საქმე №ას-1284-2022 31 ოქტომბერი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – თ.კ–ვა (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – ნ.რ–ის უფლებამონაცვლეები ანა და ნ.რ–ები (მოსარჩელეები)

თავდაპირველი მოპასუხე - გ.თ–ვა

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ხელშეკრულების და კრების ოქმის ბათილად ცნობა, თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილებით ნ.რ–ის (შემდგომში - „მოსარჩელე“) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 11 თებერვლის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც მოსარჩელის სარჩელი თ.კ–ვასა (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“ ან „კასატორი“) და გ.თ–ვას (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“) მიმართ დაკმაყოფილდა და მოსარჩელე ცნობილ იქნა შპს „ა–ის“ 50% წილის მესაკუთრედ; პირველ მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 1 470 129,40 ლარის ანაზღაურება; ბათილად იქნა ცნობილი შპს „კ–ში“ 100%-იანი წილის გადაცემის შესახებ 05.04.2019წ. ხელშეკრულება და წილი საკუთრების უფლებით დაუბრუნდა პირველ მოპასუხეს.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. ქ. თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონული სასამართლოს N5/4-3064 დადგენილებით 2002 წლის 17 იანვარს რეგისტრაციაში გატარდა შპს „ა–სი“. საზოგადოების დამფუძნებელი პარტნიორები და მათი წილები განისაზღვრა შემდეგი სახით: პირველი მოპასუხე - 50%; მოსარჩელე - 50%. საზოგადოების დირექტორად დაინიშნა - პირველი მოპასუხე.

2.2. არსებული მდგომარეობით, შპს „ა–სის“ 100%-იანი წილის მესაკუთრეს წარმოადგენს პირველი მოპასუხე, საიდანაც 50% წილის საკუთრების საფუძველს წარმოადგენს 05.07.2006წ. წილის ნასყიდობის ხელშეკრულება (მხარეები: მყიდველი - პირველი მოპასუხე; გამყიდველი - მოსარჩელე) და საზოგადოების 10.07.2006წ. კრების გადაწყვეტილება.

2.3. დადგენილია, რომ ხელშეკრულების გაფორმების (ხელმოწერის) მომენტისათვის მოსარჩელე საქართველოს ტერიტორიაზე არ იმყოფებოდა.

2.4. დადგენილია, რომ 05.07.2006წ. ნოტარიულად დამოწმებულ წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე განხორციელებული ხელმოწერა გაყალბებულია და არ ეკუთვნის მოსარჩელეს. ხელმოწერის გაყალბების ფაქტი დადასტურებულია საქმეზე დართული სისხლის სამართლის საქმის მასალებით. აღნიშნული გარემოება არც სამოქალაქო საქმისწარმოების ფარგლებში გამხდარა მოპასუხის მხრიდან შედავების საფუძველი. მოპასუხემ მხოლოდ განმარტა, რომ მოსარჩელე ინფორმირებული იყო აღნიშნული ხელშეკრულების გაფორმების შესახებ.

2.5. მოსარჩელე 2010 წლის 01 ნოემბრიდან დასაქმდა შპს „ა–სში“ მთავარი ინჟინერის მოადგილედ, სადაც 2018 წლის ივნისამდე უწყვეტად იყო დასაქმებული.

2.6. უდავოდ დადგენილი გარემოებაა, რომ 2006-2019 წლებში შპს „ა–სის“ დეკლარირებული მოგებიდან გაცემული დივიდენდის მთლიანმა ოდენობამ შეადგინა 2 940 258,8 ლარი.

2.7. დადგენილია, რომ მოსარჩელის მიმართვის საფუძველზე, 2018 წლის 08 ივნისს საქართველოს შსს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის საგამოძიებო სამმართველოში დაიწყო გამოძიება სისხლის სამართლის N01080618006 საქმეზე საქართველოს სსკ-ის 180-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტითა და 362-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული დანაშაულის ნიშნების არსებობის გამო. გამოძიების დაწყებას საფუძვლად დაედო მოსარჩელის განცხადება - პირველი მოპასუხის მიერ შპს „ა–სში“ მისი კუთვნილი 50%-იანი წილის თაღლითურად დაუფლების შესახებ.

2.8. მოსარჩელე 12.06.2019წ. დადგენილებით საქმეზე ცნობილი იქნა დაზარალებულად.

2.9. სისხლის სამართლის საქმეზე გამოძიების შეწყვეტის შესახებ 12.06.2019წ. დადგენილებით საქმეზე N010080618006 შეწყდა გამოძიება სისხლის სამართლის კოდექსით დადგენილი სისხლისსამართლებრივი დევნის ხანდაზმულობის ვადის გასვლის გამო.

2.10. პირველმა მოპასუხემ 2019 წლის 05 აპრილს მისი კუთვნილი 100%-იანი წილი შპს „კ–ში“ ნოტარიულად დამოწმებული წილის უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ ხელშეკრულების საფუძველზე, საკუთრებაში გადასცა მეორე მოპასუხეს.

3. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოპასუხე მხარეს მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებლით სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები სადავოდ არ გაუხდია. მოპასუხეებმა სასარჩელო მოთხოვნა სადავოდ გახადეს მხოლოდ მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე მითითებით. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მითითება, რომ მან წილზე საკუთრების უფლების დაკარგვის შესახებ 2018 წლის მაისში შეიტყო. სასამართლოს დასკვნით, მოსარჩელეს მისი უფლების დარღვევის თაობაზე „უნდა შეეტყო“ კუთვნილი წილის მოპასუხის საკუთრებაში გადაცემიდან არაუგვიანეს 1 წლისა (2007 წლის ივლისი), ხოლო მხარისათვის წილის არამართლზომიერად მითვისების თაობაზე გარემოება „პოზიტიურად აღქმადი“ გახდა და მოსარჩელემ უფლების დარღვევის თაობაზე შეიტყო 2011 წლის ნოემბრიდან.

4. სააპელაციო პალატამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლზე დაყრნობით აღნიშნა, რომ უფლების დარღვევის დაგვიანებით შეტყობის შესახებ მტკიცების ტვირთი უფლებადარღვეულ პირს ეკისრება. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელის/აპელანტის მტკიცება უფლების დარღვევის დაგვიანებით შეტყობის შესახებ, ეფუძნება შემდეგ გარემოებებს: 2006-2010 წლებში მოსარჩელე იმყოფებოდა საზღვარგარეთ და, შესაბამისად, კომპანიის მართვის საკითხებთან არ ყოფილა შემხებლობაში; ამასთან, კომპანიის დირექტორთან და პარტნიორთან - პირველ მოპასუხესთან მოსარჩელეს ჰქონდა მეგობრული და ნდობაზე დამყარებული ურთიერთობა, პირველ მოპასუხეს, რომელიც იყო 50%-იანი წილის მფლობელი, არასოდეს მოუწვევია დივიდენდების განაწილების შესახებ პარტნიორთა კრება, რაც მოსარჩელისათვის სარწმუნოს ხდიდა იმ ინფორმაციას, რომ საწარმოს არ გააჩნდა მნიშვნელოვანი შემოსავლები. აღნიშნულ მტკიცებას მოწინააღმდეგე მხარემ დაუპირისპირა 2011 წელს მოსარჩელის საწარმოში დასაქმებისა და 2015 წელს საწარმოდან წერილობითი ფორმით სესხის აღების ფაქტები, როგორც უფლების დარღვევის შესახებ უფლებამოსილი პირის მიერ ინფორმაციის მიღების დამადასტურებელი გარემოებები.

5. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში არც საწარმოში დასაქმება და არც საწარმოსთან წერილობითი ფორმით სასესხო ურთიერთობა წარმოადგენს იმგვარ გარემოებას (აქტივობას), რომელიც დაკავშირებული/შემხებლობაში იქნებოდა საწარმოში არსებულ წილთან და შექმნიდა იმ დაშვების საფუძველს (პრეზუმფციას), რომ მოსარჩელეს „უნდა შეეტყო“ (უნდა გამოაშკარავებულიყო) წილის დაკარგვის ფაქტი. მეტი სიცხადისთვის, სასამართლომ განმარტა, რომ ასეთი გარემოებები („უნდა შეეტყო“-ს სტანდარტის ფარგლებში პრეზუმფციის დაშვების წინაპირობა) იქნებოდა, მაგალითად, როგორიცაა სადავო პერიოდში პარტნიორთა შორის დივიდენდის განაწილების შესახებ კრების მოწვევა, ან გადაწყვეტილება, რომლისთვისაც საჭიროა ყველა პარტნიორის ხმა და რომლის შესახებაც მოპასუხე ინფორმირებული იქნებოდა, თუმცა ასეთ გარემოებებზე მოპასუხე მხარეს არ მიუთითებია.

6. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება, რომ მოსარჩელეს მისი უფლების დარღვევის თაობაზე „უნდა შეეტყო“ კუთვნილი წილის მოპასუხე მხარის საკუთრებაში გადაცემიდან არაუგვიანეს 1 წლისა (2007 წლის ივლისი), ხოლო მხარისათვის წილის არამართლზომიერად მითვისების თაობაზე გარემოება „პოზიტიურად აღქმადი“ გახდა და მოსარჩელემ უფლების დარღვევის თაობაზე შეიტყო 2011 წლის ნოემბრიდან.

7. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი დამატებითი ოქმის პირველი მუხლის თანახმად, საწარმოს წილი და მისაღები დივიდენდი წარმოადგენს პარტნიორის საკუთრებას და მათ მიმართ მოსარჩელეს გააჩნია მესაკუთრის ყველა უფლება და მოვალეობა. საკუთრების უფლება აბსოლუტური სანივთო უფლების კლასიკური სახეა, რომელიც დროში არ იზღუდება. შესაბამისად, საკუთრების უფლების არსებობის პირობებში, სარჩელის წარმატებულობას ხანდაზმულობის საკითხი ვერ შეაფერხებს.

8. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლით და 05.07.2006წ. წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე მოსარჩელის ხელმოწერის გაყალბების ფაქტის დადგენილად მიჩნევის პირობებში, მიიჩნია, რომ სახეზე იყო შპს „ა–სის“ 50% წილის ნასყიდობის შესახებ 05.07.2006წ. ხელშეკრულებისა და ამავე საზოგადოების პარტნიორთა 10.07.2006წ. კრების ოქმის ბათილად ცნობის საფუძველი.

9. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს 05.07.2006წ. წილის ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და პარტნიორთა 10.07.2006წ. კრების ოქმის ბათილად ცნობის შესახებ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში მითითების საფუძველი, ვინაიდან საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 02.03.2017წ. გადაწყვეტილების შესაბამისად (233-ე პუნქტი), გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილში მიეთითება აღსრულებითი სარჩელის განხილვის შედეგი და არა კონკრეტულ გარიგებათა ბათილად ცნობა, რადგან თავისთავად გარიგების ბათილად ცნობა არ იწვევს რაიმე იურიდიულ შედეგს, თუკი წმინდა სამართლებრივი თვალსაზრისით აღიარებითი სარჩელი არ იხილება.

10. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე, 408.1 მუხლებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით და აღნიშნა, რომ ხელშეკრულების გაყალბებით პირველი მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი არის როგორც საწარმოს 50%-იანი წილი, ასევე, მის საფუძველზე მიღებული შესაბამისი დივიდენდი. ამგვარად, მოცემულ შემთხვევაში სახეზეა დელიქტური ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელი ოთხივე კომპონენტი (ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედება და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის), რაც შპს „ა–სის“ 50%-იანი წილის მოსარჩელისათვის დაბრუნებისა და მისთვის მიყენებული ზიანის - 1 470 129,40 ლარის მოპასუხისათვის დაკისრების საფუძველია.

11. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოპასუხეებს სადავოდ არ გაუხდიათ სარჩელში მითითებული გარემოება, რომ 2019 წლის 05 აპრილს პირველმა მოპასუხემ მის სიძეს, მეორე მოპასუხეს, მოჩვენებითი გარიგების საფუძველზე, უსასყიდლოდ დაუთმო შპს „კ–ში“ მისი კუთვნილი 100%-იანი წილი, რომლის მიზანსაც მოსარჩელის წინაშე მოსალოდნელი ვალდებულებებისაგან თავის არიდება წარმოადგენდა. მოპასუხეთა მხრიდან შედავების არარსებობის პირობებში კი, სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია ზემოაღნიშნული გარემოება, რაც სსკ-ის 56-ე მუხლის საფუძველზე, შპს „კ–ში“ 100%-იანი წილის უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ 05.04.2019წ. ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და შპს „კ–ის“ 100%-იანი წილის საკუთრების უფლებით მოპასუხისათვის დაბრუნების საფუძველია.

12. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე პირველმა მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა.

13. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 25 სექტემბრის განჩინებით მოსარჩელის უფლებამონაცვლეებად ცნობილ იქნენ მისი კანონისმიერი პირველი რიგის მემკვიდრეები, შვილები - ა. და ნ.რ–ები.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

15. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

16. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

17. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

18. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

19. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ წარმოუდგენია.

20. საკასაციო საჩივრის თანახმად:

20.1. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საწარმოში წილის საკუთრებისა და დივიდენდის მოთხოვნის უფლება, ასევე, მოთხოვნის ხანდაზმულობის სამართლებრივი ბუნება;

20.2. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის დანაწესი, რომლითაც იმპერატიულადაა განსაზღვრული თუ რომელ უფლებებზე არ ვრცელდება ხანდაზმულობის ვადები. ასეთი უფლებებია: პირადი არაქონებრივი უფლებები და მეანაბრეთა უფლებები. აქედან გამომდინარე, სხვა ყველა მოთხოვნაზე, მათ შორის, საკუთრების უფლებიდან გამომდინარე მოთხოვნებზე, ვრცელდება ხანდაზმულობის ვადები. ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება ასევე დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე მოთხოვნაზე, რომლის მიმართაც კანონი აწესებს სპეციალურ ვადას - 3 წელს (სსკ-ის 1008-ე მუხლი);

20.3. სასამართლომ არასწორად დაადგინა მოთხოვნის წარმოშობის მომენტი და არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალქო კოდექსის 130-ე მუხლის დანაწესი, ასევე, არ გამოიყენა „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის (ადრე მოქმედი კანონი) მე-15 მუხლის დანაწესი. ამასთან, შეფასება არ მისცა ისეთ მნიშვნელოვან მტკიცებულებას, როგორიც არის საწარმოში დივიდენდის განაწილების დამადასტურებელი დოკუმენტი - ინფორმაცია შემოსავლების სამსახურიდან, სადაც დივიდენდის განაწილების დროდ მითითებულია 2007-2008 წლები და რაც წინამდებარე დავაში მნიშვნელოვან გარემოებას წარმოადგენს;

20.4. სასამართლომ ასევე არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, იმავე კოდექსის 1008-ე მუხლის დანაწესთან მიმართებით;

20.5. დელიქტური ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელი არ არის, არსებობდეს სისხლის სამართლის კოდექსით დადგენილი დანაშაულის დამამტკიცებელი ფაქტი - გამამტყუნებელი განაჩენი. ზიანი შესაძლოა დადგეს სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის ფარგლებშიც. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა და მიიჩნია, რომ მოწინააღმდეგე მხარემ დელიქტის არსებობის თაობაზე შეიტყო 2018 წელს და არა 2011 წელს, როდესაც სრული საშუალება ჰქონდა მინიმუმ ეჭვი შეეტანა მის მიმართ უფლების დარღვევაში. მხოლოდ იმის მტკიცება, თითქოს მოსარჩელის მოქმედება იყო ნდობაზე დამყარებული, რამაც მას არ გაუჩინა ვარაუდი მისი დარღვეული უფლების არსებობის თაობაზე (ამ უფლების დარღევის თაობაზე მოსარჩელს ეჭვი არ გასჩენია მთელი 12 წლის განმავლობაში) ვერანაირ კრიტიკას ვერ უძლებს;

20.6. მხარეს სრული უფლება ჰქონდა, ერთხელ მაინც დაინტერესებულიყო სამეწარმეო რეესტრში არსებული ჩანაწერით, ან საგადასახადო ორგანოებიდან გამოეთხოვა ინფორმაცია, რომელიც, მაგალითად, პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის წარმოების დროს იქნა გამოთხოვილი შემოსავლების სამსახურიდან და საიდანაც ცხადი გახდა, რომ დივიდენდის განაწილების გადაწყვეტილებას ადგილი ჰქონდა ჯერ კიდევ 2007-2008 წლებში. აღნიშნული ერთ - ერთი საკვანძო მნიშვნელობის მტკიცებულებაა წინამდებარე დავაში. აღნიშნული პირდაპირ კავშირშია ხანდაზმულობის სპეციალურ კანონისმიერ ვადებთან;

20.7. სასამართლომ ყურადღების მიღმა დატოვა, რომ ინფორმაცია საჯარო და ხელმისაწვდომია, როგორც საზღვრის მიღმა ყოფნისას, ასევე, ქვეყანაში ყოფნის დროს. სასამართლომ ასევე შეფასების მიღმა დატოვა ის გარემოება, რომ მოწინააღმდეგე მხარე სრულად იყო ჩართული საწარმოო პროცეში, უფრო მეტიც, წარმოადგენდა საქმეთა მწარმოებელს და მის თვალსაწიერზე სრულად ჩანდა თუ რა მნიშვნელოვან ინფრასტრუქტურულ პროექტებს ახორციელებდა საწარმო. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ ამ ნაწილში გასული იყო ხანდაზმულობის ვადა. თავის მხრივ, სააპელაციო სასამართლომ ვერ დაასაბუთა, თუ რატომ უნდა შეეტყო მხარეს მისი დარღვეული უფლების შესახებ 2018 წელს და არა 2011 წელს, ან თუნდაც 2007 წელს;

20.8. სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 47-ე მუხლი;

20.9. მოპასუხის მიერ გარდა ხანდაზმულობაზე მითითებისა, ასევე, ხაზგასმით დაფიქსირდა, რომ მარტოოდენ პროკურატურის მიერ მიღებული დადგენილება ვერ გახდებოდა პირის ბრალეულობის დამადასტურებელი მტკიცებულება და შესაბამისად დელიქტის წარმოშობის საფუძველი;

20.10. დაუსაბუთებელია სასამართლოს მსჯელობა პირველი მოპასუხის მხრიდან შპს „კ–ის“ წილის გასხვისების ნაწილში; სასამართლო არასწორად უთითებს, რომ მოპასუხეს სადავოდ არ გაუხდია შპს „კ–ის“ წილთან დაკავშირებული სადავო საკითხი. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილი და არასწორად შეაფასა კასატორის მიერ შპს „კ–ში“ წილის დათმობის ხელშეკრულება თვალთმაქცურ გარიგებად. ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია არსებობდეს შედეგი კომპონენტები: გარიგება უნდა იქნას დადებული მხოლოდ მოსაჩვენებლად და ამდაგვარ მოქმედებას არ უნდა მოჰყოლოდა რაიმე სახის იურიდიული შედეგი. არცერთი ეს პირობა სახეზე არ არის.

21. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა. ხანდაზმულობა გულისხმობს დროს, რომლის განმავლობაშიც პირს შეუძლია მოითხოვოს თავისი დარღვეული უფლების აღდგენა. ხანდაზმულობის ვადების დაწესებით კანონმდებლის მიზანია გამოირიცხოს კრედიტორის უფლებების განხორციელების არათანაზომიერად ან ბოროტად გამოყენების საფრთხე. გარდა ამისა, ხანდაზმულობის ვადა სასამართლოს უმსუბუქებს ფაქტების დადგენისა და შესწავლის პროცესს და ამ გზით ხელს უწყობს დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანას. ხანდაზმულობის ინსტიტუტის სპეციფიკურობა იმაში მდგომარეობს, რომ დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა იგი განუხორციელებელია, ანუ ამ უფლების რეალიზება სრული მოცულობით დამოკიდებულია მოთხოვნის ადრესატის ნება-სურვილზე (იხ. მაგ., სუსგ საქმე Nას-1144-1090-2014, 23 თებერვალი, 2015 წელი; Nას-158-154-2016, 10 თებერვალი, 2017 წელი; Nას-934-899-2016, 14 თებერვალი, 2017 წელი; Nას-1144-1090-2014, 23 თებერვალი, 2015 წელი). შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადები ვრცელდება მოთხოვნებზე, რომელთა განხორციელებაც დროში იზღუდება და გარკვეულ ჩარჩოში ექცევა.

22. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ იმ სამართლებრივ შედეგს, რომლის მიღწევაც მოსარჩელეს სურს - შპს „ა–სის“ 50% წილის მესაკუთრედ ცნობა და ზიანის ანაზღაურება, ითვალისწინებს დელიქტური სამართლის ნორმები. კერძოდ, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, მოთხოვნის საფუძვლიანობა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 992-ე [პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი] და 408.1 [იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება] მუხლებზე დაყრდნობით უნდა იქნეს გამოკვლეული (შედ. იხ. სუსგ საქმე Nას-201-201-2018, 08 ოქტომბერი, 2018 წელი).

23. შესაბამისად, ვინაიდან განსახილველი დავა დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარეობს, მოცემულ შემთხვევაში სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხზე მსჯელობისას სახელმძღვანელოა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლი, რომელიც დელიქტიდან გამომდინარე სასარჩელო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადას აწესებს და არა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 15.1 მუხლი (კანონის ძველი რედაქცია), რომელიც ხანდაზმულობის სპეციალურ ვადას აწესებს (შედ. იხ. სუსგ საქმე Nას-201-201-2018, 08 ოქტომბერი, 2018 წელი).

24. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლის თანახმად, დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლების ხანდაზმულობის ვადა არის სამი წელი იმ მომენტიდან, როცა დაზარალებულმა შეიტყო ზიანის ან ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებული პირის შესახებ.

25. ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმა მოთხოვნის წარმოშობის მომენტის განსაზღვრის ზოგადი წესისაგან განსხვავებულ წინაპირობას განამტკიცებს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლი [ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ] ხანდაზმულობის ვადის ათვლის დასაწყისის სუბიექტური ფაქტორის განსაზღვრისას პოზიტიურ ცოდნასთან ერთად ბრალეულ არცოდნასაც ითვალისწინებს - დრო, როდესაც უფლებამოსილი პირისათვის უფლების დარღვევის შესახებ ცნობილი გახდა ან გარემოებათა გათვალისწინებით უფლების დარღვევის ფაქტი უნდა შეეტყო. სამოქალაქო კოდექსის 1008-ე მუხლი კი, მხოლოდ პოზიტიურ ცოდნაზე უთითებს. ამასთან, უფლების დარღვევის დაგვიანებით შეტყობის შესახებ მტკიცების ტვირთი უფლებადარღვეულ პირს ეკისრება (იხ. სუსგ საქმე საქმე Nას-201-201-2018, 08 ოქტომბერი, 2018 წელი).

26. საკასაციო პალატა აქვე მიუთითებს, რომ, მართალია, უპირატესად გამოსაყენებელ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად ამ შემთხვევაში დელიქტური სამართლის ნორმებია მიჩნეული, მაგრამ თუ სააპელაციო სასამართლო დაადგენდა, რომ დელიქტიდან გამომდინარე მოთხოვნა აღარ არსებობდა მისი ხანდაზმულობის გამო, სასამართლოს, როგორც მოთხოვნის წარმოშობა, ისე მისი განხორციელებადობა კონდიქციური სამართლის ნორმებზე დაყრდნობით უნდა შეემოწმებინა, ვინაიდან სამართლებრივი შედეგი - წილზე საკუთრების უფლების აღდგენა შესაძლებელია უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებითაც. უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტის მიმართ კი, გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილი ხანდაზმულობის საერთო ვადა - 10 წელი (ეს ვადა დადგენილია ყველა იმ ურთიერთობისათვის, რომელიც ხანდაზმულობის სპეციალურ ვადას არ ითვალისწინებს) (შედ. იხ. სუსგ საქმე Nას-472-448-2013, 05 დეკემბერი, 2013 წელი; Nას-201-201-2018, 08 ოქტომბერი, 2018 წელი).

27. სასამართლოს აღნიშნული ვალდებულება განპირობებულია იმითაც, რომ მოთხოვნის საფუძვლის შერჩევისას გასათვალისწინებელია იმ მხარის სამართლებრივი ინტერესი, რომლის უფლების დაცვასაც ემსახურება სამართლებრივი საფუძვლის შერჩევა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლო ვალდებულია, სადავო შემთხვევის მარეგულირებელი მოთხოვნის ყველა საფუძველი გამოსაყენებელ ნორმათა უპირატესობის გათვალისწინებითა და მათი ერთგვარი რიგითობის მიხედვით შეამოწმოს.

28. ამდენად, თუ დელიქტური სამართლიდან გამომდინარე მოთხოვნა წარუმატებელი იქნება, სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ვლინდება თუ არა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 982-ე (პირი, რომელიც ხელყოფს მეორე პირის სამართლებრივ სიკეთეს მისი თანხმობის გარეშე განკარგვის, დახარჯვის, სარგებლობის, შეერთების, შერევის, გადამუშავების ან სხვა საშუალებით, მოვალეა აუნაზღაუროს უფლებამოსილ პირს ამით მიყენებული ზიანი. ბათილი განკარგვის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს შეუძლია ხელმყოფისაგან მოითხოვოს დაუყოვნებლივი ანაზღაურება) და 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლებით განსაზღვრული წინაპირობათა ერთობლიობა, რომლის სამართლებრივი შედეგი წილზე საკუთრების უფლების აღდგენაა.

29. წინამდებარე საქმეში მოსარჩელე მიუთითებს, რომ მან შპს „ა–სში“ მის კუთვნილ წილზე საკუთრების უფლების დაკარგვის შესახებ 2018 წლის მაისში შეიტყო. დადგენილია, რომ მოსარჩელის მიმართვის საფუძველზე, 2018 წლის 08 ივნისს საქართველოს შსს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის საგამოძიებო სამმართველოში დაიწყო გამოძიება სისხლის სამართლის საქმეზე. გამოძიებას საფუძვლად დაედო მოსარჩელის განცხადება - პირველი მოპასუხის მიერ შპს „ა–სში“ მისი კუთვნილი 50%-იანი წილის თაღლითურად დაუფლების შესახებ.

30. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ მოპასუხე მიუთითებს, რომ მოსარჩელეს მისი უფლების დარღვევის თაობაზე ჯერ კიდევ კუთვნილი წილის მოპასუხის საკუთრებაში გადაცემიდან არაუგვიანეს 1 წლისა (2007 წლის ივლისი) „უნდა შეეტყო“, ხოლო მისთვის წილის არამართლზომიერად მითვისების თაობაზე გარემოება „პოზიტიურად აღქმადი“ გახდა და მოსარჩელემ უფლების დარღვევის თაობაზე შეიტყო 2011 წლის ნოემბრიდან.

31. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას სასამართლოს მიერ მოსარჩელის უფლების დარღვევის შეტყობის მომენტის არასწორად განსაზღვრის თაობაზე, რადგან მოცემულ შემთხვევაში უმართებულოა საწარმოს მოსარჩელე პარტნიორს დაეკისროს მოპასუხე პარტნიორის მხრიდან უკანონო ქმედების ჩადენის (მოპასუხის მიერ კანონის დარღვევის) მოლოდინის ტვირთი, მაშინ, როდესაც ისინი არიან ერთი საწარმოს დამფუძნებლები და ახორციელებენ ერთობლივ ბიზნეს-საქმიანობას. ხოლო, „პოზიტიური აღქმის“ დროდ 2011 წლის ნოემბრის მიჩნევის შემთხვევაშიც, სარჩელი განხორციელებადია უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებით, რადგან იგი აღძრულია 2019 წლის 23 აგვისტოს, საერთო 10-წლიან ხანდაზმულობის ვადაში.

32. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია მოპასუხეთა შორის 2019 წლის 05 აპრილს დადებული წილის უსასყიდლოდ დათმობის შესახებ გარიგების მოჩვენებითობა, რაც საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის [ბათილია გარიგება, რომელიც დადებულია მხოლოდ მოსაჩვენებლად, იმ განზრახვის გარეშე, რომ მას შესაბამისი იურიდიული შედეგები მოჰყვეს] შესაბამისად, მისი ბათილად ცნობის საფუძველია. კასატორს სააპელაციო სასამართლოს აღნიშნული დასკვნის საწინააღმდეგო დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია, მისი შედავება ზოგადი და არაკვალიფიციურია, რის გამოც საკასაციო სასამართლო მის მართლზომიერებაზე ვერ იმსჯელებს.

33. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე წინაპირობა, კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

34. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

35. ამდენად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 6 000 ლარის 70% – 4 200 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. თ.კ–ვას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორს თ.კ–ვას (პ/ნ ......) დაუბრუნდეს შ. კ–ძის (პ/ნ ......) მიერ 2022 წლის 22 ნოემბრის №15181828591 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 6 000 (ექვსი ათასი) ლარის 70% – 4 200 (ოთხი ათას ორასი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი