საქმე №ას-720-2021 15 მაისი, 2023 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნინო ბაქაქური (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ზურაბ ძლიერიშვილი, ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ა.კ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – ზ.კ–ძე, ი.ო–ი, დ.კ–ძე (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 აპრილის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ჩუქების ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების წილზე მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 20 აპრილის განჩინებით ა.კ–ძის (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „კასატორი“) სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც ზ.კ–ძის (შემდგომში - „პირველი მოსარჩელე“), ი.ო–ისა (შემდგომში - „მეორე მოსარჩელე“) და დ.კ–ძის (შემდგომში - „მესამე მოსარჩელე“) სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი 2011 წლის 3 ნოემბერს მოპასუხესა და ე.კ–ძეს შორის დადებული №111215994 და №111216058 ჩუქების ხელშეკრულებები ¾ ნაწილში და ამბროლაურის რაიონის სოფელ ........ მდებარე ორი უძრავი ქონების: ს/კ №........და ს/კ №........ ¼ ნაწილის მესაკუთრედ ცნობილი იქნა პირველი მოსარჩელე, ¼ ნაწილის მესაკუთრედ ცნობილი იქნა მეორე მოსარჩელე და ¼ ნაწილის მესაკუთრედ ცნობილი იქნა მესამე მოსარჩელე.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. 16.10.01 წლის მიწის (უძრავი ქონების) სააღრიცხვო ბარათის მიხედვით, ამბროლაურში, ........ მდებარე 0.105 ჰა დაზუსტებული ფართობის მესაკუთრედ აღრიცხულია ე.კ–ძის ოჯახი. უფლების დამდგენი დოკუმენტია სასოფლო- სამეურნეო დანიშნულების მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი №683;

2.2. 8/10/2011 წლის ამონაწერებით საჯარო რეესტრიდან, ამბროლაურის რაიონის სოფელ ........ მდებარე 651 კვ.მ. დაზუსტებული ფართის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სახლი, საერთო ფართით 273.569 კვ.მ. (ნაკვეთის წინა №.....), ასევე, 1002 კვ.მ. დაზუსტებული ფართობის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი (ნაკვეთის წინა №......) საკუთრების უფლებით აღრიცხულია ე.კ–ძის ოჯახის სახელზე. უფლების დამდგენი დოკუმენტია სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი №683;

2.3. 2011 წლის 3 ნოემბერს N111216058 და N111215994 ჩუქების ხელშეკრულებების საფუძველზე ე.კ–ძემ მოპასუხეს აჩუქა ამბროლაურის რაიონის სოფელ ........ მდებარე 1002 კვ.მ. დაზუსტებული ფართობის მიწის ნაკვეთი, აგრეთვე, 651 კვ.მ. დაზუსტებული ფართობის მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სახლი, საერთო ფართით 273.569 კვ.მ.; აღნიშნული ხელშეკრულებების საფუძველზე განხორციელდა საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში;

2.4. 2011 წლის 3 ნოემბრის N111216058 და N111215994 ჩუქების ხელშეკრულებების გაფორმებისას უძრავი ქონების გასხვისების თაობაზე მოსარჩელეთა სანოტარო წესით დამოწმებული თანხმობები წარდგენილი არ ყოფილა. მოსარჩელე მხარის მიერ მითითებული აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება სასამართლო სხდომაზე დაადასტურა თავად მოპასუხე მხარემ;

2.5. 19/10/2017 წლის ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, ამბროლაურის რაიონის სოფელ ........ მდებარე 651.00 კვ.მ. დაზუსტებული ფართობის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი და 273.57 კვ.მ. საერთო ფართის N01 შენობა-ნაგებობა (საკადასტრო კოდი ........) საკუთრების უფლებით აღრიცხულია მოპასუხის სახელზე. უფლების დამდგენი დოკუმენტია ჩუქების ხელშეკრულება N111215994, დამოწმების თარიღი: 03/11/2011, ნოტარიუსი ლ. კანდელაკი. 2011 წლის 11 აპრილის ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან დასტურდება, რომ მოპასუხის საკუთრებად ასევე რეგისტრირებულია 1002 კვ.მ. მიწის ნაკვეთი, მდებარე ამბროლაურის რაიონის სოფელ ........;

2.6. საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის ქუთაისის ცენტრალური არქივის მიერ 2013 წლის 30 სექტემბერს გაცემული NAA2013038485-03 საარქივო ცნობის თანახმად, ქუთაისის ცენტრალურ არქივში დაცული ამბროლაურის რაიონის ხვანჭკარას საკრებულოს 1997-2000 წლების საკომლო წიგნში კომლის უფროსად ჩაწერილია ე. ს. ასული კ–ძე. კომლის შემადგენლობაში ირიცხებიან: ე.ს.ასული კ–ძე - ოჯახის უფროსი; ზ. ნ. ძე კ–ძე - შვილი; ი.ვ. ასული ო–ლი - რძალი, დ.ზ. ძე კ–ძე - შვილიშვილი. კომლს პირად საკუთრებაში ერიცხება საცხოვრებელი სახლი, საერთო (სასარგებლო) ფართით 140 კვ.მ. და 0,56 ჰექტარი მიწის ნაკვეთის ფართობი. ამავე საკრებულოს 2001-2005 წლების საკომლო წიგნში კომლის უფროსად ჩაწერილია ე.კ–ძე. კომლის შემადგენლობაში ირიცხებიან: ე.კ–ძე - ოჯახის უფროსი; პირველი მოსარჩელე - შვილი; მეორე მოსარჩელე - რძალი; მესამე მოსარჩელე - შვილიშვილი. კომლს პირად სარგებლობაში ერიცხება 1955 წელს აგებული საცხოვრებელი სახლი, საერთო (სასარგებლო) ფართით 80 კვ.მ. და მიწის ნაკვეთის ფართობი - 5630 კვ.მ.;

2.7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 06 აპრილის სასამართლო სხდომაზე მოპასუხემ დაადასტურა მოსარჩელეების 1993 წლამდე (საკოლმეურნეო კომლების გაუქმებამდე) სადავო მისამართზე ცხოვრების ფაქტი (იხ. 06.04.2021 წლის სხდომის ოქმი, 11:33:56-11:35:25 წთ.).

3. სააპელაციო პალატის განმარტებით, „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწების რეფორმის შესახებ’’ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის N48 დადგენილების პრაქტიკული განხორციელების დამატებით ღონისძიებათა თაობაზე“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის N128 დადგენილების მე-2 მუხლის თანახმად, „საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების გადაცემა განხორციელდა 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით“. ამასთან, „საქართველოს რესპუბლიკაში მიწის რეფორმის პირველი ეტაპის განხორციელების ღონისძიებებისა და საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის N48 და 6 თებერვლის N128 დადგენილებებში ნაწილობრივ ცვლილებათა და დამატებათა შეტანის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 10 მარტის N290 დადგენილების მე-6 პუნქტით შეიცვალა საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის N128 დადგენილების პირველი პუნქტი და დაწესდა საკუთრებაში, მფლობელობასა და სარგებლობაში გადასაცემი საკარმიდამო მიწის ზღვრული ნორმები. კერძოდ, სოფლად მუდმივად მცხოვრები და სოფლის მეურნეობაში დასაქმებული მოქალაქეებისათვის და სოფლად მუდმივად მცხოვრები სოფლის მეურნეობის სპეციალისტებისათვის ბარისა და ზეგნის რაიონებში - 1 ჰექტარამდე, ხოლო იმ რაიონებში, სადაც ამის შესაძლებლობაა - 1,25 ჰექტარამდე. მინისტრთა კაბინეტის აღნიშნული დადგენილებების საფუძველზე, 1992 წელს საქართველოში დაიწყო მიწის რეფორმა, რომლის შედეგად ფიზიკურ პირებს საკუთრებაში გადაეცათ მათ კანონიერ სარგებლობაში არსებული და დამატებით გამოყოფილი სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ფართი. ამასთან, „საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეთათვის სარგებლობაში გადაცემულ მიწის ნაკვეთებზე დოკუმენტაციის გაფორმების რეგულირების შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 28 ივნისის N503 დადგენილებით დამტკიცდა მოქალაქეთათვის სარგებლობაში გამოყოფილი მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის ფორმა, ამ დადგენილების მე-2 პუნქტით დადგინდა, რომ მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი წარმოადგენდა მიწათსარგებლობის უფლების დამადასტურებელი სახელმწიფო აქტის გაცემისა და საცხოვრებელი სახლის დაპროექტება-მშენებლობის ერთადერთ საფუძველს. ამდენად, მიღება-ჩაბარების აქტი წარმოადგენდა მიწაზე საკუთრების უფლების დამდგენ დოკუმენტს.

4. პალატამ აღნიშნა ისიც, რომ „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილებით საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებზე კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში რიცხული საკარმიდამო, საბარე და სააგარაკო მიწები უსასყიდლოდ გადადიოდა მათ კერძო საკუთრებაში. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის №128 დადგენილების მეორე პუნქტით დადგინდა, რომ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთების გაცემა უნდა განხორციელებულიყო 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით. 1992 წლის 1 იანვრის შემდეგ გაყრის შედეგად წარმოქმნილი ახალი კომლები დაკმაყოფილდნენ ამ მიზნით მიწის სარეზერვო ფონდის შექმნის შემდეგ. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 24 თებერვლის №148 დადგენილებით დამტკიცებული დებულების მე-13 პუნქტის შესაბამისად, მიღება-ჩაბარების აქტების საფუძველზე მიწის ნაკვეთი გადაეცემოდა ოჯახის ერთ-ერთ სრულწლოვან წევრს, რაც იმას ნიშნავდა, რომ, მიუხედავად ქონების ოჯახის მხოლოდ ერთი სრულწლოვანი წევრისათვის გადაცემისა, აღნიშნულ ქონებაზე უფლებას იძენდნენ ოჯახის სხვა წევრებიც. ამ მიმართებით არსებითი მნიშვნელობა ენიჭებოდა იმ ფაქტს, რომ ნორმატიული აქტით დადგენილი პერიოდისათვის, კერძოდ, 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, პირი ოჯახის წევრად უნდა ყოფილიყო რეგისტრირებული (აღრიცხული). ამავე ნორმატიული ბაზიდან გამომდინარე, აღნიშნულ ფაქტს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭებოდა, რადგან დამოუკიდებელ ოჯახად გასულ და რეგისტრირებულ ოჯახს უფლება წარმოეშობოდა, სხვა ადგილას მიეღო ასევე ქონება მიღება-ჩაბარების აქტით. შესაბამისად, ზემოაღნიშნული ნორმატიული წყაროს მიზანი იყო ოჯახების მფლობელობასა და სარგებლობაში არსებული მიწების დაკანონება, ამდენად, აღნიშნული პერიოდისათვის ოჯახის ერთ-ერთი სრულწლოვანი წევრის სახელზე მიღება-ჩაბარების აქტით გადაცემულ ქონებაზე საკუთრების უფლებას იძენდა ამავე ოჯახის ყველა ის წევრი, რომელსაც სხვა მიწის ნაკვეთის მიღებაზე უფლება არ გააჩნდა, მიუხედავად იმისა, აპირებდა თუ არა იგი აღნიშნული უფლების რეალიზებას. პალატამ ასევე განმარტა, რომ საკომლო ქონებასთან დაკავშირებული სამართლებრივი ურთიერთობები წესრიგდებოდა 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსით, რომლის 122-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება კომლის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა. აღნიშნული კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად კი, კომლის ყველა წევრს, მათ შორის - არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც, თანაბარი წილი ეკუთვნოდა.

5. სასამართლომ მიუთითა საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის ქუთაისის ცენტრალური არქივის მიერ 2013 წლის 30 სექტემბერს გაცემულ NAA2013038485-03 საარქივო ცნობასა (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.6 ქვეპუნქტი) და 16.10.01 წლის მიწის (უძრავი ქონების) სააღრიცხვო ბარათზე (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.1 ქვეპუნქტი) და აღნიშნა, რომ ხსენებული დოკუმენტების მიხედვით მოსარჩელეების სადავო მისამართზე რეგისტრაცია 1997 წლით თარიღდება, ხოლო უფრო ადრინდელ ცნობებში ოჯახის წევრების იდენტიფიცირება ვერ ხერხდება. პალატის მითითებით, პირდაპირი და უტყუარი მტკიცებულება იმისა, რომ საკოლმეურნეო კომლის გაუქმებამდე, 1992 წლის მდგომარეობით, მოსარჩელეები ცხოვრობდნენ ე.კ–ძესთან ერთად და ეწეოდნენ ერთიან საოჯახო მეურნეობას, არ იკვეთება. თუმცა, სააპელაციო სასამართლოში 2021 წლის 06 აპრილს გამართულ სასამართლო სხდომაზე თავად მოპასუხე მხარემ დაადასტურა მოსარჩელეების ჯერ კიდევ 1991 წლის მდგომარეობით სადავო მისამართზე ცხოვრების ფაქტი. კერძოდ, მოპასუხის განმარტებით, მოსარჩელეები შვილის - მესამე მოსარჩელის დაბადების დროისათვის (1991წ.) ცხოვრობდნენ ამბროლაურის რაიონის სოფელ ........, შემდგომ გადავიდნენ საცხოვრებლად თერჯოლაში, როდესაც ბავშვი დაახლოებით 2-3 წლის იყო, სკოლაში დავითი შევიდა თერჯოლაში, შემდგომ კი საბერძნეთში წავიდნენ საცხოვრებლად (იხ. 06.04.2021 წ. სასამართლო სხდომის ოქმი - 11:33:56-11:36:44 წთ.). ხსენებული განმარტებისა და საქმეში წარმოდგენილი მიწის (უძრავი ქონების) სააღრიცხვო ბარათების ურთიერთშეჯერებით კი პალატას შეექმნა დასაბუთებული ვარაუდის საფუძველი, რომ მოსარჩელეები არიან 2014 წლის 3 მარტს გარდაცვლილი ე.კ–ძის კომლის წევრები.

6. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საკომლო ქონებაზე მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების არსებობა, რაც საფუძველს აცლიდა მოპასუხის შედავებას დავის მიმართ მოსარჩელე მხარის იურიდიული ინტერესის არარსებობასთან დაკავშირებით.

7. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, დადგენილია, რომ მოპასუხეს 2011 წლის 3 ნოემბერს N111216058 და N111215994 ჩუქების ხელშეკრულებების საფუძველზე საკუთრებაში გადაეცა ამბროლაურის რაიონის სოფელ ........ მდებარე 651.00 კვ.მ. ფართის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, მასზე არსებული საცხოვრებელი სახლი და დამხმარე სათავსოები, საერთო ფართით 277.569 კვ.მ., ასევე, სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი დაზუსტებული ფართით 1002.00 კვ.მ.; ამავდროულად, დადგენილია, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლებას ასევე ფლობენ მოსარჩელეები, როგორც ე.კ–ძის კომლის წევრები, ხოლო ჩუქების გარიგებების გაფორმებისას მათი სანოტარო წესით დამოწმებული თანხმობები წარდგენილი არ ყოფილა. პალატამ მიუთითა, რომ აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება წარმოადგენს 2011 წლის 3 ნოემბრის N111216058 და N111215994 ჩუქების ხელშეკრულებების ნაწილობრივ ბათილად ცნობის საფუძველს, რამდენადაც სადავო ხელშეკრულებებით განიკარგა კომლის ქონებიდან მოსარჩელეთა კუთვნილი წილი მათი თანხმობის გარეშე და შეილახა მათი უფლებები და ინტერესები, თანახმად სსკ-ის 54-ე და 59-ე მუხლებისა. შესაბამისად, პალატის შეფასებით, მოპასუხის აპელირება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მხრიდან კანონით დადგენილი წესით გაფორმებული ჩუქების ხელშეკრულება გაუქმდა მისი შინაარსის ანალიზისა და შეჯერების გარეშე, უსაფუძლო და დაუსაბუთებელი იყო.

8. სააპელაციო პალატამ იმსჯელა ასევე მოპასუხის მიერ გასაჩივრებულ საოქმო განჩინებებზე.

9. სასამართლომ აღნიშნა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 06 თებერვლის მოსამზადებელ სხდომაზე მოპასუხის წარმომადგენელმა დააყენა შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ, რომლის დაკმაყოფილებაზეც სასამართლოს მხრიდან ეთქვა უარი იმ მოტივით, რომ წინამდებარე შემთხვევაში დავა იმავე მხარეთა შორის იმავე დავის საგანზე განხილული არ ყოფილა არსებითად, ამბროლაურის რაიონულმა სასამართლომ სარჩელი წარმოებაში არ მიიღო განსჯადობის გამო, რაც არ გულისხმობს სასარჩელო მოთხოვნის განხილვას, მასზე არსებითად მსჯელობას და გადაწყვეტილების გამოტანას, აღნიშნული კი შუამდგომლობაში მითითებული საფუძვლით საქმეზე წარმოების შეწყვეტის წინაპირობას არ წარმოადგენდა.

10. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 09 მარტის სასამართლოს მოსამზადებელ სხდომაზე მოპასუხის წარმომადგენელმა კვლავ დააყენა შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეწყვეტის თაობაზე, ასევე დააყენა შუამდგომლობები საქმეში მესამე პირებად პირველი მოსარჩელის დების ჩართვის თაობაზე, რაზეც სასამართლომ უარი უთხრა იმაზე მითითებით, რომ მხარეთა არასათანადოობა არ წარმოადგენს საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძველს, ხოლო დავის საგნისა და მის მიმართ მოსარჩელეთა მხრიდან იურიდიული ინტერესის არსებობა-არარსებობის საფუძვლის შემოწმება სასამართლოს კომპეტენციაა საქმის არსებითი განხილვის ფარგლებში. მესამე პირების საქმეში ჩართვასთან დაკავშირებით კი სასამართლომ მიუთითა მხარეს, რომ მესამე პირებს დავის საგნის მიმართ რეალური დაინტერესება უნდა გააჩნდეთ, სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება უნდა შეეხებოდეს მათ კანონიერ ინტერესებსა და უფლება-მოვალეობებს, წინამდებარე დავის საგნის გათვალისწინებით კი მოპასუხე მხარის წარმომადგენელმა ვერ დაასაბუთა, თუ კონკრეტულად რა ინტერესსა და უფლება-მოვალეობას შეიძლებოდა შეხებოდა სარჩელზე სასამართლოს მიერ სამომავლოდ მიღებული გადაწყვეტილება.

11. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 27 სექტემბრის სასამართლოს მთავარ სხდომაზე მოპასუხის წარმომადგენელმა დააყენა მოსამართლის აცილების შუამდგომლობა და მიუთითა, რომ სასამართლოს მხრიდან იკვეთებოდა საქმის შედეგის მიმართ დაინტერესება, რამდენადაც მან არაერთგზის უგულებელყო მოპასუხე მხარის შუამდგომლობები და უსაფუძვლოდ არ დააკმაყოფილა ისინი, ასევე მოუსპო მხარეს დამატებით შუამდგომლობების წარდგენის შესაძლებლობა. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მოპასუხის წარმომადგენლის მიერ დაყენებული აცილების დაკმაყოფილებაზე უარი თქვა და მხარეს განუმარტა, რომ სასამართლოს მიერ მიღებული, კანონით გათვალისწინებული პროცესუალური გადაწყვეტილებები, თუნდაც ისინი არ იყოს მისაღები რომელიმე მხარისთვის, ვერ გახდება მოსამართლის აცილების საფუძველი და ვერც მოსამართლის საქმის შედეგით დაინტერესების ობიექტურ საფუძვლად შეიძლება აღიქმებოდეს, მით უფრო მაშინ, როდესაც მხარეს აქვს შემაჯამებელ გადაწყვეტილებასთან ერთად მათი გასაჩივრების შესაძლებლობა.

12. პალატის მითითებით, ვინაიდან სააპელაციო საჩივრით შედავებული საოქმო განჩინებების მიმართ პრეტენზიები მხოლოდ ფორმალურ ხასიათს ატარებდა, ხოლო სააპელაციო სასამართლოში გამართულ სხდომებზე მოპასუხეს მათზე დამატებით ყურადღება არ გაუმახვილებია და დეტალურად არ ჩამოუყალიბებია და გაუშლია, თუ რა ფაქტობრივ და სამართლებრივ გარემოებებს ეფუძნება მისი პოზიცია, შედავება საოქმო განჩინებების გაუქმების ნაწილში დაუსაბუთებლად და უსაფუძვლოდ უნდა ყოფილიყო მიჩნეული, მით უფრო, როდესაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მხრიდან მოპასუხის მიერ დაყენებულ შუამდგომლობებზე უარი აბსოლუტურად არგუმენტირებული იყო.

13. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

14. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

15. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

16. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

17. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

18. საკასაციო საჩივრის თანახმად:

18.1. სააპელაციო სასამართლომ ნაწილობრივ ბათილად ცნო ჩუქების ხელშეკრულება. ¼ ნაწილის მესაკუთრედ ცნო პირველი მოსარჩელე, ¼ ნაწილის მესაკუთრედ - მისი არარეგისტრირებული მეუღლე, მეორე მოსარჩელე და ¼ ნაწილის მესაკუთრედ - მათი შვილი, მესამე მოსარჩელე, რომელიც ე.კ–ძის საკოლმეურნეო წიგნში 1997 წელს ჩაწერისას იყო მცირეწლოვანი - 6 წლის, რაც უპრეცედენტო შემთხვევაა, რადგან უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში უფლების რეგისტრაციის გარეშე, ნივთზე საკუთრების მიკუთვნება დაუშვებელია;

18.2. მოსარჩელეთა ერთადერთი დასაყრდენია 30.09.2013წ. NAA2013038485-03 საარქივო ცნობა, რომლიდანაც ცხადად დასტურდება, რომ ე.წ. მოსარჩელეები რეგისტრირებულნი არიან 1997-2000წ. და 2001-2006წ. საკომლო წიგნში, რაც ვერ იქნება ნივთზე უფლებისდამდგენი დოკუმენტი, ვინაიდან „სახელმწიფო ქონების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის „პ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკომლო წიგნი არის ადმინისტრაციული ერთეულის ტერიტორიულ საზღვრებში კომლების და მათში პირთა რაოდენობის ამსახველი ჟურნალი, რომელიც ადასტურებს ამ პირთა კონკრეტულ დასახლებულ პუნქტში ცხოვრებისა და კომლის წევრად ყოფნის ფაქტს. საჯარო რეესტრის მონაცემებიდან ნივთზე უფლებისდამდგენი დოკუმენტის უგულებელყოფა ამტკიცებს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მხრიდან არ იქნა შემოწმებული სარჩელის მიღების წინაპირობები, რითაც უხეშად დაირღვა სსსკ-ის 178-ე მუხლი;

18.3. მიუხედავად საქმის წარმოების შეწყვეტის შესახებ კასატორის 09.09.2020წ. განცხადებისა, სასამართლომ საოქმო განჩინებით არ დააკმაყოფილა შუამდგომლობა და გააგრძელა საქმის განხილვა. ამ განცხადების დანართი N1 - საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 10 თებერვლის N27501 წერილით დასტურდება, რომ უძრავ ნივთზე უფლებათა რეესტრის მონაცემებით, უძრავ ნივთზე, მდებარე: ამბროლაურის რაიონის სოფ. ........, საკადასტრო კოდი: ......, დაზუსტებული ფართობი: 650.00 კვ.მ., მიმდინარე პერიოდზე აქტიური საკადასტრო კოდი: N....., 16/10/2001 წლიდან 04/11/2011 წლამდე რეგისტრირებული იყო ე.კ–ძის ოჯახის საკუთრების უფლება. კონკრეტული პირების, ოჯახის წევრების მაიდენტიფიცირებელი მონაცემები სარეგისტრაციო ჩანაწერში მითითებული არ არის, რაც უტყუარი დადასტურებაა იმისა, რომ ე.კ–ძე ერთპიროვნული მესაკუთრე იყო. ეს საქმის შეწყვეტის საფუძველი იყო, მაგრამ მოსამართლემ მოთხოვნა არ დააკმაყოფილა;

18.4. კასატორმა ზემოაღნიშნულ განცხადებას დაურთო საკუთარი დების: ნ.ს–ძის, მ.თ–ძის, ა.ბ–ძის ნოტარიულად დამოწმებული ერთობლივი განცხადება, ასევე მ.კ–ძის საბერძნეთის რესპუბლიკაში საქართველოს კონსულის დამოწმებული განცხადება, რომლითაც ითხოვდნენ მესამე პირებად ჩართვას. კასატორმა ითხოვა საქმეში დასახელებული პირების ჩართვა მესამე პირებად, დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე. მაგრამ სასამართლომ 09.09.2020წ. საოქმო განჩინებით არ დააკმაყოფილა განცხადება. სააპელაციო სასამართლოც ავტომატურად მისი თანამოაზრე გახდა, რადგან აღნიშნული უკანონო და დაუსაბუთებელი საოქმო გადაწყვეტილებების შემოწმებაც არ ისურვა და დაკმაყოფილდა შემაჯამებელ გადაწყვეტილებაში შენიშვნის გაკეთებით, რაც უხეში დარღვევაა. გარდა იმისა, რომ ნივთზე უფლებისდამდგენი დოკუმენტის გარეშე არაუფლებამოსილი პირების სარჩელი იქნა განხილული, სასამართლომ საქმის განხილვაში არ ჩააბა მხარეებთან თანაბარი უფლებების მქონე მესამე პირები, მაშინ როდესაც მათი ჩაბმის მიზანს საქმის ყოველმხრივი განხილვა და პროცესის ეკონომიურობა წარმოადგენდა, რითაც უხეშად დაირღვა დასახელებული პირებისა და კასატორის სამართლიანი სასამართლოს ფუნდამენტური უფლება, რაც მოსამართლე ჩოგოვაძის უპირობოდ აცილების საფუძველი იყო;

18.5. 16/09/2020წ. მოტივირებული განცხადებით, სსსკ-ის 31.1 მუხლის „დ“ ქვეპუნქტისა და 33-ე მუხლის მე-2 წინადადების საფუძველზე, კასატორმა ითხოვა განსახილველი საქმიდან მოსამართლის აცილება, მაგრამ საოქმო განჩინებით უარი ეთქვა. სააპელაციო სასამართლომ კი ამ განჩინების კანონიერებაზე საერთოდ არ იმსჯელა. მეტიც, გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში შენიშვნებშიც არ მოიხსენა. მოსამართლე, რომელმაც შეგნებულად უარყო ნივთზე უფლებისდამდგენი დოკუმენტი, ნივთზე უფლების არმქონე პირების სასარგებლოდ გაიზიარა მათი წერილობითი თანხმობების აუცილებლობა, არ ჩართო მესამე პირები, უგულებელყო ნოტარიუსის საქმიანობა, განხილვის საგნადაც არ გახადა სანოტარო აქტი, პირად შეხედულებებს მიანიჭა უპირატესობა, თანასაკუთრების წარმოშობის საფუძვლად ტერმინი - ოჯახი ჩათვალა, არის პირდაპირ დაინტერესებული საქმის შედეგით;

18.6. ე.კ–ძემ საკუთრების უფლება დაარეგისტრირა რეფორმასთან დაკავშირებული პირთა სიის მიხედვით და არა კომლის ჩანაწერით. მოსარჩელეებს მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების N683 აქტი და მის მიხედვით საკუთრების უფლების რეგისტრაცია ეჭვქვეშ არ დაუყენებიათ არც მაშინ და არც შემდგომ იმის გამო, რომ აღნიშნულ დოკუმენტში არ იყო დაფიქსირებული მათი უფლების საიდენტიფიკაციო მონაცემები. იმაზე აპელირება, რომ ქონების განკარგვისთვის მათი თანხმობები საჭირო იყო, უკანონოა;

18.7. საქართველოს იუსტიციის მინისტრის 31/12/2019წ. N487 ბრძანებით დამტკიცებული, „საჯარო რეესტრის შესახებ“ ინსტრუქციის მე-40 მუხლის პირველი პუნქტით დადგენილია, რომ კომლის წევრის (წევრების) მართლზომიერ მფლობელობაში (სარგებლობაში) არსებულ მიწის ნაკვეთზე საკუთრების უფლება რეგისტრირდება საკომლო წიგნიდან ამონაწერის საფუძველზე, რომელიც უნდა შეიცავდეს კომლის წევრთა და კომლის ქონებრივი მდგომარეობის შესახებ ინფორმაციას ბოლო მონაცემებით, მაგრამ არაუგვიანეს 2007 წლის 20 სექტემბრისა. ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, უძრავ ნივთზე კომლის წევრთა საერთო საკუთრების უფლება რეგისტრირდება ისე, რომ რეგისტრირებულ მონაცემებში თანამესაკუთრედ მიეთითება კომლის ყველა წევრი და აღინიშნება მათი საერთო საკუთრების შესახებ. იმ შემთხვევაში, თუ სააგენტოს არ წარედგინება კომლის ყველა წევრის პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტის ასლი, უძრავ ნივთებზე უფლებათა რეესტრში დარეგისტრირდება კომლის მხოლოდ იმ წევრების საკუთრების უფლება, რომელთა პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტის ასლ(ებ)ი იქნება წარდგენილი, ხოლო კომლის დანარჩენ წევრებთან დაკავშირებით გაკეთდება მითითება თანამესაკუთრის არსებობის თაობაზე;

18.8. მხარეთა განმარტებები და სურვილები ვერ გააქარწყლებს სსკ-ის 311-ე მუხლის დათქმას, რომ ნივთზე უფლება დგინდება მხოლოდ საჯარო რეესტრის მონაცემებიდან. შესაბამისად, საარქივო ამონაწერი, როგორც საკომლო წიგნიდან კომლის წევრების შემადგენლობაზე ინფორმაცია, კომლის ქონებაზე უფლების დამადასტურებელ სათანადო მტკიცებულებას არ წარმოადგენს;

18.9. სააპელაციო სასამართლომ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს 2016 წლის 10 თებერვლის N27501 წერილი რომლითაც დასტურდება, რომ 16/10/2001 წლიდან 04/11/2011 წლამდე რეგისტრირებული იყო ე.კ–ძის ოჯახის საკუთრების უფლება და კონკრეტული პირების, ოჯახის წევრების მაიდენტიფიცირებელი მონაცემები სარეგისტრაციო ჩანაწერში მითითებული არ იყო, საერთოდ არ გაიზიარა, რაც ამტკიცებს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მნიშვნელოვან მტკიცებულებას შეფასება არ მისცა;

18.10. ორივე სასამართლოს არაობიექტურობაზე მიანიშნებს მათი მხრიდან სსსკ-ის 131-ე მუხლზე დაყრდნობით, თანხმობის არარსებობაზე კასატორის ნათქვამის აღიარებად ჩათვლა. ამ ნორმის საფუძველზე, მხარე შეიძლება ადასტურებდეს რაიმე კონკრეტულ ფაქტს, მაგრამ ამ შემთხვევაში აღიარება რომ არსებობდეს, უნდა მოხდეს ზუსტად იმ ფაქტის დადასტურება, რომელზედაც მოწინააღმდეგე მხარე აფუძნებს თავის მოთხოვნას. შესაბამისად, სხვა ნებისმიერი გარემოების დადასტურებას კანონმდებლობა არ მიიჩნევს აღიარებად;

18.11. რაც შეეხება ხანდაზმულობის ვადის საკითხს, მისი მოქმედება დაიწყო 2001 წლის 18 იანვრიდან, როდესაც ე.კ–ძის საკუთრება აღირიცხა მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების №683 აქტით. ეს ადმინისტრაციული ხელშეკრულებაა და მისი გასაჩივრების ვადა, როგორც უძრავ ქონებასთან დაკავშირებით, ექვსი წელია. სარჩელი წარდგენილი იქნა 2014 წელს. შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა გასულია;

18.12. ორივე ინსტანციის სასამართლომ ნოტარიულად დადასტურებული ჩუქების ხელშეკრულება, როგორც სანოტარო აქტი, შეფასების გარეშე დატოვა. სასამართლომ არ იმსჯელა იმაზე, რამდენად გამართლებულია ჩუქების ხელშეკრულების ბათილობა სანოტარო აქტის ბათილობის გარეშე. ჩუქების ხელშეკრულება ნოტარიუსმა დაადასტურა, რაც მხარეთა ნების გამოვლენის ავტონომიურობასა და ხელშეკრულების შინაარსის კანონიერებას ადასტურებს. სააპელაციო სასამართლოს არ ჰქონდა ნოტარიუსის დაკნინების უფლება;

18.13. „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“ საქართველოს კანონის 4.5 მუხლის თანახმად, საკომლო მეურნეობა ითვალისწინებს რეგისტრაციას საადგილმამულო წიგნში (საჯარო რეესტრში). მითითებული ნორმის იმპერატიული მოთხოვნის თანახმად, საკომლო მეურნეობის ოჯახის წევრთა საერთო საკუთრებად მიჩნევისათვის თითოეული მათგანი საადგილმამულო წიგნში უნდა იყოს საკომლო მეურნეობის თანამესაკუთრედ რეგისტრირებული. ასეთი რეგისტრაცია ბუნებაში არ არსებობს;

18.14. სააპელაციო სასამართლომ არ შეაფასა, პირველ მოსარჩელესთან არარეგისტრირებულ ქორწინებაში მყოფ მეორე მოსარჩელეს რამდენად ჰქონდა მოთხოვნის აღძვრის უფლება და რა მატერიალურ-სამართლებრივი ინტერესი გააჩნდა სადავო ქონების მიმართ, მით უფრო, იმ პირობებში, როდესაც საქმის მასალებიდან არ დასტურდება მისი უფლება სადავო ქონებაზე;

18.15. სააპელაციო სასამართლომ არ შეაფასა მესამე მოსარჩელის მდგომარეობაც, რომელიც დაიბადა 1991 წელს. შესაბამისად, ის ძველი სამოქალაქო კოდექსის მოქმედების შეწყვეტისას, 1997 წელს იყო ექვსი წლის. 18/01/2001 წელს მიწის სააღრიცხვო ბარათში მესაკუთრედ ე.კ–ძის აღრიცხვისას იგი იყო 10 წლის ანუ მესამე მოსარჩელე იყო მცირეწლოვანი და არა -არასრულწლოვანი. შესაბამისად, მასზე ძველი სამოქალაქო კოდექსის გავრცელება და მის მიხედვით მისთვის ¼ წილის გამოყოფა ზღვარს გადასული ცინიზმია;

18.16. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეები ე.კ–ძის კომლში ჩაეწერნენ 1997 წელს, მაგრამ შეფასების გარეშე დატოვა და არ დაასაბუთა, მათ როგორ აქვთ კავშირი იმ საკოლმეურნეო კომლთან, რომელიც საქართველოში არსებობდა 1993 წლამდე;

18.17. სააპელაციო სასამართლომ ნოტარიუსის მესამე პირად არჩართვაზე არაფერი მიუთითა, მაშინ როდესაც სააპელაციო საჩივრის შუამდგომლობების გრაფაში კასატორმა მოითხოვა, რომ მესამე პირად ჩართული ყოფილიყო ნოტარიუსი ლ.კ–კი. ნოტარიუსს უნდა მიეცეს საშუალება დაიცვას კანონით გარანტირებული ნოტარიუსის უფლებები.

19. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეები ითხოვენ ჩუქების ხელშეკრულებების ბათილად ცნობასა და სადავო უძრავ ნივთებზე (საკომლო ქონება) მოსარჩელეების თანამესაკუთრეებად აღიარებას.

20. საკასაციო პალატის განმარტებით, საკომლო ქონებასთან დაკავშირებული სამართლებრივი ურთიერთობები რეგულირებული იყო 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსით, რომლის 122-ე მუხლის თანახმად, საკოლმეურნეო კომლის ქონება კომლის წევრებს თანასაკუთრების უფლებით ეკუთვნოდა. აღნიშნული კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად კი, კომლის ყველა წევრს, მათ შორის არასრულწლოვანსა და შრომისუუნაროსაც, თანაბარი წილი ეკუთვნოდა.

21. საკასაციო პალატის განმარტებით, „საქართველოს რესპუბლიკაში სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების და სხვა სასოფლო-სამეურნეო საწარმოების რეორგანიზაციის წესის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 1992 წლის 22 სექტემბრის №949 დადგენილების, სახელმწიფო საბჭოს 1993 წლის 21 ოქტომბრის №29 დეკრეტის საფუძველზე, 1993 წლიდან დადგინდა სახელმწიფო მეურნეობების, კოლმეურნეობების რეორგანიზაცია და ახალ ორგანიზაციულ სამართლებრივ ფორმაზე გადასვლა. კოლმეურნეობების გაუქმებით საკოლმეურნეო კომლის არსებობას სამართლებრივი საფუძველი გამოეცალა და მან არსებობა შეწყვიტა. „საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 18 იანვრის №48 დადგენილებით საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეებზე კანონით დადგენილი ნორმის ფარგლებში რიცხული საკარმიდამო, საბარე და სააგარაკო მიწები უსასყიდლოდ გადადიოდა მათ კერძო საკუთრებაში. საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 6 თებერვლის №128 დადგენილების მეორე პუნქტით კი, დადგინდა, რომ საკარმიდამო მიწის ნაკვეთები უნდა გაცემულიყო 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით (იხ. სუსგ საქმე №ას-1063-983-2017, 17 ოქტომბერი, 2017 წელი).

22. მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეები ე.კ–ძის კომლის წევრები იყვნენ 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით. დადგენილია, რომ საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ საქართველოს ეროვნული არქივის ქუთაისის ცენტრალური არქივის მიერ 2013 წლის 30 სექტემბერს გაცემული NAA2013038485-03 საარქივო ცნობის თანახმად, ქუთაისის ცენტრალურ არქივში დაცული ამბროლაურის რაიონის ხვანჭკარას საკრებულოს 1997-2000 წლების საკომლო წიგნში კომლის უფროსად ჩაწერილია ე.ს. ასული კ–ძე. კომლის შემადგენლობაში ირიცხებიან: ე.ს. ასული კ–ძე - ოჯახის უფროსი; ზ. ნ. ძე კ–ძე - შვილი; ი. ვ. ასული ო–ლი - რძალი, დ.ზ. ძე კ–ძე - შვილიშვილი. კომლს პირად საკუთრებაში ერიცხება საცხოვრებელი სახლი, საერთო (სასარგებლო) ფართით 140 კვ.მ. და 0,56 ჰექტარი მიწის ნაკვეთის ფართობი. ამავე საკრებულოს 2001-2005 წლების საკომლო წიგნში კომლის უფროსად ჩაწერილია ე.კ–ძე. კომლის შემადგენლობაში ირიცხებიან: ე.კ–ძე - ოჯახის უფროსი; პირველი მოსარჩელე - შვილი; მეორე მოსარჩელე - რძალი; მესამე მოსარჩელე - შვილიშვილი. კომლს პირად სარგებლობაში ერიცხება 1955 წელს აგებული საცხოვრებელი სახლი, საერთო (სასარგებლო) ფართით 80 კვ.მ. და მიწის ნაკვეთის ფართობი - 5630 კვ.მ. (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.6 ქვეპუნქტი). ამასთან, სააპელაციო სასამართლოში 2021 წლის 06 აპრილს გამართულ სასამართლო სხდომაზე თავად მოპასუხე მხარემ დაადასტურა მოსარჩელეების ჯერ კიდევ 1991 წლის მდგომარეობით სადავო მისამართზე ცხოვრების ფაქტი (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-5 პუნქტი).

23. დადგენილია ასევე, რომ 16.10.01 წლის მიწის (უძრავი ქონების) სააღრიცხვო ბარათის მიხედვით, ამბროლაურში, ........ მდებარე 0.105 ჰა დაზუსტებული ფართობის მესაკუთრედ აღრიცხულია ე.კ–ძის ოჯახი. უფლების დამდგენი დოკუმენტია სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი №683 (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.1. ქვეპუნქტი). 8/10/2011 წლის ამონაწერებით საჯარო რეესტრიდან, ამბროლაურის რაიონის სოფელ ........ მდებარე 651 კვ.მ. დაზუსტებული ფართის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი და საცხოვრებელი სახლი, საერთო ფართით 273.569 კვ.მ. (ნაკვეთის წინა №......), ასევე, 1002 კვ.მ. დაზუსტებული ფართობის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი (ნაკვეთის წინა №....) საკუთრების უფლებით აღრიცხულია ე.კ–ძის ოჯახის სახელზე. უფლების დამდგენი დოკუმენტია სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი №683 (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.2 ქვეპუნქტი).

24. საკასაციო პალატის განმარტებით, „საქართველოს რესპუბლიკის მოქალაქეთათვის სარგებლობაში გადაცემულ მიწის ნაკვეთებზე დოკუმენტაციის გაფორმების რეგულირების შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 28 ივნისის №503 დადგენილების მე-2 პუნქტის თანახმად, მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი წარმოადგენს მიწათსარგებლობის უფლების დამადასტურებელი სახელმწიფო აქტის გაცემისა და საცხოვრებელი სახლის დაპროექტება-მშენებლობის ერთადერთ საფუძველს. ამავე დადგენილებით დამტკიცდა მიწის ნაკვეთის მიღება-ჩაბარების აქტის ფორმა, რომლის თანახმად, მიწის ნაკვეთის ოჯახის ყველა წევრისთვის გადაცემა არ იყო გათვალისწინებული ანუ მიღება-ჩაბარების აქტი გადაეცემოდა ოჯახის ერთ წევრს, რაც უზრუნველყოფდა ოჯახის წევრებისთვის მიწის ნაკვეთის პრივატიზაციას, მათ საკუთრების უფლებასაც ამ ქონებაზე (იხ. სუსგ საქმე №ას-322-322-2018, 23 მარტი, 2020 წელი; სუსგ საქმე №ას-715-685-2016, 13 მარტი, 2017 წელი).

25. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე გადაცემულ მიწის ნაკვეთებზე ე.კ–ძესთან ერთად უფლება შეიძინეს მისი ოჯახის სხვა წევრებმაც - მოსარჩელეებმა, ვინაიდან 1992 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, ისინი ე.კ–ძის ოჯახის (კომლის) წევრები იყვნენ. მსგავსი რეგულაცია დაწესდა ასევე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით, კერძოდ, სსკ-ის 1513-ე მუხლით, რომლის თანახმად, ფიზიკურ პირთა კანონიერ სარგებლობაში არსებული მიწის ნაკვეთები, რომლებზედაც ინდივიდუალური სახლებია განლაგებული, სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებიდან ითვლება ამ პირთა საკუთრებად და მათზე ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსით უძრავი ნივთებისათვის გათვალისწინებული წესები.

26. ვინაიდან დადგენილია, რომ სადავო ქონების ¾ ნაწილი იყო მოსარჩელეთა საკუთრება, შესაბამისად, ე.კ–ძეს ამ ქონებიდან მოსარჩელეთა წილის გაჩუქების უფლებამოსილება არ გააჩნდა, რაც სადავო ჩუქების ხელშეკრულებების კანონსაწინააღმდეგობაზე მეტყველებს [სსკ-ის 54-ე მუხლი: ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს].

27. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას სარჩელის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განსახილველ შემთხვევაში 1992 წლიდან მოსარჩელეთა კერძო საკუთრებაში მოექცა სადავო უძრავი ნივთები. უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლება, როგორც რეგისტრაციასავალდებულო უფლება, მოითხოვს საჯარო რეესტრში რეგისტრაციას, თუმცაღა საკუთრების მარეგისტრირებელ ორგანოში რეგისტრაციის უფლება ხანდაზმულობით შეზღუდული არ არის, ვინაიდან ხანდაზმულობის საგანი არის ფარდობითი უფლება და არა აბსოლუტური უფლება, შესაბამისად, აბსოლუტურ უფლებაზე ხანდაზმულობა არ ვრცელდება.

28. კასატორი სადავოდ ხდის ასევე საოქმო განჩინებების კანონიერებას. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა მოპასუხის პრეტენზიები აღნიშნული განჩინებების მიღებისას საპროცესო კანონმდებლობის დარღვევასთან დაკავშირებით. რაც შეეხება მოპასუხის შუამდგომლობას საქმეში მესამე პირად ნოტარიუსის ჩართვის თაობაზე, კასატორი ვერ ასაბუთებს, რა გავლენა შეეძლო მოეხდინა მოცემულ საქმეზე მიღებულ გადაწყვეტილებას ნოტარიუსის უფლებებსა და მოვალეობებზე ერთ-ერთი მხარის მიმართ, რის გამოც მისი პრეტენზია ვერ იქნება გაზიარებული.

29. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივარს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

30. საკასაციო პალატა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ კასატორის შუამდგომლობასთან დაკავშირებით აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის შემთხვევაში სასამართლო მსჯელობს საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის მიზანშეწონილობაზე [სსსკ-ის 408.3 მუხლი]. ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, არ არსებობს საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის შესახებ კასატორის შუამდგომლობის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი საფუძველი.

31. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - საერთო ჯამში 675 ლარის 70% – 472,5 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ა.კ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. კასატორის შუამდგომლობა საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს;

3. კასატორს ა.კ–ძეს (პ/ნ N.....) დაუბრუნდეს მის მიერ 2021 წლის 28 ივნისის №0 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის და თ.კ–ძის (პ/ნ N.....) მიერ 2021 წლის 13 სექტემბრის №0 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 375 ლარის, საერთო ჯამში 675 ლარის 70% – 472,5 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. ბაქაქური

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ე. გასიტაშვილი