საქმე №ას-241-2023 19 ივნისი, 2024 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ვლადიმერ კაკაბაძე,

ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორი - შპს ,,ა–ი“; ბ.ვ–ძე (მოპასუხე, აპელანტი)

მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორი - პ.კ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ვ.ე–ვი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2022 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილება

პირველი საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

მეორე საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, სარჩელის დაკმაყოფილება.

დავის საგანი – გარიგების ბათილად ცნობა, თანხის დაკისრება.

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრების არსებითი განხილვა

აღწერილობითი ნაწილი

1. მოსარჩელის მოთხოვნა

1.1. პ.კ–იმ (შემდგომში მოსარჩელე ან მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორი) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ა–ის“ (შემდგომში მოპასუხე, კომპანია ან მოპასუხე კომპანია), ბ.ვ–ძისა (შემდგომში მოპასუხე, მოპასუხე კომპანიის დირექტორი ან დირექტორი, კომპანია და მისი დირექტორი ორივე ერთად ტექსტში მოხსენიებული, როგორც პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორები) და ვ.ე–ვის (შემდგომში მოპასუხე, ხოლო სამივე მოპასუხე ერთად ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოპასუხეები) მიმართ და მოითხოვა:

1.1.1. ბათილად იქნეს ცნობილი:

ა) მოპასუხე კომპანიის მიერ 2018 წელს გაცემული ე.წ მონეტების თავდაპირველი შეთავაზების დოკუმენტი (Initial Coin Offering, აბრევ. ICO);

ბ) 2018 წლის გონიერი კონტრაქტი (Smart Contract, იგივე ჭკვიანი კონტრაქტი) (ნომრით 0x3d2b62ad28a7a11824db8d64d170843e3b89f6ec);

გ) მოპასუხე კომპანიის მიერ გამოშვებული ე.წ. ტოკენების მოსარჩელის მიერ შეძენის შესახებ 2018 წლის 10 მაისის, 15 მაისისა და 10 ივნისის ტრანზაქციები;

1.1.2. მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ 216 044 აშშ დოლარისა და 17 236.16 აშშ დოლარის გადახდა;

1.1.3. მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისროთ 216 044 აშშ დოლარის წლიური 4%-ის გადახდა სარჩელის შეტანიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე;

1.2. სარჩელის თანახმად, მოპასუხე კომპანიამ (რომელიც დაფუძნდა 2018 წლის თებერვალში) 2018 წელს გასცა ICO, რომელშიც გაწერა ინვესტირების პირობები. ICO ითვალისწინებდა ტოკენების გამოშვებას, რომლებსაც დაერქმეოდა AMBT ტოკენები. ინვესტორები AMBT ტოკენებს შეიძენდნენ საშუალოდ 0.5 აშშ დოლარად. სანაცვლოდ, კომპანია ინვესტირებული თანხით შეიძენდა მაინერებს გლდანში, თბილისის ტექნოლოგიურ პარკში (მისამართი: ........). კომპანია აცხადებდა, რომ ააშენებდა მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე დიდ, 20 მგვტ სიმძლავრის მ–ფერმას, რომელიც გამოიმუშავებდა მსოფლიოში ყველაზე პოპულარულ კრიპტოვალუტებს და მოგების კოეფიციენტი საშუალოდ 141%-ის ფარგლებში იმერყევებდა. 2018 წლის 19 აპრილს ეთერიუმის პორტალზე კომპანიამ შექმნა გონიერი კონტრაქტი. მოსარჩელემ 2018 წლის მაისსა და ივნისში ჯამურად 3 ტრანზაქციით მოპასუხე კომპანიისგან შეიძინა რამდენიმე ასეული ათასი AMBT ტოკენი და გადაიხადა 216 044 აშშ დოლარი. შესაბამისად, ელოდა, რომ ამ ინვესტირებით მოპასუხე ააშენებდა „მ– ფერმას“ და გამოიმუშავებდა კრიპტოვალუტებს გაცხადებული პირობების შესაბამისად. ინვესტიციის განხორციელებიდან რამდენიმე თვის შემდეგ, 2019 წლის ივლისიდან 2019 წლის სექტემბრამდე, მოპასუხე კომპანიის 90%-იანი მეწილესა და დირექტორთან (ბ.ვ–ძე) კომუნიკაციის შედეგად დადგინდა, რომ კომპანიას სინამდვილეში არანაირი აპარატურა არ უყიდია და არც მ–ი არ დაწყებულა. კომპანიის დირექტორმა დაადასტურა, რომ ინვესტორებისგან შეგროვებული 2.4 მილიონი აშშ დოლარიდან მათ მხოლოდ 1.2 მილიონი აშშ დოლარი დარჩათ და ამ თანხიდანაც 800 000 აშშ დოლარი თავიანთი ვალების გასტუმრებას მოახმარეს. მისივე ინფორმაციით, კომპანიას მხოლოდ 400 000 აშშ დოლარი ჰქონდა, რომლითაც პროექტი ვერ განხორციელდებოდა. მოსარჩელის მოსაზრებით, სრულიად გაუგებარია, შეგროვებული 2.4 მილიონიდან მოპასუხე კომპანიამ და მისმა დამფუძნებლებმა სად გააქრეს ინვესტიციის 50%, ხოლო დარჩენილი 1.2 მილიონი დოლარიდან 800 000 აშშ დოლარი თავიანთი ვალების გადასახდელად რატომ გამოიყენეს. მოსარჩელის განცხადებით, აშკარაა, რომ იგი გახდა მოპასუხეების თაღლითური სქემის მსხვერპლი, რომლის ფარგლებშიც ინვესტორებზე ყალბი დაპირებების გაცემითა და მოტყუებით შეგროვდა რამდენიმე მილიონი აშშ დოლარი. 2020 წელს შსს-დან და საჯარო რეესტრიდან გამოთხოვილი ინფორმაციით მოსარჩელემ ასევე დაადგინა, რომ მონეტების თავდაპირველი შეთავაზების შემდეგ, 2018-2020 წლებში კომპანიის დირექტორმა შეიძინა არაერთი ძვირადღირებული ავტომანქანა მაშინ, როდესაც კომპანია არ ფუნქციონირებდა. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელე ითხოვს ინვესტიცირებასთან დაკავშირებული გარიგებების ბათილად ცნობას და მის მიერ გადახდილი 216,044 აშშ დოლარის უკან დაბრუნებას. ამასთან, ვინაიდან, მოპასუხე კომპანია ფუნქციონირებდა შეზღუდული პასუხისმგებლობის ფორმით და იგი წარმოადგენდა მისი დამფუძნებლების თაღლითური სქემის ნაწილს, კომპანიასთან ერთად სოლიდარულად თანხის გადახდა გამჭოლი პასუხისმგებლობის საფუძველზე (piercing of corporate veil) უნდა დაჰკისრებოდათ მის მეწილეებს, მოპასუხეებს – ბ.ვ–ძესა და ვ.ე–ვს.

2. მოპასუხეების პოზიცია

2.1. მოპასუხე კომპანიამ და კომპანიის დირექტორმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს და განმარტეს, რომ მოსარჩელის მიერ განხორციელებული ინვესტიციების საფუძველზე კომპანიას არანაირი მოგება არ მიუღია, რაც გამოწვეული იყო ბაზარზე არსებული მდგომარებით, როდესაც მკვეთრად გაუფასურდა კრიპტოვალუტის, მათ შორის ბიტკოინის ფასი. შესაბამისად, კომპანიის დანახარჯებმა გაასწრეს კომპანიის მიერ მიღებულ შემოსავლებს და, ბუნებრივია, არანაირ დივიდენდების განაწილებაზე არ არის საუბარი. შესაბამისად, გაუგებარია, საიდან უნდა მიეცა საწარმოს ინვესტორებისთვის ფული. ინვესტორს არც ერთ თავის ელექტრონული ფოსტით არა აქვს მოთხოვნილი აუდიტორული დასკვნა, მას არც კი აინტერესებდა, კომპანიამ მიიღო თუ არა მოგება. ბუნებრივია, ასეთ პირობებში ყოვლად მიუღებელი და არაეთიკურია მოსარჩელის მითითება თაღლითურ სქემასა და მოტყუებაზე. მოპასუხემ წინასწარ ვერ განსაზღვრა კრიპტოვალუტის შემდგომი ფასი. სხვაგვარად იგი პირნათლად ასრულებდა თავის მოვალეობებს და მიზნობრივად ხარჯავდა კომპანიის სახსრებს. ეს რომ ასე არ ყოფილიყო, მოსარჩელე, ბუნებრივია, მიმართავდა საგამოძიებო ორგანოებს, რაც მას არ გაუკეთებია, ვინაიდან მშვენივრად იცის, რომ მოპასუხეს უკანონოდ არ უმოქმედია. რაც შეეხება, ე.წ „გამჭოლი პასუხისმგებლობის“ საკითხს, მოპასუხეებმა აღნიშნეს, რომ ამ ნაწილშიც სარჩელი უსაფუძვლოა, ვინაიდან, კომპანიის მეწილეებისთვის „გამჭოლი პასუხისმგებლობის“ ფარგლებში თანხის დასაკისრებლად უნდა არსებობდეს შესაბამისი ორგანოს გადაწყვეტილება (სასამართლოს განაჩენი) ან უტყუარი მტკიცებულებები, რომლებიც დაადასტურებენ საწარმოს კუთვნილი თანხების დირექტორის მიერ მითვისებას, რაც წინამდებარე საქმის მასალებით არ დგინდება და მოსარჩელის მსჯელობაც ემყარება მხოლოდ ვარაუდს.

2.2. მოპასუხე ვ.ე–ვმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ არ არსებობს სადავო გარიგების, როგორც მოტყუებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობის ფაქტობრივსამართლებრივი წინაპირობა. კანონის დანაწესის შესაბამისად, მოტყუების საფუძვლით გარიგების ბათილობისათვის აუცილებელია, რომ მოტყუებას ნების გამომვლენში ისეთი შეცდომის გამოწვევა უნდა შეეძლოს, რომელიც ნების გამოვლენის საფუძველი ხდება. მოტყუების დროს პირს შექმნილი უნდა ჰქონდეს ისეთი ობიექტური ვითარება, რომელიც ხელს შეუშლის ნების გამომვლენს ნამდვილი, ანუ მისთვის სასურველი ნების გამოვლენაში და აღნიშნული გარემოება, ყველა ნორმალურ მოაზროვნე ადამიანში არანამდვილი ნების გამოვლენას უნდა იწვევდეს, ანუ ადამიანს ობიექტური განსჯის შედეგად არ უნდა ჰქონდეს თავისი ნამდვილი ნების გამოვლენის შესაძლებლობა, შესაბამისად, მოტყუების ფაქტი იმდენად თვალსაჩინო და აშკარა უნდა იყოს, რომ ნებისმიერი საშუალო განვითარებისა და აზროვნების ადამიანის მოტყუება უნდა იყოს შესაძლებელი. ამასთან, მოტყუებით დადებული გარიგების გასაჩივრების ვადა არის 1 წელი და ეს ვადა უნდა აითვალოს გარიგების დადების დღიდანვე. ამდენად, მოპასუხის აზრით, მოსარჩელის მოთხოვნა უსაფუძვლოსთან ერთად ხანდაზმულიცაა. რაც შეეხება „გამჭოლი პასუხისმგებლობის“ საკითხს, მოპასუხის აზრით, ამ სახის პასუხისმგებლობის მისთვის დაკისრების არანაირი ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი არ არსებობს, რადგან ამისათვის უტყუარი მტკიცებულებებია საჭირო, რომლებიც დაადასტურებს კონკრეტული პირის ან პირთა ჯგუფის მიერ კანონსაწინააღმდეგო ქმედების ჩადენას. ამასთან, საქმის მასალებით ირკვევა, რომ მოპასუხე კომპანიაში მოსარჩელემ ტრანზაქციები განახორციელა მანამ, სანამ ვ.ე–ვი თავის წილს შეიძენდა. შესაბამისად, იგი მოპასუხეთა სიაში არც კი უნდა ირიცხებოდეს.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

3.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

3.2. საქალაქო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოპასუხე კომპანიის ვებგვერზე გამოქვეყნებული მონეტების თავდაპირველი შეთავაზების დოკუმენტით პოტენციური ინვესტორებისთვის წარდგენილ იქნა კომპანიის საქმიანობის მოდელი და მის ერთადერთ მიზანს წარმოადგენდა ტოკენების პოტენციური მფლობელებისთვის ინფორმაციის მიწოდება, რათა მათ გაეკეთებინათ კომპანიის დეტალური ანალიზი „ა– ტოკენების“ (AMBT) შეძენის მიზნით. სასამართლომ დაასკვნა, რომ ამ დოკუმენტში მოცემულია სამომავლო განცხადებები ან ინფორმაციები. შესაბამისად, მასში მითითებული ინფორმაცია არ უნდა იქნეს გაგებული, როგორც ინვესტორების მოტყუების საშუალება. სასამართლომ ასევე დაადგინა, რომ ე.წ „გონიერ კონტრაქტზე“ ხელის მოწერისას არ იკვეთებოდა მოპასუხეთა მხრიდან მოსარჩელის მოტყუების ფაქტი და, შესაბამისად, არ არსებობდა მოტყუებით დადების საფუძვლით გარიგების ბათილობის ფაქტობრივსამართლებრივი წინაპირობა. ამასთან, სასამართლოს მოსაზრებით, მოპასუხეებს არ შეიძლებოდა დაჰკისრებოდათ პასუხისმგებლობა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული „გამჭოლი პასუხისმგებლობის“ საფუძვლითაც, ვინაიდან მოსარჩელე თავის მტკიცების ფარგლებში ვერ ადასტურებდა მოპასუხეთა მხრიდან კომპანიის სამართლებრივი ფორმის ბოროტად გამოყენებას, რაც გამორიცხავდა ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილებას.

4. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი

4.1. გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება.

5. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხე კომპანიის 2018 წლის გონიერი კონტრაქტი ნომრით 0x3d2b62ad28a7a11824db8d64d170843e3b89f6ec; ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხე კომპანიის მიერ გამოშვებული ტოკენების შეძენის შესახებ 2018 წლის 10 მაისის, 2018 წლის 15 მაისისა და 2018 წლის 10 ივნისის ტრანზაქციები; მოპასუხე კომპანიასა და მის დირექტორს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 216 044 აშშ დოლარისა და 17 236.16 აშშ დოლარის გადახდა, ასევე, 216 044 აშშ დოლარის წლიური 4%-ის ანაზღაურება სარჩელის შეტანიდან (2020 წლის 8 ივნისი) გადაწყვეტილების აღსრულებამდე; დანარჩენ ნაწილში წარდგენილი სარჩელი არ დაკმაყოფილდა;

5.2. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

5.2.1. 2018 წლის 28 თებერვალს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნულმა სააგენტომ დაარეგისტრირა სამეწარმეო საზოგადოება შპს ,,ა. მ–ი“, რომლის 100% წილის მესაკუთრე პარტნიორი და დირექტორი იყო მოპასუხე ბ.ვ–ძე. 2018 წლის 27 აპრილის მდგომარეობით შპს ,,ა. მ–ს“ შეეცვალა სახელწოდება და ეწოდა შპს ,,ა–ი“. 2018 წლის 1 ნოემბრის ამონაწერის თანახმად, მოპასუხე კომპანიის დირექტორი და წილის 90%-ის მესაკუთრე ბ.ვ–ძეა, ხოლო 10%-ის მფლობელი პარტნიორი – ვ.ე–ვი;

5.2.2. 2018 წლის 10 მაისს მოსარჩელემ 104 156 აშშ დოლარად შეისყიდა 254 039.975 (133 ეთერიუმი) ა–ტოკენი. ტოკენები გადაირიცხა მოსარჩელის ეთერიუმის ელექტრონულ საფულეში ნომრით: 0x3ccad760849cce3c019763e951daba3857e5ae13;

5.2.3. 2018 წლის 15 მაისს მოსარჩელემ 26 688 აშშ დოლარად შეისყიდა 52 897.45 (29 ეთერიუმი) ა–ტოკენი. ტოკენები გადაირიცხა მოსარჩელის ეთერიუმის ელექტრონულ საფულეში ნომრით: 0x3ccad760849cce3c019763e951daba38.....

5.2.4. 2018 წლის 10 ივნისს მოსარჩელემ 85 000 აშშ დოლარად შეიძინა 148 324 ა–ტოკენი (110 ეთერიუმი). ტოკენები გადაირიცხა მოსარჩელის ეთერიუმის ელექტრონულ საფულეში ნომრით: 0x3ccad760849cce3c019763e951daba.....

5.2.5. ჯამურად სამი ტრანზაქციით მოსარჩელემ შეიძინა 455 261.425 ა–ტოკენი, რაშიც გადაიხადა 216 044 აშშ დოლარი;

5.2.6. 2018 წლის 13 ივნისს მოსარჩელემ ბონუსის სახით უსასყიდლოდ მიიღო 186 000 ა–ტოკენი. შესაბამისად, იგი ფლობს 641 261.425 ა–ტოკენს;

5.2.7. მოსარჩელემ მოპასუხე კომპანიაში ჯამურად გადარიცხა 272 ეთერიუმი.

5.3. სააპელაციო სასამართლომ უდავოდ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხე კომპანიას შორის ურთიერთობა არ წარმოადგენდა სამოქალაქო კოდექსით მოწესრიგებულ ტიპურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას, თუმცა, სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო სამართალში არსებობს ნების ავტონომია და ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპი, რაც გულისხმობს, რომ კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. ამდენად, სასამართლოს უნდა შეეფასებინა, თუ რომელი დოკუმენტი წარმოადგენდა მხარეთა შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებას, რომელიც ამ ურთიერთობის მხარეებს წარმოუშობდა ურთიერთმბოჭავ უფლება-მოვალეობებს.

5.4. სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლზე დაყრდნობით აღნიშნა, რომ გარიგების დასადებად აუცილებელია ორი ურთიერთმფარავი ნების გამოვლენა. მოცემულ შემთხვევაში, კი, ვინაიდან, უდავოა, რომ მხარეთა შორის არსებობდა გარკვეული პირობები, რაზეც ისინი თანხმდებოდნენ, შესაბამისად, აშკარაა სახელშეკრულებო ურთიერთობა, რომლისთვისაც დამახასიათებელია ოფერტი და აქცეპტი.

5.5. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მხარეებმა ტრანზაქციებისას გამოიყენეს კრიპტოვალუტის სახეობა, ეთერიუმი და მოსარჩელემ შეიძინა ა–ტოკენი. სასამართლომ განმარტა, თუ რას წარმოადგენს ეთერიუმი (ეთერიუმი არის ღია პროგრამული პლატფორმა და დაფუძნებულია Blockchain ტექნოლოგიაზე. ეს მომხმარებლებს საშუალებას აძლევს, შექმნან და განავითარონ სხვადასხვა დეცენტრალიზებული აპლიკაცია. ეთერიუმი, რა თქმა უნდა, არის კრიპტოვალუტა თავისი დამახასიათბელი თვისებებით და ოპერირებს Blockchain-ის ქსელში, რომელიც, ამავდროულად, მუშაობს „ჭკვიანი კონტრაქტების“ მიმართულებითაც), ასევე, განმარტა ე.წ „ჭკვიანი კონტრაქტის“ (Smart Contracts) არსი („ჭკვიანი კონტრაქტები“ არის კომპიუტერული პროგრამა, რომელიც დაინტერესებულ პირებს საშუალებას აძლევს ხელშეკრულების პირობების დადებასა და აღსრულებას სპეციალური კოდის გამოყენებით. „ჭკვიანი კონტრაქტების“ გამოყენებას შეუძლია, მნიშვნელოვნად გარდაქმნას ხელშეკრულებასთან დაკავშირებული საოპერაციო და ტრანზაქციული რისკები, დააჩქაროს და უზრუნველყოს ხელშეკრულებით მხარეთა მიერ ნაკისრი უფლება-მოვალეობების შესრულება), ICO-ს, ანუ ე.წ მონეტების თავდაპირველი შეთავაზების დოკუმენტის ცნება და აღნიშნა,რომ ICO არ ნიშნავს კრიპტოვალუტის შექმნას, მის წინასწარ გამოცემას, არც Smart Contract-ის ან ფერადი მონეტის შექმნას. ICO მოიცავს პირობებს, წინასწარ ინფორმაციას, შეთავაზებას, რასაც ეცნობა ინვესტორი და თანხმდება შემოთავაზებას ან უარს ამბობს მასზე.

5.6. სასამართლომ ერთმანეთთან გააიგივა ICO და ე.წ „თეთრი ფურცელი“ (White Paper) და აღნიშნა, რომ ორივე მათგანი კომპანიის მიერ შეთავაზებული პირობებია, რაზე თანხმობის შემთხვევაშიც დაიწყებოდა სამართლებრივად მნიშვნელოვანი მოქმედება, როგორიცაა – ინვესტორის მიერ თანხის გადარიცხვა, ICO-თი განსაზღვრული კაპიტალის შევსება, რაც, თავის მხრივ, კომპანიას წარმოუშობდა მ–ის ვალდებულებას.

5.7. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა საქალაქო სასამართლოსა და მოპასუხეთა შეფასება, რომ ICO (იგივე თეთრი ფურცელი) არ წარმოადგენს იურიდიული ძალის მქონე დოკუმენტს, ვინაიდან იგი არის ოფერტი, ხოლო ოფერტი მბოჭავი ხასიათისაა. სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია, რომ თეთრი ფურცელი მხოლოდ კომპანიის მომავლის ხედვის გაცნობაა პოტენციური ინვესტორებისთვის და კომპანია მასზე არანაირ პასუხისმგებლობას არ იღებს. პალატამ მიიჩნია, რომ სწორედ ICO (თეთრი ფურცელი) წარმოადგენს იმ დოკუმენტს, რის საფუძველზეც იღებს პირი ინვესტირების გადაწყვეტილებას. პირი, რომელიც სამართლებრივ ურთიერთობას იწყებს კომპანიასთან (ამ შემთხვევაში მოპასუხე კომპანიასთან), სრულყოფილად უნდა ფლობდეს ინფორმაციას ინვესტიციის მიზნებზე, პირობებზე, ოდენობაზე, ვინაიდან შეძლოს რისკების შეფასება და მხოლოდ ყველა გარემოების აწონ-დაწონის საფუძველზე მიიღოს ინვესტირების გადაწყვეტილება. პალატა მიუთითებს, რომ ინვესტორს, როგორც დამოუკიდებელ სამართალსუბიექტს, რა თქმა უნდა, არ აქვს ინფორმაცია მისი კონტრაქტორი კომპანიის ფინანსებზე, შესაძლებლობებსა და მასშტაბებზე. იგი კონტრაჰენტზე წარმოდგენას იქმნის სწორედ ე.წ. ICO თეთრი ფურცლით, ვინაიდან იგი ნებას სწორედ იმ პირობებზე გამოხატავს, რაც მასში არის ასახული. სხვა შემთხვევაში, თუ მივიჩნევთ, რომ ICO მხოლოდ კომპანიის სამომავლო ხედვაა, რომელიც საერთოდ არ შეესაბამება რეალობას, გამოგვაქვს დასკვნა, რომ ინვესტორი იმ გარიგებაზე გამოთქვამს თანხმობას, რომლის არსებითი პირობები შეთანხმებული არ არის მხარეთა შორის. ასეთ შემთხვევაში კი, არც ხელშეკრულება არ მიიჩნევა დადებულად.

5.8. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ICO-ს მნიშვნელობას ის გარემოებაც უსვამს ხაზს, რომ მის საფუძველზე ორივე მხარე ასრულებს იურიდიული მნიშვნელობის ქმედებებს, რაც გამოიხატება ინვესტორის მხრიდან ინვესტირებაში, ხოლო კომპანიის მხრიდან კრიპტოვალუტის მ–ში. პროექტის წარმატებით დასრულების შემთხვევაში კი, მ–ფერმის აშენებასა და დივიდენდის განაწილებაში. ამასთან, ICO-ს საფუძველზე იქმნება ე.წ. „ჭკვიანი კონტრაქტი“. ICO-ს მნიშვნელობას კიდევ უფრო სარწმუნოს ხდის ის ფაქტი, რომ ჭკვიანი კონტრაქტი წარმოადგენს არა დოკუმენტს, რომელზეც მხარეები ხელს აწერენ, არამედ არის კომპიუტერული პროგრამა, რომელსაც ქმნის მოპასუხე კომპანია.

5.9. სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა საქალაქოს სასამართლოს მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ მოსარჩელეს შესაძლებლობა აქვს, კონტრაქტის პროგრამული ენიდან დაადგინოს სმარტშეთანხმების არსებითი პირობები. სასამართლოს მოსაზრებით, არ შეიძლება ინვესტორს მოეთხოვოს კომპიუტერული კოდის ცოდნა და, მით უფრო, მისი შემოწმება გარიგების დადებამდე. სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებული არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი. შესაბამისად, როდესაც მხარეთა შორის არსებობს ICO (თეთრი ფურცელი), სადაც გაწერილია პირობები, პალატას მიაჩნია, რომ ჭკვიანი კონტრაქტი სწორედ აღნიშნულ პირობებს უნდა შეესაბამებოდეს. ასეთის არარსებობის შემთხვევაში კი, დგება მოტყუების საფუძვლით გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი. ამასთან, პალატამ დაასკვნა, რომ ICO დამოუკიდებლად არ წარმოადგენს გარიგებას, ვინაიდან იგი არის ოფერტი, რაზე აქცეპტის შემთხვევაშიც იქმნება ჭკვიანი კონტრაქტი, რომელიც უნდა ასახავდეს ICO-ს პირობებს და შეესაბამებოდეს მას. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ICO-ს ბათილად ცნობა დამოუკიდებლად არ წარმოადგენს იურიდიული შედეგის მომტან ქმედებას, ვინაიდან მის საფუძველზე შეიქმნა ჭკვიანი კონტრაქტი, როგორც გარიგების რეალურად განხორციელების საშუალება და მექანიზმი. შესაბამისად, მისი ბათილად ცნობის სამართლებრივი შედეგი წარმოადგენს მოსარჩელის იურიდიულ ინტერესს.

5.10. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხეთა შედავება იმის შესახებ, რომ, ვინაიდან სმარტკონტრაქტები დაკავშირებული იყო ბიზნესრისკებთან, აღნიშნული ქმნიდა სარჩელზე უარი თქმის საფუძველს. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხეებს არ წარუდგენიათ რაიმე მტკცებულება, რაც დაადასტურებდა მათ მიერ მ–ის წარმოებას ინვესტორებისგან მიღებული თანხით (ინვესტირებული თანხით კომპანიას უნდა შეეძინა მაინერები და თბილისის ტექნოლოგიურ პარკში აეშენებინა 20 მგვტ. სიმძლავრის მ–ფერმა, საიდან მიღებული თანხაც (კრიპტოვალუტების გაყიდვით მიღებული თანხა) უნდა გადაეცათ ინვესტორებისთვის), ასევე, არ დგინდებოდა, ინვესტორებმა იცოდნენ თუ არა, რომ მათგან მიღებული თანხებით კომპანიას უნდა შეესრულებინა მანამდე აღებული ვალდებულებები. შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ICO-ს შეთავაზება არ შეესაბამებოდა მის რეალურ განხორციელებას - ჭკვიან კონტრაქტს, რის გამოც, არსებობდა სსკ-ის 81-ე მუხლის შესაბამისად, გარიგების ბათილად ცნობის საფუძველი.

5.11. სასამართლომ ასევე განმარტა, თუ რას გულისხმობს ე.წ „soft cap“, ანუ მონეტების საჯარო შესყიდვის პროგრამის მინიმალური თანხა (კაპიტალი), რომლის შეგროვების შემთხვევაში პროექტი გაგრძელდებოდა და მოიცავდა მ–ფერმის აშენებას და ამონაგები თანხის გაცემას. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მხარეები ვერ თანხმდებოდნენ, თუ რას წარმოადგენდა მინიმალური კაპიტალი. მოსარჩელის მითითებით, ეს იყო 3 მლნ აშშ დოლარი, ხოლო მოპასუხეების მითითებით - 6 მლნ ტოკენის გაყიდვა. მინიმალური კაპიტალის შეუსრულებლობა კი ნიშნავდა პროექტის ავტომატურ ჩაშლას, რის შემდეგაც ინვესტორებს თანხები ავტომატურად უკან უნდა დაბრუნებოდათ. სასამართლომ სარწმუნოდ მიიჩნია მინიმალური კაპიტალის ოდენობად 3 მლნ აშშ დოლარის მიჩნევის შესახებ მოსარჩელის პოზიცია და აღნიშნა, რომ მინიმალური კაპიტალი გამოხატული უნდა იყოს მყარ ერთეულში, რომელიც ორივე მხარეს მისცემს შესაძლებლობას, ნება გამოხატონ ერთმნიშვნელოვნად და არაორაზროვნად (მით უფრო, იმ პირობებში, როდესაც ტოკენების გამცემია მოპასუხე კომპანია ცალმხრივად. ამასთან, ტოკენების გაცემის ფასსაც ის არეგულირებს, რაც ნიშნავს სრულ კონტროლს პროცესზე). საბოლოოდ, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხეთა პოზიცია იმის შესახებ, რომ პროექტის მინიმალური კაპიტალი შეადგენდა 6 მლნ ტოკენს და დაასკვნა, საქმეში არსებული მტკიცებულებებით არ დგინდებოდა პროექტის დასრულებისას (2018 წლის 10 ივნისს) 3 მლნ აშშ დოლარით soft cap-ის შევსება.

5.12. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არსებობდა მოსარჩელის მოთხოვნის - ე.წ გონიერი კონტრაქტისა და მის საფუძველზე შესრულებული ტრანზაქციების (ტოკენების შეძენის შესახებ) - ბათილად ცნობის ფაქტობრივსამართლებრივი წინაპირობა.

5.13. სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 463-ე, 464-ე, 976-ე მუხლებით, „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის 3.6-ე მუხლით და დაასკვნა, რომ მოპასუხე კომპანიისა და მისი დირექტორის მიმართ მოსარჩელის მიმართ პასუხისმგებლობის სოლიდარულად დაკისრების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნა საფუძვლიანია, ვინაიდან დირექტორი წარმოადგენდა კომპანიას მესამე პირებთან ურთიერთობაში, ქმნიდა ICO-ს, მაგრამ არ ზრუნავდა მის განხორციელებაზე. ამასთან, სასამართლომ დაადგინა კომპანიის მხრიდან მოსარჩელის მოტყუების ფაქტიც (ვინაიდან ICO-ს მონაცემები არ ემთხვეოდა რეალურ მდგომარეობას), და ის გარემოება, რომ კომპანიას არ ჰქონდა შემოსავალი, როგორც ამაზე დირექტორი ინვესტორებს უქმნიდა წარმოდგენას, არამედ ჰქონდა შესასრულებელი ვალდებულებები. ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, კომპანიის დირექტორმა კომპანია გამოიყენა საკუთარი ვალდებულებებისაგან თავის ასარიდებლად, ვინაიდან კომპანიიდან გაიტანა ეთერიუმები, ხოლო კომპანია გამოიყენა ინვესტიციების მოსაზიდ ინსტრუმენტად (სააპელაციო პალატის დასკვნით, მოსარჩელის პოზიციის მართებულობას უფრო სარწმუნოს ხდიდა ის ფაქტი, რომ სწორედ 2018 წლის აპრილში, ანუ ICO-ს პროექტის მიმდინარეობას ემთხვეოდა კომპანიის დირექტორის მიერ ავტომანქანების (BMW X5 (2018 წლის მაისში), ლურჯი BMW-ს (2019 წელს), წითელი იაგუარის (2018 წლის ივლისში), შავი მერსედესის (2019 წელს)) შეძენის ფაქტი, რომელთა ღირებულების დაფარვის წყაროც მოპასუხეს არ დაუდასტურებია, მით უფრო იმ პირობებში, როდესაც კომპანიას ეკისრა ფულადი ვალდებულებები), რაც „გამჭოლი პასუხისმგებლობის“ საფუძველზე მოპასუხე კომპანიასთან ერთად მისი დირექტორისთვის მოსარჩელის სასარგებლოდ თანხის დაკისრების საფუძველს ქმნიდა.

5.14. რაც შეეხება მოპასუხე ვ.ე–ვის (კომპანიის 10% წილის მფლობელი პარტნიორის) პასუხისმგებლობის საკითხს, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა მის მიმართ წარდგენილი სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივსამართლებრივი წინაპირობა, ვინაიდან ვ.ე–ვმა მოპასუხე კომპანიის წილი შეიძინა 2018 წლის ოქტომბერში და ორგანიზაციის პარტნიორად ფიქსირდება იმავე წლის 1-ელი ნოემბრიდან, სადავო ICO-ს პროექტის განხორციელების ვადა კი იწურებოდა 2018 წლის 10 ივნისს. შესაბამისად, ვინაიდან პროექტის განხორციელებისას იგი არ იყო მოპასუხე კომპანიის პარტნიორი, მისთვის პასუხისმგებლობის და, მითუმეტეს, „გამჭოლი პასუხისმგებლობის“ დაკისრება ვერ გამართლდებოდა.

5.15. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 981-ე მუხლის მე-2 ნაწილითაც და აღნიშნა, რომ გამდიდრების ობიექტი ფულადი თანხაა და მისი განსაკუთრებული ბრუნვაუნარიანობა და შემოსავლის მიღების თავისთავადი თვისება უსაფუძვლოდ გამდიდრებულ პირს წარმოუშობს კრედიტორისადმი მიუღებელი შემოსავლის სახით პროცენტის გადახდის ვალდებულებას, მიუხედავად ბრალისა. შესაბამისად, სასამართლომ დაასკვნა, რომ საპროცენტო სარგებლის დაკისრების შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილებულიყო და მოპასუხე კომპანიას დირექტორთან ერთად სოლიდარულად უნდა დაჰკისრებოდა სადავო თანხის (216 044 აშშ დოლარის) 4%-ის გადახდა სარჩელის შეტანიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე.

6. მოსარჩელისა და მოპასუხეების საკასაციო საჩივრების მოთხოვნა:

6.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა - კომპანიამ და კომპანიის დირექტორმა (შემდგომში, პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორები), ასევე, მოსარჩელემ (შემდგომში, მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორი).

6.2. პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორებმა მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა;

6.3. მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორმა მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

7. პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორების (მოპასუხე კომპანიისა და მისი დირექტორის) საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

7.1. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა ე.წ „თეთრი ფურცელი“ და „ჭკვიანი კონტრაქტი“ და არასწორად გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია იმის შესახებ, რომ მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობის ერთადერთ იურიდიულ დოკუმენტს წარმოადგენს ე.წ „თეთრი ფურცელი“, რომელსაც სინამდვილეში მხოლოდ და მხოლოდ საინფორმაციო დატვირთვა აქვს, ხოლო „ჭკვიანი კონტრაქტი“, რომელიც მხოლოდ კოდების ერთობლიობად შეფასდა, სწორედაც რომ, მხარეთა მიერ ხელმოწერილი ელექტრონული ხელშეკრულებაა, რომელიც იურიდიულ შედეგებს წარმოშობს. იმ პირობებში, როდესაც ე.წ. „თეთრი ფურცლის“ პირველივე გვერდზე გარკვევით წერია, რომ ეს ფურცელი არ მოიცავს სახელშეკრულებო ურთიერთობის რაიმე ელემენტს, იგი არ შეიძლებოდა სასამართლოს მიეჩნია მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელ დოკუმენტად. ამასთან, უდავოა, რომ თეთრ ფურცელს მხარეები ხელს არ აწერენ და, შესაბამისად, არ დგინდება მასზე მხარეთა ურთიერთმფარავი ნების გამოვლენა. იგი უბრალოდ აცნობდა პოტენციურ ინვესტორებს კომპანიის მომავალ ხედვას ტოკენების გამოშვებასთან დაკავშირებით, წარუდგენდა მათ შესაბამისი საქმიანობის მოდელს და პირდაპირ აცხადებდა, რომ ეს ფურცელი არ მოიცავდა რაიმე სახელშეკრულებო ელემენტს და მას მხოლოდ საინფორმაციო დატვირთვა ჰქონდა (სხვაგვარად რომ ითქვას, თეთრი ფურცლის ერთადერთი მიზანი იყო ინფორმაცია მიეწოდებინა ტოკენების პოტენციური მფლობელებისთვის, რათა მათ თავად განესაზღვრათ, შეიძენდნენ თუ არა ა–ტოკენებს). თეთრ ფურცელში ასევე, აღნიშნული იყო, რომ მ–ფერმის მშენებლობის ვადები ეფუძნებოდა გონივრულ შეფასებებს, მაგრამ ეს არ იყო გარანტირებული, რადგან, ზოგადად, კრიპტოვალუტები უკიდურესად არასტაბილურია და კომპანია შეიძლებოდა დაზარალებულიყო ამ ფასების მკაცრი ცვლილებებით, ტოკენებს შესაძლოა, შეჰქმნოდათ ბაზარზე შეზღუდული ლიკვიდურობის რისკი (მენეჯმენტს შესაძლოა, ვერ გამოეშვა ტოკენები ან, თუ გამოუშვებდა, ვერ უზრუნველეყო მათი მომგებიანობა). ამრიგად, თეთრი ფურცლით იურიდიული ძალის მქონე რაიმე შეთანხმება მხარეთა შორის ვერ მიიღწეოდა და განისაზღვრებოდა მხოლოდ ე.წ „სმარტ კონტრაქტით“, რაზეც ელექტრონულად ხელი მოაწერა კიდეც მოსარჩელემ. სწორედ, ჭკვიანი კონტრაქტით განისაზღვრა, რომ მინიმალური კაპიტალი, ანუ „სოფთკაპი“, რომლის გაყიდვაც მოპასუხე კომპანიას უნდა მოეხერხებინა, იყო 6 000 000 ა–ტოკენი, რაც კომპანიამ განახორციელა კიდეც წარმატებით ხელშეკრულებით დადგენილი ვადით (2018 წლის 10 ივნისს, 13:08 საათზე, თავად მოსარჩელემ განახორციელა მესამე ტრანში (110 ეთერიუმი), რის სანაცვლოდაც მოპასუხე კომპანიის ანგარიშიდან მას ავტომატურად ჩაერიცხა 148 324 ა–ტოკენი);

7.2. სასამართლომ ყურადღების მიღმა დატოვა თავად მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებული გარემოება, რომ სწორედ ჭკვიანი კონტრაქტია ის მთავარი დოკუმენტი, რაზეც მხარეები ხელს აწერენენ და რის შემდეგაც ხელშეკრულება შედის ძალაში. მოსარჩელევე მიუთითებდა, რომ ჭკვიანი კონტრაქტის შენახვისთვის აუცილებელია მისი ბლოკჩეინპლატფორმაზე ჩაწერა. მოცემულ შემთხვევაში კი, დადგენილია, რომ აღნიშნული კონტრაქტი ჩაწერილია ეთერსკანზე, რომელიც ბლოკჩეინის პლატფორმაა და რისი შემდგომში შეცვლაც შეუძლებელია (ნებისმიერ პირს შეუძლია კონტრაქტის გახსნა და მასში გაწერილი პირობების მონახულება);

7.3. სასამართლომ არასწორად დაასკვნა ისიც, რომ „სოფთ კაპი“ 3 000 000 აშშ დოლარი იყო და ამ დასკვნისას იგი დაეყრდნო ICO-ს, მაშინ, როდესაც ICO-ს არანაირი სამართლებრივი დატვირთვა არ გააჩნია. „ჭკვიანი კონტრაქტის“ მიხედვით, კი მინიმალური „სოფთ კაპი“ 6 000 000 აშშ ტოკენს შეადგენდა. სააპელაციო სასამართლოს დოლარის კურსით არ უნდა განესაზღვრა „სოფთ კაპი“, ვინაიდან ინვესტირება ხდებოდა კრიპტოვალუტით, რომელთა ღირებულება დოლართან მიმართებით ყოველწუთიერად და ყოველწამიერად იცვლებოდა და კომპიუტერული პროგრამა ვერ გამოიცნობდა წინასწარ, თუ რა იქნებოდა მისი ღირებულება ICO-ს დამთავრებისას (2018 წლის 10 ივნისს) ან მის შემდგომ, როდესაც ეთერიუმები გადაიცვლებოდა აშშ დოლარზე. „თეთრ ფურცელში“ ნახსენებ 3 000 000 აშშ დოლარს რომ მხოლოდ პირობითი დატვირთვა ჰქონდა, ამას ადასტურებს კომპანიის მთავარი ამოცანაც, ხელშეკრულების თანახმად, 6 000 000 ა–ტოკენის რეალიზაცია, ერთი ტოკენის საშუალო ფასი „თეთრ ფურცელში“ ჩაიწერა 0,50$, მაგრამ უნდა გადახდილიყო ეთერიუმებით, რომელიც ICO-ს წარმატებით დამთავრების მომენტამდე, 6 000 000 ა–ტოკენის გაყიდვამდე, პროგრამულად დაბლოკილი იყო და მას ვერც კომპანია და ვერც ინვესტორი ვერ შეეხებოდა (ანუ მასზე წვდომა ორივე მხარეს ეზღუდებოდა). ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ ICO წარმატებით დასრულდებოდა, პროგრამა მოხსნიდა შეზღუდვას და კომპანიას შეეძლებოდა ICO-ს ანგარიშზე არსებულ ეთერიუმებზე ხელის ხლების უფლება, ხოლო ICO-ს წარუმატებლობით დამთავრების შემთხვევაში (ანუ, თუ 6 000 000 ტოკენი ვერ გაიყიდებოდა), ინვესტორს ჰქონდა უფლება, უკან გამოეთხოვა მის მიერ ჩარიცხული ეთერიუმები ღილაკზე თითის დაჭერით. რადგან ერთი ტოკენის საშუალო ფასს მოპასუხე კომპანია ვარაუდობდა 0.50 $-ს, ამიტომაც ჩაიწერა თეთრ ფურცელში 3 000 000 $ (6 000 000X0.50=3 000 000$), მაგრამ ეს 50 ცენტი იყო ვაჭრობის საგანი. როდესაც კომპანიამ ჭკვიანი კონტრაქტი დადო ეთერსკანზე და თავის ვებგვერდზე, ტოკენის ფასი დაიყო - პირველი 17 მლნ ტოკენის ფასად განისაზღვრა 0,40 $, 17 მლნ-დან 20 მლნ-მდე გაყიდულ ტოკენებზე - 0,40$, თუ გაიყიდებოდა 20 მლნ-ზე მეტი ტოკენი - 0,475 $, ხოლო 40 მლნ-ზე მეტი ტოკენის გაყიდვის შემთხვევაში, ფასი განისაზღვრებოდა 0,50 $-ით. ხელშეკრულებაში არსად არ იყო ნახსენები 3 000 000 აშშ დოლარი. მოსარჩელე გაეცნო ამ ხელშეკრულებას და შესაბამისი უჯრის მონიშვნით დაადასტურა მისი წაკითხვა, ამის შემდეგ კი გადავიდა შემდეგ გვერდზე, სადაც მას უკვე ეთერიუმებით ტოკენების შეძენის უფლება მიეცა. სხვაგვარად ის ხელშეკრულების მომდევნო გვერდზე ვერ გადავიდოდა და ვერც ტოკენების ყიდვას ვერ შეძლებდა. მოსარჩელემ წაიკითხა რა ჭკვიანი კონტრაქტი, გაეცნო კომპანიის სამომავლო გეგმებს, რაც ასახული იყო საინფორმაციო ფურცელში, მან გაითავისა ყველა ის რისკები და საფრთხეები, რომელთა შესახებაც კომპანია თეთრი ფურცლით ატყობინებდა პოტენციურ ინვესტორებს და თავისი ეთერიუმები, ყოველგვარი ძალდატანების გარეშე ჩარიცხა კომპანიის აისიოს ანგარიშზე. აისიოს დასრულების შემდეგ კი, როცა მოსარჩელემ მოპასუხისგან ბონუსტოკენებიც კი მიიღო და მას კომპანიისგან არ მოუთხოვია ეთერიუმების უკან დაბრუნება, გაუგებარია, სააპელაციო სასამართლო რის საფუძველზე ასკვნის, რომ მოპასუხემ იგი მოატყუა და თაღლითურად დაეუფლა მის თანხებს.

7.4. სააპელაციო სასამართლო არასწორადვე უთითებს მოპასუხე კომპანიის მხრიდან თანხების არამიზნობრივად ხარჯვაზე და უმართებულოდ აპელირებს კომპანიის დირექტორის მიერ ოთხი ძვირადღირებული ავტომანქანის შეძენაზე, მაშინ, როდესაც საქმის მასალებით დგინდება, რომ მითითებული ავტომანქანებიდან ერთი შეძენილია მანამ, სანამ კომპანიას ჩარიცხულ ეთერიუმებზე მიუწვდებოდა ხელი, ხოლო ორი მათგანი - ICO-ს დასრულებიდან საკმაოდ დიდი ხნის (13 და 15 თვის) გასვლის შემდეგ, როცა კომპანიაში ყველა ხარჯვითი ოპერაცია დასრულებული იყო, ყველა ხარჯი მიზნობრივად იყო გაწეული, შეძენილი იყო ყველა საჭირო ინვენტარი, ნაყიდი იყო ელენერგიის სიმძლავრე და აშენებული იყო მ–ფერმა. შესაბამისად, ამ მანქანების შეძენას ICO-ს ეთერიუმებთან კავშირი ვერ ექნებოდა. რაც შეეხება მეოთხე ავტომანქანას, რომელიც კომპანიის დირექტორს შეძენილი აქვს ICO-ს დასრულებიდან ერთ თვეში 30 000 აშშ დოლარად, მაშინ, როდესაც საქმეში არსებული მტკიცებულებებით ირკვევა, რომ კომპანიის დირექტორის საბანკო ანგარიშებზე ICO-ს ეთერიუმებზე წვდომამდეც საკმაოდ სოლიდური თანხა ფიქსირდებოდა (358 902 ლარის, 477 690 აშშ დოლარისა და 84 963 ევროს ბრუნვა), მითითებული ღირებულების ავტომანქანის პირადი თანხით შეძენა შეუძლებელი არ უნდა ყოფილიყო.

7.5. კომპანიის დირექტორის მიმართ „გამჭოლი პასუხისმგებლობის“ საფუძვლით თანხის დაკისრება მოკლებულია სამართლებრივ საფუძველსაც, ვინაიდან მსგავსი სახის პასუხისმგებლობა დგება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც პირმა ბოროტად გამოიყენა ორგანიზაციის სამართლებრივი ფორმა და ამით მიიღო სარგებელი. მოპასუხე კომპანიის დირექტორს კი, რაიმე სარგებელი კომპანიისგან არ მიუღია, რაც უტყუარად დასტურდება საქმეში არსებული მტკიცებულებებით.

7.6. სააპელაციო სასამართლოს სხვა მტკიცებულებებთან ერთად უნდა გამოეკვლია საქმეზე წარდგენილი, სპეციალისტის – დ.ქ–ის დასკვნა, რომლითაც დასტურდება ICO წარმატებით დასრულება, რაც ნიშნავს, რომ ხელშეკრულების ერთადერთი საგანი, სოფტკაპი, 6 მლნ ტოკენი, უდავოდ რეალიზდა.

8. მეორე საკასაციო საჩივრის ავტორის (მოსარჩელის) საკასაციო საჩივრის საფუძვლები:

8.1. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად დაასკვნა, რომ ICO-ში ასახული პირობები რეალურად არ შესრულებულა, მოსარჩელე მოატყუეს და კომპანიის დირექტორმა კომპანია გამოიყენა ინვესტიციების მოსაზიდად და საკუთარი ვალდებულებებისაგან თავის ასარიდებლად. სასამართლომ ასევე მართებულად შეაფასა ფაქტობრივი გარემოებების უმრავლესობა, თუმცა მან არასწორად განმარტა, რომ ICO დამოუკიდებლად არ წარმოადგენს გარიგებას, ვინაიდან იგი არის ოფერტი და მის საფუძველზე შეიქმნა ჭკვიანი კონტრაქტი, როგორც გარიგების რეალურად განხორციელების საშუალება და მექანიზმი.

8.2. ICO არის მთავარი დოკუმენტი, რომლითაც განისაზღვრა ხელშეკრულების ყველა არსებითი პირობა, მასში მითითებულია ინვესტიციის პირობები და მოსალოდნელი სამართლებრივი შედეგები (ეს დოკუმენტი შეიძლება შედარდეს ემისიის პროსპექტს, რომელიც გამოიცემა აქციების გამოშვების დროს და რომელიც ასევე მოიცავს სრულ ინფორმაციას ინვესტორებისთვის დაგეგმილ პროექტზე). ამდენად, იგი სასამართლოს უნდა მიეჩნია ხელშეკრულებად და ბათილად ეცნო, როგორც მოტყუებით დადებული გარიგება.

9. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

9.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 9 მარტის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივრები წარმოებაში იქნა მიღებული დასაშვებობის შესამოწმებლად.

9.2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 6 მარტის განჩინებით – საკასაციო საჩივრები ცნობილ იქნა დასაშვებად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლოს საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის არსებითად განხილვისა და მტკიცებულებათა ერთობლივად გაანალიზების შედეგად გამოაქვს დასკვნა, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს, ხოლო მოპასუხის საკასაციო განაცხადი ნაწილობრივ დასაბუთებულია და იგი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი არგუმენტაციით:

10. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

11. პირველი საკასაციო საჩივრის ავტორები სადავოდ ხდიან როგორც, ზოგადად, მხარეთა შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობის სასამართლოს მხრიდან შეფასების სისწორეს, ისე – ამ ურთიერთობის მომწესრიგებელი დოკუმენტების - ICO-ს, თეთრი ფურცლისა და ჭკვიანი კონტრაქტის სამართლებრივ შედეგებსაც და იმასაც, თუ რას გულისხმობდა ე.წ „სოფთ კაპი“და შეგროვდა თუ არა იგი ICO-ში მითითებული პირობების შესაბამისად. მეორე კასატორი კი მიიჩნევს, რომ, მართალია, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად შეაფასა ფაქტობრივი გარემოებების უმრავლესობა, თუმცა მან არასწორად განმარტა ICO-ს, როგორც სამართლებრივი დოკუმენტის, მოქმედების ფარგლები და არასწორად დაასკვნა, რომ იგი დამოუკიდებლად არ წარმოადგენდა გარიგებას. აღსანიშნავია, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი არ შეიცავს პრეტენზიას მოპასუხე ვ.ე–ვის მიმართ, შესაბამისად, ამ ნაწილში სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება (რომლითაც სარჩელი ვ.ე–ვის მიმართ არ დაკმაყოფილდა) საბოლოოა და შესულია კანონიერ ძალაშია შესაბამისად, მასზე საკასაციო პალატა აღარ იმსჯელებს.

12. კასატორების პრეტენზიების შემოწმების მიზნით, უპირველესად, მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის სამართლებრივი სახე უნდა განისაზღვროს და მხოლოდ ამის შემდეგ შეფასდეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება.

13. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში უთითებს, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში ასახული აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველ სამართლებრივ შედეგს.

14. განსახილველი დავის სპეციფიკიდან გამომდინარე, ვინაიდან შესაფასებელია მოსარჩელესა და მოპასუხე კომპანიას შორის გაფორმებული ე.წ „სმარტ კონტრაქტის“ ანუ ჭკვიანი კონტრაქტისა და მასთან დაკავშირებული დოკუმენტების – ICO-სა და თეთრი ფურცლის

ნამდვილობის, ასევე, ე.წ „სოფთ კაპის“ არსებობა-არარსებობის საკითხი, საკასაციო სასამართლო, უპირველესად, საჭიროდ მიიჩნევს, თანმიმდევრობით განმარტოს თითოეული მათგანის არსი და ერთმანეთთან ურთიერთქმედება, ხოლო შემდეგ, საქმეზე დადგენილი უდავო ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერებით, შეაფასოს კასატორების პრეტენზიები.

14.1. რა არის აისიოუ (ICO - Initial Coin Offering - მონეტების თავდაპირველი შეთავაზების დოკუმენტი) და თეთრი ფურცელი (White Paper)?

კრიპტოვალუტისა და ბლოკჩეინის ტექნოლოგიის სამყაროში ხშირად გამოიყენება ტერმინები „მონეტების საწყისი შეთავაზება“ (ICO) და „White Paper“ ანუ „თეთრი ფურცელი“. ორივე განუყოფელია ახალი კრიპტოვალუტის პროექტების წამოწყებისა და განვითარებისთვის. ამ ორ კონცეფციას შორის განსხვავებებისა და მსგავსების გაგება გადამწყვეტია ინვესტორებისთვის, დეველოპერებისა და კრიპტოსივრცეში ენთუზიასტებისთვის (იხ. https://www.coindesk.com/markets/2018/06/14/the-eos-blockchain-is-now-officially-live/).

ICO შექმნილია მეწარმეებისთვის, რათა მოიძიონ გარე ფინანსები შუამავლის გარეშე ტოკენების ემისირების მიზნით. ადრეულ ეტაპზე, დაფინანსების არსებული მექანიზმებისგან განსხვავებით, ტოკენები პოტენციურად აძლევს ინვესტორებს სწრაფ შესაძლებლობებს, ინვესტიციის საფუძველზე მიიღონ შესაბამისი სახის ფინანსური ზრდა, თუმცა, ICO ბაზარი ძალიან მგრძნობიარეა სხვადასხვა სახის ეკონომიკური შოკების მიმართ (იხ. How Do Bitcoin Transactions Work?, COINDESK https://www.coindesk.com/information/how-do-bitcoin-transactions-work/), რაც წარმოშობს მათში ინვესტირების შემდგომ წარუმატებლობის დიდ რისკებსა და ინვესტორების კეთილდღეობის მნიშვნელოვან დანაკარგებს (იხ. Measuring ICO Performance Indicators: An Empirical Study Via White Papers, Charlotte; Shiao-Han Wu; Huang-Chih Sung; Tsung-Chi Cheng, 2019 IEEE International Conference on Blockchain and Cryptocurrency (ICBC) 14-17 May 2019, Seoul), ტრადიციული ფინანსური ბაზრის მსგავსად, ICO-ს შემთხვევაშიც კომპანიის აქტივები საჯაროდ თავსდება, თუმცა სწორედ ამ აქტივის სამართლებრივი ბუნებაა განსხვავებული - ტრადიციული საჯარო განთავსება (შეთავაზება) გულისხმობს საწარმოს აქციების წილების გასხვისების სურვილს, რაც მყიდველს აქცევს კომპანიის მეწილედ, ხოლო ICO-ს შემთხვევაში, კომპანია ყიდის არა წილს, არამედ ციფრულ ტოკენებს, რომელიც მყიდველს არ წარმოუშობს საწარმოს წილზე უფლებას, რადგან ციფრული ტოკენები არის ელექტრონულად გამომუშავებული კრიპტოვალუტა და არა კომპანიის წილი (შედარებისთვის იხ. ARVIND NARAYANAN ET AL., BITCOIN AND CRYPTOCURRENCY TECHNOLOGIES 263–70 (2016)).

პრაქტიკა აჩვენებს, რომ ხშირია ICO-ს და თეთრი ფურცლის ერთი კონტექსტით გამოყენება, მართალია, ისინი სხვადასხვა შინაარსის დოკუმენტებია, თუმცა მჭიდროდ უკავშირდება ბლოკჩეინისა და კრიპტოვალუტის პროექტების კონტექსტს (იხ. Martin Pochyla, International Remittances and New Technologies, in SELECTED PAPERS OF THE 19TH INTERNATIONAL CONFERENCE ON INFORMATION TECHNOLOGY FOR PRACTICE 251, 256). ICO არის სახსრების მოზიდვის მეთოდი, რომელსაც იყენებენ ბლოკჩეინის სტარტაპები კაპიტალის მოსაზიდად ინვესტორებისთვის საკუთარი კრიპტოვალუტის ტოკენების გაცემით. ეს ტოკენები, როგორც წესი, იყიდება დამკვიდრებული კრიპტოვალუტების სანაცვლოდ, როგორებიცაა, მაგალითად, ბიტკოინი და ეთერიუმი.

რაც შეეხება თეთრ ფურცელს, ესაა დოკუმენტი, რომელიც ასახავს ბლოკჩეინის პროექტის ტექნიკურ დეტალებს, ხედვასა და ბიზნესმოდელს. როგორც წესი, ის შეიცავს პრობლემის შესახებ ინფორმაციას, რომლის გადაჭრასაც პროექტი მიზნად ისახავს, ​​მის შემოთავაზებულ გადაწყვეტას, მის მიღმა არსებულ ტექნოლოგიას, დეტალებს სიმბოლური ეკონომიკის, პროექტის უკან მყოფი გუნდის შესახებ და ზოგჯერ განვითარების საგზაო რუკას. მისი მიზანია, პოტენციურ ინვესტორებსა და მომხმარებლებს მიაწოდოს პროექტისა და მისი მიზნების შესახებ ინფორმაცია, შესაბამისად, ხშირია შემთხვევა, როდესაც ინვესტორების მოსაზიდად გასაჯაროებულ თეთრ ფურცელს თან ახლავს ICO-ები, აქედან გამომდინარე, ICO, შესაძლოა, იყოს თეთრი ფურცლის შემადგენელი ნაწილიც (იხ. Jay Preston, Initial Coin Offerings: Innovation, Democratization and the SEC, 16 DUKE L. & TECH. REV. 318, 318 & nn.1–2 (2018)).

ICO-ს უპირველესი მიზანია ბლოკჩეინის პროექტისთვის სახსრების მოზიდვა ინვესტორებისთვის ციფრული ტოკენების გაყიდვით. ეს ნიშნები შეიძლება წარმოადგენდეს პროექტის მიერ შემოთავაზებულ პროდუქტსა ან სერვისზე მომავალ ხელმისაწვდომობას. თეთრი ფურცლის პირველადი მიზანი კი პროექტის შესახებ დეტალური ინფორმაციის მიწოდებაა, მათ შორის მისი ტექნიკური მახასიათებლების, პრობლემის გადაჭრის, შემოთავაზებული გადაწყვეტის, პროექტის მიღმა მყოფი გუნდისა და მისი ბიზნესმოდელის ჩათვლით. ICO ამოქმედდება თეთრი ფურცლის გამოქვეყნების შემდეგ. ეს არის ეტაპი, სადაც ინვესტორებს სთავაზობენ ტოკენების შეძენას. თეთრი ფურცელი ჩვეულებრივ გამოდის ICO-ს წინ ან პარალელურად. ის უზრუნველყოფს პოტენციურ ინვესტორებს აუცილებელი ინფორმაციით, რათა შეაფასონ პროექტი და გადაწყვიტონ, დასთანხმდებიან თუ არა ICO-ს მიღებას (იხ. Holoweiko S, what is an ICO? Defining se curity on the blockchain, George Washington journal, vol. 87, N6, 2019).

ICO-ს მოკლე აღწერა:

ICO-ს, იგივე მონეტების საწყისი შეთავაზების, ბუნება შესაძლებელია შემდეგი კრიტერიუმებით დახასიათდეს: 1) მიზანი: ციფრული ხალხმრავალი დაფინანსების კამპანიის მსგავსად, კომპანიები ყიდიან ტოკენებს (როგორც ციფრული მონეტები) თავიანთი პროექტებისთვის ფულის მოსაზიდად, შესაბამისად, ესაა შეთავაზება, იგივე მოწვევა ოპერტზე; 2) ბუნება/რისკი: იყიდება ისეთი სახის ტოკენები, რომელსაც ყიდვის დროს, შესაძლოა, სულაც არ ჰქონდეს ღირებულება, თუმცა შესაძლებელი იყოს ფასის გაზრდა; 3) დრო: ICO-ს წარდგენა ხდება ორი სახით: პირველი, როდესაც თეთრი ფურცელი გამოიცემა, შესაბამისი საზოგადოება გაეცნობა მას და ამის შემდეგ გამოვა ICO, მეორე, როდესაც თავად თეთრ ფურცელთან ერთად გამოდის ICO. მთავარი აქ ისაა, რომ ICO-ს წარდგენა თეთრ ფურცელს წინ ვერ გაუსწრებს; 4) შინაარსი: მოიცავს დეტალებს იმის შესახებ, თუ რამდენი ტოკენი იყიდება, რა ფასად და როგორ იქნება გამოყენებული ფული.

თეთრი ფურცლის მოკლე აღწერა:

თეთრი ფურცლის დახასიათება, შესაძლებელია, დაიყოს შემდეგი სახით: 1. მიზანი: ესაა ერთგვარი მოკლე ანალიზი, ანოტაცია, რომელიც განმარტავს, თუ რის შესახებაა პროექტი, რა მიზნები აქვს მას, როგორ მუშაობს და ვინ დგას მის უკან; 2) ბუნება: მოკლე ანოტაცია იმის შესახებ, თუ როგორ აპირებს აღნიშნული მიზნების განხორციელებას და რაში გამოიყენებს მოზიდულ ინვესტიციას; 3) დრო: თეთრი ფურცელი წინ უსწრებს ან გამოიცემა ICO-სთან ერთად; 4) შინაარსი: მოიცავს ყველაფერს პროექტის შესახებ: პრობლემას, რომელსაც ის წყვეტს, ტექნოლოგიას, რომელსაც იყენებს, მასზე მომუშავე გუნდს და რის მიღწევას ისახავს მიზნად (იხ. Florysiak D., the information content of ICO white papers, jan. 15, 2019).

მართალია, თავად თეთრი ფურცელი შეიძლება პირდაპირ არ იყოს შესაბამისი კანონმდებლობით რეგულირებული, თუმცა ის შეიძლება შეიცავდეს მარეგულირებლის მოთხოვნების შესახებ ინფორმაციას. მაგალითად, თუ პროექტი გულისხმობს ტოკენების გაცემას ICO-ს მეშვეობით, ზოგიერთი ქვეყნის კანონმდებლობით, თეთრი ფურცელი უნდა შეესაბამებოდეს ფასიანი ქაღალდების რეგულაციებს შეთავაზებისა და მასთან დაკავშირებული რისკების შესახებ ინფორმაციის მიწოდებით. ის უნდა შეიცავდეს პროექტთან დაკავშირებული რისკების შესახებ მკაფიო და ყოვლისმომცველ ინფორმაციას, მათ შორის – ტექნიკური, მარეგულირებელი, საბაზრო და ოპერატიული რისკების შესახებ. რისკების არაადეკვატურად გამჟღავნებამ შეიძლება გამოიწვიოს სამართლებრივი პასუხისმგებლობა, თუ ინვესტორები განიცდიან ზარალს გაუთვალისწინებელი რისკების შედეგად.

განსხვავება და კავშირი ICO-სა და თეთრ ფურცელს შორის

შეჯამების სახით, უნდა ითქვას, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ICO და თეთრი ფურცელი მჭიდროდ არის დაკავშირებული ბლოკჩეინის პროექტების კონტექსტით, ისინი ემსახურება განსხვავებულ მიზნებს და აქვთ განსხვავებული მახასიათებლები. ICO არის ფონდების მოზიდვის ღონისძიება, რომელიც მოიცავს ტოკენების გაყიდვას, ხოლო თეთრი ფურცელი არის ყოვლისმომცველი დოკუმენტი, რომელიც უზრუნველყოფს პროექტის შესახებ დეტალურ ინფორმაციას. მიუხედავად იმისა, რომ ICO და თეთრი ფურცელი ასრულებს განსხვავებულ ფუნქციებს კრიპტოვალუტის პროექტის სასიცოცხლო ციკლში, ისინი ურთიერთდაკავშირებულია და ორივე გადამწყვეტია პროექტის წარმატებისთვის. ICO უზრუნველყოფს საჭირო თანხებს, ხოლო თეთრი ფურცელი აყალიბებს ნდობის საფუძველს, რომელიც საჭიროა ამ თანხების მოსაზიდად. ისინი ერთად ქმნიან სიმბიოზურ ურთიერთობას, რომელიც განაპირობებს ბლოკჩეინის ახალი ინოვაციების ზრდასა და განვითარებას.

ICO-ს დასრულების/გაუქმების ან გადადების საფუძველი:

ICO-ს დაწყების შემდეგ, მისი მთლიანად გაუქმება, როგორც წესი, მარტივი არ არის, თუმცა, არსებობს რამდენიმე სცენარი, როდესაც ICO შეიძლება ეფექტურად გაუქმდეს ან გადაიდოს:

ნებაყოფლობითი გატანა: ზოგიერთ შემთხვევაში, ICO-ს ორგანიზატორებს შეუძლიათ, აირჩიონ ნებაყოფლობით გააუქმონ შეთავაზება მის დასრულებამდე. ეს გადაწყვეტილება შეიძლება გამოწვეული იყოს სხვადასხვა მიზეზით, როგორიცაა: მარეგულირებელი პრობლემები, ინვესტორების არასაკმარისი ინტერესი ან პროექტის მიმართულების ცვლილებები.

სამართლებრივი ან მარეგულირებელი ინტერვენცია: საქართველოში აღნიშნული საკითხი კანონმდებლობით არ წესრიგდება, თუმცა ზოგიერთ ქვეყანაში შესაბამის ორგანოებს შეუძლიათ ჩაერიონ და შეაჩერონ ICO, თუ ისინი დაადგენენ, რომ ის არღვევს ფასიანი ქაღალდების შესახებ კანონებს ან საფრთხეს უქმნის ინვესტორებს. ასეთ შემთხვევებში, ICO შეიძლება ფაქტობრივად გაუქმდეს ან შეჩერდეს საკითხების გადაწყვეტამდე (Pastwa A., Shrestha P., end others, Unpachikn the black box of ico white papers: a topic modeling approach, Lidam discussion paper LFIN 2021/18).

ტექნიკური საკითხები: თუ მნიშვნელოვანი ტექნიკური საკითხები წარმოიქმნება ICO პროცესის დროს, როგორიცაა: უსაფრთხოების დარღვევა, პლატფორმის გაუმართაობა ან ჭკვიანი კონტრაქტის დაუცველობა, ორგანიზატორებმა შეიძლება გადაწყვიტონ, შეაჩერონ შეთავაზება ამ საკითხების გადასაჭრელად. ამან შეიძლება ეფექტურად შეაჩეროს ან გააუქმოს ICO ტექნიკური საკითხების გადაწყვეტამდე. ფორსმაჟორული მოვლენები: იშვიათ შემთხვევებში, ICO-ს ორგანიზატორების კონტროლის მიღმა გაუთვალისწინებელმა მოვლენებმა, როგორიცაა: ბუნებრივი კატასტროფები, ომები ან პანდემიები, შეიძლება დაარღვიოს ან გააუქმოს ICO. ამ მოვლენებმა, შესაძლოა, არაპრაქტიკული ან შეუძლებელი გახადოს შეთავაზების დაგეგმვის მიხედვით გაგრძელება.

დაბალი მონაწილეობა: თუ ICO ვერ მოიზიდავს ინვესტორების საკმარის ინტერესს ან არ მოიზიდავს თანხების სავარაუდო რაოდენობას მითითებული ვადის მიხედვით, ორგანიზატორებს შეუძლიათ, აირჩიონ შეთავაზების გაუქმება ან გადადება. ეს გადაწყვეტილება შეიძლება მიღებულ იქნეს იმისთვის, რომ თავიდან ავიცილოთ არასაკმარისი დაფინანსების პროექტი ან გადაიხედოს დაფინანსების მოზიდვის სტრატეგია.

ICO-ს ორგანიზატორებისთვის მნიშვნელოვანია ინვესტორებსა და დაინტერესებულ მხარეებთან ეფექტური კომუნიკაცია, თუ ისინი გადაწყვეტენ ICO-ს გაუქმებას ან გადადებას, მათ უნდა მიაწოდონ გადაწყვეტილების შესახებ მკაფიო განმარტებები და განჭვრიტონ ნებისმიერი ნაბიჯი, რომელსაც ისინი გადადგამენ სიტუაციის მოსაგვარებლად, როგორიცაა: ინვესტორებისთვის თანხის დაბრუნება ან შეთავაზების ხელახლა დაგეგმვა. გარდა ამისა, ICO-ს ორგანიზატორებმა უნდა იცოდნენ ნებისმიერი სამართლებრივი ან სახელშეკრულებო ვალდებულება, რომელიც მათ აქვთ ICO-ს გაუქმებასთან ან გადადებასთან დაკავშირებით.

ICO-ს პროექტების სამართლებრივი რეგულირება

ზოგიერთ ქვეყანაში ICO-ს პროექტები ექვემდებარება სხვადასხვა სამართლებრივ რეგულირებას, რომლებიც შეიძლება განსხვავდებოდეს იურისდიქციის მიხედვით. ზოგი ქვეყნის კანონმდებლობით ICO-ების მეშვეობით გამოშვებული ტოკენები შეიძლება კლასიფიცირდეს, როგორც ფასიანი ქაღალდები და, შესაბამისად, ექვემდებარება ფასიანი ქაღალდების რეგულაციებს. ეს შეიძლება მოიცავდეს ისეთ მოთხოვნებს, როგორიცაა: რეგისტრაცია მარეგულირებელ ორგანოებში, ინვესტორებისთვის შესაბამისი ინფორმაციის გამჟღავნება და ინვესტორების დაცვის კანონებთან შესაბამისობა.

საქართველოში ICO-ს პროექტები ჯერჯერობით სამართლებრივ რეგულირებას არ ექვემდებარება. 2023 წლის 1-ელი იანვრიდან ამოქმედდა ვირტუალურ აქტივთან დაკავშირებული საკანონმდებლო ცვლილებები, (საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის ბრძანება, №94/04 2023 წლის 13 ივნისი, ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერის საქართველოს ეროვნულ ბანკში რეგისტრაციის, რეგისტრაციის გაუქმებისა და რეგულირების წესის დამტკიცების თაობაზე), რომლებიც ითვალისწინებს ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერების საქართველოს ეროვნულ ბანკში სავალდებულო რეგისტრაციას, ადმინისტრატორთა შესაფერისობის კრიტერიუმების დადგენას და ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების აღკვეთის ხელშეწყობის კუთხით ზედამხედველობას. საკანონმდებლო ჩარჩო ითვალისწინებს ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერების რეგისტრაციასა და რეგისტრაციის გაუქმებას, ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერის ადმინისტრატორთა შესაფერისობის კრიტერიუმების დადგენას, ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების აღკვეთის ხელშეწყობის მიზნით შემოწმებასა და რეგულირებას, ვირტუალური აქტივის გადაცემისას თანმხლები ინფორმაციის განსაზღვრას, წერილობითი მითითებების გაცემას, დამატებითი მოთხოვნების, შეზღუდვებისა და სანქციების დაწესებას. შესაბამისად, ამ ეტაპზე არ არის გათვალისწინებული მომხმარებელთა უფლებების დაცვის კუთხით ზედამხედველობა და პრუდენციული მოწესრიგება.

ბრძანების თანახმად, ვირტუალური აქტივი არის ღირებულების ციფრული გამოხატულება, რომელიც არის ურთიერთჩანაცვლებადი და არ არის უნიკალური, წარმოადგენს ციფრული ფორმით გადაცემის ან ვაჭრობის საგანს და გამოიყენება ინვესტირების ან/და გადახდების მიზნით. ვირტუალური აქტივი არ მოიცავს ფულადი სახსრების, ფასიანი ქაღალდებისა და სხვა ფინანსური ინსტრუმენტების ციფრულ გამოხატულებას. იმ შემთხვევაში, თუ აქტივი ფულადი სახსრების, ფასიანი ქაღალდების ან სხვა ფინანსური ინსტრუმენტების ციფრულ გამოხატულებაა, ასეთი აქტივის მომსახურების განმახორციელებელი პირი შეიძლება დაექვემდებაროს ლიცენზირებას/რეგისტრაციას "ფასიანი ქაღალდების ბაზრის შესახებ" საქართველოს კანონის ან სხვა შესაბამისი სამართლებრივი აქტის საფუძველზე. რეგულირებას ექვემდებარება მხოლოდ კონვერტირებადი ვირტუალური აქტივი. კონვერტირებადი ვირტუალური აქტივი არის ვირტუალური აქტივი, რომელსაც ბაზარზე აქვს ეროვნული ან უცხოური ვალუტის, სხვა ვირტუალური აქტივის ან/და ფინანსური ინსტრუმენტის, ეკვივალენტი ღირებულება, რაზეც , შესაძლებელია გადაცვლა).

(ICO-ების სამართლებრივი სტატუსი მნიშვნელოვნად განსხვავდება ქვეყნების მიხედვით. მაგალითად, ამერიკის შეერთებული შტატები ICO-ს განიხილავს, როგორც ფასიანი ქაღალდების შეთავაზებას, რაც ნიშნავს, რომ ისინი უნდა დაემორჩილონ ფასიანი ქაღალდების კანონებს. ამან შეიძლება ICO იურიდიულად სავალდებულო გახადოს იმ გაგებით, რომ მან უნდა დაიცვას მარეგულირებელი მოთხოვნები და ინვესტორების წინაშე აღებული ვალდებულებები. აშშ-ში ფასიანი ქაღალდებისა და ბირჟის კომისიას (SEC) შეუძლია ტოკენების კლასიფიკაცია ფასიან ქაღალდებად. თუ ICO მიიჩნევა ფასიანი ქაღალდების შეთავაზებად, ემიტენტმა უნდა დაიცვას მკაცრი რეგისტრაციისა და გამჟღავნების მოთხოვნები. ICO-ებს ხშირად აქვთ პირობები, რომლებსაც ინვესტორები უნდა დაეთანხმონ. ეს პირობები შეიძლება ასახავდეს ინვესტორებისა და გამცემი სუბიექტის უფლებებსა და მოვალეობებს. თუ ეს პირობები კანონიერად აღსრულდება, მათ შეუძლიათ, შექმნან იურიდიულად სავალდებულო ხელშეკრულება მხარეებს შორის. ზოგიერთი ICO შეიცავს დებულებებს ინვესტორების დასაცავად, როგორიცაა – თანხის დაბრუნების მექანიზმები ან ეტაპები, რომლებიც უნდა დაკმაყოფილდეს პროექტის გუნდში სახსრების გაცემამდე. ამ დებულებებს, თუ სათანადოდ არის შემუშავებული და კანონიერად აღსრულებული, შეუძლია, შექმნას ვალდებულებები ICO-ს ემიტენტის მიმართ).

14.2. ჭკვიანი კონტრაქტი (Smart Contract) და ICO-სთან მისი ურთიერთმიმართება

ჭკვიანი კონტრაქტი არის კომპიუტერული კოდების ნაკრები, რომელიც ავტომატურად ადგენს მთელ ხელშეკრულებას ან მის ნაწილს და ინახება ბლოკჩეინზე დაფუძნებულ პლატფორმაზე (იხ. Munoz A Smart Contracts: What Are They and Will They Replace Traditional Contracts?, June 3, 2021, https://www.romanolaw.com/2021/06/03/smart-contracts-what-are-they-and-will-they-replace-traditional-contracts/, [15.08.2022]) .

ტერმინი „გონიერი ხელშეკრულება“ პირველად 1994 წელს იქნა შემოთავაზებული ამერიკელი მეცნიერის – ნიკ საბოს მიერ. გონიერი ხელშეკრულება არის თვითშესრულებადი ხელშეკრულება მყიდველსა და გამყიდველს შორის, სახელშეკრულებო პირობების დაწერილი კოდის საფუძველზე. კოდი და მასში შემავალი ხელშეკრულებები არსებობს განაწილებულ, დეცენტრალიზებულ ბლოკჩეინის ქსელში. კოდი აკონტროლებს შესრულებას და ტრანზაქციები შეუქცევადია, რადგან მხარეებს ერთმევათ დისკრეციის უფლება ხელშეკრულების შესრულებასთან დაკავშირებით (იხ. Haverfield W., The Intersection of Blockchain and M&A: Smart Contracts in a Closing, January 27, 2020, https://www.walterhav.com/the-intersection-ofblockchain-and-ma-smart-contracts-in-a-closing/, [15.08.2022])).

არსებობს ჭკვიანი კონტრაქტის ინტეგრირებული და არაინტეგრირებული მოდელები. ინტეგრირებულ მოდელში მხარეთა უფლებები და მოვალეობები ნაწილობრივ ან მთლიანად გამოხატულია პროგრამული ენით და არაბუნებრივი ენით, ხოლო არაინტეგრირებული მოდელის დროს გონიერი კონტრაქტი შეიძლება დაიდოს მხოლოდ ბუნებრივი ენით, მაგრამ მოიცავდეს მხარეთა შორის შეთანხმებას მხარეების მიერ კონკრეტული კომპიუტერული პროგრამის გამოყენებაზე ხელშეკრულებების დადების ან ხელშეკრულებების (მთლიანად ან ნაწილობრივ) შესრულების და/ან აღსრულების მიზნით (მაგალითად, კომპანია და დამზღვევი შეიძლება შეთანხმდნენ დამზღვევის ავტომატიზებული საჩივრების განხილვის პროგრამის გამოყენებაზე), (იხ. გონიერი კონტრაქტები: სამართლებრივი და სახელმძღვანელო მითითებები კანონმდებლებისთვის, ოქტომბერი, 2018).

ჭკვიანი კონტრაქტები ავტომატიზებენ ხელშეკრულებების შესრულებას, ამცირებენ შუამავლების საჭიროებას. ჭკვიანი კონტრაქტები და ICO-ები ხშირად ერთმანეთთან მჭიდროდ დაკავშირებულია, ჭკვიანი კონტრაქტები ICO-ს პროცესის ხერხემალია, მაგალითად, ისინი გამოიყენება ICO-ს დროს ტოკენების შესაქმნელად და გასავრცელებლად, განსაზღვრავს წესებს, თუ როგორ იქმნება, როგორ ნაწილდება და იმართება ტოკენები, ასევე, განკარგავენ ICO-ს დროს მოპოვებულ თანხებს. მათ შეუძლიათ უზრუნველყონ, რომ სახსრები გადაეცემა პროექტის გუნდს მხოლოდ გარკვეული პირობების დაკმაყოფილების შემთხვევაში, რაც ინვესტორებისთვის უსაფრთხოების ხარისხს ზრდის. მისი გამოყენება ICO-ებში პროცესების ავტომატიზაციასა და ინვესტორებთან ნდობის ჩამოყალიბებას უზრუნველყოფს, რადგან პირობები კოდირებულია და ავტომატურად სრულდება, ეს ამცირებს ადამიანური შეცდომის ან თაღლითობის პოტენციალს.

როგორ გამოიყენება ჭკვიანი კონტრაქტი

პროექტის გუნდი წერს ჭკვიან კონტრაქტს, რომელშიც მითითებულია ICO-ს პირობები, როგორიცაა: დაწყებისა და დასრულების თარიღები, სიმბოლური ფასი და განაწილების წესები. ჭკვიანი კონტრაქტი განთავსებულია ბლოკჩეინზე, რაც მას საჯაროდ ხელმისაწვდომს და უცვლელს ხდის. მისი კოდი განსაზღვრავს ტოკენის გაყიდვის წესებსა და პირობებს, როგორიცაა: ტოკენების ფასი, მთლიანი მიწოდება და როგორ გადანაწილდება ინვესტორებზე. ინვესტორები აგზავნიან სახსრებს (მაგ. ეთერიუმი, ბიტკოინი) სმარტკონტრაქტის მისამართზე. ჭკვიანი კონტრაქტი ავტომატურად გასცემს ტოკენების შესაბამის რაოდენობას ინვესტორების პორტფელში, ამავდროულად, ინახავს მოზიდულ თანხებს და უგზავნის მათ პროექტის გუნდს წინასწარ განსაზღვრული ეტაპების ან პირობების საფუძველზე. ჭკვიანი კონტრაქტების გამოყენებით, ICO-ებს შეუძლიათ, გააძლიერონ გამჭვირვალობა, უსაფრთხოება და ეფექტურობა, რაც მათ ძლიერ ინსტრუმენტად აქცევს ციფრულ ეპოქაში დაფინანსების მოსაზიდად.

ოფერტი და აქცეპტი ჭკვიანი კონტრაქტის დადებისას

ჭკვიანი კონტრაქტის მიღება (აქცეპტი) უნდა განხორციელდეს შეთავაზების (ოფერტის) მსგავსი ფორმით, ე.ი ელექტრონული შეტყობინები სახით, რომელიც ხელმოწერილია მიმღების (აქცეპტანტის) პირადი გასაღებით. თუ აქცეპტანტი არ თანხმდება ოფერტის ზუსტ პირობებზე, ეს არ არის აქცეპტი, არამედ ახალი ოფერტია (Duke A., What Does the CISG Have to Say About Smart Contracts? A Legal Analysis, Chicago Journal of International Law, Vol. 20, No. 1 (2019), 169). ამ უკანასკნელ შემთხვევაში, შეთავაზებას (ოფერტს) უნდა მოჰყვეს მიღება (აქცეპტი) ხელშეკრულების დასადებად. ასეთ დროს, პრობლემას წარმოადგენს ბლოკჩეინის ტექნოლოგიის უცვლელობა. გონიერი ხელშეკრულების კოდი არ შეიძლება შეიცვალოს ბლოკჩეინში. შესაბამისად, არ არსებობს სხვა გზა, გარდა იმისა, რომ მიიღონ ის (ან არ მიიღონ). თუ აქცეპტანტი იწყებს ხელშეკრულების შესრულებას, მისი ქმედებები შეიძლება ჩაითვალოს ოფერტის ნამდვილ მიღებად. საჭიროა აქცეპტანტის ცალსახა ქცევა, რომელიც აჩვენებს მკაფიო მიღებას. მაგალითად, ბლოკჩეინის გარკვეული თანხის კონტროლის გადაცემა კოდისთვის შეიძლება ჩაითვალოს მიღებად (Durovic M., Janssen A., The Formation of Blockchain-based Smart Contracts in the Light of Contract Law, European Review of Private Law 6-2019, 762).

ჭკვიანი კონტრაქტი, როგორც იურიდიულად და სამართლებრივად მბოჭავი ძალის მქონე ხელშეკრულება

როგორც ექსპერტები აღნიშნავენ, კანონმდებლებისთვის ფუნდამენტური საკითხია — არის თუ არა გონიერი კონტრაქტი იურიდიული ძალის მქონე და მბოჭავი, რომელიც ხელშემკვრელი მხარეებისთვის წარმოშობს სამართლებრივ ვალდებულებებს (იხ. გონიერი კონტრაქტები; სამართლებრივი ჩარჩო და სახელმძღვანელო მითითებები კანონმდებლებისთვის, გერმანიის საერთაშორისო თანამშრომლობის საზოგადოება (GIZ), თბილისი, 2018).

ბევრ სამართლებრივ სისტემაში ეს მოთხოვნები დაკმაყოფილდება, თუ კონკრეტული ტიპის კონტრაქტის არსებით პირობებზე საკმარისი შეთანხმება იქნება მიღწეული.

თუ გონიერი კონტრაქტი ეფუძნება ტრადიციულ შეთანხმებას, რომელიც ჩვეულებრივი წესით არის დადებული (მაგალითად, პირადად მხარეების მიერ, ქაღალდზე ან ელექტრონული საშუალებით, ანუ ჩვენ არ ვართ ხელშეკრულების დადების მოდელის (Concluding Model) რეალობაში, სადაც კომპიუტერული პროგრამა დებს კონტრაქტს ავტონომიურად), იურიდიული ძალის მქონე კონტრაქტის დასადებად არსებული მოთხოვნები ისეთივეა, როგორიც ნებისმიერი არაგონიერი (ესე იგი, ტრადიციული, სამართლებრივი) კონტრაქტისთვის.

როდესაც კონტრაქტი შედგენილია პროგრამულ ენაზე, აუცილებელია, შესაძლებელი იყოს კონტრაქტის პროგრამული ენიდან ან კონტრაქტის პროგრამულ და ბუნებრივ ენებზე მომზადებული ნაწილების კომბინაციიდან იმის დადგენა, რომ არსებობს „შეთანხმება“ „არსებით პირობებზე“ (იხ. გონიერი კონტრაქტები; სამართლებრივი ჩარჩო და სახელმძღვანელო მითითებები კანონმდებლებისთვის, გერმანიის საერთაშორისო თანამშრომლობის საზოგადოება (GIZ), თბილისი, 2018 წელი, 24).

რა არის ეთერიუმი (Eterium)?

ეთრეიუმი ეს არის ღია პროგრამული პლატფორმა, რომელის გაჩენაც უკავშირდება ბლოქჩეინტექნოლოგიებს, რომელიც საშუალებას აძლევს დეველოპერებს, შექმნან და განავითარონ დეცენტრალიზებული აპლიკაციები. იგი ბლოკჩეინტექნოლოგიით შექმნილი კრიპტოვალუტისა და სმარტკონტრაქტის სინთეზად მიიჩნევა, მისი საშუალებით შესაძლებელია გონიერი კონტრაქტის შექმნა. კრიპტომოვაჭრეები მას ყველაზე მეტად ბიტკოინს ადარებენ, რეალურად კი რამდენადაც ეს ორი კრიპტოვალუტა ერთმანეთს ჰგავს, იმდენად განსხვავდება კიდეც, გამომდინარე იქიდან, რომ ეთერიუმი რეალურ ცხოვრებაში უამრავი პრობლემის გადაწყვეტის საშუალებაა.

ეთერიუმის ბლოკჩეინში, ბიტკოინის მ–ის ნაცვლად, მაინერები გამოიმუშავებენ ეთერს, კრიპტოგრაფიული ტოკენის ნაირსახეობას, რომელიც კვებავს ქსელს. ხელმისაწვდომი კრიპტოვალუტის გარდა, ეთერი გამოიყენება აპლიკაციების დეველოპერების მიერაც.

14.3. რა არის „soft cap“ („სოფთ კაპი“)

სოფთკაპი არის კრიპტოვალუტის პროექტის გუნდის მიერ განსაზღვრული მინიმალური თანხა, რომელიც პროექტს სჭირდება, რათა მოიზიდოს ინვესტიციები ICO-ს განმავლობაში.

სოფთკაპი არ არის მტკიცედ ადმინისტრირებული, რადგან ის უბრალოდ გამოიყენება ზოგადი წარმოდგენის მისაცემად იმ თანხის შესახებ, რომელიც კრიპტოვალუტის სტარტაპს სურს გამოიმუშაოს თავისი პროექტისთვის. როგორც წესი, განიხილება, როგორც კარგი პრაქტიკა პროექტის გუნდისთვის იმის დასასაბუთებლად, თუ რატომ სჭირდებათ მათ ეს თანხა და რისთვის გამოიყენებენ. ეს პოტენციურ ინვესტორებს ეხმარება გაიგონ, სად მიდის მათი ფული.

სხვაგვარად რომ ითქვას, სოფთკაპი არის სახსრების მინიმალური ოდენობა, რომლის მოზიდვასაც მიზნად ისახავს კრიპტოვალუტის პროექტი ICO-ს მეშვეობით. თუ სოფთკაპი მიღწეულია, ეს ზოგადად მიუთითებს იმაზე, რომ პროექტს აქვს საკმარისი სახსრები მისი განვითარების გასაგრძელებლად, ხოლო, თუ სოფთკაპი არ შესრულდა, პროექტი შეიძლება ჩაითვალოს წარუმატებლად და მოზიდული თანხები დაუბრუნდეთ ინვესტორებს (დამოკიდებულია ICO-ს პირობებზე), (იხ. https://financialsource.co/soft-cap-2/).

თუ მოზიდული თანხები აკმაყოფილებს ან აღემატება ზომიერ ზღვარს, ეს ნიშნავს, რომ პროექტი შეიძლება გაგრძელდეს ისე, როგორც დაგეგმილია. განვითარების გუნდს შეუძლია გამოიყენოს სახსრები თავისი გეგმის შესასრულებლად და პროექტის განსახორციელებლად (იხ. https://www.bitdegree.org/crypto/learn/crypto-terms/what-is-soft-cap).

(სოფთკაპისგან განსხვავდება ჰარდკაპი, რომელიც განსაზღვრავს თანხების მაქსიმალური შეგროვების ოდენობას, რაც პოტენციურად აძლიერებს პროექტის სანდოობასა და ღირებულებას (https://coinmarketcap.com/academy/glossary/soft-cap).

მაგალითი:

სოფთკაპი - 1 მილიონი

ჰარდკაპი- 10 მილიონი

თუ ICO შეაგროვებს 1 მილიონს, პროექტი შეიძლება გაგრძელდეს ისე, როგორც დაგეგმილია. თუ ის შეაგროვებს 10 მილიონს, ICO დაიხურება და შემდგომი ინვესტიციები არ მიიღება. თუ მან ვერ მოახერხა 1 მილიონი დოლარის მოზიდვა, პროექტმა შეიძლება დაუბრუნოს ინვესტორებს თანხები და გადააფასოს მისი სტრატეგია).

15. ზემოაღნიშნულ ტერმინთა განმარტებების შემდგომ საკასაციო სასამართლო მიუბრუნდება კასატორთა პრეტენზიების არსებითად განხილვას და, ამ მიზნით, თანმიმდევრულად აღწერს იმ მოვლენებს, რომლებიც განვითარდა მხარეთა შორის და რამაც შემდგომში წარმოშვა დავა წინამდებარე სახით.

16. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია და მხარეებიც არ ხდიან სადავოდ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:

16.1. მოპასუხე კომპანია არის მ–ის საწარმო, რომელიც მიზნად ისახავდა ინვესტიციის საშუალებით (ეთერიუმის საფუძველზე შექმნილი ჭკვიანი კონტრაქტის გამოყენებით) საზოგადოებისთვის ხელმისაწვდომი, ფართომასშტაბიანი კრიპტოვალუტის მ–ს;

16.2. კომპანიას უნდა გამოეცა და გაეყიდა „AMBIT ტოკენები“, ინვესტირებული თანხით კი შეეძინა მაინერები და აეშენებინა მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი, 20 მგვტ სიმძლავრის მ–ფერმა;

16.3. 2018 წლის თებერვალში კომპანიამ გამოსცა ICO, რომელშიც გაიწერა ინვესტიციის განხორციელების გზები და პირობები, კერძოდ, ინვესტორებისგან მისაღები მინიმალური და მაქსიმალური თანხის მოცულობა, გასაყიდი და გამოსაშვები ტოკენების მოცულობა, ინვესტიციის ანაზღაურებადობის კოეფიციენტი, გადახდის ფორმა, გამოცემული ტოკენის ფასი და სხვა;

16.4. 2018 წლის 9 აპრილს მოპასუხე კომპანიამ „ა– ტოკენის“ გამოსაცემად ეთერიუმის ბაზაში შექმნა ჭკვიანი კონტრაქტი (ნომრით 0x36A0b81B9fd5C066A281D9899f6D12f6.....), რომელიც უზრუნველყოფდა ტოკენების გამცემის მხრიდან გარკვეული ვალდებულებების ავტომატიზებულ შესრულებას, მასში ასახული იყო ტოკენების მაქსიმალური ლიმიტიც და აუთვისებელი ტოკენების განადგურების შესაძლებლობაც, ასევე განსაზღვრული იყო ე.წ „სოფტ კაპი,“ ანუ მინიმალური კაპიტალი - 6 000 000 ა–ტოკენი, რომლის შეგროვება აუცილებელი იყო ICO-ს წარმატებით დასრულებისა და პროექტის შემდგომ ეტაპზე გადასვლისათვის, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ სოფტკაპი ვერ შეგროვდებოდა, მხარეებს ჰქონდათ შესაძლებლობა 2018 წლის 10 მაისიდან (ICO-ს დასრულებიდან) 60 დღის ვადის მიხედვით თანხა უკან გაეტანათ.

16.5. მოსარჩელემ 2018 წლის 10 მაისიდან 10 ივნისის ჩათვლით, სამი ტრანზაქციის მეშვეობით მოპასუხე კომპანიისგან შეისყიდა ა–ტოკენები, კერძოდ, 2018 წლის 10 მაისს, 104 156 აშშ დოლარად შეისყიდა 254 039.975 (133 ეთერიუმი) ა–ტოკენი, 2018 წლის 15 მაისს – 26 688 აშშ დოლარად 52 897.45 (29 ეთერიუმი) ა–ტოკენი, ხოლო 2018 წლის 10 ივნისს – 85 000 აშშ დოლარად 148 324 ა–ტოკენი (110 ეთერიუმი). ჯამურად სამი ტრანზაქციით მოსარჩელემ შეიძინა 455 261.425 ა–ტოკენი, რაშიც გადაიხადა 216 044 აშშ დოლარი;

16.6. 2018 წლის 13 ივნისს მოსარჩელემ მოპასუხე კომპანიისგან ბონუსის სახით უსასყიდლოდ მიიღო 186 000 ა–ტოკენი;

16.7. მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის არსებული ელექტრონული მიმოწერების მიხედვით ირკვევა, რომ მოსარჩელე ინფორმირებული იყო როგორც ე.წ ჭკვიან კონტრაქტში, ასევე – ICO-ში ასახული პირობების შესახებ.

17. როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, განსახილველ დავაში საკვანძო საკითხია, თუ რომელი დოკუმენტი წარმოადგენს იურიდიულად მბოჭავის ძალის მქონე სამართლებრივ დოკუმენტს – ჭკვიანი კონტრაქტი თუ ICO და რომელ მათგანს უნდა დაეყრდნოს სასამართლო დავის გადაჭრისას. ამავე დროს, მხარეები სადავოდ ხდიან იმ საკითხს, თუ რას წარმოადგენს ე.წ „soft cap“, ანუ მონეტების საჯარო შესყიდვის პროგრამის მინიმალური თანხა და შეგროვდა თუ არა იგი.

18. მითითებული პრეტენზიების განხილვამდე, თავდაპირველად, საკასაციო სასამართლო ICO-სა და თეთრი ფურცლის მსგავსებასა და განხვავებაზე მიუთითებს და წინამდებარე განჩინების 14.1 პუნქტში დეტალურად მოცემული მსჯელობის თანახმად აღნიშნავს, რომ, მართალია, ეს ორი ტერმინი ერთმანეთთან მჭიდროდ დაკავშირებულია, თუმცა ისინი ემსახურება განსხვავებულ მიზნებს და აქვთ განსხვავებული მახასიათებლები – ICO არის სახსრების მოზიდვის მეთოდი ინვესტორებისთვის საკუთარი კრიპტოვალუტის ტოკენების გაცემით, ხოლო თეთრი ფურცელი ასახავს პროექტის ტექნიკურ დეტალებს, ხედვასა და ბიზნესმოდელს და მისი მიზანია პოტენციურ ინვესტორებსა და მომხმარებლებს მიაწოდოს პროექტის შესახებ ინფორმაცია, შესაბამისად, ინვესტორების მოსაზიდად გასაჯაროვებულ თეთრ ფურცელს ხშირად თან ახლავს ICO და, აქედან გამომდინარე, ICO შესაძლოა იყოს თეთრი ფურცლის შემადგენელი ნაწილიც. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, თეთრ ფურცელს აქვს ინფორმაციული ხასიათი და იგი პოტენციურ ინვესტორებს აწვდის აუცილებელ ინფორმაციას, რათა შეაფასონ და გადაწყვიტონ დასთანხმდებიან თუ არა ICO-ს მიღებას, ხოლო ICO-ს შინაარსი მოიცავს დეტალებს იმის შესახებ, თუ რამდენი ტოკენი იყიდება, რა ფასად და როგორ იქნება გამოყენებული ფული.

19. ზემოაღნიშნული მსჯელობის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს პირველი კასატორის (მოპასუხის) მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ თეთრი ფურცელი არ მოიცავს სახელშეკრულებო ურთიერთობის რაიმე ელემენტს და იგი არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს მხარეთა შორის სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელ დოკუმენტად.

20. რაც შეეხება ICO-ს და მის სამართლებრივ ურთიერთქმედებას ე.წ. სმარტკონტრაქტთან, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მითითებული საკითხის მართებულად შეფასება უმნიშვნელოვანესია წინამდებარე დავის სწორად გადაჭრისათვის.

21. როგორც უკვე აღინიშნა, ჭკვიანი კონტრაქტები და ICO-ები ხშირად მჭიდროდ უკავშირდება ერთმანეთს. ჭკვიანი კონტრაქტები წარმოადგენს ICO-ს პროცესის ხერხემალს, მაგალითად, ისინი გამოიყენება ICO-ს დროს ტოკენების შესაქმნელად და გასავრცელებლად. ისინი განსაზღვრავენ წესებს, თუ როგორ იქმნება, როგორ ნაწილდება და იმართება ტოკენები. ისინი მართავენ ICO-ს დროს მოპოვებულ თანხებსაც, შეუძლიათ უზრუნველყონ, რომ სახსრები გადაეცეს პროექტის გუნდს მხოლოდ გარკვეული პირობების დაკმაყოფილების შემთხვევაში, რაც ინვესტორებისთვის უსაფრთხოების ხარისხს ზრდის. მისი გამოყენება ICO-ებში პროცესების ავტომატიზაციასა და ინვესტორებთან ნდობის ჩამოყალიბებას უზრუნველყოფს. რადგან პირობები კოდირებულია და ავტომატურად სრულდება, ეს ამცირებს ადამიანური შეცდომის ან თაღლითობის პოტენციალს.

22. წინამდებარე დავის მოსარჩელე ამტკიცებს, რომ იგი გახდა მოპასუხეების თაღლითური სქემის მსხვერპლი, რომლის ფარგლებშიც ინვესტორებზე ყალბი დაპირებების გაცემითა და მოტყუებით, ICO-სა და გონიერი კონტრაქტის მეშვეობით, კომპანიამ მოაგროვა რამდენიმე მილიონი აშშ დოლარი და მას არანაირი დაპირებული პროექტი (მ–ფერმის აშენება) არ განუხორციელებია. ამდენად, მოსარჩელე მიუთითებს მოპასუხეთა მხრიდან მის მოტყუებაზე, რასაც იზიარებს სააპელაციო პალატაც თავის გადაწყვეტილებაში და აღნიშნავს, რომ, ვინაიდან მოპასუხე კომპანიის საქმიანობა, ფინანსები და შესაძლებლობა არ შეესაბამებოდა მის მოლოდინს - სხვა პირობებს მოიცავდა ICO და რეალურად სხვანაირად განვითარდა ჭკვიანი კონტრაქტი (ინვესტირებული თანხით კომპანიას უნდა შეეძინა მაინერები და თბილისის ტექნოლოგიურ პარკში უნდა აეშენებინა 20 მგვტ სიმძლავრის მ–ფერმა, თუმცა ასე არ მოხდა), იკვეთებოდა გარიგების დადების მიზნით მოტყუების ფაქტი და ამ საფუძვლით სადავო გარიგებების (ინვესტიციის განხორციელებასთან დაკავშირებული გარიგებების) ბათილობის წინაპირობა.

23. საკასაციო სასამართლო ვერ დაეთანხმება სააპელაციო პალატის ზემოაღნიშნულ მსჯელობას შემდეგ გარემოებათა გამო: მოტყუებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობის საკითხს აგვარებს სამოქალაქო კოდექსის 81-82-ე მუხლები, რომელთა თანახმად, თუ პირი გარიგების დადების მიზნით მოატყუეს, იგი უფლებამოსილია, მოითხოვოს ამ გარიგების ბათილობა. ეს ხდება მაშინ, როცა აშკარაა, რომ მოტყუების გარეშე გარიგება არ დაიდებოდა. თუ ერთი მხარე დუმს იმ გარემოებათა გამო, რომელთა გამჟღავნების დროსაც მეორე მხარე არ გამოავლენდა თავის ნებას, მაშინ მოტყუებულს შეუძლია, მოითხოვოს გარიგების ბათილობა. მოტყუებით დადებული გარიგების ბათილად ცნობისათვის მნიშვნელობა არა აქვს, არასწორი ცნობების შეტყობინებით მხარე მიზნად ისახავდა რაიმე სარგებლის მიღებას თუ მეორე მხარისათვის ზიანის მიყენებას.

24. კანონის მითითებული დანაწესის შესაბამისად, მოტყუების საფუძვლით გარიგების ბათილობისათვის აუცილებელია, რომ მოტყუებას ნების გამომვლენში ისეთი შეცდომის გამოწვევა უნდა შეეძლოს, რომელიც ნების გამოვლენის საფუძველი ხდება. მოტყუების დროს პირს შექმნილი უნდა ჰქონდეს ისეთი ობიექტური ვითარება, რომელიც ხელს შეუშლის ნების გამომვლენს ნამდვილი, ანუ მისთვის სასურველი ნების გამოვლენაში და აღნიშნული გარემოება ყველა ნორმალურ მოაზროვნე ადამიანში არანამდვილი ნების გამოვლენას უნდა იწვევდეს, ანუ ადამიანს ობიექტური განსჯის შედეგად არ უნდა ჰქონდეს თავისი ნამდვილი ნების გამოვლენის შესაძლებლობა, შესაბამისად, მოტყუების ფაქტი იმდენად თვალსაჩინო და აშკარა უნდა იყოს, რომ ნებისმიერი საშუალო განვითარებისა და აზროვნების ადამიანის მოტყუება იყოს შესაძლებელი (იხ. სუსგ საქმე №ას-182-171-2014, 16 ივნისი, 2014 წელი; საქმე №ას-1117-1051-2015, 20 იანვარი, 2016 წელი).

25. ნების გამოვლენის ფორმებს უაღრესად დიდი პრაქტიკული დატვირთვა აქვს გარიგებებში, ვინაიდან გამოხატული ნებისადმი არსებობს კონტრაჰენტის მიერ გამოვლენილი ნდობის დაცვის ღირსი ინტერესი, ამიტომ არ უნდა გათვალისწინდეს პირის მტკიცება, რომ მას ის ნება არ ჰქონდა, რომელიც გამოხატა, თუ მისი ნების გარეგანი გამოხატულებით მეორე მხარემ კეთილსინდისიერად ირწმუნა, რომ იგი უფლებებით აღიჭურვა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ნების გამოხატვა, რომელიც გარკვეული სამართლებრივი შედეგებისკენ არის მიმართული, დაკავშირებულია არა მხოლოდ უფლებების, არამედ მოვალეობების წარმოშობასთან. შესაბამისად, საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე ივარაუდება, რომ პირის მიერ გამოვლენილი ნება შეესაბამება მის ნამდვილ ნებას. აღნიშნული პრეზუმფცია ქარწყლდება, თუ დადასტურდება, რომ ნება გამოვლენილ იქნა ისეთ პირობებში, რომელიც გამოვლენილი ნების ნამდვილი ნებისადმი შესაბამისობას გამორიცხავს. მაგალითად, პირის ქმედუუნარობა, სულიერი აშლილობა, ფსიქიკური, ფიზიკური იძულება, მოტყუება, და ა.შ. ეს ისეთი გარემოებებია, როდესაც პირი მოკლებულია შესაძლებლობას, მართოს ნების გამოხატვის ფორმები. როდესაც პირს შეზღუდული აქვს ე.წ. „მოქმედების ნება“, ანუ ასეთ ვითარებაში იგულისხმება, რომ დაუძლეველ გარემოებათა გამო პირი იმ ნებას გამოხატავს, რომელიც მის ნამდვილ ნებას არ შეესაბამება (სულიერი ავადმყოფობა) ან პირი გამოხატავს სხვა პირის და არა თავის რეალურ ნებას (მოტყუება, იძულება და ა.შ.). ასეთ შემთხვევაში, ნების გამომვლენი, რაღა თქმა უნდა, დაცული უნდა იყოს გამოვლენილი არანამდვილი ნების თანამდევი შედეგებისგან (იხ. სუსგ საქმე №ას-1301-1221-2015, 11 მარტი, 2016 წელი).

26. მოტყუების საფუძვლით გარიგების ბათილობის მოთხოვნის შემთხვევაში, მხარემ უნდა ამტკიცოს არასწორი ცნობების მიწოდების ფაქტი. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 81-ე მუხლი, მოტყუების გამო გარიგების ბათილობას ითვალისწინებს იმ შემთხვევაში, როდესაც არანამდვილი ნება ფორმირებულია მოტყუების საფუძველზე და არა ნდობით გამოწვეული უხეში გაუფრთხილებლობის გამო.

27. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე აპელირებს თაღლითური სქემის არსებობაზე და მოპასუხის მხრიდან მისი მოტყუების ფაქტზე, თუმცა ამ გარემოების დამადასტურებელი რაიმე მტკიცებულება მას სასამართლოსთვის არ წარუდგენია.

28. თავად სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია და არც მოსარჩელე არ ხდის სადავოდ იმ გარემოებას, რომ იგი ინფორმირებული იყო, როგორც კომპანიის მიერ გაცემულ ICO-ში, ასევე, ე.წ ჭკვიან კონტრაქტში ასახული პირობების შესახებ. მითითებულ დოკუმენტებში კი დეტალურადაა აღწერილი კომპანიის სამომავლო ხედვისა და იმ შესაძლო რისკების თაობაზე, რაც პროექტის განხორციელებას უნდა მოჰყოლოდა, კერძოდ, საქმის მასალებში წარდგენილია 2018 წელს გაცემული ICO, რომელშიც მოცემულია კომპანიის საქმიანობის მოდელი და პროექტის ბიზნესგეგმა (დოკუმენტში მითითებულია შემდეგი: „დოკუმენტის მიზანია, რომ შეთავაზებული „ტოკენის გამოშვებასთან“ დაკავშირებით, ტოკენების პოტენციურ მფლობელებს წარუდგინოს ა–მ–ის და მისი საქმიანობის მოდელი.

ა–მ–ის კონტრიბუტორები მიიღებენ ეთერიუმზე დაფუძნებულ „AMBT“ ტოკენებს, რომლებიც იქნება მათი წილი ა–მ–ში. ეს ტოკენები მფლობელს მისცემენ უფლებამოსილებას, რომ მან მიიღოს ა–მ–ის საქმიანობიდან მიღებული მოგების წილი. სუფთა მოგების 85% იქნება ტოკენის მფლობელებისთვის ხელმისაწვდომი (მ–ის მთლიანი შემოსავალი). ამ 85%-დან 75% განაწილდება დივიდენდის სახით, ხოლო დარჩენილი 25% ხელახლა ინვესტირდება, რომ მოხდეს მ–ის ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესება და განახლება იმისთვის, რომ გავუმკლავდეთ მ–ის მზარდ გამოწვევებსა და შევინარჩუნოთ იმავე ინვესტიციის ანაზღაურებადობის კოეფიციენტი წლების განმავლობაში. თუ ხელახლა გაღებული ინვესტიციის ღირებულება 25%-ზე ნაკლებია, მაშინ დარჩენილი თანხა განაწილდება დივიდენდის სახით. მ–ის მიმდინარე მოქმედებებზე, ა–მ–მა შეძლო 100% ინვესტიციის ანაზღაურებადობის კოეფიციენტის მიღება მხოლოდ 5 თვეში, თუმცა, კრიპტოვალუტის მერყეობის გამო, ინვესტიციის ანაზღაურებადობის კოეფიციენტი შეიძლება მნიშვნელოვნად შეიცვალოს. ამჟამად ხელმისაწვდომი მ–ის მოწყობილობებისა და მ–ის სირთულეების მაჩვენებლით, „ბიტკოინის“ ღირებულებით, რომელიც არის 11 000 აშშ დოლარი, ა–მ–ის ინვესტიციის ანაზღაურებადობის კოეფიციენტი წლიურად იქნება 141% ან 400% 3 წლის განმავლობაში. ეს ნიშნავს, რომ ყოველი ინვესტირებული 1 ეთერიუმი მოიტანს 3(სამ) წელიწადში 4 ეთერიუმს.

მთლიანობაში გამოშვებული იქნება 104 მილიონი „Ambit“ ტოკენი, რომელთაგან 85% იქნება ჩაშვებული გასაყიდად, ხოლო დარჩენილები განაწილდება შემდეგნაირად: გუნდი და მრჩეველები - 9%, „წამახალისებელი კამპანია“ – 3%, კომპანიის რეზერვი - 3%. ყველა გაყიდვის გარეშე დარჩენილი ტოკენი განადგურდება და არ განაწილდება. გუნდისა და მრჩევლებისთვის განაწილებული ტოკენები ინვესტირდება 6 თვით იმითვის, რომ ა–მ–ის წარმატებაში ჩართულობა იყოს უზრუნველყოფილი.

„ტოკენის გამოშვება“ გულისხმობს საზოგადოებისთვის „AMBT“-ის ტოკენის თავდაპირველ მიყიდვას. ტოკენები შეეთავაზება 30 დღის განმავლობაში, რაც დაიწყება 2018 წლის 10 აპრილიდან და დასრულდება 2018 წლის 10 მაისს. შეთავაზება იქნება საჯარო.

ინვესტორებისგან მისაღები მინიმალური თანხა (soft cap): 3 მილიონი აშშ დოლარი;

ინვესტორებისგან მისაღები მაქსიმალური თანხა (hard cap): 40 მილიონი აშშ დოლარი;

ტოკენის გასაყიდი მოცულობა: 88 მილიონი „AMBT";

ტოკენის გამოშვების მოცულობა: 104 მილიონი „AMBT“ (გაყიდვის გარეშე დარჩენილი ტოკენები განადგურდება);

ტოკენების განაწილება: 85% - ტოკენის მფლობელები, 9% - გუნდი და მრჩევლები, 3% - „წამახალისებელი კამპანია“, 3% - კომპანიის რეზერვი.

გამოცემული ტოკენის ფასი: 0.5 აშშ დოლარის ეკვივალენტი;

გადახდის მისაღები ფორმა: ბიტკოინი და ეთერიუმი;

მინიმალური შესაძენი ტოკენი: ბიტკოინის („BTC“) ან ეთერიუმის („ETH“) 100 აშშ დოლარის ეკვივალენტი.

თუ ტოკენი არ გაიყიდება, ინვესტორებისგან მისაღები მინიმალური თანხა არ იქნება შეგროვებული ან აღნიშნული დაყოვნდება, წინარე ნასყიდობის ხელშეკრულება მონაწილეებს შესაძლებლობას აძლევს 2018 წლის 10 მაისიდან მოითხოვონ თანხის დაბრუნება.

ეთერიუმით შეძენილი ტოკენები ავტომატურად დაირიცხება თქვენს „ეთერიუმის საფულეში“. ბიტკოინად ან აშშ დოლარად შეძენილი ტოკენები ხელით დაირიცხება „ეთერიუმის საფულეში“ ინვესტორის მიერ მოწოდებულ მისამართზე.

თუ ინვესტორებისგან მისაღები თანხა 3 მილიონ აშშ დოლარს მიაღწევს, არცერთი ტრანზაქციიდან თანხა არ ბრუნდება.

ტოკენები უნდა შეიძინონ მხოლოდ ისეთმა პირებმა, ერთეულებმა ან კომპანიებმა, რომლებსაც აქვთ მნიშვნელოვანი გამოცდილება და ცოდნა კრიპტოგრაფიული ტოკენების, როგორიცაა: ბიტკოინი („BTC"), გამოყენებისა და სირთულეებისა და ბლოკჩეინის საფუძველზე შექმნილი პროგრამული უზრუნველყოფის სისტემების შესახებ.

„ა– მ–ი“ არ აგებს პასუხს მყიდველების ქმედებების გამო დაკარგული ფულადი სახსრებისთვის. ყველა შესყიდვა არის საბოლოო“). მასში ასევე მითითებულია ინფორმაცია ზოგადი რისკების შესახებ, რომ:

Ø არსებობს პროექტის დაფინანსების წარუმატებლობის რისკი;

Ø შესაძლებელია „AMBIT“ არასდროს იყოს სავალუტო გადაცვლებში ვაჭრობის ობიექტი;

Ø მ–ის პროგრამულმა უზრუნველყოფამ შეიძლება მოლოდინი ვერ გაამართლოს. არსებობს პროგრამული ინოვაციური პროცესის ჩავარდნის რამდენიმე საკითხი. მ–ის სირთულეებმა შეიძლება მოგების ზღვარი ხარჯების გაწევის შემდეგ უმნიშვნელო ნიშნულამდე შეამციროს;

Ø დოკუმენტში აღნიშნული მშენებლობის გეგმა ეფუძნება გონივრულ გათვლებს, თუმცა არ არსებობს მისი განხორციელების გარანტია;

Ø კრიპტოვალუტები ძალიან მერყევია და „AMBIT“ შეიძლება დაზარალდეს ფასების ასეთი მკვეთრი ცვლილებების გამო. მონეტების თავდაპირველი შეთავაზებიდან მიღებული სახსრები დაუყოვნებლივ დაიხარჯება მ–ის აღჭურვილობაში, ასე რომ, ეს რისკი მაინც არსებობს იმ მ–ის მოქმედებების შედეგად მიღებული სახსრებისთვის, რომლებიც შენახულია კრიპტოვალუტაში და არ არის განაწილებული მოგების სახით;

Ø შესაძლებელია ბაზარზე შეიზღუდოს ან არ არსებობდეს ტოკენების ლიკვიდურობა. ასეთ შემთხვევაში, თქვენ ვერ გადაცვლით ტოკენებს;

Ø არ არსებობს იმის გარანტია, რომ ტოკენების ღირებულება გაიზრდება. კრიპტოვალუტის მერყევადობა გულისხმობს, რომ მომავალში, რომელიღაც მონაკვეთში ტოკენის ფასი შეიძლება შემცირდეს (იხ. ტ. 1. ს.ფ 111-131)).

29. ამრიგად, უდავოა, რომ დოკუმენტში საკმაოდ ნათლად და არაორაზროვნადაა აღწერილი პროექტის შესაძლო წარუმატებლობის ან მისი საერთოდ განუხორციელებლობის რისკის შესახებ.

30. თავის მხრივ, სადავო არაა ისიც, რომ ICO-ს დოკუმენტი აისახა 2018 წლის 19 აპრილს ეთერიუმის პორტალზე შექმნილ სმარტკონტრაქტში, რომელიც, როგორც უკვე აღინიშნა, არის კომპიუტერული კოდების ერთობლიობა. იგი ავტომატურად ადგენს მთელ ხელშეკრულებას ან მის ნაწილს და ინახება ბლოკჩეინზე დაფუძნებულ პლატფორმაზე, რის გამოც, ჭკვიანი კონტრაქტები ამცირებენ შუამავლების საჭიროებას. აღნიშნული კი, გულისხმობს იმას, რომ გონიერი ხელშეკრულების კოდი არ შეიძლება შეიცვალოს ბლოკჩეინში. შესაბამისად, არ არსებობს სხვა გზა, გარდა იმისა, რომ მიიღონ ის ან არ მიიღონ. ბლოკჩეინში მონაწილე ყველა წევრს (კომპიუტერს) აქვს მთლიანი ბლოკჩეინის მონაცემის ასლი, ისინი ამოწმებენ საკონტროლო კოდის სისწორეს და მხოლოდ მისი დადასტურების შემდეგ იქმნება ახალი ბლოკი და დაემატება ბლოკჩეინს (იხ. ამ სფეროს სპეციალისტის დასკვნა, ტ. 9, ს.ფ 86-89). თუ აქცეპტანტი იწყებს ხელშეკრულების შესრულებას, მისი ქმედებები შეიძლება ჩაითვალოს ოფერტის ნამდვილ მიღებად. ამრიგად, საჭიროა აქცეპტანტის ცალსახა ქცევა, რომელიც აჩვენებს მკაფიო მიღებას.

31. მოცემულ შემთხვევაში, 2018 წლის 19 აპრილის სმარტკონტრაქტის პირობებზე მოსარჩელის მხრიდან თანხმობის გამოხატვა დასტურდება როგორც კომპიუტერულ პროგრამაში მის მიერ თანხმობის ღილაკზე ხელის დაჭერით (რაც გაიგივებულია ელექტრონულ ხელმოწერასთან და უდავოა, რომ მის გარეშე მხარე ვერ შეძლებდა პროექტში ინვესტიციის განხორციელებას), ასევე, მოსარჩელის მიერ სხვადასხვა დროს სხვადასხვა ოდენობის ეთერიუმებით კომპანიის ICO-ს ანგარიშზე ინვესტიციით (დადგენილია, რომ მოსარჩელეს ICO-ს განმავლობაში შეძენილი აქვს სხვადასხვა რაოდენობის ა–ტოკენი (2018 წლის 10 მაისს მოსარჩელემ შეისყიდა 254 039.975 (133 ეთერიუმი) ა–ტოკენი, 2018 წლის 15 მაისს – 52 897.45 (29 ეთერიუმი) ა–ტოკენი, ხოლო 2018 წლის 10 ივნისს – 148 324 ა–ტოკენი (110 ეთერიუმი), (ჯამურად სამი ტრანზაქციით მოსარჩელემ შეიძინა 455 261.425 ა–ტოკენი)).

32. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერებითა და იმის გათვალისწინებით, რომ სადავო კონტრაქტების გაფორმებისას მოსარჩელეს ჰქონდა შეუზღუდავი შესაძლებლობა, გასცნობოდა მასში მითითებულ პირობებს (მათ შორის, იყო თუ არა ასახული პირობა ბაზარზე ტოკენების ლიკვიდურობის შეზღუდვის, კრიპტოვალუტების ფასების მკვეთრი ცვლილებების გამო პროექტის წარუმატებლობის ან საერთოდ ჩავარდნის რისკის შესახებ) და, შესაბამისად, გამოეხატა მასზე თანხმობის ნება (როგორც ელექტრონულად, თანხმობის ღილაკზე დაჭერით, ასევე მომდევნო ქმედებებით - ტრანზაქციების განხორციელებით), საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა მითითებულ საკითხზე არ არის საკმარისი სადავო ურთიერთობის მოტყუებით დადებულ გარიგებად მიჩნევისთვის.

33. დამატებით, ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ, ვინაიდან მოსარჩელე დაეთანხმა, როგორც ICO-ს, ასევე, სმარტკონტრაქტის პირობებს, უდავოა, რომ მან თანხმობა გამოთქვა მითითებულ დოკუმენტებში ასახულ სოფთკაპის ოდენობის შესახებ განსხვავებულ ჩანაწერებზეც (როგორც საქმის მასალებით დგინდება, ICO-ს დოკუმენტში სოფთკაპის ოდენობად მითითებულია 3 მლნ აშშ დოლარი, ხოლო სმარტკონტრაქტში - 6 000 000 ა–ტოკენი). შესაბამისად, საფუძველსმოკლებულია მოსარჩელის პრეტენზია, სოფთკაპის თაობაზე განსხვავებული ჩანაწერების გამო სადავო გარიგებების მოტყუებით დადებულად აღიარების შესახებ (იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე არ იზიარებდა გარიგებებში ასახულ პირობებს, შეეძლო არ გამოეხატა თანხმობა მათზე და, შესაბამისად, ვერც პროექტის შემდგომ ეტაპზე გადასვლას შეძლებდა). საკასაციო სასამართლო ქვემოთ ვრცლად იმსჯელებს, ზოგადად, რას წარმოადგენს ე.წ „სოფთ კაპი“, ანუ მონეტების საჯარო შესყიდვის პროგრამის მინიმალურ თანხა (კაპიტალი) და შეგროვდა თუ არა იგი).

34. გარიგებების მოტყუებით დადებულად კვალიფიკაციისთვის საკმარისად ვერ მიიჩნევა მეორე კასატორის (მოსარჩელის) მიერ მითითებული გარემოებაც იმის შესახებ, რომ კომპანიის საქმიანობა არ შეესაბამებოდა ჭკვიანი კონტრაქტით ნაკისრ ICO-ს პირობებს, რადგან არ აშენებულა დაპირებული მ–ფერმა და კომპანიას ინვესტორების მიერ ჩარიცხული თანხები არ გამოუყენებია სათანადოდ – კასატორი აპელირებს კომპანიის დირექტორის მიერ ინვესტირებული თანხით ძვირადღირებული ავტომობილების შეძენაზე.

35. საკასაციო სასამართლო მხარეთა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებას, რომ მოპასუხეს სასამართლოსთვის წარდგენილი აქვს კომპანიის მიერ მ–პროექტის ფარგლებში გაწეული ხარჯების მიზნობრიობის დადგენის შესახებ დამოუკიდებელი აუდიტორის დასკვნები, საიდანაც ჩანს, რომ 2018 წლის 28 თებერვლიდან (კომპანიის დაფუძნებიდან) 2019 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით (სადავო პროექტების მოქმედების პერიოდი) კომპანიის მიერ თავისუფალ ინდუსტრიულ ზონაში მოქცეულია 7 486 924 ლარის ღირებულების აქტივები, კომპანიას საქართველოს საწარმოებისგან შეძენილი აქვს სხვადასხვა ღირებულების ძირითადი საშუალებები და სასაქონლო/მატერიალური მარაგები/ინვენტარი, ასევე, გადახდილი აქვს თანხა დენის ქსელზე მიერთებისთვის, ამასთანავე, მოპასუხეს იჯარით აღებული აქვს შენობა მ–ის განსახორციელებლად, ხოლო შემოსავლების სამსახურის ოფიციალური მონაცემებით, კომპანიას ბიუჯეტთან დავალიანება არ გააჩნია (იხ. ტ. 2 ს. ფ 291-293). საქმეში წარმოდგენილია წერილობითი მტკიცებულებებიც (ამონაწერები კომპანიის დირექტორის პირადი საბანკო ანგარიშებიდან, ცნობა მის საკუთრებაში არსებული სატრანსპორტო საშუალებების სამართლებრივი მდგომარეობის შესახებ, იხ. ტ. 2. ს.ფ 307-317), რომლებიც ადასტურებს, რომ, მართალია, კომპანიის დირექტორს სხვადასხვა დროს შეძენილი აქვს რამდენიმე ავტომანქანა, თუმცა მათი ნაწილი ნაყიდია სადავო პროექტის დაწყებამდე (2018 წელს და 2019 წლის დასაწყისში), ხოლო ნაწილი – ICO-ს დასრულებიდან საკმაო დროის (8 თვის ან ზოგ შემთხვევაში, წელიწად-ნახევრის) გასვლის შემდგომ.

36. შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საკვანძო საკითხის (დაიდო თუ არა სადავო გარიგებები მოსარჩელის მოტყუების მიზნით) საფუძვლიანობა სააპელაციო სასამართლომ ზემოაღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებებთან და საქმეზე დადგენილ სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობით განმეორებით უნდა შეაფასოს.

37. საკასაციო სასამართლო ასევე იმსჯელებს წინამდებარე საქმეში მხარეთა მიერ სადავოდ გამხდარ კიდევ ერთ საკითხზე – თუ რას წარმოადგენს ე.წ „სოფთკაპი“, ანუ მონეტების საჯარო შესყიდვის პროგრამის მინიმალურ თანხა (კაპიტალი) და შეგროვდა თუ არა. მოსარჩელე აცხადებს, რომ მოპასუხე კომპანიამ ვერ შეასრულა ICO-ს დოკუმენტით ნაკისრი, 3 მლნ აშშ დოლარის მინიმალური კაპიტალის (soft cap) შეგროვების პირობა, რის გამოც თანხა დაუყოვნებლივ უნდა დაბრუნებოდათ ინვესტორებს. მოპასუხე კი ამტკიცებს, რომ ტოკენების გაყიდვის შედეგად ინვესტორებისგან მისაღები მინიმალური თანხა, 6 000 000 ტოკენი, განსაზღვრული იყო ე.წ სმარტკონტრაქტით, რაც შესრულდა კიდეც და, შესაბამისად, ინვესტირებული თანხები უკან დაბრუნებას აღარ ექვემდებარებოდა.

38. ამრიგად, შესაფასებელია ICO-ს დოკუმენტსა და ე.წ სმარტკონტრაქტში მითითებული ორი განსხვავებული ჩანაწერის მნიშვნელობა და დასადგენია, ინვესტორებისგან მისაღები მინიმალური თანხა იყო 3 მლნ აშშ დოლარი თუ 6 000 000 ა–ტოკენი.

39. როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, სოფთკაპი არის სახსრების მინიმალური ოდენობა, რომლის მოზიდვასაც მიზნად ისახავს კრიპტოვალუტის პროექტი ICO-ს მეშვეობით. თუ სოფთკაპი მიღწეულია, ეს ზოგადად მიუთითებს იმაზე, რომ პროექტს აქვს საკმარისი სახსრები მისი განვითარების გასაგრძელებლად, ხოლო თუ სოფთკაპი არ შესრულდა, პროექტი შეიძლება ჩაითვალოს წარუმატებლად და მოზიდული თანხები დაუბრუნდეთ ინვესტორებს. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ICO-ს წარმატებით დასრულებისთვის და პროექტის შემდეგ ეტაპზე გადასვლისათვის აუცილებელია ინვესტორთა მხრიდან მინიმალური კაპიტალის შეგროვება, ხოლო, წინააღმდეგ შემთხვევაში, პროექტი ვერ გაგრძელდება.

40. წინამდებარე დავაში უდავოდ დადგენილია, რომ მოპასუხე კომპანია ახორციელებდა კრიპტოვალუტის პროექტს და გეგმავდა ფართომასშტაბიან კრიპტოვალუტის მ–ს. ამ მიზნით კი, იგი გამოსცემდა და ყიდდა „AMBIT ტოკენებს“. დადგენილია, ასევე, რომ გადახდის მისაღებ ფორმად განსაზღვრული იყო არა რომელიმე ეროვნული ვალუტა, არამედ კრიპტოვალუტის სახეობა ბიტკოინი და ეთერიუმი, ხოლო მინიმალურ შესაძენ ტოკენად - ბიტკოინის („BTC“) ან ეთერიუმის („ETH“) 100 აშშ დოლარის ეკვივალენტი (იხ. ICO-ს დოკუმენტი, ტ. 1. ს.ფ 114). სადავო არაა ისიც, რომ ICO-ს დოკუმენტში სოფთკაპის მინიმალურ ოდენობად მითითებული იყო 3 მლნ აშშ დოლარი, თუმცა მას შემდეგ, რაც ICO კოდის სახით აისახა 2018 წლის 19 აპრილს ეთერიუმის პორტალზე შექმნილ სმარტკონტრაქტში (რომელიც ასევე მოიცავდა ინფორმაციას „AMBIT“ ტოკენების შეძენისა და რეალიზაციის შესახებ), სოფთკაპის მინიმალურ ოდენობად განისაზღვრა 6 000 000 ა–ტოკენი.

41. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ და მხარეთა მიერ შეუდავებელ იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ მოსარჩელეს, ისევე, როგორც პროექტში მონაწილე სხვა ინვესტორებს, სადავო პროექტის ფარგლებში ტრანზაქციები განხორციელებული აქვთ სწორედ კრიპტოვალუტის სახეობა, ეთერიუმის ან ბიტკოინის მეშვეობით და შეძენილი აქვთ სხვადასხვა რაოდენობის ა–ტოკენი (2018 წლის 10 მაისს მოსარჩელემ შეისყიდა 254 039.975 (133 ეთერიუმი) ა–ტოკენი, 2018 წლის 15 მაისს – 52 897.45 (29 ეთერიუმი) ა–ტოკენი, ხოლო 2018 წლის 10 ივნისს – 148 324 ა–ტოკენი (110 ეთერიუმი), (ჯამურად სამი ტრანზაქციით მოსარჩელემ შეიძინა 455 261.425 ა–ტოკენი)). ჯამურად, ICO-ს დასრულებამდე მათ მიერ განხორციელებული ტრანზაქციებით, შეძენილია 6 000 000-ზე მეტი ა–ტოკენი, უფრო ზუსტად კი, 6 104 680 ა–ტოკენი (იხ. ტრანზაქციების ამონაწერი, ტ. 9, ს.ფ 140-162). უდავოდ დადგენილია ისიც, რომ სმარტკონტრაქტი, ისევე, როგორც ICO-ს დოკუმენტი ითვალისწინებდა საჯარო გაყიდვის დასრულების შემდეგ ინვესტირებული თანხის უკან დაბრუნების შესაძლებლობას და განსაზღვრული იყო ვადა (საჯარო გაყიდვის დასრულებიდან 60 დღე), რომლის განმავლობაშიც ინვესტორებს შეეძლოთ თანხის უკან დაბრუნების მოთხოვნა. ამ ვადის მიხედვით კი, მოსარჩელეს ინვესტირებული თანხა არ მოუთხოვია.

42. საკასაციო სასამართლო კიდევ ერთხელ ყურადღებას გაამახვილებს სადავო ურთიერთობის შინაარსზე (კრიპტოვალუტის გაყიდვით მ–პროექტის განხორციელება), ICO-სა და სმარტ კონტრაქტის სამართლებრივ ბუნებაზე და მიიჩნევს, რომ წინამდებარე საქმეში შესაფასებელი მონეტების საჯარო შესყიდვის ხელშეკრულება არსებითად განსხვავდება ჩვეულებრივი, სტანდარტული ნასყიდობის ხელშეკრულებისგან, პირველ რიგში, სწორედ იმით, რომ იგი საჯარო ვაჭრობას ადგენს არა ეროვნული ვალუტით, არამედ კრიპტოვალუტით გამოხატული ტოკენებით, რომლის მსყიდველობითუნარიანობა კრიპტოსამყაროში მუდმივად ცვალებადია და ეროვნულ ვალუტასთან (მაგალითად, აშშ დოლართან) მიმართებით შესაძლოა სხვადასხვა დროს არსებითად განსხვავებული ღირებულებით გამოიხატოს.

43. ამრიგად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთება ამ ნაწილშიც - შეგროვდა თუ არა პროექტის მინიმალური კაპიტალი - არ არის საკმარისი და საქმის ხელახლა განხილვისას სააპელაციო პალატამ ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებების ურთიერთშეჯერებით განმეორებით უნდა იმსჯელოს მასზე.

44. სსსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ: ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა; ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა. ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ე1“ ქვეპუნქტის თანახმად, გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

45. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების შემდგომ სააპელაციო პალატამ საქმეში არსებული მტკიცებულებებისა და უზენაესი სასამართლოს მიერ წინამდებარე განჩინებაში განვითარებული მსჯელობის შესაბამისად უნდა შეაფასოს სარჩელის საფუძვლიანობა.

46. სსსკ-ის 53-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო დააბრუნებს საქმეს ხელახლა განსახილველად, მთელი სასამართლო ხარჯები, რაც გაწეულია ამ საქმის განხილვასთან დაკავშირებით, სარჩელის აღძვრიდან დაწყებული, უნდა შეჯამდეს და შემდეგ განაწილდეს მხარეთა შორის ამ მუხლის მიხედვით. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საქმის ხელახლა განხილვისას, სასამართლო ხარჯების განაწილების საკითხი უნდა გადაწყდეს შემაჯამებელი გადაწყვეტილების გამოტანისას.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე, 412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. პ.კ–ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. შპს ,,ა–ისა“ და ბ.ვ–ძის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

3. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილების მე-2, მე-3, მე-4, მე-5, მე-6, მე-7, მე-8 პუნქტები და ამ ნაწილში საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 დეკემბრის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-9, მე-10, მე-11 პუნქტები დარჩეს უცვლელად;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე