ას–880–20124 15 ოქტომბერი, 2024 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: ზურაბ ძლიერიშვილი,
ნინო ბაქაქური
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – კ. დ–ი, გ. დ–ი, ვ. დ–ი (მოპასუხეები)
მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. დ–ი (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობა, მესაკუთრედ ცნობა, ხელშეკრულების ბათილად ცნობა
საკითხი, რომელზედაც მიღებულია გადაწყვეტილება - საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
1. თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილებით ნ. დ–ის სარჩელი კ. დ–ის, გ. დ–ისა და ვ. დ–ის წინააღმდეგ (მესამე პირები: ია მანაშვილი, მარინე დ–ი, გ. დ–ი), ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებულად ცნობის, მესაკუთრედ ცნობისა და ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა.
2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილებით ნ. დ–ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2023 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; ნ. დ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ნ. დ–სა და კ. დ–ს შორის 2000 წლის 10 აგვისტოს გაფორმებული აქტი აღიარებულ იქნა ნასყიდობის ხელშეკრულებად, ხოლო ნ. დ–ი აღიარებულ იქნა თეთრიწყაროში, სოფელ ......... საკადასტრო კოდით -.........რეგისტრირებული 5000 კვ.მ. უძრავი ნივთის მესაკუთრედ; ბათილად იქნა ცნობილი კ. დ–სა და გ. დ–ს შორის 2021 წლის 4 მარტს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება უძრავ ნივთზე ს/კ......... და აღნიშნულ ნივთზე დადგინდა ნ. დ–ის საკუთრება; ნ. დ–სა და ვ. დ–ს შორის 2000 წლის 10 აგვისტოს გაფორმებული აქტი აღიარებულ იქნა ნასყიდობის ხელშეკრულებად, ხოლო ნ. დ–ი აღიარებულ იქნა თეთრიწყაროში, სოფელ ......... საკადასტრო კოდით -........ .რეგისტრირებული უძრავი ნივთის მესაკუთრედ, 2600 მ2- ის ნაწილში.
3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
3.1. 2000 წლის 10 აგვისტოს აქტის თანახმად, “სოფელ ......... მცხოვრები კ. დ–ი პრივატიზაციით მიღებულ კუთვნილ საბოსტნე ნაკვეთს, რომელიც მდებარეობს სოფელ ....... სავარგულებში, ..... ქვემოთ პირველ ქარსაცავში და შეადგენს 5000 მ2, ჰყიდის სოფელ ......... მცხოვრებ ნ. დ–ზე, რომელმაც ზემოთ აღნიშნულ ნაკვეთში კ. დ–ს ჩვენი თანდასწრებით გადაუხადა 300 აშშ დოლარი. საბოსტნე ნაკვეთის მიზომვა და ფულის გადახდა მოხდა ჩვენი თანდასწრებით, რაზეც ხელს ვაწერთ: დ. ხ–ი, გ. ვ–ი, კ. დ–ი, ვ. დ–ი, ე. დ–ი, ნ. დ–ი. მე ბორბალოს თემის საკრებულოს გამგებელი ნ. ს–ი, 2000 წლის 10 აგვისტოს, ვადასტურებ მოქალაქეების ხელის მოწერას, რაც შესრულებულია ჩემი თანდასწრებით, დოკუმენტი გატარებულია რეესტრში #12, გადახდევინებულია სახ. ბაჟი. ხელმოწერილია, ბეჭედდასმულია. აქტზე ასახული ნახაზი, სადაც მონიშნულია 0.50 ჰა მიწის ნაკვეთი, კ. დ–ი“;
3.2. 1999 წლის 5 ნოემბრის #4450/99 მიწის სააღრიცხვო ბარათის თანახმად, მიწის ნაკვეთის, საკადასტრო კოდით ––––––, 5204,25 მ2, მესაკუთრეა კ. დ–ი, საფუძველი: მიღება-ჩაბარების აქტი #25. 09.02.2021 წლის მდგომარეობით, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ ......... მდებარე 5000 მ2 სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი ს/კ.........რეგისტრირებულია კ. დ–ზე (პ/ნ ––––––) საკუთრების უფლებით, საფუძველი: მიღება-ჩაბარების აქტი #25, საარქივო ცნობა #15/14400, ადგილმდებარეობის დადასტურების წერილი #393-13. უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების თანახმად, 2021 წლის 4 მარტს, კ. დ–მა აღნიშნული უძრავი ნივთი 3000 ლარად მიჰყიდა გ. დ–ს. 2021 წლის 11 მარტს აღნიშნული ქონება დარეგისტრირდა გ. დ–ის (პ/ნ .......) სახელზე;
3.3. 2000 წლის 10 აგვისტოს აქტის თანახმად, “სოფელ ......... მცხოვრები ვ. დ–ი პრივატიზაციით მიღებული კუთვნილი საბოსტნე ნაკვეთი, რომელიც მდებარეობს სოფელ .... სავარგულებში, ..... ქვემოთ პირველ ქარსაცავში და შეადგენს 2600 მ2, მიჰყიდა სოფელ ......... მცხოვრებ ნ. დ–ს, რომელმაც აღნიშნულ ნაკვეთში ნ. დ–ს ჩვენი თანდასწრებით გადაუხადა 100 აშშ დოლარი. საბოსტნე ნაკვეთის მიზომვა და ფულის გადახდა მოხდა ჩვენი თანდასწრებით, რაზეც ხელს ვაწერთ: დ. ხ–ი, გ. ვ–ი, ვ. დ–ი, კ. დ–ი, ე. დ–ი, ნ. დ–ი. მე ბორბალოს თემის საკრებულოს გამგებელი ნ. ს–ი, 2000 წლის 10 აგვისტოს, ვადასტურებ მოქალაქეების ხელის მოწერას, რაც შესრულებულია ჩემი თანდასწრებით, დოკუმენტი გატარებულია რეესტრში #11, გადახდევინებულია სახ. ბაჟი. ხელმოწერილია, ბეჭედდასმულია. აქტზე ასახული ნახაზი, სადაც მონიშნულია 0.26 ჰა მიწის ნაკვეთი, ვ. დ–ი“;
3.4. ჩეკთან გათანაბრებული დოკუმენტის (#17541512) თანახმად, ი/მ მ. ხ–მა ვ. დ–ისგან მიიღო 160 ლარი მომსახურების სანაცვლოდ თეთრიწყაროს რაიონის სოფელ ......... ორ სახნავ მიწის ნაკვეთთან დაკავშირებით 2020 წლის 26 ოქტომბერს;
3.5. 1999 წლის 5 ნოემბრის #4449/99 მიწის სააღრიცხვო ბარათის თანახმად, მიწის ნაკვეთის, საკადასტრო კოდით ....., 2941,75 მ2, მესაკუთრეა კ. დ–ი, საფუძველი: მიღება-ჩაბარების აქტი #24; 09.02.2021 წლის მდგომარეობით, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ ......... მდებარე 2940 მ2 სასოფლო-სამეურნეო დანიშულების მიწის ნაკვეთი ს/კ.........რეგისტრირებულია ვ. დ–ზე (1/4 წილი), მარინე დ–ზე (1/4 წილი), გ. დ–ზე (1/4 წილი) და ი. მ–ზე (1/4 წილი) საკუთრების უფლებით, საფუძველი: მიღება-ჩაბარების აქტი #24, საარქივო ცნობა #15/65548, ადგილზე დათვალიერების ოქმი #00562, წერილი მიწის ნაკვეთის იდენტურობის დადგენის თაობაზე #368-13;
3.6. თეთრიწყაროს რაიონის ბორბალოს სასოფლო საბჭოს სოფელ ......... 1986–1995 წლების საკომლო წიგნში კომლის უფროსად ჩაწერილია გ.ა. ძე დ–ი. კომლის შემადგენლობაში ირიცხებიან: ლ.დ. ას. (დოკუმენტში ასეა) დ–ი - უფროსი (დოკუმენტში ასეა, გადახაზულია, გარდაიცვალა); ვ. გ. ძე დ–ი - შვილი; მ.ა. ას. (დოკუმენტში ასეა) დ–ი - რძალი; კ. ვ.ს ძე დ–ი - შვილიშვილი; გ. ვ.ს ძე დ–ი - შვილიშვილი; ია ვ.ს ას. (დოკუმენტში ასეა) დ–ი - შვილიშვილი. კომლს პირად საკუთრებაში ერიცხება 1960 წელს აგებული 1986-1989 წლებში 54 კვ.მ საცხოვრებელი სახლის საერთო სასარგებლო ფართი (1990-1996 წლების მონაცემები არ ფიქსირდება) და 1986-1990 წლებში 024 (დოკუმენტში ასეა) ჰა მიწის ფართობი (1991-1996 წლების მონაცემები არ ფიქსირდება). თეთრიწყაროს რაიონის .... სასოფლო საბჭოს სოფელ ......... 1996-2003 წლების საკომლო წიგნში კომლის უფროსად ჩაწერილია ვ. გ. ძე დ–ი. კომლის შემადგენლობაში ირიცხებიან: მ.ა. ას. (დოკუმენტში ასეა) დ–ი - რძალი; გ. ვ.ს ძე დ–ი - შვილი; ია ვ.ს ას. (დოკუმენტში ასეა) დ–ი - შვილი; კომლს პირად საკუთრებაში ერიცხება 1996-2000 წლებში 54 კვ.მ საცხოვრებელი სახლის საერთო სასარგებლო ფართი (2001-2003 წლების მონაცემები არ ფიქსირდება), ხოლო მონაცემები მიწის ფართობის შესახებ აღნიშნული წლების საკომლო წიგნში შეტანილი არ არის. თეთრიწყაროს რაიონის ...... სასოფლო საბჭოს სოფელ ......... 2004-2013 წლების საკომლო წიგნში კომლის უფროსად ჩაწერილია ვ. გ. ძე დ–ი. კომლის შემადგენლობაში ირიცხებიან: მ. ა. ას. (დოკუმენტში ასეა) დ–ი - რძალი; გ. ვ.ს ძე დ–ი - შვილი; ი. ვ–ს ას. (დოკუმენტში ასეა) დ–ი - შვილი. კომლს პირად საკუთრებაში ერიცხება 1960 წელს აგებული 2004 წელში 54 კვ.მ საცხოვრებელი სახლის საერთო სასარგებლო ფართი (2005-2013 წლების მონაცემები არ ფიქსირდება) და 2001-2003 (დოკუმენტში ასეა) წლებში 0,75 ჰა მიწის ფართობი (2004-2013 წლების მონაცემები არ ფიქსირდება);
3.7. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ხელწერის ექსპერტიზის #003626222 დასკვნის თანახმად: (1). ხელმოწერები ვ. დ–ის სახელით, განლაგებული 2000 წლის 10 აგვისტოს თარიღით შედგენილ აქტებზე (ორი აქტი), რიგით მესამე - ხელმოწერები, გრაფებში. „ვ. დ–ი“ და „კ. დ–ი შესრულებულია ვ. დ–ის მიერ; (2). გადაწყვეტა საკითხისა, ხელმოწერები კ. დ–ის სახელით, განლაგებული 2000 წლის 10 აგვისტოს თარიღით შედგენილი აქტებზე (ორი - აქტი) რიგით მეოთხე ხელმოწერები, გრაფებში „კ. დ–ი“ და „ვ. დ–ი“ შესრულებულია თუ არა კ. დ–ის მიერ, შეუძლებელია ხელმოწერების მოკლე და მარტივი აგებულების, კვლევის შედეგად გამოვლენილი ინფორმაციული ნიშნების სიმცირის და შესაბამისი თავისუფალი ნიმუშების წარმოუდგენლობის გამო.
4. სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია აპელანტის განმარტებას იმის თაობაზე, რომ ნ. დ–ი, დღიდან ნაკვეთების შეძენისა, დღემდე ამუშავებს მიწის ნაკვეთებს და არასოდეს კ. დ–ისა და ვ. დ–ის მხრიდან პრეტენზია არ გამოთქმულა. უფრო მეტიც, კ. დ–ი მოსარჩელეს დაჰპირდა, რომ იგი საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში მოახდენდა მიწის ნაკვეთის რეგისტრაციას „პროექტის ფარგლებში“, ანუ სპორადულ რეგისტრაციას და შემდგომ გადაუფორმებდა ნ. დ–ს. კ. დ–მა, 2020 წლის 4 ნოემბერს, საჯარო რეესტრს განცხადებით მიმართა, მის მიერ ჯერ კიდევ 2000 წელს ნ. დ–ისათვის მიყიდული მიწის ნაკვეთის სარეგისტრაციოდ. საკუთრების უფლებით სადავო მიწის ნაკვვეთი, 2021 წლის 9 თებერვალს, კ. დ–ის სახელზე აღირიცხა. ნ. დ–ისთვის ცნობილი გახდა უძრავი ნივთის რეგისტრაციის შესახებ და კ. დ–ს მოსთხოვა მის სახელზე გადაფორმება, რაზეც კატეგორიული უარი მიიღო. ამასთან გაირკვა, რომ 1999 წელს 5 ნოემბერს კ. დ–ის სახელზე საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში #4450/99 რეგისტრაციით, საკუთრების უფლებით აღირიცხა 5204,25კვ.მ, რეგისტრაციის საფუძველს წარმოადგენდა სასოფლო-სამეურნეო მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი #25; ნ. დ–სა და კ. დ–ს შორის შედგენილი აქტის - ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დროისათვის - 2000 წლისათვის, მიწის ნაკვეთი უკვე რეგისტრირებული იყო საჯარო რეესტრში და არანაირ საჭიროებას არ წარმოადგენდა ცალკე აქტის შედგენა, ვინაიდან მოპასუხეს შეეძლო საკუთრების უფლებით უშუალოდ საჯარო რეესტრში გადაეცა ქონება, რაც არ გაუკეთებია. ნ. დ–ისათვის მიწის ნაკვეთის შეძენის დროისათვის არ იყო ცნობილი, რომ ქონება უკვე რეგისტრირებული იყო საჯარო რეესტრში; გარიგების შედგენის დროს მონაწილე ბორბალოს თემის საკრებულოს მდივანს, მიწათმომწყობს და საკრებულოს გამგებელს არ მიუციათ აღნიშნულზე განმარტება; არც მიწის ნაკვეთის მოცულობაზე, რომ ფაქტობრივად 1999 წლის 5 ნოემბერს გაცემულ იქნა მიწის (უძრავი ქონების) საკუთრების სარეგისტრაციო მოწმობა, აქტი შედგენილ იქნა თავად სოფელ ...... თემის საკრებულოს მდივნის - დ. ხ–სა და მიწათმომწყობ გ. დ–ის ინფორმაციაზე დაყრდნობით. სამწუხაროდ, ნ. დ–ი ენდო კ. დ–სა და აღნიშნულ უფლებამოსილ პირებს, გააფორმა აქტი უძრავი ნივთის შეძენის შესახებ. ფაქტობრივად კეთილსინდისიერი შემძენი შეყვანილი იქნა შეცდომაში, ხოლო კ. დ–მა, რომელმაც იცოდა, რომ გადაცემული მიწის ნაკვეთი უკვე რეგისტრირებული იყო საჯარო რეესტრში მის სახელზე, დამალა ეს ფაქტი. აღნიშნული ქმედებით დასტურდება მისი, როგორც გამსხვისებლის არაკეთილსინდისიერება.
5. სააპელაციო საჩივარში ასევე აღნიშნულია, რომ ნ. დ–ი 2000 წლიდან დღემდე მიწის ნაკვეთის ფაქტობრივი მფლობელია, მოიხმარს და ამუშავებს მას. კ. დ–მა 2021 წლის 9 თებერვალს დაირეგისტრირა სადავო მიწის ნაკვეთი საკუთრების უფლებით, ხოლო შემდეგ ნაცვლად ქონების ნ. დ–ზე გაფორმებისა, იგი 2021 წლის 11 მარტს საკუთრების უფლებით ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გადასცა თავის ძმას - გ. დ–ს. მოსარჩელის ვარაუდით, იმისათვის, რომ კ. დ–ს 2000 წელს დადებული გარიგებით ნაკისრი ვალდებულებისაგან თავი აერიდებინა, ვითომდა კეთილსინდისიერი მყიდველის შექმნით, რეალურად თვალთმაქცურად/მოჩვენებითად, გადააფორმა თავის ძმაზე, რადგან გ. დ–მა, როგორც ოჯახის წევრმა კარგად იცოდა, რომ მასზე გადაცემული/“გაყიდული“ ქონება 21 წელიწადია გასხვისებულია და მის მეპატრონეს წარმოადგენს ნ. დ–ი, მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, მან მაინც გაიფორმა სადავო ქონება. კ. დ–მა სამოქალაქო უფლება გამოიყენა არამართლზომიერედ, რითაც ზიანს აყენებს ნ. დ–ს, რომელიც შეძენილი ნივთის დაკარგვის წინაშე დგას. აპელანტისათვის/მოსარჩელისათვის ერთადერთ შესაძლებლობას წარმოადგენს სასამართლოს მეშვეობით აღიდგინოს კანონიერი უფლებები და მოახდინოს კეთილსინდისიერად შეძენილი მიწის ნაკვეთის საკუთრების უფლებით რეგისტრაცია საჯარო რეეესტრში.
6. რაც შეეხება მეორე ნაკვეთს (ს/კ .....), აპელანტის განმარტებით, ვ. დ–მა 2020 წლის 4 ნოემბერს საჯარო რეესტრს განცხადებით მიმართა მის მიერ ჯერ კიდევ 2000 წელს ნ. დ–ისათვის მიყიდული მიწის ნაკვეთის სარეგისტრაციოდ, 2021 წლის 9 თებერვალს სადავო მიწის ნაკვეთი გატარდა რეგისტრაციაში, რის შემდეგაც ვ. დ–ს ნ. დ–ისათვის უნდა გადაეფორმებინა ის, რაც მოპასუხემ არ განახორციელა. მოგვიანებით ცნობილი გახდა, რომ იგივე მიწის ნაკვეთი 1999 წლის 5 ნოემბერს რეგისტრირებულია ვ. დ–ის სახელზე მიწის მართვის სახელმწიფო დეპარტამენტში #4449/99 რეგისტრაციით საკუთრების უფლებით და ნაკვეთის საერთო ფართია 2941,25. აღნიშნულ მიწის ნაკვეთს, 2000 წლის 10 აგვისტოდან - მხარეებს შორის გაფორმებული აქტის საფუძველზე მთლიანად ფლობს და განკარგავს ნ. დ–ი, მოჰყავს მოსავალი და მისი რწმენით წარმოადგენს მის პირად საკუთრებას. მიწის რეალურ ფართობთან დაკავშირებით არასოდეს დამდგარა საკითხი და არც აზომვითი ნახაზი შედგენილა. მოსარჩელე სარგებლობს მიწის მთლიანი ფართით, ანუ 2941,25 კვ.მ-ით, მიუხედავად 2000 წლის 10 აგვისტოს სააქტო ჩანაწერისა. არც აქტის შედგენის დროს და არც მის შემდეგ არ დამდგარა 300,25 კვ.მ მეტრის ვ. დ–ისათვის უკან დაბრუნების საკითხი და არც ვ. დ–ს წარმოშობია მსგავსი სურვილი. აქტის გაფორმების დროს ნ. დ–ს მოპასუხისადმი ნდობა ჰქონდა. ვ. დ–მა, სამოქალაქო უფლება გამოიყენა არამართლზომიერად, ზიანს აყენებს ნ. დ–ს, რომელიც შეძენილი ნივთის დაკარგვის წინაშე დგას.
7. ზემოაღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, მოპასუხეებმა - კ. დ–მა და გ. დ–მა განმარტეს, რომ კ. დ–ს არ მიუყიდია მიწის ნაკვეთი ნ. დ–ისთვის. აქტზე მისი (კ. დ–ის) ხელმოწერა გაყალბებულია. ასევე არ არის მითითებული შესაბამისი პირებისა და ქონების საიდენტიფიკაციო მონაცემები. აღნიშნული აქტი ვერ იქნება აღიარებული ნასყიდობის ხელშეკრულებად, ვინაიდან არ არის გაფორმებული საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით (შემდეგში: სსკ) დადგენილი წესით. გარდა ამისა, მოთხოვნა ხანდაზმულია. მეორე მხრივ, კ. დ–სა და გ. დ–ს შორის ნასყიდობის ხელშეკრულება დადებულია კანონის მოთხოვნათა სრული დაცვით და არ არსებობს მისი ბათილად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი. რაც შეეხება მოპასუხე/მოწინააღმდეგე მხარის - ვ. დ–ის პოზიციას, ის უარყოფს ნ. დ–ისთვის მიწის ნაკვეთის მიყიდვის ფაქტს. მისი განმარტებით, ის იყო ქონების მხოლოდ ¼ წილის მესაკუთრე და იგი ვერ გაასხვისებდა მთლიან ქონებას.
8. დამატებით, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია 2024 წლის 4 აპრილს გამართულ სასამართლო სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარის ვ. დ–ის განმარტებას იმის თაობაზე, რომ მიუხედავად სადავო აქტებზე მისი ხელმოწერის ნამდვილობისა (რაც გარდა მხარის აღიარებისა, ექსპერტიზის დასკვნამაც დაადასტურა), მისთვის აქტების შინაარსი უცნობი იყო, არ წაუკითხავს ისინი და ისე მოაწერა ხელშეკრულებებზე ხელი; ამასთან მხარემ აღნიშნა, რომ „კ–მ გაყიდა მიწის ნაკვეთი, მაგრამ ფული (ნ. დ–მა) არ გადაუხადაო.“
9. სააპელაციო სასამართლომ სააპელაციო საჩივრის ავტორის პრეტენზია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მიმართ დასაბუთებულად მიიჩნია და გაიზიარა აპელანტის/მოსარჩელის არგუმენტები გადაწყვეტილების გაუქმების თაობაზე, შემდეგ გარემოებათა გამო:
9.1. სსკ-ის 477-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი;
9.2. სსკ-ის 327-ე მუხლის თანახმად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზედაც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ;
9.3. განსახილველ საქმეზე ობიექტური გადაწყვეტილების მისაღებად, სასამართლო იმ გარემოების კვლევას შეუდგება, თუ რამდენად იქნა გამოვლენილი მოდავე მხარეების მიერ თავისუფალი ნება, დაედოთ ნასყიდობის ხელშეკრულებები მიწის ნაკვეთებზე და ზემოაღნიშნული ნების გამოხატვა რამდენად მოხდა საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით;
9.4. სსკ-ის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ნების გამოხატვა, რომელიც გარკვეული სამართლებრივი შედეგების დადგომისაკენ არის მიმართული, დაკავშირებულია არა მხოლოდ უფლებების, არამედ მოვალეობების წარმოშობასთან, შესაბამისად, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე ივარაუდება, რომ პირის მიერ გამოვლენილი ნება, მის ნამდვილ ნებას შეესაბამება. ნების განმარტება უნდა მოხდეს იმდაგვარად, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებები, გარემოებები, ასევე, მხარეთა განმარტებები ერთ მთლიან ლოგიკურ ჯაჭვს ქმნიდეს და ობიექტური დამკვირვებლისთვის, განვითარებულ ფაქტებსა და გამოხატულ ნების განმარტებას შორის დადგენილი კანონზომიერება, მოულოდნელი/გაუგებარი არ იყოს;
9.5. ხელშეკრულება მხარეთა თანმხვედრი ნების გამოვლენა და მისი წერილობითი ფორმირებაა; სსკ-ის 50-ე მუხლის შესაბამისად, გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ. შესაბამისად, სადავოობის შემთხვევაში ნების განმარტება უნდა განხორციელდეს განსამარტ ტექსტთან მჭიდრო კავშირში, ნების განმარტება ადეკვატური უნდა იყოს ხელშეკრულების დადებისას არსებულ ფაქტებთან, ვითარებასთან და მოვლენათა განვითარებასთან, ასევე, ნების განმარტება გონიერი ადამიანის განსჯის სტანდარტიდან უნდა გამომდინარეობდეს;
9.6. სსკ-ის 183-ე მუხლის თანახმად, უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელია გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და შემძენზე ამ გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. ამდენად, მოქმედი კოდექსი ითვალისწინებს უძრავი ნივთის შეძენისათვის გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაციას, მაგრამ რეგისტრაციისათვის არ არის დადგენილი ვადა და რეგისტრაციის დაუცველობა არ იწვევს გარიგების ბათილობას. უძრავი ნივთების რეგისტრაციასთან დაკავშირებული ახალი წესების ნაწილში, სსკ-ის 1507-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, გამოყენებულ უნდა იქნეს ახალი სამოქალაქო კოდექსი, რომლის თანახმად (სსკ-ის 183-ე მუხლი) უძრავი ნივთის შეძენისათვის გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაციის დაუცველობა არ იწვევს ამ გარიგების ბათილობას;
9.7. რაც შეეხება საკუთრების უფლების წარმომშობ დოკუმენტებს, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილია 2000 წლის 10 აგვისტოს ორი აქტი, რომლებიდანაც ირკვევა, რომ სოფელ ......... მცხოვრებმა ვ. დ–მა და კ. დ–მა პრივატიზაციით მიღებული კუთვნილი საბოსტნე ნაკვეთები, რომელიც მდებარეობს სოფელ ......... სავარგულებში, ... ქვემოთ პირველ ქარსაცავში და შეადგენს 5000 მ2 (ს.კ. ........) და 2600 მ2 (ს.კ. .......), მიჰყიდეს სოფელ ......... მცხოვრებ ნ. დ–ს, რომელმაც აღნიშნულ ნაკვეთებში, მოწმეთა თანდასწრებით, გადაიხადა 300 აშშ დოლარი და 100 აშშ დოლარი. საბოსტნე ნაკვეთების მიზომვა და ფულის გადახდა მოხდა დ. ხ–ის, გ. ვ–ის, ვ. დ–ის, კ. დ–ის, ე. დ–ის თანდასწრებით. აქტს ხელს აწერენ ყველა ზემოაღნიშნული პირი და ნ. დ–ი. ხელმოწერების ნამდვილობა დამოწმებულია .... თემის საკრებულოს გამგებელ ნ. ს–ის მიერ. დოკუმენტები გატარებულია რეესტრში #11 და #12, გადახდილია სახელმწიფო ბაჟი, ბეჭედდასმულია. აქტებზე ასახულია ნახაზები, სადაც მონიშნულია 0.26 ჰა (ვ. დ–ი) და 0.50 ჰა (კ. დ–ი) მიწის ნაკვეთები.
9.8. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულებების დადების ნება მხარეებს შორის გამოვლენილია ზემოაღნიშნულ აქტებზე ხელმოწერით. საქმეში ასევე წარმოდგენილია ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ხელწერის ექსპერტიზის #003626222 დასკვნა, რომლის თანახმად: (1). ხელმოწერები ვ. დ–ის სახელით, განლაგებული 2000 წლის 10 აგვისტოს თარიღით შედგენილ აქტებზე (ორი აქტი), რიგით მესამე - ხელმოწერები, გრაფებში. „ვ. დ–ი“ და „კ. დ–ი შესრულებულია ვ. დ–ის მიერ; (2). გადაწყვეტა საკითხისა, ხელმოწერები კ. დ–ის სახელით, განლაგებული 2000 წლის 10 აგვისტოს თარიღით შედგენილი აქტებზე (ორი - აქტი) რიგით მეოთხე ხელმოწერები, გრაფებში „კ. დ–ი“ და „ვ. დ–ი“ შესრულებულია თუ არა კ. დ–ის მიერ, შეუძლებელია ხელმოწერების მოკლე და მარტივი აგებულების, კვლევის შედეგად გამოვლენილი ინფორმაციული ნიშნების სიმცირის და შესაბამისი თავისუფალი ნიმუშების წარმოუდგენლობის გამო. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ საქმეში მოწინააღმდეგე მხარეების/მოპასუხეების ხელმოწერების ნამდვილობისადმი ეჭვის შეტანის საფუძველი არ არსებობს, ხელმოწერების სიყალბის თაობაზე მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ არის.
9.9. საყურადღებოა ის გარემოებაც, რომ მოდავე მხარეები არ უარყოფენ, რომ მოწინააღმდეგე მხარეებმა - კ. დ–მა და ვ. დ–მა 2021 წლის 9 თებერვალს სადავო მიწის ნაკვეთები საკუთრების უფლებით დაირეგისტრირეს ნ. დ–ის ხელთ არსებული დედანი დოკუმენტების საფუძველზე; აპელანტის განმარტებით, აღნიშნული დოკუმენტები 2000 წელს მიწის ნაკვეთების ყიდვის დროს გადასცა მას გამყიდველებმა (კ. და ვ. დ–ებმა) და ვინაიდან, მისი ინტერესი იყო მიწის ნაკვეთის გაფორმება კ. დ–ის და ვ. დ–ის სახელზე, რომ შემდგომ მის (ნ. დ–ის) სახელზე აღრიცხულიყო, მანვე მოაწესრიგა საბუთები, გადაიხადა შესაბამისი საფასური მიწების აზომვის/დისკების გამზადების და უზრუნველყო დედანი დოკუმენტების წარდგენა საჯარო რეესტრში რეგისტრაციისთვის; დედანი დოკუმენტების ნ. დ–ის მიერ ფლობის ფაქტი არ გახადა სადავო მოწინააღმდეგე მხარემ და აღიარა, რომ მათ არ აქვთ დედანი დოკუმენტები, თუმცა ვ. დ–მა აღნიშნული გარემოება სასამართლო სხდომაზე იმით ახსნა, რომ ნ. დ–ი აღნიშნულ დოკუმენტებს მოტყუებით დაეუფლა (აქვე უნდა აღინიშნოს უდავო გარემოება იმის თაობაზე, რომ მოწინააღმდეგე მხარეებს დოკუმენტების დაბრუნების მოთხოვნით 21 წლის განმავლობაში არანაირი ქმედება არ განუხორციელებიათ, არ მიუმართავთ არც სასამართლოსთვის და არც სამართალდამცავი ორგანოებისათვის დედანი დოკუმენტების დაბრუნების მოთხოვნით);
9.10. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ წინამდებარე საქმეზე დადგინდა აპელანტის - ნ. დ–ის მიერ სადავო მიწის ნაკვეთების (2000 წლიდან) ფაქტობრივი ფლობის ფაქტი. აპელანტის განმარტებით, ის 20 წელზე მეტია ამუშავებს მიწებს, მოჰყავს სიმინდი და იყენებს, როგორც საკუთარს. ამის საწინააღმდეგოდ, მოწინააღმდეგე მხარე, მართალია, ადასტურებს, რომ მოპასუხეები წლების განმავლობაში არ უვლიან და პატრონობენ ამ მიწის ნაკვეთებს, თუმცა აპელანტის მიერ სადავო მიწის ნაკვეთების ფლობასთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლოში გამართულ სასამართლო სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარემ - ვ. დ–მა განმარტა, რომ, მისთვის უცნობია ნ. დ–ის მიერ სადავო მიწის დამუშავების/მოვლა-პატრონობის ფაქტი, რადგან მიწის ნაკვეთი 20 წლის განმავლობაში არც ერთხელ არ უნახავს, არ შეუმოწმებია, ვინაიდან არ შეეძლო მისი დამუშავება და არ მისდევს სოფლის მეურნეობას;
9.11. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კერძო სამართალში ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპი მოქმედებს, რაც სსკ-ის მე-10 მუხლითაა რეგლამენტირებული, კერძოდ, სამოქალაქო ურთიერთობის მონაწილეებს შეუძლიათ განახორციელონ კანონით აუკრძალავი, მათ შორის კანონით პირდაპირ გაუთვალისწინებელი ნებისმიერი მოქმედება. იმის გათვალისწინებით, რომ ხელშეკრულების მხარეები სწორედ თავისუფალი ნების გამოვლენის პირობებში, საკუთარი შეხედულებისამებრ აყალიბებენ გარიგების პირობებს, კერძო სამართალი მათ მიერ ნაკისრი ვალდებულების განუხრელ დაცვას მოითხოვს. pacta sunt servanda-ს პრინციპის თანახმად, ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს, რაც ხელშეკრულებისადმი ერთგულების გამოვლინებას წარმოადგენს;
9.12. საკასაციო სასამართლომ თავის ერთ-ერთ განჩინებაში მიუთითა, რომ სამოქალაქო სამართლით განმტკიცებული მხარეთა ავტონომიურობის პრინციპი ყველაზე ნათლად ხელშეკრულების თავისუფლებაში გამოიხატება. ხელშეკრულების თავისუფლება ეფუძნება მხარეთა სურვილს, დაამყარონ კონკრეტული სამართლებრივი ურთიერთობა. ხელშეკრულების თავისუფლება ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ხელშეკრულების დადების თავისუფლება; ბ) ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფლება. ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფალი განსაზღვრა გულისხმობს იმასაც, რომ სსკ-ის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის მე-2 წინადადების მიხედვით, „კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას“. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსით განმტკიცებული ხელშეკრულების სახეები არ არის ამომწურავი. ხელშეკრულების მხარეებს, როგორც წესი უფლება აქვთ, დამოუკიდებლად აირჩიონ ხელშეკრულების ტიპიც და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულების შინაარსი (იხ: სერგი ჯორბენაძე, ხელშეკრულების თავისუფლება სამოქალაქო სამართალში, თბილისი, 2017, გვ. 103; სუსგ Nას-405- 2021; 29.06.2021წ). საკასაციო სასამართლომ ასევე მიუთითა, რომ „კანონმდებელი ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპს განამტკიცებს და შესაძლებლობას ანიჭებს მხარეებს, თავისი შეხედულებით განსაზღვრონ ხელშეკრულების შინაარსი და მისი შესრულების მექანიზმი. ხელშეკრულება მიიჩნევა მხარეთა ნების დეკლარაციად და ასახავს ხელშემკვრელი მხარეების მიერ წინასწარ შეთანხმებულ პირობებს. მხარეთა შეთანხმების შედეგად მიღებულ დოკუმენტში პირობების/დათქმების დაზუსტება შესაძლებელია ამავე მხარეების შეთანხმების გზით“. ამავე განჩინებაში უზენაესმა სასამართლომ მიუთითა, რომ „ხელშეკრულების ავტონომიურობის პრინციპიდან გამომდინარე, კონტრაჰენტები ვალდებულნი არიან, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობები განუხრელად დაიცვან და მათ შორის დადებული ხელშეკრულების შესაბამისად იმოქმედონ“ (სუსგ. №ას-237-2019; 17.05.2019);
9.13. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოწინააღმდეგე მხარეების მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ ნ. დ–ს არ წარმოეშვა საკუთრების უფლება რეგისტრაციის განუხორციელობლობის და, შესაბამისად, დამდგენი საბუთების ბათილობის გამო, რადგან უძრავი ნივთის შეძენისათვის გარიგებით განსაზღვრული საკუთრების უფლების რეგისტრაციის დაუცველობა არ იწვევს ამ გარიგების ბათილობას;
9.14. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ სამოქალაქო კანონმდებლობა სხვადასხვა სახის ვადებს იცნობს. მათ შორისაა სამოქალაქო უფლების განხორციელების, ხანდაზმულობის ვადები;
9.15. მართალია, უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში უნდა დარეგისტრირდეს (სსკ-ის 311.1-ე მუხლი), წინააღმდეგ შემთხვევაში, მას მესამე პირთათვის იურიდიული ძალა არ გააჩნია, თუმცა, ეს ვალდებულება სანივთოსამართლებრივი ვალდებულებაა, გამიზნული კონკრეტული პირის საკუთრების უფლების დადასტურებისათვის, რისი შეუსრულებლობაც უძრავ ქონებაზე წერილობით დადებულ გარიგებას ბათილად ვერ აქცევს;
9.16. ამის საილუსტრაციოდ სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკაზე: „უძრავ ნივთზე საკუთრების გადასვლის ვალდებულებით-სამართლებრივი ხელშეკრულების ფორმას განსაზღვრავს სსკ-ის 323-ე მუხლი, რომლის მიხედვით, ხელშეკრულება, რომლითაც ერთი მხარე იღებს ვალდებულებას, უძრავ ნივთზე საკუთრება გადასცეს სხვას ან შეიძინოს იგი, მოითხოვს წერილობით ფორმას. რაც შეეხება სსკ-ის 183-ე მუხლს, ეს ნორმა წერილობით ფორმასთან ერთად განამტკიცებს უძრავ ნივთზე საკუთრების გადასვლის აუცილებელ წინაპირობასა და საკუთრების გადასვლის მომენტს - რეგისტრაციას საჯარო რეესტრში. უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საჯარო რეესტრში რეგისტრაციის ფაქტს ის დანიშნულება აქვს, რომ შემძენი მესამე პირების წინაშე მესაკუთრის სტატუსით აღიჭურვება, ვინაიდან უძრავი ქონების შემძენის საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ რეგისტრაციამდე, ერთადერთ მესაკუთრედ ითვლება გამსხვისებელი (სსკ-ის 312-ე მუხლი). როგორც აღინიშნა, სსკ-ის 323-ე მუხლი განსაზღვრავს უძრავ ნივთზე საკუთრების გადასვლის ვალდებულებითსამართლებრივი ხელშეკრულების ფორმას, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამ ფორმის დაცვით დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება, მიუხედავად იმისა, რეგისტრირებულია თუ არა იგი საჯარო რეესტრში, წარმოშობს ნასყიდობის მომწესრიგებელი ნორმებით გათვალისწინებულ მხარეთა უფლება- მოვალეობებს. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია არის არა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ფორმა, არამედ უძრავ ნივთზე საკუთრების გადასვლის აუცილებელი წინაპირობა, შესაბამისად, მისი დაუცველობა იწვევს არა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას, არამედ იმას, რომ შემძენი არ მიიჩნევა შეძენილი უძრავი ქონების მესაკუთრედ და კარგავს ამ ქონების კეთილსინდისიერ შემძენთან შედავების უფლებას (სსკ-ის 185-ე მუხლი)“, (შდრ. სუსგ-ებს: N ას- 523-496-2014, 30.04.15 წ; N ას-875-817-2017, 21.03.2018წ).
9.17. რაც შეეხება კეთილსინდისიერ შემძენთან შედავების უფლებას, სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სადავო მიწის ნაკვეთი (ს.კ. .....), დღეის მდგომარეობით, გასხვისებულია მოწინააღმდეგე მხარეზე - გ. დ–ზე; შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მოცემული საქმის სწორად გადაწყვეტის მიზნებისთვის, უპირველეს ყოვლისა, შეაფასა შემძენის - გ. დ–ის კეთილსინდისიერების ფაქტი, რადგან დადგინდეს აქვს თუ არა მასთან შედავების უფლება აპელანტს/მოსარჩელეს - ნ. დ–ს, თუ საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლების დაურეგისტრირებლობის გამო დაკარგა ეს უფლება;
9.18. აპელანტის განმარტებით, 2021 წლის 11 მარტს საკუთრების უფლებით, ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, კ. დ–ის მიერ თავის ძმაზე - გ. დ–ზე სადავო მიწის გადაფორმება მიზნად ისახავდა 2000 წელს დადებული გარიგებით ნაკისრი ვალდებულებისაგან თავის არიდებას, ვითომდა კეთილსინდისიერი მყიდველის შექმნით; რეალურად გ. დ–მა, როგორც ოჯახის წევრმა კარგად იცოდა, რომ მასზე გადაცემული/გაფორმებული ქონება 21 წელიწადია გასხვისებულია და მისი მეპატრონე ნ. დ–ია და მაინც გაიფორმა სადავო ქონება. მოწინააღმდეგე მხარეებმა სამოქალაქო უფლება გამოიყენეს არამართლზომიერად, რითაც ზიანი მიაყენეს ნ. დ–ს;
9.19. სსკ-ის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მოსაჩვენებლად, მხოლოდ იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს. გარიგების მოჩვენებითად ცნობა შეფასებითი კატეგორიაა, გარიგების მოჩვენებითად ცნობის დროს, სასამართლოს კვლევის საგანში შემავალ გარემოებას მხარეთა ნამდვილი ნების დადგენა წარმოადგენს, რა დროსაც მხედველობაში ყველა ის მნიშვნელოვანი ფაქტი თუ გარემოება მიიღება, რომელზეც მოდავე მხარეები მიუთითებენ ან საქმეში არსებული მასალებიდან გამომდინარეობს;
9.20. მოჩვენებითი გარიგების არსებობის შემთხვევაში, არ არსებობს ნების გამოვლენის გარეგანი დათქმა. ამ შემთხვევაში აუცილებელია, რომ ნების გამომვლენი და ნების მიმღები მოქმედებდნენ შეთანხმებით და ორივე აცნობიერებდეს ნების ნაკლს. მოჩვენებითი გარიგების დროს კანონი ადგენს კავშირს ფიქტიურ გარიგებასა და ნების მიმღები ადრესატის თანხმობას შორის. ამრიგად, განსახილველი ნორმით იგულისხმება ის შემთხვევა, რომლითაც, როგორც ნების გამომვლენი, ისე ნების მიმღები მოქმედებდნენ იმ განზრახვის გარეშე, რომ ამ გარიგებას შესაბამისი იურიდიული შედეგი მოჰყვეს. ყოველივე აღნიშნული მიუთითებს იმაზე, რომ მოჩვენებით გარიგებას ახასიათებს მხარეთა „ურთიერთშეთანხმება“, „გარიგება“ მოჩვენებით ნების გამოვლენის შესახებ. ამ შემთხვევაში ორივე მხარეს გაცნობიერებული აქვს, რომ ასეთი ნების გამოვლენას არ მოჰყვება იურიდიული შედეგი (იხ. სუსგ №ას-571-879-09, 30.04.2010 წ.);
9.21. სასამართლო პრაქტიკამ აჩვენა, რომ ძირითადად მოჩვენებითი გარიგების დადება დაკავშირებულია მესამე პირებთან არსებულ ურთიერთობასთან, (მაგალითად, მოჩვენებითი გარიგების დადების ერთ-ერთ მოტივს შეიძლება წარმოადგენდეს მესამე პირის მოტყუება, პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდება და ა.შ.). ამრიგად, იმისათვის, რომ სასამართლომ სადავო გარიგება მიიჩნიოს მოჩვენებით გარიგებად, აუცილებელია ისეთი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობა, რომლებიც მიუთითებენ ნების გამოვლენის ნაკლზე, ფიქტიური გარიგების შესახებ „ურთიერთშეთანხმებაზე”, საერთო მიზანზე, რაც არ შეესაბამება მათ მიერ გარეგანი ნების გამოვლენას;
9.22. ამ მხრივ მეტად დიდი მნიშვნელობა პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას აქვს. მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლება ევალება მოსარჩელეს, მაგრამ იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგება იდება ნათესავებს (მაგალითად, დედა-შვილს შორის) ან სხვა ოჯახის წევრებს შორის, ივარაუდება, რომ ოჯახის წევრებისათვის ცნობილია არსებული ვალდებულებებისა და, ასევე მათი ოჯახის წევრის მიერ ქონებრივი პასუხისმგებლობისაგან თავის არიდების თაობაზე (იხ. სუსგ №ას-1347-1272-2012, 01.07.2013 წ.);
9.23. ამდენად, მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების შედეგად, როგორც წესი, მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს გარიგების მოჩვენებითობა და შემძენის არაკეთილსინდისიერება, თუმცა, იმ შემთხვევაში, როდესაც გარიგება ახლო ნათესავებს შორის იდება, ასეთ ვითარებაში არსებობს პრეზუმფცია, რომ ახლო ნათესავმა (დედამ, შვილმა, დამ, ძმამ, მეუღლემ) იცოდა გარიგების ბათილობის წინაპირობების თაობაზე. შესაბამისად, ახლო ნათესავებს შორის გარიგების დადების პირობებში, შემძენის კეთილსინდისიერების პრეზუმფცია არ არსებობს, რაც იმთავითვე მტკიცების ტვირთის შებრუნების საფუძველია;
9.24. წინამდებარე საქმეში, გარდა გ. დ–სა და კ. დ–ს შორის ახლო ნათესაური კავშირისა (ძმები არიან), სააპელაციო სასამართლომ 21 წლის განმავლობაში აპელანტის - ნ. დ–ის მიერ სადავო მიწის ფაქტობრივად ფლობის/მოვლა-პატრონობის ფაქტზე მიუთითა და დაასკვნა, რომ გ. დ–მა იცოდა (ან სულ მცირე, უნდა სცოდნოდა), რომ საჯარო რეესტრში იფორმებდა/ირეგისტრირებდა სხვის საკუთრებას, მით უფრო იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოდავე მხარეები (აპელანტი და მოწინააღმდეგე მხარეები) თანასოფლელები და ნათესავები არიან;
9.25. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი. საკასაციო სასამართლომ თავის ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში განმარტა, რომ „ზოგადად, ყველა მართლწესრიგი სამართლის სუბიექტთა ქცევის წესს კეთილსინდისიერების პრინციპზე აფუძნებს და ამ პრინციპს ნორმატიულ კონცეფციად განიხილავს. საბაზრო ეკონომიკაზე მორგებული კერძო სამართლის ჩამოყალიბების პროცესში განსაკუთრებით გამოიკვეთა ,,კეთილსინდისიერების” მნიშვნელობა. განვითარებული ქვეყნების სამართალში იგი წარმოადგენს მთელი სამოქალაქო ბრუნვის ქვაკუთხედს. ქართულ სამოქალაქო სამართალშიც იმავე მიზანს ემსახურება კეთილსინდისიერების, როგორც სამართლებრივი ფასეულობის შემოღება. სამოქალაქო ბრუნვის სიმყარე და სტაბილურობა მისი მონაწილის კეთილსინდისიერებაზეა დამოკიდებული. „კეთილსინდისიერების პრინციპის ძირითადი ფუნქცია სამართლიანი შედეგების დადგომა და ამავე დროს, აშკარად უსამართლო შედეგის თავიდან აცილებაა, რითაც მიღწეულ უნდა იქნეს სამოქალაქო ურთიერთობის სტაბილურობა და სიმყარე“ (იხ. სუსგ №ას-23-18-2011, 24.05.2011 წ.);
9.26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელემ სათანადო მტკიცებულებების წარმოდგენით დაადასტურა სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი წინაპირობების არსებობა, მოპასუხემ მხარემ კი, თავის მხრივ, ვერ უზრუნველყო სათანადო შედავება და იმ მტკიცებულებათა წარმოდგენა, რაც სასამართლოს დაარწმუნებდა, რომ ნ. დ–ს არ შეუძენია მიწის ნაკვეთები 2000 წლის 10 აგვისტოს აქტების საფუძველზე (არ მოუპოვებია საკუთრების უფლება მათზე) და რომ, დღეის მდგომარეობით, საჯარო რეესტრის ჩანაწერით მიწის ნაკვეთის (ს.კ. .....) მესაკუთრე - გ. დ–ი კეთილსინდისიერი შემძენია, რაც ნ. დ–ის სარჩელის და შესაბამისად, მისი სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების წინაპირობაა.
10. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
10.1. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო საჩივრით კ., გ. და ვ. დ–ებმა გაასაჩივრეს, მათ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის უარყოფა მოითხოვეს.
10.2. კასატორთა განმარტებით, ბორბალოს თემის საკრებულოს გამგებლის მიერ ხელმოწერის დადასტურება ვერ ჩაანაცვლებს ნოტარიუსს, შესაბამისად, სადავო აქტები არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს ნასყიდობის ხელშეკრულებად, რადგან ისინი არ არის გაფორმებული კანონით დადგენილი წესით. სადავო აქტების გაფორმების დროს უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობის წინაპირობას წარმოადგენთა სანოტარო წესით დამოწმება, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს, შესაბამისად, მოსარჩელეს არ წარმოშობია საკუთრების უფლება სადავო მიწის ნაკვეთებზე;
10.3. კასატორთა განმარტებით, მოპასუხეს არ წარმოუდგენია მიწის ნაკვეთით 20 წლის განმავლობაში სარგებლობის დამადასტურებელი მტკიცებულება;
10.4. მოპასუხე გ. დ–ი არის კეთილსინდისიერი შემძენი, შესაბამისად, ნამდვილია გ. და კ. დ–ებს შორის 2021 წლის 4 მარტს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულება;
10.5. სასარჩელო მოთხოვნა ხანდაზმულია;
10.6. სადავო აქტებსა და საჯარო რეესტრის ჩანაწერებს შორის უზუსტობაა სადავო მიწის ნაკვეთის კვადრატულობასთან დაკავშირებით.
10.7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 25 ივლისის განჩინებით მოპასუხეთა საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.
10.8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 27 სექტემბრის განჩინებით მოპასუხეთა საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტის საფუძველზე და მიღებულ იქნა არსებითად განსახილველად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების შეფასების, მოპასუხეთა საკასაციო საჩივრის სამართლებრივი დასაბუთებულობის არსებითად განხილვის გზით შემოწმების შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ მოპასუხეთა საკასაციო განაცხადი დასაბუთებულია და იგი უნდა დაკმაყოფილდეს.
11. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოპასუხეებსს დასაბუთებული საკასაციო შედავება აქვთ წარმოდგენილი, ამასთან, საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები სავსებით საკმარისია სადავო სამართალურთიერთობის შეფასებისათვის, არ ქმნის საქმის ხელახლა განსახილველად (ფაქტობრივი გარემოებების დასადგენად ან სხვა მტკიცებულებების ხელახლა გამოსაკვლევად) ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოში დაბრუნების სსსკ-ის 412-ე მუხლით გათვალისწინებულ პროცესუალურ საფუძველს და, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებათა სამართლებრივი შეფასების გზით, შესაძლებელია ახალი გადაწყვეტილების მიღება საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპზე.
12. სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის განმსაზღვრელია სარჩელში მითითებული ფაქტები და გარემოებები.
13. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.
14. სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.
15. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან). მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64) - შეად. სუსგ-ებს N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019, 07.02.2020წ; N ას-804-2019, 19.03.2021წ; N ას-1133-2019, 30.07.2021წ; N ას-754-2021, 02.12.2021წ; N ას-1126-2023, 20.12.2023წ; N ას-1208-2023, 20.12.2023წ.).
16. წინამდებარე დავა წარმოშობილია მხარეთა შორის დადებული „ნასყიდობის ხელშეკრულებიდან“. ნასყიდობა ორმხრივი, კონსესუალური გარიგებაა, სადაც, როგორც გამყიდველს, ისე - მყიდველს გააჩნია კანონით გათვალისწინებული ვალდებულებები. სსკ-ის 477-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, ნასყიდობის ხელშეკრულებით გამყიდველი მოვალეა გადასცეს მყიდველს საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდოს საქონელი. მყიდველი კი მოვალეა გადაუხადოს გამყიდველს შეთანხმებული ფასი და მიიღოს ნაყიდი ქონება. შესაბამისად, ამ ნორმის თანახმად, გამყიდველმა უნდა ამტკიცოს, რომ მყიდველს გადასცა საკუთრების უფლება ქონებაზე, მასთან დაკავშირებული საბუთები და მიაწოდა საქონელი, ხოლო მყიდველმა უნდა ამტკიცოს, რომ გადაიხადა შეთანხმებული ფასი. მოცემულ შემთხვევაში სადავოა ხელშეკრულების სათანადო წესით დადების ფაქტი, რომლის მტკიცებაც, მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი სტანდარტიდან გამომდინარე, სწორედ მყიდველს (მოსარჩელეს) ეკისრება.
17. საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს კასატორთა პრეტენზიას, რომლის თანახმადაც ბორბალოს თემის საკრებულოს გამგებლის მიერ ხელმოწერის დადასტურება ვერ ჩაანაცვლებს ნოტარიუსს, შესაბამისად, სადავო აქტები არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს ნასყიდობის ხელშეკრულებად, რადგან ისინი არ არის გაფორმებული კანონით დადგენილი წესით. სადავო აქტების გაფორმების დროს უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობის წინაპირობას წარმოადგენთა სანოტარო წესით დამოწმება, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს, შესაბამისად, მოსარჩელეს არ წარმოშობია საკუთრების უფლება სადავო მიწის ნაკვეთებზე.
18. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სადავო გარიგების დადების დროს (2000 წელს) მოქმედი სსკ-ის 183-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად უძრავი ნივთის შესაძენად აუცილებელი იყო სანოტარო წესით დამოწმებული საბუთი და შემძენის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში, რეგისტრაციისათვის განცხადების შეტანა შეეძლო როგორც გამსხვისებელს, ისე შემძენს. ხსენებულ მუხლში ცვლილება 2006 წლის 8 დეკემბერს შევიდა, რაც 2007 წლის 15 მარტს ამოქმედდა. ამ საკანონმდებლო ცვლილებით სსკ-ის 183-ე მუხლიდან ამოღებულ იქნა ვალდებულება უძრავი ნივთის ნასყიდობის გარიგების სანოტარო წესით დამოწმების შესახებ. შესაბამისად, მაშინ როცა ნ. დ–მა სადავო აქტებს (2000 წლის 10 აგვისტოს) ხელი მოაწერა, მოქმედებდა კანონი, რომლითაც უძრავ ნივთზე ნასყიდობის ხელშეკრულების სანოტარო წესით დამოწმება აუცილებელი იყო.
19. იქედან გამომდინარე, რომ ნ. და კ. დ–ებს შორის, 2000 წლის 10 აგვისტოს, გაფორმებული გარიგებები სადავო უძრავი ქონების მოსარჩელისათვის მიყიდვის თაობაზე სანოტარო წესით არ დამოწმებულა, ისინი ნამდვილ ნასყიდობის ხელშეკრულებებად არ მიიჩნევა და ნ. დ–ს სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლებას ვერ წარმოუშობს.
20. საკასაციო სასამართლო განმარტავს გამგებლის მიერ დამოწმებული გარიგების მნიშვნელობას და მიუთითებს საქმეზე N 3კ-563-03, 16.12.03 წ., რომლის თანახმად გამგებლის მიერ დამოწმებული აქტი ნოტარიუსის მიერ დამოწმებულ აქტს არ უტოლდება.
21. განსახილველ შემთხვევაში, ბორბალოს თემის საკრებულოს გამგებელმა ნ. ს–მა განმარტა, რომ იგი ნოტარიუსის შემცვლელი პირი არ იყო, მოსახლეობის თხოვნით ამოწმებდა აქტებს. აქტების დამოწმების შემდეგ კი მხარეების ნოტარიუსთან მიდიოდნენ. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სხდომაზე გამგებლის მიერ მიცემული ამ ჩვენებითა და საქმის მასალებში ამის საწინააღმდეგო მტკიცებულებების არარსებობის გამო გამოირიცხა იმ დასკვნის გამოტანის შესაძლებლობა, რომ გამგებელს დავალებული ჰქონდა გარკვეული სანოტარო მოქმედებების შესრულება (ნოტარიატის შესახებ საქართველოს კანონის 42-ე მუხლი) (შედარებისათვის იხ. სუსგ N ას-1049-1283-05, 23.03.2006 წ.)
22. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, იმის გამო, რომ ნ. დ–ის პირველი სასარჩელო მოთხოვნა უარყოფილია, სხვა მოთხოვნებს საფუძველი გამოეცალათ და მათ შესახებ საკასაციო სასამართლო დამატებით არ იმსჯელებს. ამასთან, საკასაციო სასამართლო იმასაც აღნიშნავს, თუ სადავო გარიგებები იმხანად მოქმედი სსკ-ის 183-ე მუხლის თანახმად სანოტარო წესით იქნებოდა დამოწმებული, ისინი ნამდვილად იქნებოდა მიჩნეული და მესაკუთრის უფლებას წარმოუშობდა მოსარჩელეს, რადგან დასაბუთებულია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობის ის ნაწილი, რომელიც უძრავი ქონების შეძენის შემთხვევაში (საამისოდ ქონების შეძენის დროისათვის მოქმედი ნორმატიული დანაწესის მიხედვით) საკუთრების უფლების რეგისტრაციას უკავშირებს მესამე პირთა წინაშე საჯარო რეესტრის მონაცემებისადმი უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციას. 2007 წლის 15 მარტამდე მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი მოითხოვდა უძრავი ქონების შეძენისათვის წერილობით და სანოტარო ფორმით დადასტურებულ გარიგებას, რათა ის ნამდვილად, ანუ სამართლებრივი შედეგების წარმომშობად მიჩნეულიყო, ხოლო შემდგომი პერიოდისათვის საკმარისია უძრავ ნივთზე წერილობითი ხელშეკრულების დადება, რომელშიც მკაფიოდაა მხარეთა შორის შეთანხმებული არსებითი პირობები. როგორც აღინიშნა საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია არის არა უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ფორმა, არამედ უძრავ ნივთზე საკუთრების გადასვლის აუცილებელი წინაპირობა, შესაბამისად, მისი დაუცველობა იწვევს არა ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობას, არამედ იმას, რომ შემძენი არ მიიჩნევა შეძენილი უძრავი ქონების მესაკუთრედ და კარგავს ამ ქონების კეთილსინდისიერ შემძენთან შედავების უფლებას (სსკ-ის 185-ე მუხლი)“, (შდრ. სუსგ-ებს: N ას- 523-496-2014, 30.04.15 წ; N ას-875-817-2017, 21.03.2018წ; N ას-1100-2020, 23.12.2020წ; N ას-716-2023, 7.07.2023წ; N ას-770-2023,10.05.2023წ; N ას-190-2023, 1.12.2023წ). იმის გათვალისწინებით, რომ მოცემულ შემთხვევაში სადავო გარიგებები სანოტარო წესით არ დადასტურებულა, არც ნოტარიუსთან გათანაბრებული პირის მიერ დამოწმებულა, ისინი არ არის ნამდვილი იურიდიული შედეგების გამომწვევი, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო აღარ იმსჯელებს იმ პრეზუმფციებსა და ოჯახის წევრებს შორის დადებული გარიგებების სსკ-ის 56-ე მუხლის მნიშვნელობით მოჩვენებითობაზე, რაზედაც სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიუთითა, თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში, 2000 წელს მოქმედი სსკ-ის 183-ე მუხლით დადგენილი სამართლებრივი წანამძღვარი არ არის განხორციელებული, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებას გამოირიცხავს გარიგების არანამდვილობის გამო.
23. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეს არ დაუდასტურებია არც ერთი წინაპირობის არსებობა, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებას გამოიწვევდა.
24. საკასაციო სასამართლომ მოპასუხეთა საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილების გზით, გააუქმა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, ნ. დ–ის სარჩელი არ დააკმაყოფილა.
25. სსსკ-ის 1991-ე მუხლის თანახმად სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის გამო საკასაციო სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით აუქმებს ამ სარჩელთან დაკავშირებით გამოყენებულ უზრუნველყოფის ღონისძიებას (იხ. გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-4 პუნქტი)..
26. კასატორთა სასარგებლოდ მოსარჩელეს დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის ანაზღაურება (იხ. გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-6 პუნქტი). მოსარჩელეს დაუბრუნდება პირველი ინსტანციის სასამართლოში ზედმეტად გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი (იხ. გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-5 პუნქტი).
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :
1. კ. დ–ის, გ. დ–ისა და ვ. დ–ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 აპრილის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;
3. ნ. დ–ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;
4. გაუქმდეს თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2021 წლის 14 მაისის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც მოპასუხე გ. დ–ს (პ/ნ .....) აეკრძალა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ს/კ ......, გასხვისება და უფლებრივად დატვირთვა, ასევე გაუქმდეს თეთრიწყაროს რაიონული სასამართლოს 2021 წლის 28 მაისის განჩინებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც მოპასუხე ვ. დ–ს (პ/ნ ......) აეკრძალა მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების ს/კ ....., ¼ წილის გასხვისება და უფლებრივად დატვირთვა;
5. ნ. დ–ს დაუბრუნდეს სარჩელზე, ხ.დ–ის მიერ 26.04.2021 წელს #10797065535 საგადახდო დავალებით გადახდილი 121 ლარიდან, ზედმეტად გადახდილი 60.50 ლარი, ხოლო 26.04.2021 წლის #10797090582 საგადახდო დავალებით გადახდილი 100 ლარიდან ზედმეტად გადახდილი 50 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: სახელმწიფო ხაზინა, კოდი – TRESGE22, საბიუჯეტო შემოსავლის სახაზინო კოდი 300083150;
6. ნ. დ–ს კ. დ–ის, გ. დ–ისა და ვ. დ–ის სასარგებლოდ დაეკისროს საკასაციო სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი - 150 ლარი.
7. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი
ნ. ბაქაქური
