საქმე №ას-1035-2023 25 ოქტომბერი, 2023 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ზ.ც–ძე (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ვ.ც–ი (მოსარჩელე, შეგებებული სარჩელით მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 14 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ქონების გამოთავისუფლება, გარიგების დადებულად ცნობა, ზიანის ანაზღაურება, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

აღწერილობითი ნაწილი:

1. ზ.ც–ძე (შემდეგში - მოპასუხე, კასატორი) ასაჩივრებს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 14 ივნისის განჩინებას, რომლითაც უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 30 დეკემბრის გადაწყვეტილება. ამ გადაწყვეტილებით, ვ.ც–ის (შემდეგში - მოსარჩელე) სარჩელი დაკმაყოფილდა: 1. ბათილად იქნა ცნობილი ზ.ც–ძესა და ვ.ც–ს შორის 2020 წლის 5 ოქტომბერს დადებული სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულება; 2. გამოთავისუფლდა ვ.ც–ის საკუთრებაში არსებული არამატერიალური ქონებრივი სიკეთე 10% წილი შპს ,,ს–ს“ კაპიტალში, ვ.ც–სა და ზ.ც–ძეს შორის დადებული სესხის ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი ვალდებულებისაგან; 3. ვ.ც–სა და ზ.ც–ძეს შორის 2017 წლის 21 ნოემბერს დადებულად იქნა აღიარებული გარიგება შემდეგი პირობებით: ვ.ც–ი ვალდებულია, ზ.ც–ძეს გადაუხადოს სარგებლის სახით 2017 წლის 21 ნოემბრიდან 2020 წლის 17 მარტამდე 1'551'600 აშშ დოლარის 9% წელიწადში, ჯამურად 325'831,5 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი; 4. ზ.ც–ძეს დაეკისრა ვ.ც–ის სასარგებლოდ სახელმწიფო ბაჟის, 3000 ლარის გადახდა; 5. ზ.ც–ძეს შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარი ეთქვა და მის მიერ გადახდილი ბაჟი ჩაითვალა ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადახდილად;

2. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მისი გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონი. სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მნიშვნელოვანი პროცესუალური დარღვევებით, რამაც გავლენა იქონია საქმის შედეგზე.

2.1. კასატორის მტკიცებით, მას შეეზღუდა, საკუთარი უფლების დაცვა. სასამართლოს მიერ შეეზღუდა შეჯიბრებითობის პრინციპით გათვალისწინებული უფლებამოსილება, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ საერთოდ შეფასების გარეშე დატოვა ზ.ც–ძის სააპელაციო საჩივარი იმ ნაწილში, რომლითაც საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის მე-3 ნაწილის სამართლებრივი საფუძვლით გასაჩივრებულია შემაჯამებელ გადაწყვეტილებამდე მიღებული წინმსწრები სასამართლო აქტები, კერძოდ, მოწმის დაკითხვაზე უარის თქმისა და მტკიცებულების საქმიდან ამორიცხვის შესახებ საოქმო განჩინებები.

2.2. კასატორის განმარტებით, არ არსებობდა ვ.ც–ის სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი საფუძვლები. 05.10.2020 წლის ხელშეკრულება უნდა შეფასდეს ვალის აღიარების ხელშეკრულებად, რომლის თანახმად, მოსარჩელემ იკისრა ვალდებულება, მოპასუხისათვის გადაეხადა 1'725'000 აშშ დოლარი 2022 წლის 28 თებერვლამდე. ამ ვალდებულების უზრუნველყოფის მიზნით რეგისტრირებული გირავნობით დაგირავებულ იქნა შპს ,,ს–ში" ვ.ც–ის 95%-იანი წილიდან 10%. მითითებული ხელშეკრულება დაიდო იძულების გარეშე, მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენის საფუძველზე. საქმეში არსებობს სრული ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი იმისთვის, რომ სარჩელი უსაფუძვლოდ იქნეს მიჩნეული, ხოლო ვ. ც–ისთვის 1'725'000 აშშ დოლარის დაკისრებისა და მის სანაცვლოდ შპს ,,ს–ს" 10%იანი წილის გადაცემის შესახებ მოპასუხის შეგებებული სარჩელი უნდა დაკმაყოფილდეს.

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 11 სექტემბრის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შემოწმების მიზნით.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

4. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

5. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

5.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

6. საკასაციო პალატის განსჯით, კონკრეტულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ სწორად დაადგინა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე, ანუ სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი გარემოებები.

6.1. მოსარჩელე ვ.ც–ი წარმოადგენს შპს ,,ს–ს" ერთ-ერთ დამფუძნებელს. შპს „ს.“ აშენებს ჰიდროელექტროსადგურ „ს– 1 ჰესს“ თელავის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ს–ს ხეობაში. ჰიდროელექტროსადგურის შეუფერხებლად ასაშენებლად, ვ.ც–ს სჭირდებოდა საბანკო გარანტია, რომლის მისაღებად საჭირო იყო გარკვეული აქტივის დაგირავება.

6.2. ვ.ც–სა და ზ.ც–ძეს შორის ზეპირი შეთანხმების/გარიგების თანახმად, ზ.ც–ძის კუთვნილი თანხა (განთავსებული იყო მისი შვილის ს:ც–ძის სადეპოზიტო ანგარიშზე და ყოველთვიურად ერიცხებოდა პროცენტი) დაგირავდებოდა სს „ს.ბ–ის“ მიერ შპს „ს–ს“ სასარგებლოდ გაცემული გარანტიის უზრუნველსაყოფად.

6.3. 2017 წლის 21 ნოემბრიდან 2020 წლის 17 მარტამდე დაგირავებული იყო ზ.ც–ძის კუთვნილი, მისი შვილის სადეპოზიტო ანგარიშზე განთავსებული თანხა – 1'200'000 აშშ დოლარიდან 1'551'600 აშშ დოლარამდე.

6.4. 2020 წლის 17 მარტის შემდეგ, საბანკო გარანტიის უზრუნველსაყოფად სადეპოზიტო ანგარიშზე გავრცელებული გირავნობა მოხსნილია, შესაბამისად, სადეპოზიტო ანგარიშებზე არსებულ თანხებს სრულად და თავისუფლად განკარგავს ზ.ც–ძე.

6.5. 2017 წლის 10 ნოემბერს ვ.ც–მა ზ.ც–ძის შვილს, ს:ც–ძეს, გადაუფორმა კუთვნილი 100%-იანი წილი შპს "მ–ში".

6.6. 2020 წლის 26 ოქტომბერს ვ.ც–ს დაუბრუნდა კუთვნილი 100%-იანი წილი შპს ,,მ–ში“.

6.7. 2019 წლის 15 მარტს შპს "ს–ს" სასარგებლოდ გაიცა საბანკო გარანტია სს „თ.ბ–დან“, წლიური საპროცენტო სარგებელი - 3%, თანხა 2'000'000 აშშ დოლარი. გარანტია გაიცა შპს "მ–ის" თანამსესხებლობით.

6.8. ზ.ც–ძესა და ვ.ც–ს შორის 2020 წლის 5 ოქტომბრის ხელშეკრულების საფუძველზე არ წარმოშობილა სასესხო სამართლებრივი ურთიერთობა.

7. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი. იმავე კოდექსის 624-ე მუხლის მიხედვით კი, სესხის ხელშეკრულება იდება ზეპირად. მხარეთა შეთანხმებით შეიძლება გამოყენებულ იქნეს წერილობითი ფორმაც. ზეპირი ხელშეკრულების დროს მისი ნამდვილობა არ შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ „სესხი რეალურ ხელშეკრულებათა რიგს განეკუთვნება და ხელშემკვრელ მხარეთა უფლება-მოვალეობები ხელშეკრულების საგნის მოვალისათვის რეალურად გადაცემის მომენტიდან წარმოიშობა. თავის მხრივ, იგი ფორმასავალდებულო გარიგებას არ წარმოადგენს, თუმცა ფორმის არჩევა მტკიცების ტვირთზე პირდაპირ და უშუალო გავლენას ახდენს“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2015 წლის 14 დეკემბრის №ას-361-343-2015 განჩინება). „სადავოობის შემთხვევაში, მხარემ უნდა ამტკიცოს არა მხოლოდ სესხზე შეთანხმების არსებობა, არამედ სესხის საგნის რეალურად გადაცემის შესახებ ფაქტობრივი გარემოებაც“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2017 წლის 6 ივნისის №ას-398-371-2017 გადაწყვეტილება).

8. სადავო სასესხო ვალდებულების არსებობის ფაქტის დადასტურების შეფასების კუთხით, საკასაციო პალატა დამატებით ყურადღებას გაამახვილებს უზენაეს სასამართლოში საქმის განხილვის თავისებურებებზე, კერძოდ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). „დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება“ (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 15 ოქტომბრის №ას-735-2021 და 2018 წლის 28 დეკემბრის №ას-1687-2018 განჩინებები). სადავო შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მხარემ ვერ წარმოადგინა დასაბუთებული პრეტენზია სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით; სააპელაციო სასამართლომ კი დაადგინა, რომ არარად უნდა ჩაითვალოს სესხის ხელშეკრულება, თუ დასტურდება მისი უფულობა, ე.ი. თუ მსესხებელი კისრულობს ვალდებულებას კრედიტორს დაუბრუნოს ის, რაც მისგან არ მიუღია, ამდენად, 05.10.2020 წლის სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულება წარმოადგენს უცილოდ ბათილ (არარა) გარიგებას, რადგან დადგენილია, რომ კრედიტორს სესხის ხელშეკრულებით განსაზღვრული თანხა არ გადაუცია მოვალისათვის.

9. რაც შეეხება სადავო გარიგების ბათილად ცნობას იძულების საფუძვლით, მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოებები ადასტურებს სადავო გარიგების იძულებით დადების ფაქტს და, შესაბამისად, ქმნის სსკ-ის 85-ე მუხლის შემადგენლობას. დასკვნა საკასაციო პალატას გამოაქვს იმის გათვალისწინებით, რომ საგარანტიო თანხის უზრუნველსაყოფად, ვ.ც–მა ზ.ც–ძის მოთხოვნით, 2017 წლის 10 ნოემბერს გადაუფორმა ზ.ც–ძის შვილს, ს:ც–ძეს, მისი კუთვნილი 100%-იანი წილი შპს "მ–ში". ვ.ც–ი აცხადებს, რომ 2020 წლის სექტემბერში, როდესაც მხარეებს შორის წერილობით უნდა დადებულიყო შეთანხმება, თანხის გადახდის თაობაზე, ზ.ც–ძემ უარი თქვა სარგებლის მიღებაზე ბანკის მიერ განსაზღვრული განაკვეთის სამმაგი ოდენობით - 9% და მოითხოვა დაგირავებული 1'551'600 აშშ დოლარის სანაცვლოდ, 1'750'000 აშშ დოლარის სარგებლის მიღება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, უარს აცხადებდა შპს "მ–ის" დაბრუნებაზე, რადგანაც საკმაოდ მაღალშემოსავლიანი კომპანიაა, რომელიც უკვე მისი შვილის სახელზე იყო რეგისტრირებული და წინააღმდეგი იყო მის სანაცვლოდ მხოლოდ 325'831.5 აშშ დოლარის მიღებაზე. ამასთან, თუ ვ.ც–ი დროულად არ დაიბრუნებდა შპს "მ–ის" წილს მის საკუთრებაში, ის დაკარგავდა დავის უფლებასაც კომპანიასთან მიმართებით, რადგანაც გადიოდა 3-წლიანი ხანდაზმულობის ვადა, ხოლო მოპასუხე კატეგორიულად უარს აცხადებდა კომპანიის წილის დაბრუნებაზე, თუ ხელშეკრულებაზე ხელს ზ.ცხადაძის პირობებით არ მოაწერდა. პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას იმის თაობაზე, რომ ვ.ც–ის იძულება, ხელი მოეწერა გარიგებისთვის, გამოწვეული იყო შპს ,,მ–ის“ დაკარგვის საფრთხით. სადავო სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა გირავნობის უფლება მოსარჩელის არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე - 10%-იან წილზე შპს "ს–ს" კაპიტალში. მხოლოდ ხელშეკრულებაზე ხელის მოწერის შემდგომ, 2020 წლის 26 ოქტომბერს, ვ.ც–მა შეძლო შპს ,,მ–ის“ 100%-იანი წილის დაბრუნება.

10. პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ 2020 წლის 5 ოქტომბრის სადავო სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულება ვალის აღიარების ხელშეკრულებაა და მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 341.1 მუხლზე, რომლის თანახმად, იმ ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის, რომლითაც აღიარებულ იქნა ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა (ვალის არსებობის აღიარება), აუცილებელია წერილობითი აღიარება. თუ სხვა ფორმაა გათვალისწინებული იმ ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობისათვის, რომლის არსებობაც აღიარებულ იქნა, მაშინ აღიარებაც მოითხოვს ამ ფორმას.

11. საკასაციო სასამართლომ არაერთხელ განმარტა, რომ ვალის აღიარების ხელშეკრულება შეიძლება სხვადასხვა სახის იყოს, სახელდობრ, კონსტიტუციური (დამდგენი) და დეკლარაციული (დამადასტურებელი). კონსტიტუციური ხასიათის ვალის არსებობის აღიარებით ახალი ხელშეკრულება იდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ ვალის აღიარების ხელშეკრულებით დგინდება ახალი, დამოუკიდებელი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობა, წარმოიშობა ახალი მოთხოვნა, მიუხედავად ძველი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის არსებობისა თუ ნამდვილობისა. სწორედ აღნიშნული სახის ვალის არსებობის აღიარებას ითვალისწინებს სამოქალაქო კოდექსის 341.1 მუხლი. ამდენად, ვალის არსებობის აღიარება არის ცალმხრივი და აბსტრაქტული ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ერთი მხარე მეორე მხარის სასარგებლოდ დამოუკიდებლად კისრულობს გარკვეული მოქმედების შესრულების მოვალეობას. თუ მხარეები უკვე არსებული ვალდებულების შინაარსიდან გამოდიან ან ადასტურებენ მას, ან მხარეები არსებული ვალდებულების შესასრულებლად ახალი ვალდებულების შესრულებას კისრულობენ, ასეთი აღიარება ვალის აღიარებად არ მიიჩნევა. იმ შემთხვევაში, თუ მხარეები არსებული ვალდებულების შესასრულებლად ახალი ვალდებულების შესრულებას კისრულობენ და ამ გარიგებით გათვალისწინებული მოთხოვნის მიზანია, ადრე არსებული ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულების მიღება, ასეთი აღიარება კაუზალურ აღიარებას წარმოადგენს და იგი თვისებრივად განსხვავდება სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლით გათვალისწინებული აბსტრაქტული აღიარებისაგან. ამდენად, ამ ნორმის კონტექსტით ვალის აღიარება ძველი (არსებული) ვალდებულების დადასტურებას არ ემსახურება, არამედ ახლის წარმოშობის წყაროა. ამასთან, ვალის არსებობის აღიარება, როგორც ვალდებულების არსებობის დამოუკიდებელი კომპონენტი, ხელწერილის შინაარსიდან უნდა მომდინარეობდეს, სახელდობრ, ხელწერილით ხდება ვალის ამღიარებლის მხრიდან მოთხოვნის უფლების მქონე პირთან ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობის აღიარება, შესაბამისად, ასეთ ვითარებაში მიიჩნევა, რომ ვალის ამღიარებელი ვალს, კრედიტორთან არსებული სამართალურთიერთობის საფუძველზე, როგორც თავის ვალს, ისე აღიარებს (საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2013 წლის 8 ნოემბრის გადაწყვეტილება საქმეზე №ას-392-371-2013.).

12. სესხისა და გირავნობის 2020 წლის 5 ოქტომბრის ხელშეკრულებაში მითითებული სიტყვები ''მსესხებელი ვალდებულია ხელშეკრულებით დადგენილ ვადაში და წესით, შესაბამისი სარგებლით, დაუბრუნოს სესხი გამსესხებელს, ხოლო სესხის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების მსესხებლის მიერ შესრულების უზრუნველსაყოფად დამგირავებელი გირაოში დებს მის საკუთრებაში არსებულ არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეს - 10% (ათ პროცენტ) წილს შპს „ს–ს“ კაპიტალში მისი კუთვნილი 95% (ოთხმოცდათხუთმეტი) წილიდან (რაც შეადგენს ჰესის არანაკლებ 3 მეგავატს); სესხის ოდენობას წარმოადგენს 1'725'000 (ერთი მილიონ შვიდასოცდახუთი ათასი) აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარი; სესხის ხელშეკრულების ვადაა 2022 წლის 28 თებერვალი; სესხი მსესხებელმა გამსესხებელს უნდა დაუბრუნოს ხელშეკრულების ვადის გასვლისთანავე. იმ შემთხვევაში, თუ მხარეები შეთანხმდებიან სესხის დაბრუნების განსხვავებულ დროზე, მხარეთა მიერ შედგება დამატებითი შეთანხმება, წერილობითი ფორმით“ ვალის აღიარების ხელშეკრულებად ვერ მიიჩნევა. სადავო ხელშეკრულებით, გამსესხებელი იღებს ვალდებულებას მისცეს სესხი მსესხებელს, ხოლო მსესხებელი ვალდებულია ხელშეკრულებით დადგენილ ვადაში და წესით დაუბრუნოს სესხი გამსესხებელს. სსკ-ის 341-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალის არსებობის აღიარება აბსტრაქტული ხელშეკრულებაა. მისი ნამდვილობა არაა დამოკიდებული იმ სამართალურთიერთობის ნამდვილობაზე, რომლის აღიარებაც მოხდა ამ უკანასკნელით. როგორც წესი, ვალის ასეთ აღიარებაში არ მიეთითება იმის თაობაზე, თუ საიდან წარმოეშვა მოვალეს ეს ვალდებულება. თუმცა ისიც შესაძლებელია, რომ ვალის აბსტრაქტულ აღიარებაში მიეთითოს იმ ვალდებულებითი ურთიერთობის შესახებ, რომელმაც განაპირობა მოვალის მიერ კრედიტორის სასარგებლოდ ვალის აღიარება. თავისთავად ასეთი მითითება აბსტრაქტულ აღიარებას დეკლარაციულად ვერ გადააქცევს, თუ ნათელია, რომ კრედიტორის მოთხოვნის საფუძველი გამომდინარეობს ვალის აღიარების ხელშეკრულებიდან და არა მანამდე არსებული ვალდებულებითი ურთიერთობიდან. ხშირად რთულია იმის დადგენა, აბსტრაქტულ აღიარებასთან გვაქვს საქმე თუ დეკლარაციულთან. ამიტომ ხელშეკრულების შინაარსიდან უნდა დადგინდეს, რამდენად ფორმალური ხასიათი აქვს არსებულ ვალდებულებითსამართლებრივ ურთიერთობაზე მითითებას და სურდათ თუ არა მხარეებს ამ სამართალურთიერთობიდან გამომდინარე ახალი ვალდებულების წარმოშობა.

13. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოპასუხისათვის თანხის დაკისრების მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი (პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია, მოსთხოვოს ვითომ-კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ ვალდებულება, გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო, არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში) და სსკ-ის 979.1 მუხლი (უკან დაბრუნების მოთხოვნა ვრცელდება შეძენილზე, მიღებულ სარგებელზე, ასევე, სხვა ყველაფერზე, რაც მიმღებმა შეიძინა მიღებული საგნის განადგურების, დაზიანების ან ჩამორთმევის სანაცვლო ანაზღაურების სახით). განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულება წარმოადგენს არარა გარიგებას, რომელიც არ წარმოშობს სამართლებრივ შედეგებს. რაც არარა გარიგებით მიიღეს მხარეებმა, უნდა დაუბრუნონ ერთმანეთს. შესაბამისად, ვ.ც–ის საკუთრებაში არსებული შპს ,,ს–ს“ 10% წილი უნდა გათავისუფლდეს, ვ.ც–სა და ზ.ც–ძეს შორის დადებული სესხის ხელშეკრულებით წარმოშობილი ვალდებულებისაგან.

14. რაც შეეხება კასატორის შედავებას, 1'725'000 აშშ დოლარის მოსარჩელისათვის დაკისრების შესახებ, შპს ,,ს–ს'' დაგირავების სანაცვლოდ, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოთხოვნილი თანხა წარმოადგენს სარგებელს, ანაბრის დაგირავებისათვის და მისი ოდენობა განსაზღვრულია დაახლოებით წლიური 50%-ით, რაც მიუღებელია ნორმალური სამართალურთიერთობისთვის. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ მართებულად განისაზღვრა სარგებლის ოდენობა წელიწადში 9%-ის ოდენობით, ხოლო მოსარჩელის ვალდებულება მოპასუხის წინაშე ჯამურად 325'831,5 აშშ დოლარია.

15. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას ვერც შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში და მიუთითებს, რომ კასატორმა ვერ დაადასტურა ვ.ც–ის ბრალეულობა კუთვნილი წილის ღირებულების შემცირებასთან მიმართებით, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები მოწმობს, რომ ზ.ც–ძის შვილმა 8-ჯერ გამოხატა მზაობა, გაგრძელებულიყო შპს ,,ს–ს“ სასარგებლოდ დაგირავებული ხელშეკრულებების ვადა, შესაბამისად, უსაფუძვლოა ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნა. რაკი სასამართლოს მიერ სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულება მიჩნეულ იქნა ბათილად (არარა) გარიგებად, დაუსაბუთებელია მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებისა და მოპასუხისათვის 1'725'000 აშშ დოლარის დაკისრებისა და მის სანაცვლოდ კასატორის საკუთრებაში შპს ,,ს–ს" 10%-იანი წილის გადაცემის შესახებ მოთხოვნა.

16. დაუსაბუთებელია კასატორის შედავება 2022 წლის 22 სექტემბრისა და 2022 წლის 16 დეკემბრის საოქმო განჩინებების გაუქმებასთან დაკავშირებითაც, საკასაციო სასამართლო იზიარებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ შუამდგომლობა, რომლითაც მოპასუხეს უარი ეთქვა მოწმის დაკითხვაზე და მის მიერ წარდგენილი ფონოსკოპიური ექსპერტიზის დასკვნის საქმის მასალებიდან ამორიცხვასთან დაკავშირებით და, რომელზეც სასარჩელო მოთხოვნას ამყარებდა, დაუსაბუთებელია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

17. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30). ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო დეტალურად აღარ იმსჯელებს საკასაციო საჩივრის ყველა პრეტენზიაზე.

18. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი, სარჩელი მართებულად დაკმაყოფილდა და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით განსაზღვრულ, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის მოთხოვნებს.

19. ზემოხსენებული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ კასატორს არ წარმოუდგენია არცერთი არგუმენტი, დასაბუთებული შედავება, თუ რა საფუძვლით უნდა იქნეს ცნობილი დასაშვებად საკასაციო საჩივარი. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება დასაბუთებული და კანონიერია, შესაბამისად, არ არსებობს საკასაციო განაცხადის არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობის სამართლებრივი საფუძველი.

20. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დაადგინა:

1. ზ.ც–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. ზ.ც–ძეს (პ/ნ ...........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს მის მიერ 03/08/2023წ. №3661 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 6000 ლარის 70% – 4200 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

თეა ძიმისტარაშვილი