საქმე №ას-705-2020 08 აპრილი, 2022 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი _ ნ.ნ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტო (მოპასუხე)

II საკასაციო საჩივრის ავტორი _ სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტო (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე _ ნ.ნ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 03 აპრილის გადაწყვეტილება

I კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება

II კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 3 აპრილის გადაწყვეტილებით ნ.ნ–ის (შემდგომ - მოსარჩელე, აპელანტი, პირველი კასატორი, დასაქმებული) სააპელაციო საჩივარი სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს (შემდგომ - მოპასუხე, მეორე კასატორი, დამსაქმებელი, სააგენტო) მიმართ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 23 ივნისის გადაწყვეტილება, ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხე დაწესებულების დირექტორის 2015 წლის 26 იანვრის №04-32/კ ბრძანება მოსარჩელის სამუშაოდან გათავისუფლების ნაწილში. სამსახურში აღდგენისა და იძულებით განაცდურის ანაზღაურების სანაცვლოდ, მოპასუხეს დაეკისრა მოსარჩელის სასარგებლოდ კომპენსაციის სახით დასაბეგრი 28 800 ლარის გადახდა. მოსარჩელის მოთხოვნა სასამართლოსგარეშე ხარჯის დაკისრების თაობაზე ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს დაეკისრა ადვოკატის დახმარებისათვის გაწეული 500 ლარის გადახდა.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. 2005 წლის 13 ივლისიდან მოსარჩელე შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობაში იყო მოპასუხე სააგენტოსთან ქვემო ქართლის საკოორდინაციო ცენტრის უფროსის მოადგილის, შემდგომ კი ამავე ცენტრის უფროსის თანამდებობის სტატუსით და იღებდა შესაბამის ანაზღაურებას. სააგენტოს №004-428/ო ბრძანებით დასაქმებულ პირებთან შრომითი ურთიერთობის ხანგრძლივობა განისაზღვრა უვადოდ. მოპასუხის 2014 წლის 31 დეკემბრის №04-400/ო ბრძანებით დამტკიცდა სოციალური მომსახურების სააგენტოს საშტატო განრიგი და ხელფასის ფონდი 2015 წლის 1 იანვრიდან, რომლის თანახმად, რეგიონალური საკოორდინაციო ცენტრის უფროსის თანამდებობრივი სარგო 1600 ლარით განისაზღვრა, ხოლო საშტატო ერთეულის რაოდენობა - 30 თანამშრომლით, მათ შორის, ერთი ცენტრის უფროსი და უფროსის ორი მოადგილე.

2.2. მოპასუხის 2015 წლის 12 იანვრის №04-6/ო ბრძანებით სააგენტოს ტერიტორიულ ერთეულებში და, მათ შორის, ქვემო ქართლის რეგიონალურ საკოორდინაციო ცენტრსა და რუსთავის სოციალური მომსახურების ცენტრში დაიწყო ორგანიზაციული ცვლილებების პროცესი, სტრუქტურული, ფუნქციური და დასაქმებულთა რაოდენობის ოპტიმიზაციის პირობით. ამავე ბრძანების მეორე ნაწილის თანახმად, წინამდებარე ბრძანება ჩაითვალა გაფრთხილებად ბრძანების პირველ პუნქტში მითითებულ ტერიტორიულ ერთეულებში დასაქმებული პირებისათვის შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე.

2.3. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის სამინისტროს 2015 წლის 26 იანვრის წერილით მოპასუხეს ეცნობა სამინისტროს თანხმობა სოციალური მომსახურების სააგენტოს რეგიონალური საკოორდინაციო ცენტრების უფროსებთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ, რის საფუძველზეც მოპასუხის 2015 წლის 26 იანვრის №04-32/კ ბრძანებით მოსარჩელეს, როგორც სააგენტოს ქვემო ქართლის რეგიონალური საკოორდინაციო ცენტრის უფროსს, შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება. დადგინდა ცენტრის უფროსის 2 თვის შრომის ანაზღაურების (თანამდებობრივი სარგო) ოდენობით კომპენსაციის გაცემა, კომპენსაციის მიღების ფაქტი მოსარჩელეს სადავოდ არ გაუხდია.

2.4. მოპასუხის 2015 წლის 30 იანვრის ბრძანების მიხედვით, სააგენტოს ზოგიერთი ტერიტორიული ერთეულის საქმიანობის გაუმჯობესებისა და დაკისრებული ფუნქციების ოპტიმიზაციის მიზნით, „საშტატო განრიგისა და ხელფასის ფონდის დამტკიცების შესახებ“ სააგენტოს დირექტორის 2014 წლის 31 დეკემბრის №04-400/ო ბრძანებაში ცვლილების შეტანის შესახებ“ სააგენტოს დირექტორის 2015 წლის 25 იანვრის №04-19/ო ბრძანებით განხორციელებული ცვლილებების გათვალისწინებით, ასევე, საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2007 წლის 27 ივნისის №190/ნ ბრძანებით დამტკიცებული „საჯარო სამართლის იურიდიული პირის - სოციალური მომსახურების სააგენტოს დებულების“ მეორე მუხლის მეორე პუნქტის „ლ“ ქვეპუნქტისა და მე-4 მუხლის საფუძველზე რეორგანიზდა ქვემო ქართლის რეგიონალური საკოორდინაციო ცენტრი და რუსთავის სოციალური მომსახურების ცენტრი. სააგენტოს ამ ორი ტერიტორიული ერთეულის შერწყმით (გაერთიანებით) ჩამოყალიბდა ახალი ტერიტორიული ერთეული - ქვემო ქართლის სოციალური მომსახურების სამხარეო ცენტრი. ამავე ბრძანებით დადგინდა, რომ სოციალური მომსახურების სამხარეო ცენტრები წარმოადგნენ სამართალმემკვიდრეს რეორგანიზაციამდე (შერწყმა/გაერთანება) არსებული სააგენტოს შესაბამისი ტერიტორიული ერთეულების იმ ფუნქცია-მოვალეობებში, რაც გათვალისწინებულია რეორგანიზაციის (შერწყმა/გაერთანების) შედეგად ჩამოყალიბებული სააგენტოს ახალი ტერიტორიული ერთეულის (სოციალური მომსახურების სამხარეო ცენტრი) დებულებით და სხვა შესაბამისი სამართლებრივი აქტებით.

2.5. 2015 წლის 16 თებერვალს მოსარჩელემ სააგენტოს დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელს განცხადებით მიმართა ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის დასაბუთების მოთხოვნით.

2.6. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის სოციალური მომსახურების სააგენტოს 2015 წლის 20 თებერვლის №04/12092 წერილის თანახმად, მოსარჩელეს ეცნობა, რომ მიმდინარე წელს სააგენტოს სისტემაში განხორციელებული ორგანიზაციული ცვლილებები მიზნად ისახავდა სააგენტოს ტერიტორიული ერთეულების საქმიანობის ეფექტურობის გაზრდას, რიგ მათგანში სტრუქტურული და ფუნქციური ცვლილებების გზით, რაც აუცილებელს ხდიდა სამუშაო ძალის შემცირებას. ცვლილებების შედეგად, სხვა შესაბამისი სტრუქტურული ერთეულების მსგავსად, რეორგანიზებულ იქნა ქვემო ქართლის რეგიონალური საკოორდინაციო ცენტრი და რუსთავის სოციალური მომსახურების ცენტრი. სააგენტოს ამ ორი ტერიტორიული ერთეულის შერწყმით (გაერთიანებით), ჩამოყალიბდა ახალი ტერიტორიული ერთეული - ქვემო ქართლის სოციალური მომსახურების სამხარეო ცენტრი. ამასთან, ქვემო ქართლის რეგიონალური საკოორდინაციო ცენტრიდან გაუქმდა 30, ხოლო რუსთავის სოციალური მომსახურების ცენტრიდან - 28 საშტატო ერთეული.

2.7. საქმეში წარმოდგენილი ქვემო ქართლის სოციალური მომსახურების სამხარეო ცენტრის 2015 წლის პირველი თებერვლიდან მოქმედი საშტატო ნუსხით განისაზღვრა 49 საშტატო ერთეული, მათ შორის, ცენტრის უფროსის ერთი და ცენტრის უფროსის მოადგილის სამი თანამდებობა.

2.8. სადავო არ არის ის გარემოება, რომ მოსარჩელის კომპეტენცია და მისი საქმიანობის შესრულების ჯეროვნება ეჭვქვეშ არ დამდგარა, მის მიმართ რაიმე სამსახურებრივი პასუხისმგებლობის ზომა არ გავრცელებულა, ამასთან, მხარეს მიღებული აქვს პრემიები.

2.9. საქმეში წარმოდგენილი, რეორგანიზაციამდე არსებული 2009 წლის 31 დეკემბრის ბრძანებით დამტკიცდა სააგენტოს რეგიონალური საკოორდინაციო ცენტრის ტიპიური დებულება, რომელიც განსაზღვრავს სააგენტოს რეგიონალური საკოორდინაციო ცენტრების სტატუსს, უფლებამოსილებას, ანგარიშვალდებულებას და აწესრიგებს მის საქმიანობასთან დაკავშირებულ სხვა ურთიერთობებს. დებულების მე-2 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, დადგინდა ცენტრის საქმიანობის მიზანი - შესაბამის ადმინისტრაციულ- ტერიტორიულ ერთეულებში ხელი შეუწყოს და ზედამხედველობა გაუწიოს: ა) სახელმწიფო გასაცემლების ადმინისტრირებას და სოციალური დახმარების სფეროში სახელმწიფო პოლიტიკის, ბავშვზე ზრუნვის და სხვა სახელმწიფო პროგრამების რეალიზაციას; ბ) მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოსათვის კანონმდებლობით განსაზღვრული ფუნქციების განხორციელებას. დებულების მე-3 მუხლში გაწერილია ზედამხედველობისა და კონტროლის სფეროში მოქცეულ ფუნქციათა კონკრეტული ჩამონათვალი.

2.10. რეორგანიზაციის შემდგომ მოქმედი სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს სოციალური მომსახურების სამხარეო ცენტრის ტიპიური დებულების მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, ცენტრმა, საქმიანობის მიზნებისა და ამოცანების, სამოქმედო არეალების მიხედვით, შესაბამის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ერთეულებში ხელი უნდა შეუწყოს და ზედამხედველობა გაუწიოს: ა.ა) სახელმწიფო გასაცემლების ადმინისტრირებას, ჯანმრთელობის დაცვის და სოციალური დახმარების სფეროში სახელმწიფო პოლიტიკის, ბავშვზე ზრუნვის, დასაქმების ხელშეწყობის და სხვა შესაბამისი სახელმწიფო პროგრამების რეალიზაციას; ა.ბ.) მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოსათვის კანონმდებლობით განსაზღვრული ფუნქციების განხორციელებას; „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ცენტრს ევალება კონკრეტულ სამოქმედო ტერიტორიაზე (განისაზღვრება მისი უშუალო ადგილმდებარეობის მიხედვით): ბ.ა) სააგენტოს ფუნქციების მიკუთვნებული სახელმწიფო გასაცემლების ადმინისტრირება (დანიშვნა, შეწყვეტა, შეჩერება და სხვა) კანონმდებლობის შესაბამისად; ბ.ბ) ბავშვზე ზრუნვის სოციალური და ჯანმრთელობის შესაბამისი სახელმწიფო პროგრამების რეალიზება და/ან ამ პროცესში მონაწილეობის მიღება უფლებამოსილების ფარგლებში; ბ.გ) მეურვეობისა და მზრუნველობის ტერიტორიული ორგანოს ფუნქციების შესრულება; ბ.დ) შრომის ბაზრის ინფორმაციის მართვის სისტემის ფორმირებისა და დანერგვის პროცესში მონაწილეობა და კომპეტენციის ფარგლებში დასაქმების სახელმწიფო პროგრამების რეალიზაცია და მონიტორინგი. დებულების მე-3 მუხლში გაწერილია ზედამხედველობისა და კონტროლის სფეროში მოქცეულ ფუნქციათა კონკრეტული ჩამონათვალი.

3. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე სადავოდ ხდის მისი სამსახურიდან განთავისუფლების მართლზომიერებას იმ პოზიციიდან გამომდინარე, რომ სააგენტოს რეორგანიზაციის შედეგად, რითაც განხორციელდა ქვემო ქართლის რეგიონული საკოორდინაციო ცენტრისა და რუსთავის სოციალური მომსახურების ცენტრის გაერთიანება-შერწყმა და ჩამოყალიბდა ახალი ტერიტორიული ერთეული - ქვემო ქართლის სოციალური მომსახურების სამხარეო ცენტრი, როგორც რეორგანიზებული ერთეულების უფლებამონაცვლე და აღებულ ვალდებულებებზე პასუხისმგებელი, რეალურად არ მომხდარა შტატების შემცირება, ცენტრის უფროსის თანმდებობა კვლავ არსებობს და ამ თანამდებობას იკავებს სხვა, ამავე სისტემაში მუშაობის გამოცდილების არმქონე პირი. ამასთან, გაიზარდა სხვა მენეჯერული პოზიციები - ახალი სამხარეო ცენტრის უფროსის მოადგილეების რაოდენობა. ამდენად, მოსარჩელის აზრით, მისი სამსახურიდან დათხოვნა უკავშირდებოდა სუბიექტურ დამოკიდებულებას, რაც სამსახურიდან გათავისუფლების მითითებულ საფუძველს არ შეესაბამება.

4. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოპასუხე რეორგანიზაციის შედეგად მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლებას კანონიერად მიიჩნევს იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ, მართალია, ცენტრის უფროსის თანამდებობა არ გაუქმებულა, თუმცა რეორგანიზაციის შემდგომ ფორმირებულ დებულებაში გაიზარდა ცენტრის უფროსის ფუნქციური დატვირთვა, მოსარჩელეს კი არ გააჩნდა ასეთი ფუნქციის შესრულების უნარი. სააგენტომ ახალი ცენტრის უფროსის თანამდებობაზე განიხილა რამდენიმე კანდიდატურა და შეფასების შედეგად მიიღო გადაწყვეტილება, რომ მოსარჩელეზე მეტი უპირატესობით სხვა პიროვნება სარგებლობდა აღნიშნულ თანამდებობაზე გასამწესებლად.

5. ამჟამად დასაქმებულის მიერ გათავისუფლებამდე დაკავებული თანამდებობა აღარ არსებობს.

6. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა სააგენტოს 2015 წლის 26 იანვრის სოციალური მომსახურების სააგენტოს რეგიონალური საკოორდინაციო ცენტრების უფროსებთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ №04-32/კ ბრძანებით. 2015 წლის 27 იანვრიდან შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა უშუალოდ მოსარჩელესთან. სააგენტოს 2015 წლის 20 თებერვლის №04/12092 წერილის თანახმად, მოსარჩელეს ეცნობა, რომ მიმდინარე წელს სააგენტოს სისტემაში განხორციელებული ორგანიზაციული ცვლილებები მიზნად ისახავდა სააგენტოს ტერიტორიული ერთეულების საქმიანობის ეფექტურობის გაზრდას, რიგ მათგანში სტრუქტურული და ფუნქციური ცვლილებების გზით, რაც აუცილებელს ხდიდა სამუშაო ძალის შემცირებას. ცვლილებების შედეგად, სხვა შესაბამისი სტრუქტურული ერთეულების მსგავსად, რეორგანიზებულ იქნა ქვემო ქართლის რეგიონალური საკოორდინაციო ცენტრი და რუსთავის სოციალური მომსახურების ცენტრი. სააგენტოს ამ ორი ტერიტორიული ერთეულის შერწყმით (გაერთიანებით), ჩამოყალიბდა ახალი ტერიტორიული ერთეული - ქვემო ქართლის სოციალური მომსახურების სამხარეო ცენტრი. ამასთან, ქვემო ქართლის რეგიონალური საკოორდინაციო ცენტრიდან გაუქმდა 30, ხოლო რუსთავის სოციალური მომსახურების ცენტრიდან - 28 საშტატო ერთეული.

7. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ დამსაქმებლის პოზიციას მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე ლეგიტიმური საფუძველი არ გააჩნია და დასახული მიზნის არაპროპორციულია. განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხის მიერ მისთვის კანონით მინიჭებული უფლებამოსილება კეთილსინდისიერად არ იქნა გამოყენებული.

8. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ პირობებში სააგენტოს 2015 წლის 26 იანვრის №04-32/კ ბრძანება მოსარჩელის გათავისუფლების ნაწილში უკანონოა.

9. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სააგენტოს არ მიუთითებია ისეთ გარემოებებზე და არ წარმოუდგენია იმ სახის მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა უშუალო ხელმძღვანელის მიერ თითოეული თანამშრომლის ინდივიდუალურად შეფასება და ნათელი იქნებოდა, თუ რა ნიშნით მოხდა კონკრეტულად მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლება.

10. სააპელაციო პალატის განმარტებით, მოცემულ შემთხვევაში განხორციელდა რა რეორგანიზაცია ტერიტორიული ერთეულების საქმიანობის ეფექტურობის გაზრდის მიზნით, რიგ მათგანში სტრუქტურული და ფუნქციური ცვლილებების გზით, სამუშაო ძალის ოპტიმიზაციის აუცილებლობა საკმარისად საფუძვლიანი და მყარი არგუმენტებით დასაბუთებული არ არის.

11. საქმის მასალების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ დღეისათვის, მოპასუხე სააგენტოში მოსარჩელის თანამდებობა არ არის ვაკანტური და რეორგანიზებული სამსახურის უფროსის თანამდებობა კონკურსის წესით, კეთილსინდისიერად სხვა პირმა დაიკავა. შესაბამისად, არსებობს მოსარჩელის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის დამაბრკოლებელი გარემოება.

12. იმ შემთხვევაში, როდესაც დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენა ვერ ხდება, სსკ-ის 409-ე მუხლის მიხედვით, თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია, ან ამისთვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის უფლებრივი რესტიტუციის საუკეთესო გზა - დარღვეული უფლების რესტიტუცია უნდა მოხდეს კონკრეტული თანხით - 28 800 ლარის ანაზღაურებით (დარიცხული ოდენობით).

13. რაც შეეხება მოსარჩელის მოთხოვნას განაცდურის ანაზღაურებისა და წინასწარ გათვალისწინებული დანამატის - 500 ლარის ანაზღაურების თაობაზე, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ იძულებითი განაცდურის მოთხოვნა დაკავშირებულია დასაქმებულის სამსახურში აღდგენასთან, ხოლო განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან დასაქმებულის დარღვეული უფლების რესტიტუცია მოხდა არა სამსახურში აღდგენით, არამედ ფულადი კომპენსაციით, აპელანტს უარი ეთქვას აღნიშნულ მოთხოვნაზე. დანამატის დაკისრებასთან დაკავშირებით პალატამ გაიზიარა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მოსაზრება, რომ იგი დასაქმებულის წახალისების ფორმაა, რომლის გაცემის წესს ადგენს სააგენტოს 2014 წლის 25 ოქტომბრის ͏№04-32/ო ბრძანება. ამ ბრძანების მე-2 პუნქტის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებით განსაზღვრულია შემთხვევა, როდესაც დანამატი არ ექვემდებარება გაცემას, ხოლო, მე-3 პუნქტის თანახმად, მისი გაცემა კალენდარული თვის განმავლობაში დასაქმებულის მიერ, ფაქტობრივად, ნამუშევარი დღეების მიხედვით და/ან დასაქმებულთა ფუნქციური დატვირთვის მოცულობაზე ან პასუხისმგებლობის ხარისხზეა დამოკიდებული და გაიცემა სამინისტროსთან შეთანხმების შესაბამისად. დანამატის გაცემა არ არის სავალდებულო და დამოკიდებულია დაწესებულების ხელმძღვანელის ნებაზე.

14. სააპელაციო პალატამ ასევე არ გაიზიარა აპელანტის პრეტენზიები პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საპროცესო ღონისძიებათა არამართებულად გამოყენების შესახებ და სსსკ-ის 257.1-ე მუხლზე მითითებით დადგენილად მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის არსებითი შესწავლისა და გამოკვლევისათვის დამამთავრებელი სხდომა ჩატარდა 2015 წლის 8 ივნისს, რის შემდეგაც 257-ე მუხლის გათვალისწინებით გადაიდო სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადება 2015 წლის 23 ივნისს, კანონით გათვალისწინებულ ვადაში. იქედან გამომდინარე, რომ არ არსებობს საქმეთა სირთულის მიხედვით გაწერილი კატეგორიების ზუსტი რანგირება, ის შეფასებითია ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში და სასამართლოს შეფასებაზეა დამოკიდებული. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ დასახელებული არგუმენტით აპელანტის პრეტენზია უსაფუძვლოა.

15. სააპელაციო პალატამ ასევე არ გაიზიარა პრეტენზია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ 2015 წლის 18 მაისის სხდომაზე ოპონენტი მხარის მიერ დასმული უადგილო შეკითხვების მოხსნის აუცილებლობაზე და მიუთითა, რომ სსსკ-ის 127-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, შეკითხვის უადგილოდ ან შეუფერებლად მიჩნევა და მისი მოხსნა შეუძლია მოსამართლეს ერთპიროვნულად, ხოლო როცა საქმეს კოლეგიური სასამართლო იხილავს, მაშინ - სხდომის თავმჯდომარეს.

16. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სასამართლო სხდომებზე ოპონენტ საპროცესო მხარეთა მიერ დასმული შეკითხვების უადგილოდ და შეუფერებლად შეფასება საქმის განმხილველი სასამართლოს პრეროგატივაა, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ზოგადად შეხედულებათა ზედამხედველობა ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ გამორიცხულია. მოცემულ დავაში სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ, არსებული ვითარების თანახმად, როცა პირველ ინსტანციაში განხორციელებული ასეთი საპროცესო უფლებამოსილება ზეგავლენას ვერ მოახდენს დავის არსებითად გადაწყვეტის შედეგზე, პროცესზე შეკითხვების მოხსნის მართებულობაზე პრეტენზია უსაფუძვლოა.

17. რაც შეეხება პრეტენზიას დავის არაგანსჯადი სასამართლოს მიერ განხილვის თაობაზე, სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსსკ-ის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილზე და მიიჩნია, რომ მოსარჩელე შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფებოდა სააგენტოსთან, რომლის იურიდიული სამყოფელი ქალაქი თბილისია, შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად მიიჩნია, რომ დავის განხილვის ტერიტორიული განსჯადობის წესების დაცვით საქმე უნდა განეხილა თბილისის საქალაქო სასამართლოს.

18. სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა აპელანტის მოსაზრებას სსსკ-ის 22-ე მუხლის განმარტებასთან დაკავშირებით და მიუთითა, რომ საქმის წარმოებაში მიღება უპირობოდ არ ზღუდავს სასამართლოს, განიხილოს განსჯადობის საკითხი, მით უფრო, რომ მოპასუხე მხარეს გააჩნია უფლებამოსილება, განსხვავებული პოზიცია განაცხადოს განსჯადობის საკითხზე. ამდენად, დასახელებული ნორმა შეეხება ისეთ შემთხვევას, როდესაც სარჩელის წარმოებაში მიღების ეტაპზე განსჯადობა ერთმნიშვნელოვნად ცხადია, თუმცა განვითარებული საპროცესო ღონისძიებების შემდეგ (წარდგენილი შესაგებლის შინაარსი, მტკიცებულებათა ერთობლივი შეფასება, სარჩელის მოთხოვნის მოდიფიცირება, როგორიც არის დაზუსტება, გაზრდა, შემცირება, მოპასუხის შეცვლა) დადგენილი განსჯადობა იცვლება; სწორედ ასეთ დროს კანონი აწესებს შეზღუდვას და არაგანსჯად სასამართლოს ლეგიტიმურს ხდის საქმის განხილვისათვის. ამდენად. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 11 მარტის განჩინება საქმის განსაჯადი სასამართლოსათვის გადაგზავნის თაობაზე კანონიერია.

19. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, განსახილველ შემთხვევაში, სააგენტოს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ადვოკატის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის - 500 ლარის გადახდა, ასევე, ამ უკანასკნელის მიერ პირველ, სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციის სასამართლოებში სახელმწიფო ბაჟის სახით გადახდილი 550 ლარის ანაზღაურება.

20. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე ორივე მხარემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, პირველმა კასატორმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება, ხოლო მეორე კასატორმა - ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე მთლიანად უარის თქმა.

21. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

22. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ისინი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

23. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

24. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

25. პირველი საკასაციო საჩივრის თანახმად:

25.1. სააპელაციო სასამართლომ უარი უთხრა მოსარჩელეს სამუშაოზე აღდგენის მოთხოვნაზე, რადგან არასწორად დაადგინა და შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებანი. პალატამ ასევე არასწორად განმარტა კანონი.

25.2. სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ მოპასუხეს არ წარუდგენია მტკიცებულება სააგენტოში მოსარჩელის მიერ გათავისუფლებამდე დაკავებული თანამდებობის ტოლფასი ვაკანტური თანამდებობის არარსებობის თაობაზე. მოსარჩელემ დაასახელა ასეთი თანამდებობები, თუმცა მოპასუხეს სათანადო დოკუმენტის წარდგენის გზით არც ის დაუდასტურებია, რომ, თუნდაც სასამართლო დავის მიმდინარეობისას, აღნიშნულ პოზიციებზე ვინმე იყო დასაქმებული. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ სადავო ვაკანტური თანამდებობის არარსებობის ფაქტი მხოლოდ მოპასუხის განმარტების საფუძველზე არასწორად დაადგინა. ამასთან, მოპასუხემ დასახელებული ფაქტის შესახებ განაცხადა სსსკ-ის 219-ე მუხლის დარღვევით, სასამართლოს მთავარ სხდომაზე.

25.3. სააპელაციო სასამართლოს არ გამოუკვლევია, სააგენტოში არსებული რომელი თანამდებობა შეიძლებოდა ჩათვლილიყო მოსარჩელის მიერ დაკავებული პოზიციის ტოლფასად მაშინ, როცა სასამართლო მხოლოდ მოსარჩელის მიერ მითითებული თანამდებობით შებოჭილი არ იყო. მოპასუხემ საქმის განხილვისას განაცხადა, რომ სააგენტოს სამხარეო და რეგიონული საკოორდინაციო ცენტრების დებულებები და ფუნქცია მსგავსი იყო. მხარეთა მონაწილეობით საქმის განხილვისას მოსარჩელის უფლებამოსილების შინაარსი სადავო არ გამხდარა, შესაბამისად, მოსარჩელე უნდა აღდგენილიყო სახეცვლილი ცენტრის უფროსის თანამდებობაზე.

25.4. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი არასწორად გადაანაწილა. მოპასუხეს საერთოდ არ მიუთითებია, იყო თუ არა აღდგენის დამაბრკოლებელი გარემოებანი; საკუთარი პოზიციის გასამყარებლად მას არც მტკიცებულებები წარუდგენია.

25.5. სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა სშკ-ის 38.8 მუხლი, როდესაც მიიჩნია, რომ სასამართლო უფლებამოსილია, თავად განსაზღვროს, თუ რომელია უფლებრივი რესტიტუციის საუკეთესო გზა - სამსახურში არსებულ პოზიციაზე აღდგენა თუ შესაბამისი კომპენსაციის მინიჭება, რაც ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მყარად დადგენილ პრაქტიკას (სუსგ-ები: საქმე №ას-1011-972-2014, 16 ოქტომბერი, 2015 წელი; საქმე №ას-1276-1216-2014, 18 მარტი, 2015 წელი, საქმე №ას-951-901-2015 29 იანვარი, 2016 წლი; საქმე №ას-1327-2018, 3 ივნისი, 2019 წელი).

25.6. მოპასუხეს უნდა დაეკისროს იძულებით გაცდენილი დროის მანძილზე მიყენებული ზიანის ანაზღაურება სშკ-ის 32-ე მუხლის პირველი პუნქტისა და 44-ე მუხლის, ასევე, სსკ-ის 408-ე და 411-ე მუხლების საფუძველზე, განაცდური ხელფასის სახით, სამუშაოზე აღდგენის დღემდე.

25.7. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დაუსაბუთებელია კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის ნაწილში. სააპელაციო პალატამ მხარეთა შორის შრომითი ურთიერთობა განუსაზღვრელი ვადით დადებულად აღიარა, თუმცა, ამასთანავე, სამართლებრივ კომპენსაციად მიიჩნია მცირეოდენი მოცულობა. აღსანიშნავია, რომ ამ თანხას მოსარჩელე მიიღებდა ხელფასის სახით რამდენიმე თვეში და ისიც დავის მიმდინარეობის განვლილი პერიოდის ნაწილში. მოპასუხის უკანონო ქმედების შედეგად მხარემ დაკარგა სამუშაო, რომელსაც საპენსიო ასაკამდე შეასრულებდა. კომპენსაციის განსაზღვრისას სააპელაციო პალატას უნდა ეხელმძღვანელა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკით (სუსგ საქმე №ას-1339-1259-2017, 30 ივლისი, 2018 წელი) და კომპენსაციის ოდენობა განესაზღვრა 15 წლის განმავლობაში მისაღები ყოველთვიური თანხით.

25.8. სააპელაციო სასამართლომ მოცემული დავა, ფაქტობრივად, განიხილა დახურულ სასამართლო სხდომაზე, რის შესახებაც სათანადო განჩინება არ მიუღია. აღნიშნული მომენტი დაემთხვა მსოფლიოში კორონავირუსის გავრცელების პერიოდს, თუმცა აპელანტს საქმის განხილვაში მონაწილეობის უფლება უკანონოდ შეეზღუდა.

25.9. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განსაზღვრა ადვოკატის მომსახურების ხარჯის ოდენობა, რომელიც უკიდურესად შეამცირა. აღნიშნული ხარჯი სასამართლომ გამოთვალა დავის ქონებრივი ოდენობიდან მაშინ, როდესაც დავა შეიცავდა არაქონებრივ მოთხოვნებსაც. სსსკ-ის 41-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, ადვოკატის დახმარებაზე გაწეული ხარჯის ოდენობა უნდა გამოთვლილიყო უფრო მაღალი ღირებულების მოთხოვნიდან, ასევე, გათვალისწინებული ყოფილიყო სასარჩელო მოთხოვნების მრავალფეროვნება. მსგავს შემთხვევაში სააპელაციო პალატის პრაქტიკით სადავო ხარჯის ოდენობა არანაკლებ 2400 ლარია. ამასთან, მოწინააღმდეგე მხარეს სააპელაციო ინსტანციაშიც უნდა დაკისრებოდა ადვოკატის მომსახურების ღირებულების გადახდა.

25.10. სააპელაციო სასამართლომ უარყო პროცესის სხვა ხარჯების მოპასუხისათვის დაკისრების მოთხოვნაც იმგვარად, რომ მითითებულ შუამდგომლობაზე არც სამოტივაციო ნაწილში უმსჯელია და არც სარეზოლუციო ნაწილით არაფერი დაუდგენია. სავარაუდოდ, მხარეს უარი ეთქვა მტკიცების ტვირთის სათანადოდ განუხორციელებლობის გამო, თუმცა მოსარჩელემ წარადგინა შესაბამისი მტკიცებულებები ტრანსპორტირებაზე გაწეულ დანახარჯებთან დაკავშირებით. პროცესის სხვა ხარჯის გაწევის ფაქტი პრეზუმირებულია მოსარჩელეთა სასარგებლოდ, ვინაიდან მათ საქმის საწარმოებლად, ადვოკატისათვის გადასახდელი თანხის გარდა, უთუოდ დასჭირდებოდათ სხვა ხარჯის გაღება, რისი დეტალური ჩამონათვალი მოცემულია სარჩელში. აღნიშნულთან მიმართებით სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა (სუსგ-ები: საქმე №ას-1054-2019, 30 სექტემბერი, 2019 წელი; საქმე №ას-316-316-2018, 7 მაისი, 2018 წელი).

25.11. მოცემული საქმიდან დასტურდება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სასარჩელო მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა, რაც შეიცვალა სააპელაციო პალატის მიერ, რა დროსაც პალატას უნდა შეეკრიბა როგორც პირველი, ისე სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოებში მოსარჩელის მიერ გაწეული ხარჯი და დაეკისრებინა მოპასუხისათვის. სააპელაციო პალატამ კი გააერთიანა მხოლოდ სააპელაციო და საკასაციო სასამართლოებში არსებული დანახარჯები.

25.12. პირველმა კასატორმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაასაჩივრა იმ ნაწილშიც, რომლითაც უცვლელად დარჩა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს განჩინება განსჯადი სასამართლოსათვის საქმის გადაცემის შესახებ, საოქმო განჩინებები მოპასუხის მიერ დასმული შეკითხვების განრიდებაზე (მოხსნაზე) უარის თქმის თაობაზე, შემაჯამებელი გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოსაცხადებლად სასამართლო სხდომის სხვა დროისათვის გადადების თაობაზე.

25.13. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელემ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას. საქმის განსახილველად მიღებისათვის საპროცესო კანონით დადგენილ ვადაში სარჩელი მიღებულ იქნა განსახილველად. სარჩელის განსახილველად მიღება მოწმობს მისი განსჯადობის შემოწმებასაც, რაც მოცემულ ეტაპზე დადებითად იქნა გადაწყვეტილი. დასახელებული აქტით მოსარჩელეს დაევალა სარჩელისა და თანადართული დოკუმენტების მოპასუხისათვის გადაცემა და აღნიშნულზე მტკიცებულებების სასამართლოში 2 თვის ვადაში წარდგენა. სასამართლოს მიერ დავალებული ხსენებული საპროცესო მოქმედებები შეასრულა მოსარჩელემ. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 11 მარტის წერილით მოსარჩელეს გადაეგზავნა მოპასუხე სააგენტოს შესაგებლის ასლი და ამავე დღეს მიღებულ იქნა განჩინება საქმის განსჯადი სასამართლოსათვის გადაცემის შესახებ.

25.14. იმ პირობებში, როდესაც თბილისის საქალაქო სასამართლომ უკანონოდ გადასცა განსახილველად საქმე რუსთავის საქალაქო სასამართლოს, საქმეზე აღარ არსებობდა კანონიერი შემადგენლობისათვის უკან დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან სსსკ-ის 24-ე მუხლის თანახმად, „ერთი სასამართლოდან მეორეში გადაგზავნილ საქმეს წარმოებაში განსახილველად იღებს ის სასამართლო, რომელსაც იგი გადაეგზავნა. დავა სასამართლოებს შორის განსჯადობის შესახებ არ დაიშვება“.

25.15. სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა, რომ თუ საქმე განსაკუთრებული განსჯადობის საფუძვლით რუსთავის საქალაქო სასამართლოს განსჯადი იყო, ეს უნდა შემოწმებულიყო საქმის განსახილველად მიღების სტადიაზე. ამ ეტაპის გავლის შემდგომ სასამართლოს, სსსკ-ის 23-ე მუხლის დანაწესების პირობებში, აღარ ჰქონდა საქმის სხვა სასამართლოსათვის გადაცემის საპროცესო შესაძლებლობა. საგულისხმოა, რომ ამ ეტაპზე მოპასუხე სააგენტოს მის მიერ თბილისის საქალაქო სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში ამ სასამართლოს განსჯადობა სადავოდ არ გაუხდია. არსებული რეალობა რუსთავის საქალაქო სასამართლოს არაკანონიერ სასამართლო შემადგენლობად აქცევს, რასაც ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული შედეგი უნდა მოჰყვეს.

25.16. რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2015 წლის 18 მაისის მთავარი სხდომის ოქმი ადასტურებს, რომ მოპასუხე სააგენტოს წარმომადგენელმა დასვა უადგილო და საქმეზე ფაქტობრივი გარემოებების დადგენასთან შემხებლობაში არმყოფი შეკითხვები. შეკითხვის მოხსნის თაობაზე წარდგენილი მოსარჩელის შუამდგომლობა სასამართლომ დაუსაბუთებლად არ დააკმაყოფილდა, რაც საოქმო განჩინებას წარმოადგენს.

25.17. პირველი კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო პალატის საოქმო განჩინებებს, რომელთა მეშვეობითაც საქმეზე ზეპირი მოსმენის დასრულების შემდგომ გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოსაცხადებლად საქმის განხილვა გადაიდო სხვა დროისათვის. მხარის მოსაზრებით, ამგვარი საპროცესო მოქმედების საჭიროება სასამართლომ სათანადოდ არ დაასაბუთა. ანალოგიური პრეტენზია მხარემ წარადგინა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 20 დეკემბრის, 2019 წლის 12 დეკემბრის, 2020 წლის 10 მარტის საოქმო განჩინებების მიმართ.

25.18. პირველმა კასატორმა წარადგინა საკასაციო პრეტენზია სააპელაციო პალატის შემადგენლობის აცილებაზე უარის თქმის შესახებ თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2016 წლის 13 დეკემბრის განჩინების გაუქმებასთან დაკავშირებით და მიიჩნია, რომ მოცემული დავის განხილვა მოხდა კანონით დადგენილი ერთთვიანი ვადის დარღვევით, შეიცვალა მოსამართლეთა შემადგენლობა ერთერთი მოსამართლის უფლებამოსილების ამოწურვასთან დაკავშირებით, თუმცა ახალ შემადგენლობასაც ბევრი დრო დასჭირდა დავის ჩასანიშნად. მხარემ მიიჩნია, რომ ზემოხსენებული მოსამართლის ხელახლა დანიშვნის პირობებში, მიზანშეწონილი იყო დავა დაბრუნებოდა მის შემადგენლობას, რომელმაც თავის დროზე საქმე არსებითად მოისმინა. საქმის შემადგენლობის ცვლილება შეიძლება განხორციელდეს უკიდურესად კრიტიკულ შემთხვევაში.

25.19. პირველმა კასატორმა მიიჩნია, რომ დასახელებული გარემოებები წარმოადგენდა სსსკ-ის 31-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის მე-2 ნაწილის გარემოებებს, რაც მდგომარეობს საქმეზე სხვა ისეთი გარემოებების არსებობაში, რომელიც ეჭვს იწვევს მოსამართლის მიუკერძოებლობაში.

25.20. სააპელაციო პალატის 2016 წლის 13, 16, 20 და 27 დეკემბრის, ასევე, 2019 წლის 29 ოქტომბრის საოქმო განჩინებებით საქმის განხილვა, შესაბამისი მოტივაციის გარეშე, უმიზეზოდ გადადო. მოცემულ საქმეზე სასამართლომ ვერ უზრუნველყო საქმის განხილვის უწყვეტობის პრინციპის შესრულება, ვინაიდან მნიშვნელოვანი პერიოდის მანძილზე განსახილველი საქმის მიმართ არანაირი საპროცესო მოქმედება არ შესრულებულა და სასამართლოს საქმესთან მჭიდრო კონტაქტი აღარ ჰქონია, რეალურად სწრაფი, ეფექტური და ქმედითი მართლმსაჯულება შეწყდა.

25.21. პირველმა კასატორმა იშუამდგომლა იმის შესახებ, რომ მოწინააღმდეგე მხარეს, კასატორის სასარგებლოდ დაეკისროს ადვოკატის მომსახურებისათვის - 9000 ლარი, სასამართლოსგარეშე პროცესის ხარჯის სახით მოცემულ საქმეზე მინდობილობების, დავალების ხელშეკრულების, იურიდიული მომსახურების ხელშეკრულების, ადვოკატის სახელზე შედგენილი განცხადებისა და სხვა დოკუმენტების სანოტარო წესით დამოწმებისათვის გაღებული სანოტარო ხარჯი - 70 ლარი, საკასაციო საჩივრის სასამართლოში წარდგენის, საქმის განხილვისას აპელანტებისა და მისი წარმომადგენლების სასამართლო სხდომაზე გამოცხადების უზრუნველსაყოფად, სასამართლო გადაწყვეტილების ჩაბარების მიზნით, გადაადგილების გამო, ტრანსპორტირებაზე გაღებული ხარჯის - 100 ლარის მოსარჩელისათვის ანაზღაურება, მტკიცებულებათა მოძიება-მოპოვებაზე გაღებული ხარჯის ანაზღაურება, რაც აუცილებელი გახდა წერილობითი და სხვაგვარი მტკიცებულებების მისაღებად - 20 ლარის ოდენობით, საქმის განხილვის უზრუნველსაყოფად მე-3 ინსტანციის სასამართლოში საკასაციო საჩივრის, წერილობითი განცხადებების, წერილობითი შუამდგომლობების მომზადებაზე დახარჯული ცელულოზის ქაღალდის ფურცლებისათვის - 70 ლარის, საკასაციო საჩივრისა და თანდართული დოკუმენტების, ასევე სხვა მტკიცებულებების ასლების მომზადებაზე გაღებული ხარჯებისათვის - 40 ლარის, მათ აკინძვაზე გახარჯული ლითონის ამკინძველით შეკვრაზე გაღებული 0.10 ლარის, საქმის მასალების სასამართლოში გადაგზავნისას საფოსტო კავშირისათვის გაღებული ხარჯის - 60 ლარის, საფოსტო კავშირისას მასალების საფოსტო კონვერტით შესაფუთად გაწეული 10 ლარის, ასევე, აპელანტი მხარისა და მისი წარმომადგენლის სასამართლოში გამოცხადებისას, მათი გამოცხადების პერიოდში აუცილებელ კვებაზე გაწეული გაზრდილი დანახარჯის - 100 ლარის ანაზღაურება, სასამართლოში მოცდენილი (დაკარგული) დროის - 4 000 ლარის, საქმეზე მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილების სააღსრულებო ორგანოში აღსრულების უზრუნველსაყოფად სააღსრულებო ხარჯის - 500 ლარის ანაზღაურება.

26. მეორე საკასაციო საჩივრის თანახმად:

26.1. საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების ანალიზით ირკვევა, რომ მოსარჩელემ სამსახურიდან გათავისუფლების დასაბუთება მოითხოვა 2016 წლის 16 თებერვლის განცხადებით, რომელზეც პასუხი სააგენტომ 20 თებერვალს მოამზადა. ანუ განცხადების შემოტანიდან მეოთხე დღეს, რასაც მოწმობს ელექტრონულად მინიჭებული თარიღი და ნომერი. მტკიცებას არ საჭიროებს ის ფაქტი, რომ ელექტრონული ნომერი დოკუმენტს ენიჭება მომზადების დღეს და არა შემდეგ დღეებში, წინა რიცხვის მითითებით. რაც შეეხება სააგენტოს 2016 წლის 20 თებერვლის №04/12092 წერილის მარჯვენა ქვედა კუთხეში დატანილ თარიღს, იგი ასახავს წერილის პროგრამიდან ამობეჭდვის დროს, რაც იცვლება ყოველი ამობეჭდვისას. მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია მტკიცებულება, თუ როდის ჩაბარდა სააგენტოს წერილობით დასაბუთება. მიუხედავად იმისა, წარადგინა თუ არა სააგენტომ მოსარჩელის პოზიციის გამაბათილებელი მტკიცებულება, სასამართლოს უნდა ემსჯელა, რამდენად წარმოადგენდა მოსარჩელის განმარტება, სააგენტოს წერილობითი დასაბუთების 7-დღიანი ვადის დარღვევით ჩაბარების შესახებ საფუძვლიან მტკიცებულებას.

26.2. სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ მოსარჩელის მიერ დაკავებული თანამდებობა აღარ არსებობს. ამჟამად, განხორციელებული რეორგანიზაციის შედეგად წარმოიქმნა ქვემო ქართლის სოციალური მომსახურების სამხარეო ცენტრის უფროსის თანამდებობა, რეგიონალური საკოორდინაციო ცენტრის უფროსის ნაცვლად. შესაბამისად, მოსარჩელის იმავე პოზიციაზე აღდგენა შეუძლებელია.

26.3. დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის საფუძველი, ასევე, პირვანდელი სამუშაო ადგილი აღარ არსებობს. ამავდროულად, გაურკვეველია მოპასუხისათვის დაკისრებული კომპენსაციის გამოთვლის მეთოდი.

26.4. სააპელაციო პალატამ უგულებელყო „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „უ“ ქვეპუნქტი, რომლის მიხედვითაც მოპასუხე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებული იყო. აღნიშნულის მიუხედავად, მხარეს უკანონოდ დაეკისრა მოსარჩელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟისა და ადვოკატის მომსახურებაზე გაწეული 500 ლარის გადახდა.

26.5. სააპელაციო პალატამ სსსკ-ის 380-ე მუხლის მეორე ნაწილის დარღვევით მიიღო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულება - იურიდიული მომსახურების გაწევისა და მოთხოვნების დათმობის - ცესიის შესახებ.

27. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების თაობაზე შრომითი დავის განხილვისას, უპირველეს ყოვლისა, სასამართლო ამოწმებს რამდენად მართლზომიერად მოქმედებდა დამსაქმებელი დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებისას. ამ საკითხის გამორკვევა შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე მიღებულ გადაწყვეტილებაში მითითებული გათავისუფლების საფუძვლის კვლევის შედეგად (იხ. სუსგ №ას-151-147-2016, 19 აპრილი, 2016 წელი).

28. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო. ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულთათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში (შდრ. სუსგ №ას-941-891-2015, 29 იანვარი, 2016 წ; №ას-1502-1422-2017, 20 თებერვალი, 2018 წელი, პ-14.4).

29. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ საქართველოს კონსტიტუციის 26-ე მუხლის შესაბამისად, შრომის თავისუფლება უზრუნველყოფილია. შრომის თავისუფლება და სხვა სოციალური უფლებები ადამიანის სასიცოცხლო ინტერესებს უკავშირდება და ძირითადი უფლებების განხორციელების წინაპირობაა. „შრომა თავისუფალია“, რაც, საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, „იმას ნიშნავს, რომ ადამიანს მინიჭებული აქვს უფლება, თავად განკარგოს საკუთარი შესაძლებლობები შრომით საქმიანობაში, თავად აირჩიოს შრომითი საქმიანობის ესა თუ ის სფერო, ასევე, შრომის თავისუფლებაში იგულისხმება სახელმწიფოს ვალდებულება, იზრუნოს მოქალაქეთა დასაქმებაზე და დაიცვას მათი შრომითი უფლებები. კონსტიტუციით დაცულია არამარტო უფლება, არჩიო სამუშაო, არამედ ასევე უფლება, განახორციელო, შეინარჩუნო და დათმო ეს სამუშაო“ (იხ., საკონსტიტუციო სასამართლოს 2007 წლის გადაწყვეტილება საქმეზე №2/2-389).

30. ვინაიდან საკითხი შეეხება დასაქმებულის კონსტიტუციურ უფლებას - „შრომის უფლება“ (კონსტიტუციის 26-ე მუხლის დისპოზიცია: შრომის თავისუფლება უზრუნველყოფილია. ყველას აქვს სამუშაოს თავისუფალი არჩევის უფლება. უფლება შრომის უსაფრთხო პირობებზე და სხვა შრომითი უფლებები დაცულია ორგანული კანონით), დამსაქმებლის მხრიდან ამ უფლების შეზღუდვა უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ კრიტერიუმებს, რომ მიჩნეული იქნეს მართლზომიერად, კერძოდ: შრომის უფლების შეზღუდვა გათვალისწინებული უნდა იყოს კანონით; უნდა ემსახურებოდეს ლეგიტიმურ მიზანს და იყოს პროპორციული. დასახელებული კრიტერიუმებიდან პირველი - „გათვალისწინებული იყოს კანონით“ ნიშნავს იმას, რომ ამ უფლების შეზღუდვა სშკ-ით გათვალისწინებულ კანონიერ საფუძველზე უნდა განხორციელდეს.

31. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ შრომითი ურთიერთობის სწორი სამართლებრივი რეგულაცია წარმოადგენს შრომის უფლების დაცვის გარანტს. შესაბამისად, დასაქმებულსა და დამსაქმებელს შორის უფლებათა წონასწორობას ემსახურება შრომითი ხელშეკრულების შეჩერების თუ შეწყვეტის კანონიერი საფუძვლების არსებობა. შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის კანონისმიერ რეგულირებას აქვს შემაკავებელი ეფექტი, რომელიც ამ ურთიერთობის მონაწილეებს იცავს თვითნებობისა და სოციალური უსამართლობისაგან.

32. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამსახურიდან გათავისუფლების ბრძანების ბათილობის საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით, უნდა შეფასდეს ორგანიზაციაში ჩატარებული რეორგანიზაციისა და მისი შედეგების მოსარჩელისადმი გამოყენების მართლზომიერების საკითხები, კერძოდ, შტატების შემცირების მოტივით მოსარჩელის გათავისუფლების კანონიერება, დამსაქმებელის მიერ სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად გამოყენება, ანუ სშკ-ის 37.1-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით, სსკ-ის 115-ე, მე-8 მუხლებითა და საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებული შრომის უფლების დაცვის სტანდარტით, ვინაიდან რეორგანიზაცია დასაქმებულთან ხელშეკრულების შეწყვეტის ფორმალური საფუძველი არ არის და ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები არ უნდა იქცეს უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად (იხ. სუსგ №ას-115-111-2016, 8 აპრილი, 2016 წელი). იმისათვის, რომ შეფასდეს ორგანიზაციული ცვლილებები ობიექტურობის თვალსაზრისით, მისი აუცილებლობა და მიზანშეწონილობა, დამსაქმებელი ვალდებულია, წარმოაჩინოს თანმიმდევრული სურათი, რომელიც გონივრულ დამკვირვებელს დაარწმუნებს მთელი ამ პროცესის სისწორესა და კანონიერებაში (იხ. სუსგ-ები: №ას-1444-1364-2017, 9 მარტი, 2018 წელი).

33. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოქმედი სშკ-ის 37.1-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები შეიძლება არსებობდეს დამოუკიდებლად, თუმცა იმისათვის, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა საფუძვლიანად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია, ნებისმიერ აღნიშნულ გარემოებას შედეგად მოჰყვებოდეს სამუშაო ძალის შემცირება. როდესაც დამსაქმებელი რეორგანიზაციის გადაწყვეტილებას იღებს, უნდა დარწმუნდეს, რომ აღნიშნული ნაბიჯი შეესაბამება ორგანიზაციის ინტერესებს და, ამავე დროს, გაუმართლებლად არ ხელყოფს დასაქმებულთა კანონიერ უფლებებს.

34. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ რეორგანიზაცია მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის ფორმალური საფუძველი არ არის და ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები არ უნდა იქცეს უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად, რაც პირდაპირ ეწინააღმდეგება დასაქმებულთა უფლებებს. დასაქმებულის სამუშაოდან დათხოვნისას, სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული წინაპირობების განხორციელების შემთხვევაშიც კი, უნდა არსებობდეს გათავისუფლების გონივრული საფუძველი. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ დასაქმებულთა სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძველი შეიძლება გახდეს საწარმოში განხორციელებული არა ყოველგვარი, არამედ ისეთი რეორგანიზაცია, რომელსაც თან სდევს შტატების შემცირება ან ახალი საშტატო ნუსხით გათვალისწინებული თანამდებობებისათვის დაწესებული ისეთი ფუნქციები, რომლებიც არსებითად განსხვავდება რეორგანიზაციამდე არსებული შესაბამისი თანამდებობებისათვის დაწესებული ფუნქციებისგან (იხ. სუსგ საქმე №ას-665-636-2016, 9 დეკემბერი, 2016 წელი).

35. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ განჩინებაში მიუთითა, რომ ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებებიც, თავისთავად, არ არის მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი, ვინაიდან ასეთ შემთხვევაში, ე.წ. „რეორგანიზაციის“ საფუძვლით პირის სამსახურიდან გაშვების დისკრიმინაციული მოტივები შეიძლება დაიფაროს და იქცეს ადმინისტრაციის მიერ უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად, შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის, რეორგანიზაციის, საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისა და არჩევანის დროს დამსაქმებელი ვალდებულია, იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს (იხ. სუსგ-ები: საქმე №ას-224-224-2018, 18 მაისი, 2018 წელი; საქმე №ას-1334-2021, 02 მარტი, 2022 წელი).

36. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკით, სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს როგორც ტოლფასი თანამდებობის არსებობის ფაქტი, ისე მიუთითოს, კონკრეტულად რომელია მანამდე არსებულის შესაბამისი თანამდებობა. აღნიშნული შესაძლებელია, გაირკვეს მოპასუხე საზოგადოების საშტატო ნუსხისა და შესაბამისი თანამდებობების ფუნქციური დატვირთვის გამოკვლევის შედეგად (იხ.: სუსგ-ები: საქმე №ას-890-857-2016, 9 ოქტომბერი, 2017 წელი; საქმე №ას-475-456-2016, 24 ივნისი 2016 წელი; საქმე №ას-1208-2018, 18 თებერვალი, 2021 წელი).

37. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზოგადად, პირვანდელი (ისევე, როგორც ტოლფასი) სამუშაო რომ დაკავებულია, დამსაქმებელმა უნდა ადასტუროს. მისივე მტკიცების საგანში შედის იმის დადასტურება, რომ მესამე პირი სადავო ადგილს იკავებს და ამ ფაქტის მიმართ კეთილსინდისიერია და სადავო პოზიციის მესამე პირის მხრიდან დაკავება ფორმალური არ არის და მხოლოდ რეალური საჭიროებიდან გამომდინარეობს (სუსგ №ას-543-2020, 24 თებერვალი, 2021 წელი).

38. განსახილველ საქმეზე საკასაციო სასამართლო იზიარებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მსჯელობას, რომ მოპასუხემ რეორგანიზაციის შედეგად მოსარჩელის თანამდებობიდან გათავისუფლების ლეგიტიმური საფუძვლის არსებობა სარწმუნოდ ვერ დაასაბუთა. მოსარჩელემ მიუთითა რა მის მიერ დაკავებული თანამდებობის შესაბამის პოზიციაზე, მოპასუხემ ვერ დაადასტურა, რომ შერწყმის შემდეგ შექმნილ სამსახურში არსებული თანამდებობის დაკავებას, მანამდე არსებულისაგან განსხვავებით, განსაკუთრებული უნარები ესაჭიროებოდა, რაც მოსარჩელეს არ აღმოაჩნდა. მოპასუხემ ვერ წარმოადგინა იმგვარი მტკიცებულება, რომელიც მოსარჩელის პროფესიული შესაძლებლობის ამგვარ შეფასებას მოიცავს. შესაბამისად, ბრძანება მოსარჩელის სამუშაოდან დათხოვნის თაობაზე უკანონოა.

39. აქვე საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის მასალებით მოსარჩელის მიერ სააგენტოს წერილობითი დასაბუთების 7-დღიანი ვადის დარღვევით ჩაბარების ფაქტი არ დასტურდება. ამდენად, მეორე კასატორის მიერ აღნიშნულ საკითხზე აპელირება საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობას ვერ გამოიწვევს.

40. სშკ-ის 38-ე მუხლის მერვე ნაწილის თანახმად, სასამართლოს მიერ, დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია, სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოპასუხე კომპანიაში მოსარჩელის აღდგენა ვერ ხერხდება, ამასთან, მოსარჩელე იმყოფებოდა დამსაქმებელთან უვადო შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობაში, სააპელაციო პალატამ მისი დარღვეული შრომითი უფლების აღდგენის ყველაზე ადეკვატურ ზომად მიიჩნია მისთვის კომპენსაციის მიკუთვნება. მართალია, კომპენსაცია, შეძლებისდაგვარად, უნდა უზრუნველყოფდეს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც გათავისუფლების შესახებ ბათილი ბრძანების შედეგად წარმოეშვა დასაქმებულს, მაგრამ მისი ოდენობა გონივრული უნდა იყოს და არცერთი მხარისათვის უსაფუძვლო გამდიდრების ობიექტურ წინაპირობებს არ უნდა ქმნიდეს (სსკ-ის 976-991 მუხლები) (იხ. სუსგ. №ას-787-736-2017, 10 ნოემბერი, 2017 წელი).

41. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ დასაქმებულის გათავისუფლების უკანონოდ ცნობის შემთხვევაში, როდესაც სამუშაოდან გათავისუფლების საფუძვლის უკანონოდ მიჩნევის მიუხედავად, ვერ ხერხდება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა (სამუშაოზე აღდგენა), დასაქმებულს უნდა მიეკუთვნოს კომპენსაცია. როდესაც უკანონოდ დათხოვნილი დასაქმებული შრომითი ხელშეკრულების ბათილად ცნობასა და უფლებებში აღდგენას ითხოვს, სასამართლომ თავად უნდა შეაფასოს მოსარჩელის უფლებრივი რესტიტუციის საუკეთესო გზა შემდეგი პრიორიტეტული თანმიმდევრობით, კერძოდ, თუ მოსარჩელის ინტერესი პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენაა, სასამართლომ დასაქმებულისა და დამსაქმებლის ორმხრივი პატივსადები ინტერესების დაცვით უნდა შეამოწმოს მითითებული მოთხოვნის საფუძვლიანობა და დაკმაყოფილების მიზანშეწონილობა. პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღდგენის მოთხოვნა საფუძვლიანია, თუ ხელშეკრულების შეწყვეტა უკანონოა, თუმცა აღნიშნული ავტომატურად არ იწვევს დასაქმებულის პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას, ვინაიდან, აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილება დამოკიდებულია მისი აღსრულების შესაძლებლობასა და ეფექტიანობაზე. სშკ-ი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა, რა დროსაც, გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ შრომით-სამართლებრივი კომპენსაცია ერთდროულად ფარავს იმ მატერიალურ დანაკარგს, რაც მხარემ უკანონოდ დათხოვნით განიცადა და რასაც იგი საშუალოდ შესატყვისი სამსახურის მოძებნამდე განიცდის, ასევე, იმ მორალურ ზიანს, რაც მას უკანონოდ დათხოვნით მიადგა. ამავდროულად, მხედველობაშია მისაღები უკანონოდ დათხოვნილი სუბიექტის ასაკი, კომპეტენცია, სამსახურის შოვნის პერსპექტივა, ოჯახური მდგომარეობა, სოციალური მდგომარეობა, ასევე, დამსაქმებლის ფინანსური მდგომარეობა და ა.შ (იხ. საქართველოს შრომის სამართალი და საერთაშორისო შრომის სტანდარტები, გვ. 272; სუსგ-ები: საქმე №ას-1623-2018, 29 იანვარი, 2019 წელი; საქმე №ას-792-2019, 18 თებერვალი, 2021 წელი; საქმე №ას-1772-2020, 12 მარტი, 2021 წელი).

42. კომპენსაციის განსაზღვრასთან დაკავშირებით, გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ ეს არის პასუხისმგებლობის ზომა, რაც ეკისრება დამსაქმებელს მუშაკის უკანონოდ დათხოვნისათვის და მანვე (კომპენსაციის ოდენობამ) უნდა უზრუნველყოს დასაქმებულის მინიმალური სოციალური გარანტიის შექმნა, რითაც კომპენსაცია განსხვავდება ზიანის ანაზღაურებისას პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენისგან. საგულისხმოა, რომ სშკ-ის 38.8 მუხლი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის ოდენობას. ამ მოცემულობაში, კომპენსაციის ოდენობა ყოველი კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით ხორციელდება (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკა შრომით სამართალში, 2017, გვ.96, ელ.რესურსი: < http://www.supremecourt.ge/files/upload-file/pdf/ertgvarovani-praktika-shromit-samartalshi.pdf.)

43. მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია ის გარემოება, რომ მოპასუხე კომპანიაში რეალურად განხორციელდა ორი სამსახურის შერწყმა და თანამდებობა, რომელიც მოსარჩელეს ეკავა, იმავე სახით ახალ სტრუქტურულ ერთეულში ვაკანტური არ იყო.

44. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილის დანაწესზე და განმარტავს, რომ დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლების ბრძანების უკანონოდ (ბათილად) ცნობის შემთხვევაში, ზემოაღნიშნულ ნორმაში მითითებულია დამსაქმებლის ვალდებულება, რომელიც რამდენიმე შესაძლებლობას მოიცავს, კერძოდ, შრომის კოდექსი დამსაქმებელს ავალდებულებს, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა, ხოლო, თუკი შეუძლებელია, მაშინ მომდევნო რიგითობით დადგენილი ვალდებულებების შესრულება (იხ. სუსგ საქმე №ას-951-901-2015, 29 იანვარი, 2016).

45. შესაბამისად, პირველმა კასატორმა დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია ვერ წარადგინა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იმ მსჯელობის საწინააღმდეგოდ, რომ, მართალია, მოსარჩელე უკანონოდ გათავისუფლდა სამუშაოდან, თუმცა მისი იმავე ან ტოლფას თანამდებობაზე აღდგენის კანონით დადგენილი წინაპირობები განსახილველ დავაში არ არსებობდა.

46. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მოპასუხეს შრომითი კომპენსაციის გადახდა მართებულად დააკისრა. კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისას კი, როგორც ზემოთ განიმარტა, სასამართლო ყოველთვის ხელმძღვანელობს კონკრეტული საქმის გარემოებებით.

47. მოცემულ შემთხვევაშიც სააპელაციო პალატამ მართლზომიერად შეაფასა მოსარჩელის მდგომარეობა, თანამდებობრივი სარგო, რომელსაც იგი გათავისუფლებამდე იღებდა და კომპენსაციის გონივრული ოდენობა დაადგინა, რაც შეესაბამება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას.

48. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასაბუთებას მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი დანამატის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით და მიიჩნევს, რომ ამგვარი დანამატის ხასიათი არ იძლევა დამსაქმებლისათვის მისი იძულებით გადასახდელად დაკისრების შესაძლებლობას, რადგან ხსენებული თანხა დასაქმებულს მიეცემა დამსაქმებლის მხრიდან, მხოლოდ მუშაკის მიმდინარე საქმიანობის შეფასების შედეგად შესაბამისი ნების გამოვლენის შემდეგ.

49. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველს არ წარმოადგენს პირველი კასატორის პრეტენზიები პირველი და სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოების მიერ საპროცესო მოქმედებების უკანონოდ განხორციელებასთან დაკავშირებით.

50. პირველმა კასატორმა სათანადოდ ვერ დაასაბუთა, სააპელაციო პალატის მიერ მოქმედი კანონმდებლობის დარღვევის ფაქტები საქმის განხილვისა და სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადების სხვა დროისათვის გადადების შესახებ.

51. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ სსსკ-ის 257-ე მუხლის პირველი ნაწილი სასამართლოს ანიჭებს უფლებამოსილებას, მიღებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი გამოაცხადოს როგორც იმავე სხდომაზე, ისე გადადოს აღნიშნული საპროცესო მოქმედება სხვა დროისათვის. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში დავა უნდა განეკუთვნებოდეს შედარებით რთულ კატეგორიათა რიგს, თუმცა კანონმდებელი არ განსაზღვრავს, კონკრეტულად რა სახის დავები შეიძლება ასეთად ჩაითვალოს და აღნიშნული საკითხის შეფასებას უშუალოდ სასამართლოს მიანდობს. პირველი საკასაციო საჩივარი კანონით დადგენილი ამ პროცედურის დარღვევის დამადასტურებელ დასაბუთებას არ შეიცავს.

52. დასაშვები საკასაციო პრეტენზია პირველმა კასატორმა ვერ წარმოადგინა ვერც იმ ნაწილში, რომელიც მოცემული საქმის არაგანსჯადი სასამართლოს მიერ განხილვას შეეხება.

53. სააპელაციო პალატამ მართებულად მიუთითა სსსკ-ის მე-16 მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სარჩელები სასამართლოს წარედგინება ხელშეკრულების შესრულების ადგილის ან იმ ადგილის მიხედვით, სადაც ხელშეკრულება უნდა შესრულებულიყო.

54. მოცემული დავა გამომდინარეობდა რა მხარეთა შორის შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობიდან, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მხედველობაში მიიღო მოპასუხე სააგენტოს იურიდიული სამყოფელი -ქალაქი თბილისი და მიიჩნია, რომ დავის ტერიტორიული განსჯადობის წესებით განსახილველად იგი უნდა გადასცემოდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს.

55. სააპელაციო პალატამ სწორად შეაფასა მოსარჩელის არგუმენტი სსსკ-ის 22-ე მუხლის განმარტებასთან დაკავშირებით, როდესაც მიუთითა, რომ საქმის წარმოებაში მიღების ფაქტი დავის განსჯადი სასამართლოს დადგენას უპირობოდ არ განსაზღვრავს. გასათვალისწინებელია მოპასუხე მხარის უფლებაც, განსხვავებული პოზიცია დააფიქსიროს განსჯადობის საკითხზე. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მართებულად მიიჩნია, რომ სარჩელის წარმოებაში მიღების ეტაპზე განსჯადობა ეჭვს არ იწვევს, ხოლო საქმეზე ისეთი საპროცესო ღონისძიებების განხორციელების შემდეგ, როგორიცაა წარდგენილი შესაგებლის შინაარსი, მტკიცებულებათა ერთობლივი შეფასება, სარჩელის მოთხოვნის მოდიფიცირება - დაზუსტება, გაზრდა, შემცირება, მოპასუხის შეცვლა, დადგენილი განსჯადობა შეიძლება შეიცვალოს. მსგავს შემთხვევაში კანონმდებელი დასაშვებად მიიჩნევს დავის არაგანსჯადი სასამართლოს მიერ განხილვას. ამდენად, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2015 წლის 11 მარტის განჩინება საქმის განსაჯადი სასამართლოსათვის გადაგზავნის თაობაზე კანონიერია.

56. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობას ვერ გამოიწვევს პირველი კასატორის მოსაზრება, რომ განსახილველ საქმეზე არსებობდა სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლეთა აცილების სსსკ-ის 31-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული ისეთი გარემოება, რომელიც ეჭვს იწვევს მოსამართლის მიუკერძოებლობაში.

57. აღნიშნული არგუმენტი პირველმა კასატორმა იმით დაასაბუთა, რომ დავის განხილვისას შეიცვალა მოსამართლეთა შემადგენლობა ერთერთი მოსამართლის უფლებამოსილების ამოწურვასთან დაკავშირებით, ზემოხსენებული მოსამართლის ხელახლა დანიშვნის პირობებში კი, მიზანშეწონილი იყო დავა დაბრუნებოდა კვლავ იმავე შემადგენლობას, რომელმაც თავის დროზე საქმე არსებითად მოისმინა.

58. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ამა თუ იმ კანონიერი საფუძვლის არსებობისას, როგორიცაა დავის განმხილველი მოსამართლის უფლებამოსილების ამოწურვა და სხვა შესაძლო ლეგიტიმური წინაპირობები, საქმეთა სხვა შემადგენლობისათვის გადაცემა სასამართლოს შიდა მენეჯმენტს განკუთვნილი საკითხია. შესაბამისად, ახალი უფლებამოსილებით მოსამართლის დანიშვნის შემდეგ მას წარმოებაში მანამდე არსებული დავები დაუბრუნდება განსახილველად თუ სხვა ახალი საქმეები დაეწერება, თავად მოსამართლის გადასაწყვეტი არ არის და ვერც მის მიკერძოებულობაზე ვერ მიუთითებს. ამდენად, პირველი კასატორის პრეტენზია მოსამართლის აცილებასა და დავის არაკანონიერი შემადგენლობის მიერ განხილვის თაობაზე დაუსაბუთებელია.

59. დაუშვებელია მეორე კასატორის არგუმენტი, რომ მას, როგორც სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულ პირს, მოსარჩელის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის გადახდა უკანონოდ დაეკისრა, რადგან სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით.

60. ამდენად, კანონის ზემოხსენებული დანაწესი ითვალისწინებს სასამართლო ხარჯების დაკისრებას წაგებული მხარისათვის მაშინაც, როდესაც ეს უკანასკნელი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია, როგორც ეს მოპასუხის შემთხვევაში მოხდა. მოცემულ საქმეზე კი, სარჩელი მოპასუხის წინააღმდეგ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. ამდენად, მასვე უნდა დაეკისროს შესაბამისი სასამართლო ხარჯებიც.

61. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს მეორე კასატორის მითითებას ვერც მოსარჩელის მხრიდან სააპელაციო პალატაში იურიდიული დახმარების შესახებ ხელშეკრულების, როგორც ახალი მტკიცებულების უკანონოდ, სასამართლოს მთავარ სხდომაზე წარდგენის შესახებ. უდავოა, რომ მოსარჩელე სარგებლობდა ადვოკატის მომსახურებით, შესაბამისად, იურიდიული მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯი მოპასუხეს დაეკისრებოდა იმის მიუხედავად, წარდგენილ იქნა თუ არა შესაბამისი ხელშეკრულება. ამავდროულად, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მითითებული გარემოება დავის სამართლებრივ ბედზე გავლენას ვერ მოახდენდა.

62. მოცემულ საქმეზე საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის ეტაპზე პირველი კასატორის წარმომადგენლის მხრიდან შესაგებლის შედგენა მნიშვნელოვანი დროისა და ინტელექტუალური რესურსის დახარჯვას არ მოითხოვდა, რაც უთუოდ უნდა იქნეს გათვალისწინებული წარმომადგენლის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრისას. შესაბამისად, დავის საგნის ღირებულებისა და კანონით განსაზღვრული ზღვრული პროცენტული ნიხრის გათვალისწინებით (სსსკ-ის 53-ე მუხლი), საკასაციო პალატას გონივრულ ოდენობად მიაჩნია, რომ მეორე კასატორს დაეკისროს მოწინააღმდეგე მხარის სასარგებლოდ წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის - 50 ლარის ანაზღაურება.

63. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა მართებულად გადაწყვიტეს სხვა საპროცესო ხარჯების საკითხიც, რის საწინააღმდეგოდ პირველი კასატორის მიერ წარმოდგენილი მოთხოვნა დაუსაბუთებელია.

64. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივრებს, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

65. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ პირველ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ 2020 წლის 13 მაისს №0 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 (სამასი) ლარის 70% – 210 (ორას ათი) ლარი, ხოლო მეორე კასატორს - მის მიერ 2020 წლის 12 აგვისტოს №71092 საგადახდო მოთხოვნით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1440 (ერთი ათას ოთხას ორმოცი) ლარის 70% – 1008 (ერთი ათას რვა) ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ.ნ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

3. ნ.ნ–ს (პ.ნ. ..... დაუბრუნდეს მის მიერ 2020 წლის 13 მაისს №0 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 (სამასი) ლარის 70% – 210 (ორას ათი) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150;

4. სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს (ს.კ. 202178927) დაუბრუნდეს მის მიერ 2020 წლის 12 აგვისტოს №71092 საგადახდო მოთხოვნით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 1440 (ერთი ათას ოთხას ორმოცი) ლარის 70% – 1008 (ერთი ათას რვა) ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150;

5. ნ.ნ–ის შუამდგომლობა სასამართლოსგარეშე ხარჯის დაკისრების თაობაზე ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს და სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს ნ.ნ–ის სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ საკასაციო სასამართლოში წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის ასანაზღაურებლად 50 ლარის გადახდა; დანარჩენ ნაწილში შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდეს;

6. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი