საქმე №ას-143-2024 05 ივლისი, 2024 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ფ.დ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ე.ა–ვა (მოსარჩელე)

მესამე პირი - არასრულწლოვანი რ.ა.ა–ვი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 20 სექტემბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – მამობის დადგენა და ალიმენტის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ე.ა–ვამ (შემდგომ – მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა ბოლნისის რაიონულ სასამართლოში ფ.დ–ის (შემდგომ – მოპასუხე, კასატორი) მიმართ მამობის დადგენისა და ალიმენტის (ყოველთვიურად 500 ლარის) დაკისრების თაობაზე.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. მოსარჩელის განმარტებით, მოპასუხე 2011 წლის 10 მარტიდან იმყოფება რეგისტრირებულ ქორწინებაში ზ. დ–ისთან. მოსარჩელე 2017 წლიდან მუშაობდა მოპასუხის კუთვნილ ავეჯის მაღაზიაში, ამ პერიოდში მოპასუხისგან დაფეხმძიმდა.

2.2. მოპასუხე თავს არიდებს ქორწინების გარეშე დაბადებული ბავშვის წინაშე მამის ვალდებულების შესრულებას.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხემ შესაგებლით სარჩელი არ ცნო, ვინაიდან თავს არასრულწლოვანი რ.ა.ა–ვის მამად არ მიიჩნევდა.

4. მესამე პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე პოზიცია:

4.1. არასრულწლოვანი რ.ა.ა–ვი დაეთანხმა მოსარჩელის პოზიციას.

5. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

5.1. ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილებით, ე.ა–ვას სარჩელი დაკმაყოფილდა, ფ.დ–ი ცნობილ იქნა 2021 წლის 19 აპრილს დაბადებული რ.ა.ა–ვის მამად და განისაზღვრა, რომ „ა–ის“ ნაცვლად, ბავშვის გვარად უნდა მითითებულიყო – „დ–ი“.

5.2. ფ.დ–ს არასრულწლოვანი შვილის, 2021 წლის 19 აპრილს დაბადებული რ.ა. დ–ის (ა–ის) რჩენა-აღზრდისათვის, 2021 წლის 27 ოქტომბრიდან (სარჩელის აღძვრის დრო), შვილის სრულწლოვანებამდე, ყოველთვიურად დაეკისრა ალიმენტის – 500 ლარის გადახდა.

5.3. ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 21 მარტის დამატებითი გადაწყვეტილებით, ფ.დ–ს ე.ა–ვას მიმართ დაეკისრა ექსპერტიზის მომსახურებისთვის გადახდილი 800 ლარის ანაზღაურება.

5.4. ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ფ.დ–მა.

6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

6.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 20 სექტემბრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

6.2. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მოპასუხის პოზიცია ბიოლოგიური ექსპერტიზის არარსებობის პირობებში, მამობის ფაქტის დადგენის შეუძლებლობასთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1190-ე მუხლის მეოთხე ნაწილით განსაზღვრული გარემოებების საფუძველზე მამობის დადგენა მხოლოდ იმ შემთხვევაშია დასაშვები, თუ ბიოლოგიური (გენეტიკური) ან ანთროპოლოგიური გამოკვლევის შედეგების (მტკიცებულებების) შესაბამისად, ბავშვის მამობის დადგენა ობიექტურადაა შეუძლებელი, მოცემულ შემთხვევაში კი, მოპასუხე მხარე არ გამოცხადდა ბიოლოგიური მასალების ჩასაბარებლად (სუბიექტური ფაქტორი). სააპელაციო პალატის აზრით, მოპასუხის გამოკვლევაზე გამოუცხადებლობა, ვერ გახდებოდა დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შემსუბუქების ან/და სასამართლოს მიერ მამობის ფაქტის სხვა მეორეხარისხოვან მტკიცებულებებზე დაყრდნობით დადგენის საფუძველი.

6.3. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, არსებობდა მოსარჩელის მტკიცების ტვირთისგან გათავისუფლების საფუძველი, რადგან საქართველოს კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა ნიმუშების იძულებით აღების შესაძლებლობას ბიოლოგიური საექსპერტო კვლევისათვის, მოპასუხე კი ნებაყოფლობით არ ცხადდებოდა საექსპერტო დაწესებულებაში, რის გამოც მოპასუხე არასრულწლოვნის მამად მართებულად იქნა ცნობილი.

6.4. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის შედავება დაკისრებული ალიმენტის ოდენობის თაობაზეც და განმარტა, როგორც ეროვნული, ასევე საერთაშორისო კანონმდებლობა, არასრულწლოვანი შვილების მატერიალური კეთილდღეობის უზრუნველყოფის ვალდებულებას მშობლებს აკისრებს.

6.5. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ კანონმდებელი არასრულწლოვნის რჩენა-აღზრდისათვის აუცილებელი ხარჯების ზღვრულ ოდენობას არ ითვალისწინებს, რის გამოც ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, მშობლების ფინანსური მდგომარეობისა და სხვა ობიექტური გარემოებების გათვალისწინებით, სასამართლო ადგენს გადასახდელი ალიმენტის გონივრულ ოდენობას. პალატამ დასძინა, რომ ალიმენტის გადახდის ვალდებულების არსებობა უპირობო ხასიათისაა, არ არის დამოკიდებული მშობლის ფინანსურ მდგომარეობაზე და, თუ შრომისუნარიან მშობელს არ გააჩნია შემოსავალი/სტაბილურად მაღალი მატერიალური შემოსავალი, ან/და აქვს საბანკო ვალდებულებები, იგი არ შეიძლება, გათავისუფლდეს შვილის რჩენის ვალდებულებისგან.

6.6. სასამართლომ დაადგინა, რომ ალიმენტის სახით გადასახდელი თანხის ოდენობად 500 ლარის განსაზღვრა გონივრული იყო, ვინაიდან არასრულწლოვნის ფიზიკური, გონებრივი, სულიერი და სოციალური განვითარებისათვის და იმისათვის, რომ უზრუნველყოფილი იყოს მისი აღზრდა საზოგადოების ღირსეულ წევრად, მისი ინტერესების უპირატესი გათვალისწინებით, მხოლოდ საარსებო მინიმუმისათვის დადგენილი თანხა საკმარისი არ იქნებოდა და ყოველივე ამისათვის საჭირო იყო კიდევ დამატებით.

6.7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 20 სექტემბრის განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა ფ.დ–მა.

7. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

7.1. კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ განჩინება დააფუძნა არასწორ გარემოებებს, რადგან მას ჰყავს მეუღლე და ოთხი შვილი, მას არასოდეს უცხოვრია მოსარჩელესთან ერთ ოჯახად, რის გამოც არასრულწლოვანი პირის მამად უკანონოდ იქნა აღიარებული.

7.2. კასატორის აზრით, სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1190-ე მუხლის დანაწესის დარღვევით დაადგინა მამობის ფაქტი, მან არ გამოჰკითხა არცერთი მოწმე, რომელთა გამოკითხვასაც მოითხოვდა და საქმეში შესაბამისი მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში დაადგინა მამობის ფაქტი.

7.3. კასატორი არ ეთანხმება ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ განსაზღვრული ალიმენტის ოდენობასაც და მიიჩნევს, რომ იგი შეუსაბამოდ მაღალია, რადგან მოპასუხეს ჰყავს მეუღლე და ოთხი შვილი, რომლებიც სრულად მის კმაყოფაზე იმყოფებიან, რის გამოც მისთვის ყოველთვიურად გადასახდელი ალიმენტის ოდენობა (ყოველთვიურად 500 ლარი) და ექსპერტიზისათვის გადახდილი თანხა (800 ლარი) არაგონივრულია.

7.4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2024 წლის 14 მარტის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, ფ.დ–ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ნ/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

10. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

11. საკასაციო პალატის განსჯით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, კასატორს არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რის გამოც დადგენილად მიიჩნევა შემდეგი:

- მოპასუხე 2011 წლის 10 მარტიდან იმყოფება რეგისტრირებულ ქორწინებაში ზ. დ–თან (ტომი I, ს.ფ. 95).

- მოპასუხეს რეგისტრირებულ ქორწინებაში შეეძინა ოთხი შვილი: 2011 წლის 28 აპრილს დაბადებული ა. დ–ი; 2013 წლის 12 იანვარს დაბადებული ა. დ–ი; 2015 წლის 16 ოქტომბერს - გ. დ–ი და 2020 წლის 21 თებერვალს დაბადებული რ. დ–ი (ტომი I, ს.ფ. 96-99).

- მოსარჩელე 2017 წლიდან მუშაობდა მოპასუხის კუთვნილ ავეჯის მაღაზიაში, მდებარე ქ. მარნეულში, .......;

- მოსარჩელე დასაქმებულია ქ. მარნეულში მდებარე ერთ-ერთ კაფეში და მისი ხელფასი 200 ლარს არ აღემატება;

- მოსარჩელეს საკუთრებაში არ ერიცხება არც უძრავი ქონება და არც სატრანსპორტო საშუალება (ტომი I, ს.ფ. 71; 68).

- სამეწარმეო რეესტრის მონაცემების შესაბამისად, მოპასუხე 2021 წლის 8 ივლისიდან რეგისტრირებულია ინდივიდუალურ მეწარმედ (ტომი I, ს.ფ. 22);

- მოპასუხე, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მონაცემების შესაბამისად, არის მარნეულის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე რეგისტრირებული ექვსი ერთეული შემდეგი უძრავი ნივთის მესაკუთრე: ს/კ ........ ( 1427 კვ.მ საკარმიდამო მიწა); ს/კ ....... (1551 კვ.მ არასასოფლო მიწა); ს/კ .......... (700 კვ.მ საკარმიდამო მიწა#1 და #2 შენობებით, მიწა დატვირთულია იპოთეკით); ს/კ ........ (1013 კვ.მ საკარმიდამო მიწა #1 შენობით); ს/კ ....... (117 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო მიწა); ს/კ ...... (810 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო მიწა, შენობების ფართი 1327 კვ.მ), (ტომი I, ს.ფ. 23-28).

- მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებულია შემდეგი სატრანსპორტო საშუალებები: BMW X5, სახელმწიფო ნომრით ........, 2018 წლის 30 ივლისიდან; FORD TRANSIT, სახელმწიფო ნომრით ......, 2018 წლის 29 აგვისტოდან; MERSEDESBENZ E 320, სახელმწიფო ნომრით ......, 2020 წლის 30 აგვისტოდან (ტომი I, ს.ფ. 68-69);

- მოპასუხის სახელზე რეგისტრირებულია ორი ცეცხლსასროლი იარაღი: მარკა/მოდელი „MAKAROV-PM“ და „TT-TT“ (ტომი I, ს.ფ. 68-69);

- სსიპ შემოსავლების სამსახურიდან გამოთხოვილი ინფორმაციით, მოპასუხეს შემოსავალი უფიქსირდება 2019 წლის იანვრიდან, კერძოდ, 2019 წლის განმავლობაში მას მიღებული აქვს (ფაქტობრივად) 8640 ლარი (ანუ თვეში 720 ლარი), 2020 წლის განმავლობაში - იგივე თანხა, 2021 წლის სექტემბრის ჩათვლით - 38880 ლარი (ანუ თვეში 4320 ლარი. აქედან მსხვილი თანხა მიიღო აქვს იჯარიდან და დივიდენდის სახით. დადგენილია, რომ ის დღესაც ეწევა ეკონომიკურ (სამეწარმეო) საქმიანობას (ტომი I, ს.ფ. 63-67);

- მოპასუხე არის მოსარჩელის შვილის მამა.

12. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, საკასაციო პალატის მიერ განსახილველ საკითხთა წრეს მიეკუთვნება ის, თუ რამდენად მართლზომიერია კასატორის არასრულწლოვანი ბავშვის მამად ცნობა და, შესაბამისად, რამდენად მართებულად დაეკისრა მას საალიმენტო ვალდებულების შესრულება.

13. სამოქალაქო კოდექსის 1190-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ერთმანეთთან დაუქორწინებელი მშობლებისგან შვილის წარმოშობა დგინდება მშობელთა ერთობლივი განცხადებით და ბავშვის დაბადების დამადასტურებელი დოკუმენტით, ხოლო მე-2 ნაწილის თანახმად, მშობელთა ერთობლივი განცხადების არარსებობის ან მისი წარდგენის შეუძლებლობის შემთხვევაში ბავშვის მამობა შეიძლება დადგინდეს სასამართლო წესით ერთ-ერთი მშობლის, ბავშვის მეურვის (მზრუნველის) ან იმ პირის განცხადების საფუძველზე, რომლის კმაყოფაზედაც იმყოფება ბავშვი, აგრეთვე, თვით ბავშვის განცხადებით სრულწლოვანების მიღწევის შემდეგ. იმავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, ბავშვის მამობის დადგენის საკითხს სასამართლო წყვეტს ბიოლოგიური (გენეტიკური) ან ანთროპოლოგიური გამოკვლევის შედეგების (მტკიცებულებების) შესაბამისად, რომელიც შეეხება ბავშვის მამობის განსაზღვრის საკითხს. ამავე მუხლის მე-8 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლით გათვალისწინებული წესით ბავშვის მამობის დადგენისას მშობლებისა და მათი ნათესავების მიმართ ბავშვებს აქვთ ისეთივე უფლებები და მოვალეობები, როგორიც ერთმანეთთან დაქორწინებული მშობლების შვილებს.

14. უდავოა, რომ მოსარჩელემ სასამართლოს მიმართა მისი არასრულწლოვანი შვილის რ.ა.ა–ვის ფ.დ–ის შვილად აღიარების მოთხოვნით. სასამართლომ მხარეთა ერთობლივი თანხმობის საფუძველზე, 2021 წლის 3 დეკემბერს საქმეზე დანიშნა ბიოლოგიური (გენეტიკური) ექსპერტიზა, რომელიც დაევალა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს. უდავოა, რომ სსიპ ლევან სამხარაულის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულმა ბიურომ 2022 წლის 12 თებერვალს სასამართლოში წარადგინა #5000843922 წერილი, რომლის თანახმად, წერილობითი (სსებ-ის რეგ. #5000120222) და სატელეფონო (16.12.2021, 12:50 სთ და 10.02.2022, 15:45 სთ) შეტყობინებების მიუხედავად, მოპასუხე არ გამოცხადდა სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროში, ხელშეკრულების დასადებად და ბიოლოგიური ნიმუშის ასაღებად. იმავე წერილის თანახმად, 2021 წლის 20 დეკემბერს, ბიუროში გამოცხადდა, ხელშეკრულება დადო და ექსპერტიზის დასკვნის მომზადებასთან დაკავშირებით თანხა წინასწარ გადაიხადა მხოლოდ მოსარჩელემ.

15. საკასაციო პალატის განსჯით, სააპელაციო პალატამ სრულიად მართებულად მიიჩნია ექსპერტიზაზე გამოუცხადებლობა, მოსარჩელის მტკიცების ტვირთის შესამსუბუქებელ გარემოებად, რადგან საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 169-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის (თუ მხარე არასაპატიო მიზეზით არ ასრულებს ექსპერტის მითითებებს ან სხვაგვარად ხელს უშლის ექსპერტიზას, მოწინააღმდეგე მხარის პოზიცია მიიჩნევა დადასტურებულად) მიხედვით, გენეტიკური ექსპერტიზისთვის საჭირო საკვლევი ბიოლოგიური ნიმუშების აღებაზე მოპასუხის უარი პროცესუალურად საკმარის საფუძველს წარმოადგენს იმ ფაქტის დასადგენად, რომ მოპასუხე ბავშვის ბიოლოგიური მამაა (იხ. სუსგ. საქმეზე №ას-593-561-2014 10 სექტემბერი, 2015 წელი). ამ სამართლებრივი დასკვნის საწინააღმდეგოდ არ გამოდგება კასატორის ის შედავება, რომ თითქოს ექსპერტიზაზე უარი ეფუძნებოდა იმ გარემოებას, რომ იგი არ არის არასრულწლოვანი რ.ა.ა–ვის მამა, რაც დადასტურდებოდა იმ შემთხვევაში, თუ სასამართლო მოპასუხის ინიციატივით გამოჰკითხავდა მოწმეებს. ამ არგუმენტის საწინააღმდეგოდ საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ, მართალია, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1190-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სასამართლო ითვალისწინებს ბავშვის დედისა და მამობის დადგენის შესახებ განმცხადებელი პირის (განცხადებაში მითითებული პირის) ერთად ცხოვრებასა და საერთო მეურნეობის წარმოებას ბავშვის დაბადებამდე ან/და მათ მიერ ბავშვის ერთად აღზრდის ან/და რჩენის ფაქტებს, ანდა სხვა დამამტკიცებელ საბუთებს ან/და გარემოებებს, რომლებიც სავსებით ადასტურებს განცხადებაში მითითებული პირის მიერ ბავშვის მამობის აღიარებას, თუმცა ეს მოწესრიგება საგამონაკლისო შემთხვევაა და გამოიყენება ისეთი შემთხვევებისთვის, როდესაც ბავშვის მამის დადგენის მიზნით ბიოლოგიური (გენეტიკური) ან ანთროპოლოგიური გამოკვლევის შედეგების (მტკიცებულებების) მოპოვება ობიექტურად შეუძლებელია. საკასაციო პალატა ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ პირის უარი ბიოლოგიურ (გენეტიკური) ან ანთროპოლოგიურ გამოკვლევაზე, რა თქმა უნდა, ვერ იქნება ასეთ ობიექტურ მიზეზად მიჩნეული, რადგან ამგვარი მოქმედება მთლიანად პირის სუბიექტურ ნება-სურვილზეა დამოკიდებული. შესაბამისად, პალატა მიიჩნევს, რომ პირის მიერ გამოკვლევაზე უარი, სასამართლოსთვის აღქმულ უნდა იქნეს ბავშვის მამობის დადგენის საკმარის საფუძვლად, ვინაიდან ექსპერტიზის დავალდებულების შეუძლებლობის პირობებში (იხ. სუსგ. საქმეზე Nას-593-561-2014, 2015 წლის 10 სექტემბერი) ეს არის ერთადერთი კანონისმიერი ბერკეტი, რომელიც შესაძლებელია არაკეთილსინდისიერი მოპასუხეების მართებულ საკანონმდებლო სიბრტყეში დასაბრუნებლად იქნეს გამოყენებული.

16. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, პალატა ასკვნის, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ მართებულად დაკმაყოფილდა ფ.დ–ის არასრულწლოვანი რ.ა.ა–ვის მამად აღიარების შესახებ ე.ა–ვას მოთხოვნა.

17. საკასაციო პალატა ასევე არ იზიარებს, კასატორის არც იმ არგუმენტს, რომ სასამართლოს მიერ მისთვის დაკისრებული საალიმენტო ვალდებულება არამართლზომიერია იმ პირობებში, რომ მას ჰყავს მეუღლე და ოთხი შვილი, რომლებიც სრულად მის კმაყოფაზე არიან. პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 1212-ე (მშობლები მოვალენი არიან, არჩინონ თავიანთი არასრულწლოვანი შვილები, აგრეთვე, შრომისუუნარო შვილები, რომლებიც დახმარებას საჭიროებენ), 1234.1 (იმ პირს, რომელსაც აქვს ალიმენტის მოთხოვნის უფლება, კანონით დადგენილი წესით, ამ უფლების დაკარგვამდე ნებისმიერ დროს შეუძლია, სასამართლოს საშუალებით მოითხოვოს ალიმენტის გადახდევინება, მიუხედავად ვადისა, რომელიც გასულია ალიმენტის მოთხოვნის უფლების წარმოშობის დროიდან) და 1198.2 მუხლების (მშობლებს აქვთ ბავშვის რჩენის ვალდებულება) საფუძველზე სააპელაციო პალატამ სრულიად მართებულად განსაზღვრა საალიმენტო ვალდებულების ოდენობა.

18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, კანონის მიხედვით, ორივე მშობელს თანაბრად ეკისრება შვილის რჩენის ვალდებულება, მიუხედავად იმისა, დაქორწინებულები არიან თუ არა. მშობლები ვალდებული არიან, არჩინონ თავიანთი შვილები სრულწლოვანებამდე. ალიმენტის გადახდევინება მიზნად ისახავს ბავშვის ინტერესების დაცვას, მისთვის არა მარტო არსებობისათვის აუცილებელი მინიმუმის უზრუნველყოფას, არამედ, თუ ეს შესაძლებელია, ცხოვრების იმ დონის შენარჩუნებასაც, რომელიც მას ექნებოდა მშობლების ნორმალური ურთიერთობის პირობებში. ალიმენტის ოდენობას სასამართლო განსაზღვრავს გონივრული, სამართლიანი შეფასების საფუძველზე, შვილების ნორმალური რჩენა-აღზრდისათვის აუცილებელ მოთხოვნათა გათვალისწინებით. ამავე დროს, ალიმენტის ოდენობის განსაზღვრისას გაითვალისწინება ის გარემოება, თუ როგორია ალიმენტის გადამხდელის რეალური ქონებრივი მდგომარეობა. სამოქალაქო კოდექსის 1214-ე მუხლი ითვალისწინებს ალიმენტის განსაზღვრის ძირითად პირობებს, კერძოდ, ალიმენტის ოდენობას სასამართლო განსაზღვრავს გონივრული, სამართლიანი შეფასების საფუძველზე, შვილის ნორმალური რჩენა-აღზრდისათვის აუცილებელ მოთხოვნათა ფარგლებში. ამ დროს გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება შვილის ნორმალური რჩენა-აღზრდისათვის აუცილებელ მოთხოვნებს, აგრეთვე, მშობლებისა და შვილების რეალურ მატერიალურ მდგომარეობას. შვილების რჩენის ვალდებულება უპირობო ხასიათისაა, ის არაა დამოკიდებული მშობლის ფინანსურ მდგომარეობაზე და იმის გამო, რომ შრომისუნარიან მშობელს არ გააჩნია სტაბილური მატერიალური შემოსავალი, იგი არ შეიძლება, გათავისუფლდეს შვილის რჩენის ვალდებულებისაგან. ამასთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა მხარეთა ყურადღებას მიაქცევს „ბავშვის უფლებათა კონვენციის“ 27.2. მუხლზე, რომელიც განსაზღვრავს, რომ მშობელს (მშობლებს) ან ბავშვის აღმზრდელ სხვა პირებს აკისრიათ ძირითადი პასუხისმგებლობა იმისათვის, რომ თავიანთი შესაძლებლობებისა და ფინანსური საშუალებების ფარგლებში უზრუნველყონ ბავშვის განვითარებისათვის საჭირო ცხოვრების პირობები (შდრ. სუსგ საქმეზე №ას-1141-1061-2017, 17.10.2017).

19. საკასაციო პალატა მოსარჩელის შემოსავლის გათვალისწინებით (იხ. წინამდებარე განჩინების მე-11 პუნქტი), სამოქალაქო კოდექსის 1212-ე-1214-ე მუხლებზე დაყრდნობით, მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად განსაზღვრა ალიმენტის ოდენობა, რომლის წინააღმდეგაც, როგორც აღინიშნა, კასატორს დასაბუთებული შედავება არ შემოუთავაზებია საკასაციო სასამართლოსათვის. ამდენად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ სწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი და საქმეში არსებული მტკიცებულებების სწორი ანალიზის შედეგად მართებულად დაადგინა მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებები, რის წინააღმდეგაც დასაბუთებული პრეტენზია არ არის წარმოდგენილი.

20. წარმატების პერსპექტივა კასატორის არც იმ არგუმენტს აქვს, რომ არ არსებობდა მისთვის მოსარჩელის მიერ ექსპერტიზისთვის გადახდილი თანხის - 800 ლარის დაკისრების საფუძველი, რადგან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. სასამართლო ხარჯებში მოიაზრება, როგორც სასამართლოს, ასევე – სასამართლოს გარეშე ხარჯიც, როგორიცაა, ექსპერტიზისთვის გადახდილი თანხა.

21. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

22. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მხარეს უარი უნდა ეთქვას საქმის განხილვაზე.

23. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 399-ე, 372-ე და 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

ფ.დ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად; ფ.დ–ს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს მის მიერ 01/03/2024 წელს №20789566493 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 315 ლარის 70% – 220,5 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

თეა ძიმისტარაშვილი