საქმე №ას-1440-2023 14 ივნისი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

მოსამართლეები: ამირან ძაბუნიძე (მომხსენებელი),

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ნ.ზ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.დ–ია (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხე - თ.ჩ–ძე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 13 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – სესხის, იპოთეკის და ბინით სარგებლობის შესახებ ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. მ.დ–იამ (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „მოწინააღმდეგე მხარე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ.ზ–ის (შემდგომში - „მოპასუხე“, „კასატორი“) მიმართ სესხის, იპოთეკისა და ბინით სარგებლობის შესახებ ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვის მოთხოვნით.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. 2014 წლის 18 სექტემბრიდან მ.დ–იას საკუთრებაა, თბილისში, ........, მე-2 სართულზე მდებარე ბინა N6. 2014 წლის ოქტომბერში, მოსარჩელემ თავისი კუთვნილი ბინა ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე გადასცა ს.ფ–ს.

2.2. 2015 წლის 18 თებერვალს, ელექტრონული კომუნიკაციის საშუალების გამოყენებით, მოსარჩელის სახელით, თ.ჩ–ძის სახელზე, გაიცა ყალბი მინდობილობა, რომლითაც „მინდობილ მესაკუთრეს“ „მიენიჭა“ მ.დ–იას საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების მართვისა და განკარგვის (მათ შორის, იპოთეკით დატვირთვის) უფლება.

2.3. აღნიშნული მინდობილობის საფუძველზე, 2015 წლის 21 აგვისტოს ნ.ზ–სა და თ.ჩ–ძეს შორის გაფორმდა სესხის, იპოთეკისა და ბინით სარგებლობის ხელშეკრულება, რომლითაც ნ.ზ–მა თ.ჩ–ძეს ერთი წლის ვადით ასესხა 35 000 აშშ დოლარი. სესხის უზრუნველსაყოფად კი, თ.ჩ–ძემ, როგორც მ.დ–იას წარმომადგენელმა, იპოთეკით დატვირთა მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონება.

2.4. აღნიშნული გარემოებების შესახებ მოსარჩელისთვის ცნობილი გახდა თავის საკუთრებაში არსებული ბინის იპოთეკით დატვირთვის შემდგომ, საქართველოს შსს ქ. თბილისის პოლიციის დეპარტამენტის ვაკე-საბურთალოს სამმართველოს თანამშრომლებისგან, სადაც მიმდინარეობდა გამოძიება ა.მ–ის, გ.მ–ის, ხ.შ–ასა და გ.ქ-ბ–ძის ბინების თაღლითურად დაუფლების ფაქტებზე.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო. მხარეს სადავოდ არ გაუხდია სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

3.2. მოპასუხე მხოლოდ სამართლებრივად შეედავა სასარჩელო მოთხოვნებს იმ საფუძვლით, რომ არსებულ სამართალურთიერთობაში მას, როგორც კეთილსინდისიერ მფლობელს, უნდა მიენიჭოს უპირატესი უფლება მესაკუთრის ინტერესებთან შედარებით.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 12 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, მ.დ–იას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ.

4.2. ბათილად იქნა ცნობილი 2015 წლის 21 აგვისტოს სესხის, იპოთეკისა და ბინით სარგებლობის ერთიანი ხელშეკრულება (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის ნომერი N150899429; ნოტარიუსი ი.ხ–ანი) იპოთეკით დატვირთვისა და ბინით სარგებლობის ნაწილში. ნ.ზ–ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა უძრავი ქონება, რომლის მონაცემებია: ქ. თბილისი, ......... (ყოფილი ........ N13), სართული 2, კორპუსი N7, ბინა N6, ფართი: 49.28 კვ.მ (საკადასტრო კოდი N .......) და ქონება თავისუფალი გადაეცა მესაკუთრე მ.დ–იას.

4.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე ნ.ზ–მა წარადგინა სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით – სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 13 ივლისის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

5.2. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო გარიგების ბათილად ცნობა ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლომ სამართლებრივად მართებულად შეაფასა, კერძოდ, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ქონება იპოთეკით დაიტვირთა არა საჯარო რეესტრში ნივთის მესაკუთრედ რეგისტრირებული პირის, არამედ მისი მინდობილი წარმომადგენლის მიერ. შესაბამისად, იპოთეკარი ენდობოდა არა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მონაცემების უტყუარობასა და სისწორეს, არამედ იმ მინდობილობას, რომლის სიყალბეც დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული, კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით. შესაბამისად, პალატის აზრით, წარმოდგენილი პირის სახელით დადებული ხელშეკრულება, როდესაც შესაბამისი უფლება არ იყო კანონის საფუძველზე წარმოშობილი, ვერ გამოიწვევდა წარმოდგენილი პირის მიმართ სამართლებრივ შედეგებს, მით უფრო მაშინ, როდესაც უძრავი ქონების განკარგვის შესახებ ნამდვილი ნება არ გამოუვლენია.

5.3. სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებასაც, რომ სადავო შემთხვევაში, შემძენმა შეიძინა ნივთის საშუალებით მოვალისადმი არსებული მოთხოვნის დაკმაყოფილების უფლება იმ პირისაგან, რომელიც არ იყო რეესტრში რეგისტრირებული მესაკუთრედ, შესაბამისად, არ არსებობდა შემძენის საკანონმდებლო დაცვის სავალდებულო პირობათა ერთიანობა (სამოქალაქო კოდექსის 312-ე, 101-ე, 185-ე და 111-ე მუხლები). ვინაიდან მოსარჩელეს კანონით განსაზღვრული წესით არ მოუწონებია სადავო გარიგება, დადგინდა, რომ მოსარჩელის საკუთრება მისი თანხმობის გარეშე განიკარგა, რაც უცილოდ ბათილად ცნობის წინაპირობა გახდა.

5.4. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ვინაიდან აშკარა იყო უცილოდ ბათილი გარიგება, ამიტომ მას სამართლებრივი ძალა ვერ ექნებოდა. ამასთან, პალატამ აღნიშნა, რომ საქმეში წარმოდგენილი იყო ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, რომლის თანახმად, სადავო უძრავი ქონება, რეგისტრირებულია მ.დ–იას საკუთრებად. ასევე დადგინდა, რომ ფაქტობრივად ქონებას ნ.ზ–ი არამართლზომიერად ფლობდა. ამდენად, პალატამ დაასკვნა, რომ მესაკუთრე უფლებამოსილი იყო, მოპასუხისგან მოეთხოვა უკანონო მფლობელობაში მყოფი უძრავი ნივთის დაბრუნება, ვინაიდან არსებობდა ვინდიკაციური სარჩელის დასაკმაყოფილებლად ყველა წინაპირობა.

5.5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა ნ.ზ–მა, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით – სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

6.1. კასატორის მტკიცებით, სააპელაციო პალატამ სათანადო ყურადღება არ დაუთმო და არ შეაფასა აპელანტის მოსაზრებები, კერძოდ, ყურადღება არ მიაქცია იმ გარემოებას, რომ საქმეში წარმოდგენილი იყო მ.დ–იას მიერ, მისი მეგობრის სახელზე გაცემული, სამართლებრივი ძალის მქონე მინდობილობა. ამ მინდობილობის სამართლებრივი ძალა არასოდეს გამხდარა სადავო, რის გამოც მინდობილი პირის მოქმედებები მიმნდობს უნდა შერაცხოდა.

6.2. კასატორი აცხადებს, რომ სასამართლომ არასწორად მიუთითა, თითქოს კასატორი არ ეყრდნობოდა საჯარო რეესტრის უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციას, რადგან სადავო იპოთეკის ხელშეკრულების დადებამდე, იმავე მინდობილობის საფუძველზე, გაფორმებული იყო პირველი იპოთეკის ხელშეკრულება, რომელიც დარეგისტრირებული იყო საჯარო რეესტრში, ამიტომ, რადგან რეესტრის უტყუარობის პრეზუმფცია ვრცელდება საჯარო რეესტრში ასახულ ყველა ჩანაწერზე და იპოთეკის უფლებაც დარეგისტრირებული იყო საჯარო რეესტრში, ამიტომ, კასატორი ენდობოდა და მიიჩნევდა, რომ მინდობილობა, რომლის საფუძველზეც უკვე დარეგისტრირდა ერთი იპოთეკის უფლება, იყო ნამდვილი.

6.3. კასატორის მითითებით, სასამართლომ ყურადღების მიღმა დატოვა ის გარემოება, რომ იპოთეკარი კეთილსინდისიერია და იგი ენდობოდა საჯარო რეესტრის ჩანაწერების უტყუარობას. კასატორმა ხელშეკრულების დადებამდე გამოიჩინა სათანადო წინდახედულობა, მიმნდობმა პირმა კი არაერთი უხეში გაუფრთხილებლობა. სახელდობრ, გასაღები დაუტოვა უცხო ადამიანს და უყურადღებოდ ჰქონდა მიტოვებული ქონება.

6.4. კასატორი მიიჩნევს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოები გასცდნენ მოთხოვნის ფარგლებს, რადგან მოსარჩელეს არასდროს მოუთხოვია ე.დ–თან დადებული იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, ამდენად, კასატორის აზრით, შესაფასებელია ამ მოთხოვნის მიმართ მოსარჩელის იურიდიული ინტერესის არსებობის ფაქტი.

6.5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2024 წლის 2 თებერვლის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, ნ.ზ–ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

7. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ნ/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

10. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

11. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მტკიცების ტვირთის მართებულად გადანაწილებით, სააპელაციო სასამართლოში მხარეთათვის უზრუნველყოფილ იქნა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის კონსტიტუციურ პრინციპზე დაყრდნობით საქმის გამოკვლევა და შესწავლა (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-5 მუხლები). სააპელაციო სასამართლომ კანონის შესაბამისად, დაადგინა სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ფაქტობრივი წანამძღვრები და სამართლებრივად, არსებითად სწორად შეაფასა, ხოლო კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). შესაბამისად, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის საფუძველზე, ამ საქმეზე მისაჩნევია დადგენილად შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

- უძრავი ქონება, რომლის მონაცემებია: ქ. თბილისი, ....., სართული 2, კორპუსი N7, ბინა N6, 49.28 კვ.მ (საკადასტრო კოდი N .......) წარმოადგენს მ.დ–იას საკუთრებას;

- 2015 წლის 18 თებერვალს ნოტარიუს ქ.ჩ–ძის მიერ დამოწმდა პირდაპირი ელექტრონული კომუნიკაციის საშუალებით მიღებული რწმუნებულება/მინდობილობა (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის ნომერი: N150156759), რომლის მიხედვით მ.დ–იამ თ.ჩ–ძეს მიანიჭა ქ. თბილისში, ...... მდებარე ბინა #6-ის (საკადასტრო კოდი # ........) მართვისა და განკარგვის (გასხვისების, ჩუქების, იპოთეკით დატვირთვის, გაყიდვის) უფლებამოსილება. მინდობილობა გაიცა ერთი წლის ვადით, 2016 წლის 18 თებერვლის ჩათვლით;

- 2015 წლის 21 აგვისტოს, ნოტარიუს ი.ხ–ანის მიერ დამოწმდა, ერთი მხრივ, ნ.ზ–ს, როგორც „იპოთეკარს“ და, მეორე მხრივ, თ.ჩ–ძეს, როგორც „მსესხებელს“ შორის გაფორმებული სესხის, იპოთეკისა და ბინით სარგებლობის ერთიანი ხელშეკრულება (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის ნომერი N150899429), რომლის მიხედვითაც იპოთეკარმა მსესხებელს ასესხა 35 000 აშშ დოლარი, პროცენტის დარიცხვის გარეშე, 1 წლის ვადით, 2016 წლის 21 დეკემბრამდე. სესხის უზრუნველსაყოფად კი, თ.ჩ–ძემ, როგორც მ.დ–იას წარმომადგენელმა, იპოთეკით დატვირთა მ.დ–იას საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, ქ. თბილისში, ...... (ნაკვეთი N4/66), N7 კორპუსის მე-2 სართულზე მდებარე, 49.28 კვ.მ N6 ბინა, , რომელიც, სესხის მიღების სანაცვლოდ, იპოთეკარს სარგებლობის უფლებით გადაეცა;

- თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 12 სექტემბრის განაჩენით დადგინდა, რომ ს.ფ–მა ჩაიდინა თაღლითობა, ესე იგი, მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით სხვისი ქონებრივი უფლების მიღება მოტყუებით, ჩადენილი წინასწარი შეთანხმებით ჯგუფის მიერ, დიდი ოდენობით; დანაშაული, გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (5 ეპიზოდი). ს.ფ–ის ეპიზოდი მოიცავს ყალბი მინდობილობის დამზადებისა და გამოყენების საშუალებით მ.დ–იას კუთვნილ ბინაზე ( ქ. თბილისი, ......... კორპუსი, ბინა N6) ქონებრივი უფლების მიღებას მოტყუებით. განაჩენი შესულია კანონიერ ძალაში;

- მ.დ–იას საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას, მდებარე ქ. თბილისში, ......... (ყოფილი ..........), მე-2 სართულზე, N7 კორპუსში, 49.28 კვ.მ N6 ბინას (საკადასტრო კოდი N .......) ნ.ზ–ი ფლობს ;

- სადავო ქონება იპოთეკით დაიტვირთა არა საჯარო რეესტრში ნივთის მესაკუთრედ რეგისტრირებული პირის, არამედ მისი მინდობილი წარმომადგენლის მიერ;

12. განსახილველი დავის ფარგლებში საკასაციო პალატის განსჯის საგანს წარმოადგენს სადავოდ ქცეული გარიგების ბათილად ცნობისა და მის საფუძველზე განკარგული უძრავი ქონების მესაკუთრისთვის დაბრუნების მართლზომიერება. საკასაციო საჩივარი ძირითადად ორ არგუმენტს ემყარება, პირველი - კასატორი მიიჩნევს, რომ სადავო სამართალურთიერთობაში იგი ეყრდნობოდა საჯარო რეესტრის სისრულისა და სისწორის პრეზუმფციას, რის გამოც კეთილსინდისიერი მფლობელია და უპირატესი უნდა აღმოჩნდეს, ვიდრე მესაკუთრე; მეორე - კასატორი ამტკიცებს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოები გასცდნენ სასარჩელო მოთხოვნას, რადგან ე.დ–თან დადებული იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა სასარჩელო მოთხოვნის მიღმაა.

13. საკასაციო სასამართლო, უპირველესად, განმარტავს, რომ პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მითითებას საჯარო რეესტრის ჩანაწერის მიმართ ნ.ზ–ის კეთილსინდისიერებაზე შემდეგ გარემოებათა გამო:

14. სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლის შესაბამისად, რეესტრის ჩანაწერების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეგისტრირებული რეესტრში, რეესტრის ჩანაწერი მიიჩნევა სწორად, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტო იყო.

15. სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის თანახმად, შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი მიიჩნევა მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე.

16. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის თანახმად, დაცულია კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესი მაშინ, როდესაც სადავოდ არის გამხდარი მესაკუთრის საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული უფლება და ამ ფაქტის მიმართ შემძენის დამოკიდებულება კეთილსინდისიერია, ანუ ისეთი გარემოებაა, როდესაც შემძენმა არ იცოდა და არც შეიძლებოდა სცოდნოდა, რომ გამყიდველს არ გააჩნდა რეესტრში რეგისტრირებული ნამდვილი უფლება ან ასეთი უფლება სადავო იყო.

17. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლის დებულებანი იცავს კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესებს საჯარო რეესტრის მონაცემთა სისწორისა და რეგისტრირებული მესაკუთრის უფლებამოსილების მიმართ. აღნიშნული მუხლი მოიცავს შემთხვევას, როდესაც უძრავ ნივთის გასხვისების ნებას ავლენს რეგისტრირებული მესაკუთრე, მაგრამ მისი საკუთრების უფლება შეცილებულია სხვა, მესამე პირთა მხრიდან ან არ არის სრულყოფილი, რისი არ ცოდნაც შემძენის მიერ წარმოგვიჩენს მას მფლობელს (შემძენს) კეთილსინდისიერად.

18. აღნიშნულ ნორმათა ანალიზი ცხადყოფს, როდესაც საკითხი უკავშირდება უძრავი ქონების ფლობას/შეძენას, მფლობელს (შემძენს) თავისი უფლების დასამტკიცებლად შეუძლია დაეყრდნოს რეესტრში რეგისტრირებული ფაქტების სისწორის ვარაუდს, თუნდაც სინამდვილეში უსწორო იყოს რეესტრის მონაცემები. ამ ვითარებას არაარსებითად აქცევს შემძენის კეთილსინდისიერი დამოკიდებულება, რაც საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უსწორობით გამოიხატება. ერთადერთი, რაც რეესტრის უტყუარობის ფიქციას და, შესაბამისად, ნივთის შეძენას არღვევს, სწორედ შემძენის არაკეთილსინდისიერებაა. სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლები შეიცავს არაკეთილსინდისიერების იურიდიული შედეგის განმსაზღვრელ კომპონენტს - შემძენმა იცის, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. ამ უკანასკნელი საკითხის გამორკვევისას გამოკვლეული უნდა იქნეს შემძენის შესაძლებლობანი რეესტრის არასწორი ჩანაწერის ცოდნასთან მიმართებით ან უნდა გაირკვეს მფლობელს (შემძენს) გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში უნდა სცოდნოდა თუ არა სადავო ფაქტი. ამდენად, შემძენის ინტერესები დასაცავია არა მხოლოდ საჯარო რეესტრის მონაცემების გათვალისწინებით, არამედ ქონების მესაკუთრის ვინაობისადმი მისი სუბიექტური დამოკიდებულებით (იხ, სუსგ 21.07.2014წ. საქმე №ას-355-334-2014; სუსგ 14.07.2014წ. საქმე №ას-375-352-2014).

19. განსახილველ საქმეზე დადგენილია, რომ 2015 წლის 21 აგვისტოს, ნოტარიუს ი.ხ–ანის მიერ დამოწმდა, ერთი მხრივ, ნ.ზ–ს, როგორც „იპოთეკარს“ და, მეორე მხრივ, თ.ჩ–ძეს, როგორც „მსესხებელს“ შორის გაფორმებული სესხის, იპოთეკისა და ბინით სარგებლობის ერთიანი ხელშეკრულება (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის ნომერი N150899429), რომლის მიხედვითაც იპოთეკარმა მსესხებელს ასესხა 35 000 აშშ დოლარი, პროცენტის დარიცხვის გარეშე, 1 წლის ვადით, 2016 წლის 21 დეკემბრამდე. სესხის უზრუნველსაყოფად კი, თ.ჩ–ძემ, როგორც მ.დ–იას წარმომადგენელმა იპოთეკით დატვირთა მ.დ–იას საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მდებარე ქ. თბილისში, ..... (ნაკვეთი N4/66), N7 კორპუსში, მე-2 სართულზე, 49.28 კვ.მ N6 ბინა, რომელიც, სესხის მიღების სანაცვლოდ, იპოთეკარს სარგებლობის უფლებით გადაეცა, ასევე, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2019 წლის 12 სექტემბრის განაჩენით დადგინდა, რომ ს.ფ–მა ჩაიდინა თაღლითობა, ესე იგი, მართლსაწინააღმდეგო მისაკუთრების მიზნით სხვისი ქონებრივი უფლების მიღება მოტყუებით, ჩადენილი წინასწარი შეთანხმებით ჯგუფის მიერ, დიდი ოდენობით. დანაშაული გათვალისწინებული საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 180-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ და ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტით (5 ეპიზოდი). ს.ფ–ის ეპიზოდი მოიცავს ყალბი მინდობილობის დამზადებისა და გამოყენების საშუალებით მ.დ–იას კუთვნილ ბინაზე (მდებარე - ქ. თბილისში, .......) ქონებრივი უფლების მიღებას მოტყუებით. განაჩენი შესულია კანონიერ ძალაში;

20. ამდენად, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ სადავო ქონება დაიტვირთა არა საჯარო რეესტრში ნივთის მესაკუთრედ რეგისტრირებული პირის მიერ, არამედ მისი მინდობილი წარმომადგენლის მიერ. შესაბამისად, კასატორი ენდობოდა არა საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მონაცემების უტყუარობასა და სისწორეს, არამედ მინდობილობას, რომლის სიყალბეც დადგინდა საქმის მასალებით, ხოლო მინდობილობის სისწორისა და უტყუარობის პრეზუმფციას კი, კანონმდებლობა არ ითვალისწინებს. ამასთან დაკავშირებით, არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2002 წლის 9 სექტემბრის გადაწყვეტილება (საქმეზე N3კ/624-02), რომელშიც დიდმა პალატამ განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსი არ იცნობს სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობის სისწორისა და უტყუარობის პრეზუმფციას: სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობა თავისთავად არ ნიშნავს მარწმუნებლის მიერ წარმომადგენლისათვის უფლებამოსილების მინიჭების ფაქტის არსებობას. უფლებამოსილება უნდა იყოს ნამდვილი (სუსგ საქმეზე Nას-706-669-2013, 22 ოქტომბერი, 2013 წელი). შესაბამისად, უფლების იპოთეკარი ვალდებული იყო, გამოეჩინა აუცილებელი ყურადღებიანობა და უძრავი ქონების რეგისტრირებულ მესაკუთრესთან გადაემოწმებინა უფლებამოსილების არსებობა (იხ. სუსგ. №ას-858-2022, 06.04.2022; №ას-813-764-2015, 28.10.2015 წ).

21. რაც შეეხება კასატორის იმ არგუმენტს, რომ სადავო იპოთეკის ხელშეკრულების დადებამდე, იმავე მინდობილობის საფუძველზე გაფორმებული იყო პირველი იპოთეკის ხელშეკრულება, რომელიც დარეგისტრირებული იყო საჯარო რეესტრში, ამიტომ რადგან რეესტრის უტყუარობის პრეზუმფცია ვრცელდება საჯარო რეესტრში ასახულ ყველა ჩანაწერზე და იპოთეკის უფლებაც დარეგისტრირებული იყო საჯარო რეესტრში, ამიტომ, კასატორი ენდობოდა და მიიჩნევდა, რომ მინდობილობა, რომლის საფუძველზეც უკვე დარეგისტრირებული იყო ერთი იპოთეკის უფლება, იყო ნამდვილი. საკასაციო პალატა მხარეს განუმარტავს, რომ რეესტრში რეგისტრირებული მონაცემების სისწორის პრეზუმფცია ვრცელდება, როგორც რეგისტრირებულ უფლებაზე, ისე რეგისტრირებულ საკადასტრო მონაცემებზე ქონების ადგილმდებარეობაზე, ფართობზე, საზღვრებზე და ა.შ. (ას-191-180-2011, 11 აპრილი, 2011 წელი). თუმცა, რა თქმა უნდა, ვერ გავრცელდება სარეგისტრაციო დოკუმენტაციის ნამდვილობაზე, რადგან საჯარო რეესტრის შესახებ საქართველოს კანონის მე-3 მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, მარეგისტრირებელი ორგანო და მისი თანამშრომელი პასუხს არ აგებენ წარმოდგენილი სარეგისტრაციო დოკუმენტაციის ნამდვილობაზე. ისინი პასუხისმგებელი არიან, მხოლოდ რეგისტრირებული მონაცემებისა და მათთან დაცული სარეგისტრაციო თუ სხვა დოკუმენტაციის ურთიერთშესაბამისობასა და უსაფრთხოებაზე. ამიტომ, სამართლებრივი სიბრტყის მიღმაა ის არგუმენტი, თითქოს სამოქალაქო კოდექსის 312-ე მუხლი დაფარავს, ასევე, საჯარო რეესტრის მონაცემების დარეგისტრირების მიზნით წარდგენილი დოკუმენტაციის სისწორესა და სისრულის თაობაზე ინფორმაციასაც.

22. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარეობს დასკვნა იმასთან დაკავშირებით, რომ სადავო ხელშეკრულებების გაფორმებისას უძრავი ნივთის ნამდვილ მესაკუთრეს არ გამოუვლენია თავის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების განკარგვის ნება.

23. სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის შესაბამისად კი, გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ. ამავე კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესს და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგსა და ზნეობის ნორმებს.

24. საკასაციო პალატის განმარტებით, საჯარო წესრიგი გულისხმობს სამოქალაქო ბრუნვის ფუნდამენტურ პრინციპებს, რომლებიც საკუთრების ხელშეუხებლობასაც მოიაზრებს. საჯარო წესრიგის დარღვევით ილახება არა მხოლოდ ურთიერთობის კონკრეტული მონაწილის უფლებები, არამედ იგი ვნებას აყენებს, პირველ რიგში, სახელმწიფოსა და საზოგადოების ინტერესებს. გარიგება, რითაც უარყოფილი იქნება საკუთრების ხელშეუხებლობის სოციალური ფუნქცია, უნდა განვიხილოთ საჯარო წესრიგის დამრღვევ გარიგებად. ამ შემთხვევაში მხედველობაში მიიღება სოციალური და ეკონომიკური საჯარო წესრიგი. სამოქალაქო კოდექსის 111-ე, 170-ე მუხლების თანახმად, ნივთის სამართლებრივი ბედი მთლიანად დამოკიდებულია მესაკუთრის ნებაზე, კერძოდ, მან შეიძლება გაასხვისოს, მოთხოვნის უზრუნველყოფის მიზნით დატვირთოს ან მოგების მიღების მიზნით დროებით სარგებლობად გადასცეს სხვა პირს.

25. განსახილველ შემთხვევაში, რამდენადაც 2015 წლის 21 დეკემბერს უძრავი ქონების იპოთეკით დატვირთვისას უძრავი ნივთის ნამდვილ მესაკუთრეს - მ.დ–იას არ გამოუვლენია სადავო საცხოვრებელი სახლის იპოთეკის უფლებით დატვირთვის ნება, მხოლოდ სამოქალაქო კოდექსის 185-ე და 312-ე მუხლები ვერ დაიცავდა ნ.ზ–ის ინტერესებს.

26. ვერც კასატორის ის არგუმენტი ვერ იქნება გაზიარებული, თითქოს სასამართლოები გასცდნენ სასარჩელო მოთხოვნას და ისე ცნეს ბათილად გარიგება, რომ ამგვარი მოთხოვნა სარჩელში მითითებული არ ყოფილა. კასატორი საუბრობს ე.დ–თან დადებული იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობასა და პირვანდელი ვითარების აღდგენაზე, თუმცა პალატისთვის გაუგებარია, რა გარემოებაზე მიუთითებს მხარე. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 12 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, მ.დ–იას სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კერძოდ, ბათილად იქნა ცნობილი 2015 წლის 21 აგვისტოს სესხის, იპოთეკისა და ბინით სარგებლობის ერთიანი ხელშეკრულება (სანოტარო მოქმედების რეგისტრაციის ნომერი N150899429; ნოტარიუსი ი.ხ–ანი) იპოთეკით დატვირთვისა და ბინით სარგებლობის ნაწილში და ნ.ზ–ის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა უძრავი ქონება, მდებარე - ქ. თბილისში, ..... (ყოფილი ........), მე-2 სართულზე, N7 კორპუსში მდებარე 49.28 კვ.მ N6 ბინა (საკადასტრო კოდი N .......) და გამოთავისუფლებული გადაეცა მესაკუთრე მ.დ–იას. სასამართლო გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი სრულად შეესაბამება მოსარჩელის მიერ წარდგენილ დაზუსტებულ სასარჩელო მოთხოვნას (ტომი I,ს.ფ.135-151). ე.დ–თან დადებული იპოთეკა თავად კასატორმა გააუქმა, როდესაც იგი გახდა პირველი რიგის იპოთეკარი, ამიტომ სასამართლოსთვის გაუგებარია, თუ რა სამართლებრივ შედეგს ისახავს მიზნად საკასაციო საჩივრის მოხმობილი არგუმენტი. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორის არც ამ არგუმენტს აქვს წარმატების პერსპექტივა, რაც საკასაციო საჩივარს დაუსაბუთებელს ხდის და მისი არსებითად განსახილველად მიღების შესაძლებლობას გამორიცხავს.

27. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

28. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

29. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

30. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

31. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

ნ.ზ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად; ნ.ზ–ს (ს/ნ ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს მის მიერ 18.12.2023წ. №9200 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟიდან - 4 692.8 ლარის 70% – 3 284.96 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: ამირან ძაბუნიძე

თეა ძიმისტარაშვილი