე, რომ მოპასუხე, როგორც საზოგადოების დირექტორი, ამ საზოგადოების საუკეთესო ინტერესებიდან გამომდინარე არ მოქმედებდა, წარდგენილი არ არის.

19. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

20. კასატორმა საკასაციო საჩივარში მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

20.1. მოსარჩელის მოთხოვნის დასაბუთება და არგუმენტაცია ეყრდნობოდა მოპასუხის მიერ განხორციელებული ქმედებების ქრონოლოგიას, მიზანსა და დამდგარ შედეგებს. კერძოდ, საქმეში არსებული მტკიცებულებებით დადასტურებულია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: საკონტროლო სალარო აპარატის მონაცემებით, საწარმოს 2017 წლის სექტემბრისა და ოქტომბრის თვეებში ნაღდი ანგარიშსწორებით მიღებული აქვს შესაბამისად 39 972 და 21 443 ლარი (სულ 61 415 ლარი). აღნიშნული თანხა სალაროდან გავიდა ერთი გზით - მოპასუხის მიერ დანიშნულების გარეშე თანხის გატანით. ამ თანხების საწარმოს ანგარიშზე დაბრუნება კი არცერთი მტკიცებულებით დასტურდება. აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ ამავე პერიოდში საწარმოს ბიუჯეტის დავალიანების დასაფარად გადახდილი აქვს მხოლოდ 1 312 ლარი; 2018 წლის 09 აგვისტოს (გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გახსნის შესახებ სასამართლოსათვის მიმართვამდე ერთი დღით ადრე) კომპანიამ წარადგინა 2017 წლის ოქტომბრის თვის დაზუსტებული დეკლარაცია, რომლის თანახმად, საწარმომ დაზუსტებულ პერიოდში უცნობ ფიზიკურ პირებზე დანიშნულების გარეშე გასცა 474 500 ლარი. მოპასუხემ დეკლარაციით თავად აღიარა, რომ საწარმოდან დანიშნულების გარეშე გატანილი იყო ის თანხები, რომლებსაც მას მოსარჩელე ედავება. გარდა ამისა, სადავო არ არის, რომ კომპანიის გაკოტრების შემდეგ მოპასუხე შპს „ე.ბ. N1“-ის მეშვეობით იმავე მისამართზე, იმავე დასაქმებულების მეშვეობით, იმავე IP მისამართით იდენტურ საქმიანობას ახორციელებს;

20.2. სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების დასასაბუთებლად გამოიყენა ის ნორმები, რომლებიც მოცემული დავის საგანთან მიმართებით არარელევანტურია. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს საგადასახადო კოდექსით დადგენილ იმ ნორმატიულ ბერკეტებზე, რომლის გამოყენების უფლებაც საგადასახადო ორგანოს აქვს კანონმდებლობით განსაზღვრული საქმიანობისა და ფუნქციების განხორციელების დროს და ფარგლებში. კერძოდ, სასამართლომ მიუთითა საგადასახადო კოდექსის 51-ე მუხლზე და განმარტა, რომ საგადასახადო ორგანოს თავისი უფლებამოსილების ფარგლებში შეეძლო განეხორციელებინა საგადასახადო კონტროლი და ამ გზით დაედასტურებინა სალაროში თანხის მოძრაობასთან დაკავშირებული ფაქტობრივი გარემოებები, ხოლო, ვინაიდან აღნიშნული არ განხორციელებულა, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ ვერ დაძლია მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთი;

20.3. სააპელაციო სასამართლოს ამგვარი მითითება პირდაპირ ეწინააღმდეგება კანონს. კერძოდ, საგადასახადო კოდექსი განსაზღვრავს გადასახადის გადამხდელისა და უფლებამოსილი ორგანოს სამართლებრივ მდგომარეობას და აწესრიგებს ურთიერთობას მათ შორის. მოსარჩელე საგადასახადო კონტროლს ახორციელებს თავისი უფლებამოსილების ფარგლებში, რათა განსაზღვროს გადასახადის გადამხდელის საგადასახადო ვალდებულებები და შეამოწმოს გადამხდელის საგადასახადო აღრიცხვის მართებულობა და სისწორე კონკრეტულ გადასახადებთან მიმართებით. საგადასახადო შემოწმების მიზანი არის სწორედ კანონმდებლობით დადგენილ გადასახადებთან მიმართებით გადამხდელების ანგარიშგების სისწორის დადგენა. საგადასახადო ორგანო საგადასახადო შემოწმებას ვერ ჩაატარებს მარტოოდენ ამა თუ იმ ფაქტის დასადგენად, კერძოდ, საგადასახადო შემოწმება ვერ ჩატარდება იმ ფაქტის დასადგენად, ვინ წაიღო საწარმოდან ფულადი სახსრები და დირექტორი კეთილსინდისიერად და სათანადოდ ასრულებს თუ არა მასზე დაკისრებულ მოვალეობას, მისი რომელიმე ქმედება ხომ არ წარმოადგენს საწარმოსთვის ზიანის მომტანს და ხომ არ არის დარღვეული „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით განმტკიცებული დირექტორის/პარტნიორის ვალდებულებები. საგადასახადო კოდექსის თანახმად, მოსარჩელეს მხოლოდ მაშინ აქვს საგადასახადო შემოწმების ჩატარების უფლება, თუ ის ამოწმებს საგადასახადო ვალდებულების ოდენობას. განსახილველ საქმეში კი სადავო არ არის კომპანიის საგადასახადო ვალდებულებების ოდენობა, არამედ სადავოა კომპანიიდან ფულადი სახსრების გატანა. აღსანიშნავია, რომ კომპანიას ეს ოპერაცია ისედაც ჰქონდა დადეკლარირებული და დარიცხული ჰქონდა შესაბამისი გადასახადი (რომელიც არ გადაუხდია). ამდენად, საგადასახადო შემოწმების საჭიროება აღარ იკვეთებოდა;

20.4. მოსარჩელეს ამ ნაწილში დაძლეული ჰქონდა მტკიცების ტვირთი, ვინაიდან საქმეში არსებული მტკიცებულებებით (1. მოპასუხის მიერ წარდგენილი საბანკო ამონაწერებით, რომლებითაც დასტურდებოდა კომპანიაში ფულადი თანხების შეტანა; 2. კომპანიის მიერ წარდგენილი დეკლარაციით, რომლითაც დასტურდებოდა კომპანიიდან ფულადი სახსრების გატანა; 3. კომპანიის გაკოტრებულად გამოცხადების განჩინებით, რომლითაც დასტურდებოდა, რომ კომპანიაში არ დარჩა არანაირი აქტივი საგადასახადო ვალდებულების დასაფარად) დგინდება, რომ კომპანიის დირექტორი არ მოქმედებდა ე.წ. Business Judgment Rule-ის ფარგლებში მაშინ, როცა კომპანიიდან ისე გაიტანა დიდი ოდენობით თანხები, რომ კომპანიაში არ დატოვა აქტივი საგადასახადო ვალდებულებების დასაფარად. ამ მოცემულობაში უკვე კომპანიის დირექტორზე გადადის მტკიცების ტვირთი, რომ დაადასტუროს, სად და რაში გახარჯა მან კომპანიაში შესული თანხები და ამ თანხების გახარჯვა მოხდა თუ არა კომპანიის საუკეთესო ინტერესებში. ამასთან, საყურადღებოა, რომ პირველ ეპიზოდში კომპანიაში თანხის შეტანის დამადასტურებელი მტკიცებულებები თავად მოპასუხეს აქვს წარდგენილი, თუმცა შემდგომში სად წავიდა ეს თანხები, ამის დამადასტურებელი არც მტკიცებულება წარუდგენია მოპასუხეს და არც რაიმე არგუმენტზე მიუთითებია;

20.5. განსახილველ დავაში ადმინისტრაციული ორგანო თავისი უფლებებით უთანაბრდება კერძოსამართლებრივ პირებს. იგი საქმეში გამოდის, როგორც საწარმოს კრედიტორი, რომლის ინტერესებსაც მიადგა ზიანი და სასამართლოს მიდგომა არ უნდა იყოს განსხვავებული იმ მიდგომისაგან, რომელიც მას კერძო სამართლის სუბიექტების მიმართ ექნებოდა. სასამართლოს მითითება საგადასახადო კოდექსით განმტკიცებულ სამართლებრივ ბერკეტებზე - განახორციელოს გადამხდელთა საგადასახადო კონტროლი და მიმართოს კანონმდებლობით განსაზღვრულ გადახდევინების ღონისძიებებს, გარკვეულწილად შეიცავს არათანასწორ მიდგომას სამართლებრივი მდგომარეობის მიხედვით. კერძოდ, იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე იქნებოდა კერძო პირი, სასამართლო ვერ მიუთითებდა საგადასახადო შემოწმების ჩატარების საჭიროებაზე და იმსჯელებდა იმ მტკიცებულებების ფარგლებში, რაც საქმეში იქნებოდა წარდგენილი. აღნიშნული სრულიად საკმარისია მითითებული გარემოებების დასადასტურებლად;

20.6. მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ მოპასუხეს საწარმოდან გატანილი ჰქონდა თანხები დანიშნულების გარეშე. საქმეში აღნიშნულის დასადასტურებლად წარდგენილია შესაბამის პერიოდში თანხის მოძრაობის ამსახველი დოკუმენტები. სასამართლომ თავად აღნიშნა, რომ საქმეში დამატებით არის წარდგენილი მტკიცებულებები, როგორც თანხების გატანის, ისე თანხების საწარმოს ანგარიშზე შეტანის დასადასტურებლად. სასამართლოს მსჯელობა გარკვეულწილად მოკლებულია ლოგიკურ დასაბუთებას. სასამართლო დადასტურებულად მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ მოპასუხის მიერ მოხდა თანხების გატანა საწარმოდან და კომპანიაში შეტანილია ჯამში 570 503 ლარის ოდენობის თანხა. თუკი, ამ უკანასკნელს ნამდვილად ჰქონდა ადგილი, მაშინ გაურკვეველია, გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გახსნის შესახებ სასამართლოსათვის მიმართვისას სასამართლომ 2018 წლის 16 აგვისტოს განჩინებით რატომ თქვა უარი განცხადების წარმოებაში მიღებაზე მოვალის ქონებით საპროცესო ხარჯების დაფარვის უზრუნველყოფის შეუძლებლობის გამო და, საბოლოოდ, საწარმო გაკოტრებულად გამოაცხადა;

20.7. კომპანიაში თანხების არარსებობას ადასტურებს თავად მოპასუხის მიერ წარდგენილი საშემოსავლო გადასახადის დეკლარაცია. კერძოდ, 2018 წლის 09 აგვისტოს წარდგენილი 2017 წლის ოქტომბრის თვის დაზუსტებული დეკლარაციის თანახმად, საწარმომ დაზუსტებულ პერიოდში უცნობ ფიზიკურ პირებზე დანიშნულების გარეშე გასცა 474 500 ლარი. დირექტორის/დამფუძნებლის ზემოაღნიშნულ ქმედებათა შედეგად საწარმო მივიდა გადახდისუუნარობამდე და დეკლარაციის დაზუსტების შემდეგ მიმართა კიდეც სასამართლოს ამგვარი განცხადებით;

20.8. სასამართლომ არასამართლიანად, მტკიცების ტვირთის განაწილების სამართლიანი და ობიექტური სტანდარტის დარღვევით საგადასახადო ორგანოს მოსთხოვა იმგვარი მტკიცებულების წარდგენა, რომელიც არსებით გარემოებას ვერ დაადასტურებდა და რომელსაც ვერ მოსთხოვდა სხვა, კერძო სამართლის სუბიექტს. სასამართლომ მიუთითა, რომ გარემოებები, რომლებიც კანონის შესაბამისად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებით, თუმცა გაურკვეველია, რატომ მიიჩნია თანხის მოძრაობის დამადასტურებლად მხოლოდ საგადასახადო შემოწმების აქტი და აღნიშნულ გარემოებას რატომ ვერ დაადასტურებს თუნდაც საქმეში წარდგენილი დეკლარაციები. სასამართლოს არც ის მიუთითებია, რომელი კანონის თანახმად არის შემოწმების შედეგები თანხის მოძრაობის დამადასტურებელი ერთადერთი მტკიცებულება. მოსარჩელემ წარადგინა მის ხელთ არსებული ინფორმაცია და, თუკი ის არ შეესაბამება სინამდვილეს, საწინააღმდეგოს დამტკიცების ვალდებულება ეკისრება მოპასუხეს. „მტკიცების თვალსაზრისით, მსგავსი კატეგორიის საქმეებზე მოსარჩელის ვალდებულებას წარმოადგენს ზიანის არსებობის ფაქტის დამტკიცება, ხოლო საწარმოს ხელმძღვანელობითი/ წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირი ვალდებულია, გააქარწყლოს ეს გარემოება იმგვარად, რომ იგი კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად ასრულებდა დაკისრებულ მოვალეობებს და თუნდაც მატერიალური დანაკლისის არსებობის შემთხვევაში, ეს მდგომარეობა არ არის დირექტორის ბრალეული ქმედების შედეგი“ (იხ. სუსგ საქმე Nას-245-230-2014, 23 ოქტომბერი, 2015 წელი). შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მტკიცების ტვირთი არასწორად გაანაწილა და არასწორად განმარტა ნორმა;

20.9. სასამართლოს შეფასებით, დირექტორის მიერ სხვა შპს-ს დაფუძნება და იდენტური საქმიანობის განხორციელება არ წარმოადგენს პრობლემას და დირექტორის მიერ საწარმოს ერთგულების მოვალეობის დარღვევას. უზენაესი სასამართლოს 2002 წლის 08 ნოემბრის გადაწყვეტილებაში (საქმე N3კ/1154-02) სასამართლო განმარტავს შემდეგს: „დირექტორებს საწარმოს ხელმძღვანელობის განხორციელებისას არა აქვთ უფლება, ჰქონდეთ საკუთარი ინტერესები, რომლებიც საწარმოს ინტერესებს ეწინააღმდეგება. დირექტორებს გადაწყვეტილების მიღებისას უფლება არა აქვთ, ემსახურონ საკუთარ, ახლობელთა ან სხვა საწარმოთა ინტერესებს, რომლებიც საზოგადოების ინტერესებს ეწინააღმდეგება იმ საქმიანი შესაძლებლობების გამოყენებისას, რომლებიც საზოგადოებას ეკუთვნის. ინტერესთა კონფლიქტის შემთხვევაში უპირატესობა ენიჭება საზოგადოების ინტერესებს და ხმის მიცემისას უნდა გამოდიოდნენ საზოგადოების ინტერესებიდან“;

20.10. მტკიცებულება, რაც ადასტურებს, რომ მოპასუხის მიერ თანხის გატანა ხდებოდა კომპანიის ინტერესების საზიანოდ, არის თავად ის ფაქტი, რომ ამ ქმედებების შედეგად საწარმო მივიდა გადახდისუუნარო მდგომარეობამდე და საბოლოოდ გაკოტრდა;

20.11. ორივე საწარმოს ერთადერთ პარტნიორსა და დირექტორს თავად მოპასუხე წარმოადგენს და ორივე საწარმო ახორციელებს აბსოლუტურად იდენტურ საქმიანობას, იმავე მისამართზე, იმავე თანამშრომლებისა და რესურსების მეშვეობით. საქმის განხილვის არცერთ ეტაპზე არც მოპასუხისა და არც სასამართლოს მიერ განმარტებულა, რა სახით ემსახურებოდა მოპასუხის ქმედება - საკუთარი საწარმოსათვის ხელოვნური კონკურენტის გაჩენა და კლიენტების განაწილება - კომპანიის საუკეთესო ინტერესებს. მოპასუხეც და სასამართლოც შემოიფარგლა მხოლოდ იმ განმარტებით, თითქოს ამას კანონი არ კრძალავდა და ამაში არანაირი პრობლემა არ არის, რაც, ცხადია, უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია. ასეთი ქმედება დირექტორს აკრძალული აქვს „მეწარმეთა შესახებ“ კანონით, რადგან მას კომპანიის მიმართ აქვს როგორც ზრუნვის, ასევე ერთგულების კანონით დადგენილი ვალდებულება;

20.12. საწარმოს დირექტორი ვალდებულია იმგვარად წარმართოს საწარმოს საქმიანობა, რომ მისი გადაწყვეტილებები მიმართული იყოს და მიზნად ისახავდეს საწარმოს სიცოცხლისუნარიანობის შენარჩუნებასა და გახანგრძლივებას. ცალსახად დასტურდება, რომ მოპასუხის ქმედებების შედეგად საწარმო მივიდა გადახდისუუნარობამდე და ამჟამად გაკოტრებულია, თუმცა საქმიანობა გრძელდება თავად მოპასუხის მიერ სხვა საწარმოს მეშვეობით;

20.13. გარდა ფიდუციური ვალდებულების დარღვევისა, მოპასუხის, როგორც საწარმოს დამფუძნებლის, მხრიდან ადგილი ჰქონდა შეზღუდული პასუხისმგებლობის ფორმის ბოროტად გამოყენებას. აღნიშნულს შეეხება „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 3.6 მუხლი;

20.14. მოპასუხის მიერ შპს-ს საკუთარი ინტერესების სასარგებლოდ გამოყენებასა და საწარმოს საუკეთესო ინტერესის გაუთვალისწინებლობაზე მიუთითებს ის ფაქტი, რომ საწარმო გაკოტრდა. მოპასუხემ საწარმოდან გაიტანა თანხები დანიშნულების გარეშე, რასაც ადასტურებს საქმეში არსებული მტკიცებულებები. მოპასუხის მიერ დაზუსტებული დეკლარაციების წარდგენიდან (რითაც დასტურდება საწარმოდან უკანასკნელი სახსრების გატანა) მეორე დღესვე სასამართლოსათვის გადახდისუუნარობის საქმის დაწყების მოთხოვნით განცხადებით მიმართვა ადასტურებს მის პირდაპირ განზრახვას - მიეყვანა საწარმო გადახდისუუნარო მდგომარეობამდე, თავი აერიდებინა კრედიტორის (მოსარჩელის) მიმართ არსებული ვალდებულების შესრულებისათვის (რითაც ზიანი მიადგა მოსარჩელეს). ხოლო მის მიერ შპს „ე.ბ. N1“-ის სახელით იმავე საქმიანობის გაგრძელება იმავე მისამართზე, იმავე თანამშრომლებისა და რესურსების მეშვეობით, ცალსახად მიანიშნებს, რომ მოპასუხე მის მიერ დაფუძნებულ საწარმოს განიხილავს არა როგორც დამოუკიდებელ სამართალსუბიექტს, არამედ - როგორც ინსტრუმენტს, საფარველს, რომლის შეზღუდული პასუხისმგებლობის ფორმის ამოფარებითაც იგი შეძლებს ნებისმიერ დროს განახორციელოს სამეწარმეო საქმიანობა და ვალდებულებების წარმოშობის შემთხვევაში, მიმართოს იმავე გზას, რასაც მიმართა კომპანიის შემთხვევაში. შედეგად, საგადასახადო ვალდებულება რჩება შეუსრულებელი და სასამართლოს ამგვარი მიდგომის წყალობით, აღნიშნული სქემა არაკეთილსინდისიერი გადამხდელებისათვის იქცევა ეფექტურ საშუალებად გადასახადების თავის არიდებისათვის.

21. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

22. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

23. საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას [სსსკ-ის 410-ე მუხლი].

24. საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში [სსსკ-ის 404.1 მუხლის პირველი წინადადება]. საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407-ე მუხლი].

25. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე, როგორც არასახელშეკრულებო კრედიტორი, მოპასუხისაგან კომპანიის მიერ საგადასახადო ვალდებულების შეუსრულებლობით წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებას მოითხოვს, ერთ შემთხვევაში, როგორც კომპანიის პარტნიორისაგან, პასუხისმგებლობის შეზღუდვის სამართლებრივი ფორმის ბოროტად გამოყენების საფუძვლით, ხოლო, მეორე შემთხვევაში, როგორც საწარმოს დირექტორისაგან ფიდუციური მოვალეობების დარღვევის გამო კომპანიის გადახდისუუნარობამდე მიყვანის საფუძვლით.

26. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი კომპანიის კრედიტორების წინაშე კომპანიის პარტნიორის პირადი პასუხისმგებლობის შესაძლებლობას ითვალისწინებს 3.6. მუხლით, რომლის თანახმად, კომანდიტური საზოგადოების შეზღუდული პარტნიორი, შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების, სააქციო საზოგადოებისა და კოოპერატივის პარტნიორები საზოგადოების კრედიტორების წინაშე პასუხს აგებენ პირადად, თუ ისინი ბოროტად გამოიყენებენ პასუხისმგებლობის შეზღუდვის სამართლებრივ ფორმებს.

27. საკასაციო პალატის განმარტებით, პარტნიორის პირადი პასუხისმგებლობის აღნიშნული წესი გამომდინარეობს იმ დოქტრინიდან, რომელსაც სამეწარმეო სამართალში „კორპორატიული საფარველის გაჭოლვის“ ან სხვაგვარად „გამჭოლი პასუხისმგებლობის“ დოქტრინა ეწოდება. „გამჭოლი პასუხისმგებლობის“ გამოყენების საჭიროება, როგორც წესი, წარმოიშობა იმ შემთხვევაში, როცა ვალდებულება წარმოეშვა კომპანიას, მაგრამ იგი არ არის გადახდისუნარიანი. კრედიტორი, გადახდისუნარიანი პირის ძიებაში, უჩივის კომპანიის პარტნიორს და მიუთითებს, რომ ამა თუ იმ მიზეზის გამო, ის პირადად აგებს პასუხს კომპანიის სახელით წარმოშობილი ვალდებულებებისათვის. ასეთ შემთხვევაში, როდესაც კომპანია გადახდისუუნაროა და კრედიტორი ითხოვს გადახდას პარტნიორისაგან, სასამართლომ უნდა გადაწყვიტოს, ვალდებულების შეუსრულებლობით წარმოშობილი დანაკარგი მესამე პირს თუ პარტნიორს დააკისროს. ყოველ ასეთ შემთხვევაში შეზღუდული პასუხისმგებლობის პრინციპის უპირობო გამოყენება გამოიწვევდა შედეგს, რომელიც ყოველთვის კრედიტორს აზარალებს. „გამჭოლი პასუხისმგებლობის“ გამოყენების საფუძვლები პირველად განმარტებულ იქნა ამერიკის შეერთებული შტატების სასამართლოების მიერ. აღნიშნული განმარტების მიხედვით, გამჭოლი პასუხისმგებლობა გამოიყენება, როდესაც პარტნიორის მხრიდან ადგილი აქვს მოტყუებას, შეცდომაში შეყვანას ან მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებას (fraud, misrepresentation, illegality). მოგვიანებით სამოსამართლო სამართალი განევრცო აღნიშნულ თემაზე და გამჭოლი პასუხისმგებლობის გამოყენების საფუძვლად მიიჩნია ისეთი შემთხვევები, როცა კომპანია წარმოადგენს პარტნიორის ხელში „ინსტრუმენტს“, პარტნიორის „ალტერ ეგოს“ ან „ფიქციას“. გამჭოლი პასუხისმგებლობის გამოყენების ერთ-ერთი ფართოდ გავრცელებული საფუძველია კომპანიის „არაადეკვატური კაპიტალიზაცია“. ასევე გამჭოლი პასუხისმგებლობის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ელემენტია „კორპორაციული ფორმალობების დაუცველობა“. ამ ელემენტის დარღვევაა, როცა არ ხდება დირექტორებისა და პარტნიორების კრებების მოწვევა და/ან ჩატარება, როცა პარტნიორებისა და დირექტორების მმართველობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებები არ არის ნათლად გამიჯნული, როცა ხდება პარტნიორებისა და კომპანიის ქონების აღრევა, როცა კომპანიის სახსრები გამოიყენება პარტნიორთა პირადი მიზნებისათვის, ხოლო პირადი ხარჯები მიიჩნევა კომპანიის ხარჯებად ბუღალტრული ანგარიშგების წესების დარღვევით, ან როცა არ ხდება სათანადო ბუღალტრული და ფინანსური ანგარიშგება და შესაბამისი დოკუმენტაციის წარმოება. საგადასახადო ვალდებულებების კონტექსტში გამჭოლი პასუხისმგებლობა გამოიყენება, როცა კომპანიის პარტნიორების საქმიანობა მიმართულია გადასახადებისაგან თავის არიდების სქემების შექმნისაკენ და კომპანია გამოიყენება, როგორც გადასახადებისაგან თავის არიდების „ინსტრუმენტი“. პარტნიორის მიერ შეზღუდული პასუხისმგებლობის ფორმის ბოროტად გამოყენება სახეზეა, როცა შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების პარტნიორი საზოგადოებაში უშუალოდ ხელმძღვანელობს და ახორციელებს ისეთ საქმიანობას, რომელიც მიზნად ისახავს გადასახადებისაგან თავის არიდებას, ანუ როცა საზოგადოება პარტნიორის მიერ გამოიყენება არადეკლარირებული შემოსავლის მაგენერირებელი წყაროს დანიშნულებით (იხ. სუსგ საქმე №ას-1307-1245-2014, 6 მაისი, 2015 წელი).

28. კომპანიის პარტნიორის მიერ შეზღუდული პასუხისმგებლობის ფორმის ბოროტად გამოყენების მტკიცების ტვირთი ეკისრება მოსარჩელეს.

29. რაც შეეხება, კომპანიის დირექტორის პირად პასუხისმგებლობას, აღნიშნულის სამართლებრივი საფუძველია „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.6. მუხლი, რომლის თანახმად, ამ მუხლის პირველ პუნქტში მითითებული პირები [შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში – დირექტორები] და სამეთვალყურეო საბჭოს წევრები საზოგადოების საქმეებს უნდა გაუძღვნენ კეთილსინდისიერად; კერძოდ, ზრუნავდნენ ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე და ანალოგიურ პირობებში მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი, და მოქმედებდნენ იმ რწმენით, რომ მათი ეს მოქმედება ყველაზე ხელსაყრელია საზოგადოებისათვის. თუ ისინი არ შეასრულებენ ამ მოვალეობას, საზოგადოების წინაშე წარმოშობილი ზიანისთვის პასუხს აგებენ სოლიდარულად, მთელი თავისი ქონებით, პირდაპირ და უშუალოდ. საზოგადოების უარი რეგრესული ანაზღაურების მოთხოვნებზე ან საზოგადოების კომპრომისი ბათილია, თუ ანაზღაურება აუცილებელია საზოგადოების კრედიტორთა დასაკმაყოფილებლად. თუ ანაზღაურება აუცილებელია, საზოგადოების ხელმძღვანელების ვალდებულება არ წყდება იმის გამო, რომ ისინი მოქმედებდნენ პარტნიორთა გადაწყვეტილებების შესასრულებლად.

30. საკასაციო პალატის განმარტებით, ძირითადი მიზანი, რომლის მისაღწევადაც მიმართულია კომპანიის ხელმძღვანელთა საქმიანობა, არის მოგების მიღება. ეს განპირობებულია იმ გარემოებით, რომ პარტნიორების ძირითადი მიზანი, რის გამოც ისინი ახორციელებენ ინვესტიციებს კომპანიაში, არის საკუთარი ინვესტიციიდან სარგებლის მიღება, რაც გამოიხატება კომპანიის მომგებიანი საქმიანობის შედეგად დივიდენდების განაწილებაში. რაკი კომპანიას ეკისრება საგადასახადო ვალდებულებები, ზრუნვის მოვალეობა ამ ვალდებულებების მინიმიზაციას კომპანიის დირექტორთა საქმიანობის განუყოფელ ნაწილად აქცევს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კომპანიის მენეჯმენტის ეფექტურობის შეფასების მნიშვნელოვანი კრიტერიუმი გახდა მათი მხრიდან კომპანიის ოპერაციების ისე დაგეგმვისა და განხორციელების უნარი, რომ მიღწეულ იქნას მაქსიმალური საგადასახადო ოპტიმიზაცია. აღნიშნულიდან კი გამომდინარეობს კითხვა, რა მასშტაბით შეუძლია კომპანიის ხელმძღვანელს დასახოს და განახორციელოს საგადასახადო ოპტიმიზაციის გეგმები და სად გადის ზღვარი, რომლითაც განისაზღვრება ზრუნვის მოვალეობასთან დირექტორის ქცევის შესაბამისობა სამეწარმეო ურთიერთობების კონტექსტში. ზრუნვის მოვალეობა მოითხოვს დირექტორისაგან მიიღოს ისეთი გადაწყვეტილებები, რომლებიც გამოიწვევს კომპანიის მოგების გაზრდას. აღნიშნული გადაწყვეტილებები შეიძლება იყოს მაღალი რისკის მატარებელიც და მცდარიც, თუმცა „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის“ პრეზუმფციიდან გამომდინარე, თუ ხელმძღვანელი კეთილგონიერების ფარგლებში მოქმედებს იმ რწმენით, რომ მისი გადაწყვეტილება მიღებულია საზოგადოების საუკეთესო ინტერესების დაცვის მიზნით და ამ გადაწყვეტილების მიღებისას იგი ინფორმირებული იყო იმ ზომით, რაც მას, მოცემულ ვითარებაში საკმარისად მიაჩნდა, ამ გადაწყვეტილების შედეგებისათვის კომპანიის დირექტორი დაცულია პირადი პასუხისმგებლობისაგან. ამასთან, კომპანიის ხელმძღვანელებს აქვთ ვალდებულება გაზარდონ კომპანიის მოგება, მაგრამ ეს უნდა განახორციელონ მხოლოდ კანონით დადგენილი ქცევის წესის ფარგლებში (იხ. სუსგ №ას-1307-1245-2014, 6 მაისი, 2015 წელი).

31. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 9.6. მუხლიდან (კანონის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქცია) გამომდინარეობს, რომ, თუ ანაზღაურება აუცილებელია საზოგადოების კრედიტორთა დასაკმაყოფილებლად, საზოგადოება ვალდებულია მოითხოვოს ზრუნვის მოვალეობის დარღვევით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება დირექტორისაგან. თუმცა, იმ პირობებში, როდესაც კომპანია გადახდისუუნაროა და ანაზღაურება აუცილებელია სახელმწიფოს, როგორც კრედიტორის, დასაკმაყოფილებლად და, ამასთან, კომპანიის ერთადერთი პარტნიორია თავად დირექტორი, სახელმწიფოს, როგორც კრედიტორს, უფლება აქვს უშუალოდ მოითხოვოს ანაზღაურება დირექტორისგან.

32. მიუხედავად იმისა, რომ „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი შესაბამის გამიჯვნას არ აკეთებს, მისი მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტის დანაწესი „ზრუნვის მოვალეობასთან“ ერთად (რომელსაც სხვაგვარად ასევე „გულისხმიერების მოვალეობას“ ან „გულმოდგინების მოვალეობასაც“ უწოდებენ) თავის თავში მოიცავს დირექტორის ფიდუციური მოვალეობების კიდევ ერთ სახეს - „ერთგულების მოვალეობას“.

33. ერთგულების მოვალეობა დირექტორს ავალდებულებს კორპორაციის ინტერესები უპირატესად დაიცვას ნებისმიერ პირად ინტერესთან შედარებით, რაც სხვასთან ერთად გულისხმობს პირადი გამორჩენის მიზნით თანამდებობის გამოყენების დაუშვებლობას და ინტერესთა კონფლიქტის თავიდან აცილებას, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, თუ დირექტორი რაიმე მიზეზით პირადად დაინტერესებულია კომპანიის მიერ კონკრეტული გადაწყვეტილების მიღებით ან გარიგების დადებით.

34. მიუხედავად იმისა, რომ ზრუნვისა და ერთგულების მოვალეობა ერთი და იმავე საფუძვლიდან მომდინარეობს, მათი ერთმანეთისაგან გამიჯვნა მნიშვნელოვანია კომპანიის ხელმძღვანელთა პასუხისმგებლობასთან დაკავშირებულ დავებში მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის სწორად გადანაწილების თვალსაზრისით, რადგან ზრუნვის (გულისხმიერების/გულმოდგინების) მოვალეობის დარღვევასთან დაკავშირებული სარჩელების განხილვისას მოქმედებს ე.წ. „სამეწარმეო გადაწყვეტილების თავისუფლების წესი“, სხვაგვარად „ბიზნეს გადაწყვეტილების მართებულობის პრეზუმფცია”, ხოლო ერთგულების მოვალეობის დარღვევასთან დაკავშირებული სარჩელების განხილვისას ასეთი პრეზუმფცია არ მოქმედებს (იხ. სუსგ საქმე №ას-766-766-2018, 10 ივნისი, 2019 წელი).

35. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 3.6. მუხლის კონტექსტში მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ საწარმოში ადეკვატური კაპიტალი/ქონება არ არსებობს, ხოლო ფულადი თანხები, რომელიც არსებობდა, გამოყენებული იქნა პარტნიორის პირად ინტერესებში. თავად ამ თანხების გამოყენებისას დაირღვა მოქმედი კანონმდებლობის მოთხოვნები და კორპორაციული ფორმალობები. იმ პირობებში, როდესაც კომპანია ვადამოსული საგადასახადო ვალდებულების მდგომარეობაში მის ქონებას აფორმებს სხვა კომპანიის/პირის სახელზე, პირდაპირ მიუთითებს პარტნიორის მიერ პასუხისმგებლობის შეზღუდვის პრივილეგიის მარტოოდენ სხვისი ინტერესების საზიანოდ გამოყენებაზე და საკუთარი ეკონომიკური რისკებისა და დანაკარგის სხვაზე გადაკისრებაზე. მოსარჩელე უთითებს, რომ მოპასუხემ საგადასახადო დავალიანების დაფარვის ნაცვლად საწარმოს სალაროდან დანიშნულების გარეშე მხოლოდ 2016 წლის 31 მარტიდან 2017 წლის 15 ოქტომბრამდე ჯამში გაიტანა 459341 ლარის ოდენობის თანხა. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხის მიერ სალაროდან ნახევარ მილიონამდე ლარის ოდენობის თანხის გატანა, შემოსავლების დაბეგვრა და გადასახადის გადაუხდელობა, საზოგადოების ქონების პირადი მიზნებისათვის გამოყენება, ახალი საწარმოს მეშვეობით იმავე საქმიანობის გაგრძელება მიზნად ისახავდა საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების ღონისძიებების თავიდან არიდებას და განხორციელდა პასუხისმგებლობის შეზღუდვის სამართლებრივი ფორმის ბოროტად გამოყენებით (იხ. სარჩელი, ტ. 1. ს.ფ. 3-26).

36. მოსარჩელე მოპასუხის მიერ ფიდუციური მოვალეობების დარღვევის კონტექსტში დამატებით უთითებს იმ გარემოებაზე, რომ კომპანიის მიმართ დარიცხული საგადასახადო ვალდებულების გადახდა მოპასუხის ხელმძღვანელობის პირობებში არ განხორციელებულა. ასევე მოპასუხე შპს „ე.ბ. №1“-ის მეშვეობით, რომლის 100% წილის მფლობელიც თვითონ არის, ახორციელებს იმავე სახის სამეწარმეო საქმიანობას იმავე მისამართზე, სადაც კომპანია ეწეოდა საქმიანობას. კომპანიაში დასაქმებული ფიზიკური პირები შპს „ე.ბ. N1”-ში აგრძელებენ მუშაობას და იღებენ ხელფასს. მოსარჩელის ელექტრონული გვერდით სარგებლობისას (სასაქონლო ზედნადებების გამოწერა, დეკლარაციების გადაგზავნა) იყენებენ ანალოგიურ IP მისამართს. ამით გამოკვეთილია კომპანიის ხელმძღვანელების/დასაქმებულების სხვა კომპანიის საუკეთესო ინტერესებში მოქმედება და ასევე სახეზეა დეკლარაციის ერთობლივი შევსება, ერთიანი დაგეგმვა, საერთო ადმინისტრირება (იხ. სარჩელი, ტ. 1. ს.ფ. 3-26).

37. კასატორის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიებთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა მიუთითებს სსსკ-ის მე-3 მუხლზე, რომლის თანახმად, სამართალწარმოების მხარე თავად განსაზღვრავს დავის საგანს, და მე-4 მუხლზე, რომლის თანახმად, მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

38. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის/მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებული ფაქტები და წარდგენილი მტკიცებულებები წინამდებარე საქმეში არასაკმარისია კომპანიის კორპორატიული საფარველის გაჭოლვისა და, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 3.6. მუხლის შესაბამისად, პარტნიორის პირადი პასუხისმგებლობის დადგენისათვის.

39. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ არაადეკვატური კაპიტალიზაცია, ისევე როგორც კორპორაციისა და პარტნიორის ქონებათა აღრევის შემთხვევა, მართალია, წარმოადგენს კორპორატიული საფარველის გაჭოლვის საფუძვლებს, თუმცა ისინი სარჩელში მითითებული ფაქტებით (და ამ ფაქტების დამადასტურებელი მტკიცებულებებით) ნათლად უნდა იყოს გამოხატული, რაც წინამდებარე საქმეში არ იკვეთება.

40. ქონებათა აღრევის შემთხვევაში სახეზეა პარტნიორისა და კორპორაციის ქონებათა იმგვარად აღრევა, რომ შეუძლებელია იმის დადგენა, თუ ვის ეკუთვნის კონკრეტული ქონება. ქონებათა აღრევას ასევე ხშირად ახლავს კორპორაციულ ფორმალობათა დაუცველობა, ფინანსური წიგნებისა და ანგარიშების წესების წარმოების დარღვევა. ქონების აღრევის დროს იკარგება ზღვარი კორპორაციას, როგორც დამოუკიდებელ სუბიექტსა და პარტნიორს, როგორც განცალკევებულ პირს შორის. ქონების ტრანსფერი კი გულისხმობს შემთხვევას, როდესაც ხდება კორპორაციის დაცარიელება ქონებისაგან. ამ დროს კორპორაციის სამართალსუბიექტობა, რომელიც ემყარება პარტნიორისა და კორპორაციის განცალკევებულობის კონცეფციას, არ დგება ეჭვქვეშ. სახეზეა არამართლზომიერი, სტრატეგიულად გაუმართლებელი ან/და მოცემული კორპორაციისათვის ზიანის მომტანი ტრანსფერი, თუმცა კორპორაცია ინარჩუნებს დამოუკიდებლობას.

41. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტებით კომპანიის არაადეკვატური კაპიტალიზაცია, ასევე კორპორაციისა და პარტნიორის ქონების იმგვარი აღრევა, რაც შეუძლებელს გახდიდა ქონების კუთვნილების დადგენას, კორპორაციული ფორმალობების დაუცველობა, ფინანსური წიგნებისა და ანგარიშების წარმოების დარღვევა არ დასტურდება, რის გამოც სახეზე არ არის საკმარისი ფაქტობრივი მოცემულობა (შესაბამისი მტკიცებულებებით), რომ სასამართლომ კორპორაციის სამართლებრივი დამოუკიდებლობის იმ მასშტაბით დაკარგვის შემთხვევა დაადგინოს, რომლის დროსაც კორპორაციისა და პარტნიორის განხილვა ერთ სუბიექტად შესაძლებელი იქნებოდა.

42. რაც შეეხება ქონების ტრანსფერს, კერძოდ კი, პარტნიორისა და იმავდროულად დირექტორის მიერ კორპორაციიდან თანხების გატანას, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ სადავო პერიოდში კომპანიაში ნაღდი ფულის მოძრაობის ამსახველი მტკიცებულებების შესაბამისად, 2016 წლის 01 იანვრიდან 2017 წლის 01 ნოემბრის ჩათვლით მოპასუხემ სალაროდან გაიტანა ჯამში 459 341 ლარი, ხოლო 2016 წლის 18 თებერვლიდან 2017 წლის 07 აგვისტოს ჩათვლით შეიტანა ჯამში 570 503 ლარი (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-15 პუნქტი), რაც, საგადასახადო შემოწმების შედეგების არარსებობის პირობებში, დამატებითი ფაქტებისა და მტკიცებულებების გარეშე ართულებს მოპასუხის ქმედებასა და მოსარჩელის მიერ ზიანის სახით მოთხოვნილ დეკლარირებულ საგადასახადო დავალიანებას შორის პირდაპირი მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის დადგენას.

43. როგორც პარტნიორის, ისე დირექტორის პასუხისმგებლობის დასადგენად არასაკმარისია, აგრეთვე, იმ ფაქტზე მითითება, რომ მოპასუხე შპს „ე.ბ. №1“-ის დაფუძნებით, რომლის 100% წილის მფლობელიც თვითონ არის, კონკურენციას უწევდა კორპორაციას, რამაც ეს უკანასკნელი გადახდისუუნარობამდე მიიყვანა.

44. ზემოაღნიშნულთან დაკავშირებით საყურადღებოა ის გარემოება, რომ შპს „ე.ბ. N1“ 2012 წლის 12 სექტემბრიდან ფუნქციონირებს და კომპანიის საგადასახადო ვალდებულებების წარმოშობის პერიოდში (2017-2018 წლებში) არ შექმნილა (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-5 პუნქტი). თავად კომპანიის დაფუძნების ფაქტი კი არასაკმარისია მოპასუხის პასუხისმგებლობის დასადგენად, იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელე ვერ უთითებს რა მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი არსებობს შპს „ე.ბ. N1“-ის საქმიანობასა და კომპანიის გადახდისუუნარობას შორის.

45. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ წინამდებარე საქმეში მოცემული ფაქტები და წარდგენილი მტკიცებულებები არასაკმარისია კომპანიის პარტნიორისა და დირექტორის „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 3.6. და 9.6. მუხლებით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობის დასადგენად.

46. საკასაციო სასამართლო დამატებით აღნიშნავს, რომ საწარმოს გადახდისუუნარობის შემთხვევაში, გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების სასამართლოში შეტანამდე 1 წლის განმავლობაში განხორციელებული ქმედებები, თუ ამ ქმედებებმა მოვალე გადახდისუუნარობამდე მიიყვანა ან თუ მოვალე უკვე გადახდისუუნარო იყო და სარგებლის მიმღებმა ეს იცოდა ან უნდა სცოდნოდა, შეიძლება გახდეს „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ საქართველოს კანონის (დავის წარმოშობის დროს მოქმედი რედაქციის) 35-ე მუხლის შესაბამისად კრედიტორის მხრიდან სადავო გარიგებების ბათილად ცნობის ან მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის აღძვრის საფუძველი (შედ. იხ. სუსგ საქმე №ას-251-2020, 10 თებერვალი, 2021 წელი). თუმცა, გამომდინარე იქიდან, რომ სსსკ-ის მე-3 მუხლის თანახმად, სამართალწარმოების მხარე თავად განსაზღვრავს დავის საგანს, ხოლო მე-4 მუხლის თანახმად, განსაზღვრავს რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მის მოთხოვნას ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები, ამასთანავე, სსსკ-ის 404-ე და 407-ე მუხლების შესაბამისად, საკასაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს მხოლოდ საკასაციო საჩივრის ფარგლებში და მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებებზე, რომლებიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში, საკასაციო პალატა წინამდებარე დავის ფარგლებში მოკლებულია შესაძლებლობას აღნიშნული მიმართულებით განავითაროს მსჯელობა.

47. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება სწორია, რაც გასაჩივრებული განჩინების ძალაში დატოვებისა და საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 23 თებერვლის განჩინება დარჩეს უცვლელი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი