საქმე №ას-82-2024 05 ივლისი, 2024 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „რ.პ–“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ც–ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 8 ივნისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება

დავის საგანი – აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლების დადგენა, რეგისტრირებული სერვიტუტის უფლების გაუქმება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. შპს „რ.პ–მა“ (შემდგომში - „მოსარჩელე“ „კასატორი“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ც–ის“ (შემდგომში - „მოპასუხე, შეგებებული სარჩელის ავტორი“) მიმართ და მოითხოვა აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლების მინიჭება.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. 2015 წლის 22 მაისს, შპს „რ.პ–მა“ შეიძინა მიწის ნაკვეთი მასზე არსებული შენობა-ნაგებობებით, მდებარე ქ.თბილისში, ...... (ნაკვ.05/.....), (საკადასტრო კოდი N .....). ამ მიწის ნაკვეთსა და შენობა-ნაგებობების კიბეებთან გადის შპს „ც–ის“ კუთვნილი მიწის ნაკვეთის (მდებარე - ქ.თბილისში, ...... საკადასტრო კოდი N ......., ახალი საკადასტრო კოდი N ........) საზღვარი.

2.2. მოპასუხის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი დატვირთული იყო სსიპ „სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს“ 2018 წლის 13 თებერვლის N1/1-340 ბრძანებით დადგენილი სერვიტუტით, რათა შესაძლებელი ყოფილიყო N ..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთითა და შენობა-ნაგებობებით სარგებლობა, რაკი ეს იყო ერთი ნაკვეთი, ხოლო შემდგომ დაიყო ცალ-ცალკე ნაწილებად და ისე გასხვისდა.

2.3. შპს „ც–ის“ წარმომადგენლებმა შეასრულეს სამუშაოები მიჯნის გასაკეთებლად და დატოვეს მხოლოდ 2,23მ სანტიმეტრის ღიობი. აღნიშნული გასასვლელი არ არის საკმარისი მოსარჩელის კუთვნილი საკუთრებით სრულყოფილად სარგებლობისთვის, ვინაიდან ტერიტორიაზე განთავსებულია საწყობები, სადაც მოძრაობენ სატვირთო მანქანები, როგორც დასატვირთად, ასევე – დასაცლელად. მოსარჩელე უთითებს, რომ აღნიშნული გზით სარგებლობა კარგავს აზრს, თუ გზისა და შესასვლელი კარის სიგანე არ იქნება საკმარისი სატვირთო მანქანების ტერიტორიაზე შესასვლელად.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელეს თავის მიწის ნაკვეთზე (ს/კ N ......) აქვს ალტერნატიული შესასვლელი და ფართი, სადაც შეუძლია მოაწყოს ჭიშკარი და ისარგებლოს შესასვლელით, თავის ტერიტორიაზე შეიყვანოს და თავისუფლად გადააადგილოს ნებისმიერი სახის ტექნიკა.

3.2. მოპასუხის მტკიცებით, მერიის მიერ გაცემული ნებართვის ფარგლებში, შპს „ც–მა“ შემოღობა სერვიტუტის ფარგლების დაცვით.

4. შეგებებული სარჩელის მოთხოვნა და საფუძვლები:

4.1. შპს „ც–მა“ აღძრა შეგებებული სარჩელი, რომლითაც მოითხოვა შპს „ც–ის“ საკუთრებაში არსებულ N ..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე, შპს „რ.პ–ის“ კუთვნილი, N ... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის სასარგებლოდ, სსიპ „სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს“ 2018 წლის 13 თებერვლის N1/1-340 ბრძანებით დადგენილი სერვიტუტის გაუქმება.

4.2. შეგებებული მოსარჩელის მტკიცებით, არ არსებობს სადავო სერვიტუტის არსებობის წინაპირობები, რადგან მოპასუხეს კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე აქვს ალტერნატიული შესასვლელი და ფართი, სადაც შეუძლია მოაწყოს ჭიშკარი და ისარგებლოს შესასვლელით, თავის ტერიტორიაზე შეიყვანოს როგორც მსუბუქი, ისე სატვირთო ავტომობილები, აგრეთვე – სპეცტექნიკა.

5. მოპასუხის პოზიცია შეგებებულ სარჩელზე:

5.1. მოპასუხის წარმომადგენელმა წარდგენილი შესაგებლით და სასამართლოს სხდომაზე მიცემული ახსნა-განმარტებით, შეგებებული სარჩელი არ ცნო. მხარემ სადავო გახადა N ...... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე მისასვლელი ალტერნატიული საავტომობილო გზის არსებობა.

6. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

6.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 3 აგვისტოს გადაწყვეტილებით, აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლების დადგენის თაობაზე შპს „რ.პ–ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. რეგისტრირებული სერვიტუტის გაუქმების თაობაზე შპს „ც–ის“ შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა.

6.2. გაუქმდა შპს „ც–ის“ სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხულ უძრავ ქონებაზე, მდებარე ქ. თბილისში, ....... მიმდებარედ (საკადასტრო კოდი N ...... (წინა საკადასტრო კოდი: N .......)), სსიპ „სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს“ 2018 წლის 13 თებერვლის N1/1-340 ბრძანებით რეგისტრირებული სერვიტუტი, რომელიც დადგენილი იყო შპს „რ.პ–ის“ საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების, მდებარე ქ.თბილისში, ...... დასახლებაში (ნაკვ. 05/....) მდებარე (საკადასტრო კოდი N ....) სასარგებლოდ.

6.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე შპს „რ.პ–მა“ წარადგინა სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით – სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

7. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

7.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 8 ივნისის გადაწყვეტილებით, სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 3 აგვისტოს გადაწყვეტილება და, ახალი გადაწყვეტილებით, აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლების დადგენის თაობაზე შპს „რ.პ–ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. შპს „ც–ის“ შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: შპს „ც–ის“ სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხულ უძრავ ქონებაზე, მდებარე - ქ.თბილისი, სადგური ლილოს მიმდებარედ - საკადასტრო კოდი N ...... (წინა საკადასტრო კოდი: N ......), შპს „რ.პ–ის“ საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების (მდებარე - ქ. თბილისი, ....... დასახლება ნაკვ. 05/...., საკადასტრო კოდი N .......), სასარგებლოდ, სსიპ „სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს“ 2018 წლის 13 თებერვლის N1/1-340 ბრძანებით რეგისტრირებული სერვიტუტი გაუქმდა სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2020 წლის 2 ივლისის N003681320 ექსპერტიზის დასკვნით გათვალისწინებული ავტომობილების შესასვლელის მოწყობის (შესაბამისი საპროექტო და სანებართვო გადაწყვეტილებების საფუძველზე) შემდეგ.

7.2. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილი საექსპერტო დასკვნა კატეგორიულად არ გამორიცხავდა იმ გარემოებას, რომ შესაძლებელი იყო მოსარჩელის მიერ ძირითად სარჩელში მითითებული პარამეტრებით მისსავე საკუთრებაში გზის მოწყობა, კერძოდ, ექსპერტიზის დასკვნაში მიეთითა, რომ ქ.თბილისში, ......... ........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე, სამხრეთის მხრიდან .......... ქუჩიდან, ტექნიკური თვალსაზრისით შესაძლებელია სატვირთო ავტომობილების შესასვლელის მოწყობა შესაბამისი საპროექტო და სანებართვო გადაწყვეტილებების საფუძველზე.

7.3. სასამართლომ პალატამ აღნიშნული დასკვნის შინაარსის გათვალისწინებით, აღნიშნა, რომ წარმოდგენილი დასკვნის თანახმად, მოსარჩელე შპს „რ.პ–ს“ ჰქონდა შესაძლებლობა, საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი ისე გამოეყენებინა, რომ მას ჰქონოდა კავშირი საჯარო გზასთან და, ამასთან, ძირითად სარჩელში მითითებული პარამეტრებით მოეწყო სავალი გზა. ამავე ექსპერტიზის დასკვნის საფუძველზე, პალატის მითითებით, ვინაიდან შესაბამისი საპროექტო და სანებართვო გადაწყვეტილებების საფუძველზე შესაძლებელია შესასვლელის მოწყობა, ნათელია, რომ აღნიშნული დამოკიდებულია არა მხარეთა ნებაზე, არამედ მესამე პირის ქმედებაზე - გაცემულ იქნეს შესაბამისი ნებართვა.

7.4. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ შპს „რ.პ–ს“ შესაბამისი საპროექტო და სანებართვო გადაწყვეტილებების მიღებამდე უნდა მისცემოდა საშუალება, ესარგებლა მოპასუხის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე რეგისტრირებული სერვიტუტის უფლებით, ხოლო შესაბამისი საპროექტო და სანებართვო გადაწყვეტილებების მიღების შემდეგ, მხარეს უნდა უზრუნველეყო თავისსავე საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის იმგვარად მოწყობა, რომ მას ჯეროვანი გზა ჰქონოდა საჯარო გზასთან და აღარ ესარგებლა მოპასუხის საკუთრებაში არსებული ქონებით.

7.5. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა შპს „რ.პ–მა,“ რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ამ ნაწილში ახალი გადაწყვეტილების მიღება.

8. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

8.1. კასატორი აცხადებს, რომ კომპანია წარმოადგენს კეთილსინდისიერ მართლზომიერ მფლობელს, რომელსაც არ შეიძლება სახელმწიფოს მიერ დადგენილი სერვიტუტით სარგებლობაში უკანონოდ შეეშალოს ხელი. მისივე აზრით, კომპანია მართლზომიერად ფლობს სახელმწიფოს მიერ დადგენილ სერვიტუტს და არ უნდა გაუქმდეს, რადგან სხვა დამოუკიდებელი შესასვლელიდან კომპანიის საკუთრებაში არსებულ ტერიტორიაზე მოხვედრა შეუძლებელია და ვარაუდი, რომ ეს ტექნიკურად შესაძლებელია, არ უნდა გამხდარიყო სერვიტუტის გაუქმების საფუძველი.

8.2. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო პალატის მიერ განვითარებულ არც იმ მსჯელობას, რომ სერვიტუტი უნდა გაუქმდეს მხოლოდ მას შემდეგ, რაც კასატორი კომპანია საკუთრებაში არსებულ მიწაზე მოაწყობს ალტერნატიულ შესასვლელს. კასატორის მტკიცებით, ეს მოწესრიგება არ არის საკმარისი იმისათვის, რათა კომპანიამ სათანადოდ განახორციელოს საკუთარი უფლებები და ყოველგვარი შებოჭვის გარეშე ისარგებლოს მიწის ნაკვეთით. უპირველესად, ალტერნატიული გზის მოსაწყობად საჭიროა დამატებითი ხარჯები, მეორეც, ღიად რჩება ის საკითხი, შესაძლებელი იქნება თუ არა ისეთი გზის მოწყობა, რომელიც ტრაილერების გადაადგილებისთვის იქნება საკმარისი.

8.3. კასატორი დასძენს, რომ აუცილებელია დავის ფაქტობრივი გარემოებების იმგვარად შეფასება, რომ კომპანიას არ შეეზღუდოს საქმიანობის სათანადოდ წარმართვის უფლება.

8.4. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2024 წლის 5 თებერვლის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, შპს „რ.პ–ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

9. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

10. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

11. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

12. საკასაციო პალატის განსჯით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, კასატორს არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რის გამოც დადგენილად მიიჩნევა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

- მოსარჩელე შპს „რ.პ–ის“ (მოპასუხე შეგებებულ სარჩელში) და მოპასუხე შპს „ც–ის“ (შეგებებული სარჩელის ავტორი) საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთები მდებარეობს ერთმანეთის მომიჯნავედ;

- საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ქ. თბილისში, ...... დასახლებაში (ნაკვ. 05/....) მდებარე 17285.00 კვ.მ არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, საკადასტრო კოდით - N ......, საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია შპს „რ.პ–ის“ სახელზე;

- ქ.თბილისში, სადგური ლილოს მიმდებარედ განთავსებული 15154.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთი საკადასტრო კოდით - N ...... (წინა საკადასტრო კოდი: N ........) საკუთრების უფლებით რეგისტრირებულია შპს „ც–ის“ სახელზე;

- აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე, კერძოდ, 71 კვ.მ ფართზე ვრცელდება სერვიტუტის უფლება სსიპ „სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს“ 2018 წლის 13 თებერვლის N1/1-340 ბრძანების საფუძველზე;

- შპს „ც–ის“ საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი (საკადასტრო კოდი N ..... ფართით 1046.00 კვ.მ) 2018 წლის 16 თებერვლის მონაცემებით წარმოადგენდა სახელმწიფოს საკუთრებას;

- უძრავი ქონება, მდებარე ქ.თბილისში, .......... ქ.N25-ში (არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, დაზუსტებული ფართობი - 10 059,00 კვ.მ) საკუთრების უფლებით აღრიცხულია შპს „ც–ის“ სახელზე;

- თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურის სამსახურის 2019 წლის 1-ელი ოქტომბრის N4693729 გადაწყვეტილებით, შპს „ც–ს“ მიენიჭა ქ.თბილისში, ........ (ს/კ N .........) მდებარე მიწის 10 ნაკვეთზე ღობისა და ჭიშკრის მოწყობის შესაძლებლობა;

13. განსახილველი დავის ფარგლებში საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია აუცილებელი გზის უფლების დადგენა, შესაბამისად, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლი წარმოადგენს (თუ მიწის ნაკვეთს არა აქვს ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზებთან, ელექტრო-ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია, მეზობელს მოსთხოვოს, რომ მან ითმინოს მისი მიწის ნაკვეთის გამოყენება ამგვარი აუცილებელი კავშირის უზრუნველსაყოფად. იმ მეზობლებს, რომელთა ნაკვეთზედაც გადის აუცილებელი გზა ან გაყვანილობა, უნდა მიეცეთ შესაბამისი კომპენსაცია, რომელიც, მხარეთა შეთანხმებით, შეიძლება ერთჯერადი გადახდით გამოიხატოს. აუცილებელი გზის ან გაყვანილობის თმენის ვალდებულება არ წარმოიშობა, თუკი უკვე არსებული დაკავშირება მიწის ნაკვეთისა გაუქმდა მესაკუთრის თვითნებური მოქმედებით), რომელშიც საკუთრების უფლების კანონისმიერი შებოჭვის პირობებია მოცემული. მხოლოდ მაშინ, თუ არსებობს სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული პირობები, მესაკუთრემ უნდა ითმინოს თავისი უძრავი ნივთის დატვირთვა მეზობლის ინტერესებში. აღნიშნული მუხლის დანაწესი გულისხმობს ნივთის ასეთი უფლებით დატვირთვას მხოლოდ აუცილებლობის შემთხვევაში, ანუ ობიექტური გარემოება (სხვა გზის არარსებობა, რაც ნივთის ჯეროვანი გამოყენების საშუალებას არ იძლევა და ამით ნივთის დანიშნულებისამებრ გამოყენების შესაძლებლობა მცირდება ან საერთოდ იკარგება) წარმოშობს სხვისი ნივთით სარგებლობის აუცილებლობას. ამ გარემოების არსებობა კონკრეტულ დავასთან დაკავშირებით სარწმუნოდ უნდა იქნეს დადგენილი (შდრ. №ას-1291-1211-2017, 15.12.2017წ; სუსგ №ას-1048-1316-09, 23.03.2010წ.). აღსანიშნავია, რომ აუცილებელი გზა გულისხმობს არა მარტო ბილიკს, საცალფეხო გზას, არამედ სამანქანე გზასაც (სუსგ №ას-45-2021, 22.04.2021წ; საქმე №ას-1238-202, 22.03.2022წ.).

14. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს იგი, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას (იხ. სუსგ. საქმე №ას-86-2022, 5.05.2022 წ.)

15. პალატა აქვე აღნიშნავს, რომ საკუთრების უფლება არ არის აბსოლუტური. მესაკუთრის უფლებები შეზღუდულია კანონით ან ხელშეკრულებით. სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლში საკუთრების უფლების კანონისმიერი შებოჭვის პირობებია მოცემული. თუ არსებობს ამ მუხლით გათვალისწინებული პირობები, მაშინ მეზობელმა უნდა ითმინოს თავისი მიწის ნაკვეთის დატვირთვები. მეზობელი ნაკვეთის დატვირთვა ობიექტური გარემოებებით უნდა იყოს გამოწვეული, კერძოდ, როდესაც მიწის ნაკვეთი მთლიანად ან ნაწილობრივ იზოლირებულია საჯარო გზებისაგან ან საამისოდ ადრე არსებობდა ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი გზა, მაგრამ ამჟამად შეუძლებელია მისი ამ მიზნით გამოყენება. აუცილებელი გზა გულისხმობს არა მარტო ბილიკს, საცალფეხო გზას, არამედ სამანქანე გზასაც.

16. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით წესრიგდება სამეზობლო თმენის ვალდებულება, რაც წარმოადგენს საკუთრების კანონისმიერი ბოჭვის სამართლებრივ მექანიზმს. ამ ნორმით გათვალისწინებული ბოჭვის უფლების ამ ხარისხით გამოყენება განპირობებული უნდა იყოს ისეთი ობიექტური ფაქტორებით, რომლის არსებობის შემთხვევაში პრაქტიკულად შეუძლებელია მესაკუთრის მიერ თავის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება, მეზობელი მიწის ნაკვეთით სარგებლობის გარეშე. მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება ნიშნავს საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან აუცილებელი კავშირის არსებობას. ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია, აღინიშნოს, რომ ამ კავშირის არსებობა არ არის დამოკიდებული სუბიექტურ მიზანშეწონილობასა და არჩევანზე, არამედ ობიექტურად არსებულ ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც უთითებენ აუცილებელ, უალტერნატივო კავშირზე საჯარო გზებთან და ა.შ (იხ. სუსგ 26.10.2018წ. საქმე №ას-139-131-2018).

17. სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით სხვისი საკუთრებით სარგებლობის უფლება წარმოადგენს საკუთრებით სარგებლობის უფლების შეზღუდვის კანონისმიერ (არასახელშეკრულებო) უფლებას მეზობელი მესაკუთრის თანხმობის მიუხედავად. ამასთან, მეზობელი მიწის ნაკვეთის გამოყენება სხვა მიწის ნაკვეთის სასარგებლოდ შესაძლებელია სახელშეკრულებო ურთიერთობის საფუძველზეც, ანუ მეზობელი მიწის ნაკვეთის მესაკუთრესთან შეთანხმებითაც (სამოქალაქო კოდექსის 247-ე მუხლი, სერვიტუტი), (სუსგ №ას-1549-2018 25.01.2019წ.) აუცილებელი გზის უფლების რეალიზაციაზე მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე თავის მეზობელს უარს ვერ ეტყვის, სხვა შემთხვევაში კი გადამწყვეტია მხარეთა ურთიერთშეთანხმება (გიორგი რუსიაშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, თბილისი, 2018, მუხ. 247-ე, ველი მე-5); (შდრ. სუსგ.-ებები: №ას-1108-1312-05, 18.07.2006წ; №1416-1548-04 21.04.2005წ; საქმე №ას-45-2021, 22.04.2021წ.).

18. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ აუცილებელი გზის უფლების თაობაზე სარჩელი ფორმალურად გამართულია, თუკი მოსარჩელე მიუთითებს ნორმით განსაზღვრულ ყველა წინაპირობაზე: ის უნდა იყოს მიწის ნაკვეთის მესაკუთრე; მიწის ნაკვეთს არ უნდა გააჩნდეს ჯეროვანი კავშირი საჯარო გზასთან; მეზობელი ნაკვეთის აუცილებელ გზად გამოყენება განპირობებული უნდა იყოს ნივთის ფაქტობრივი მდებარეობითა და დანიშნულებისამებრ გამოყენებით; მეზობელი მიწის ნაკვეთი უნდა იყოს მიზნის მიღწევის ერთადერთი პროპორციული საშუალება. იმის მიხედვით, თუ ჩამოთვლილთაგან რომელ ფაქტებს შეედავება მეზობელი ნაკვეთის მესაკუთრე, განისაზღვრება მტკიცების საგანი (სადავო ფაქტები) და შედავებათა პროცესუალური ხასიათიდან გამომდინარე, მხარეთა შორის ნაწილდება მტკიცების ტვირთი (სუსგ №ას-1869-2018, 25.10.2019წ; №ას-1147-2021, 31.03.2023წ.).

19. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხის შედავების მიხედვით, მოსარჩელეს საშუალება აქვს, საკუთარი ნაკვეთის გამოყენებით მოაწყოს საჯარო გზასთან მისასვლელი გზა და ამისათვის მოპასუხის კუთვნილი ნაკვეთის გზად გამოყენება არაა აუცილებელი. აღნიშნული გარემოების სამტკიცებლად, საქმის მასალებში წარმოდგენილია სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2020 წლის 2 ივლისის N003681320 საინჟინრო ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის თანახმად – ქ.თბილისში, .......... ......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე, სამხრეთის მხრიდან .......... ქუჩიდან, ტექნიკური თვალსაზრისით შესაძლებელია სატვირთო ავტომობილების შესასვლელის მოწყობა შესაბამისი საპროექტო და სანებართვო გადაწყვეტილებების საფუძველზე. ექსპერტიზის დასკვნის კვლევით ნაწილში აღნიშნულია, რომ N ....... მიწის ნაკვეთზე, ამჟამად არსებული ფაქტობრივი მდგომარეობის გათვალისწინებით, ხვდებიან N ........საკადასტრო კოდით, სერვიტუტით რეგისტრირებულ 71 კვ.მ მიწის ნაკვეთიდან, რომლის გაბარიტული ზომები (იხ. დანართი) არ შეესაბამება საავტომობილო გასასვლელებისთვის წაყენებულ მოთხოვნებს, კერძოდ, სამშენებლო ნორმებისა და წესების (Снип 2.07.01-89*) მიხედვით მეორეხარისხოვანი (ერთზოლიანი მოძრაობისთვის) საავტომობილო გასასვლელის სიგანე უნდა იყოს 3,5+0,75=4,25 მეტრი. აღნიშნული სიგანის შესასვლელის მოწყობა ტექნიკური თვალსაზრისით N ........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე შესაძლებელია სამხრეთის მხრიდან, .......... ქუჩიდან შესაბამისი საპროექტო და სანებართვო გადაწყვეტილებების საფუძველზე (ტომი I, ს.ფ. 91-100).

20. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ განსახილველ დავაში, კასატორმა თავი ვერ გაართვა საპროცესო კანონმდებლობით დაკისრებულ მტკიცების ტვირთს, რადგან - არ წარმოადგინა შპს „ც–ის“ მიერ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის საპირწონე მტკიცებულება. მით უმეტეს, აღსანიშნავია, რომ ერთი მხარის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის შეფასება დამოკიდებულია მეორე მხარის კვალიფიციურ შედავებაზე. ცხადია, აქ მხოლოდ მოწინააღმდეგე მხარის ზეპირსიტყვიერი, ექსპერტიზის დასკვნის საწინააღმდეგო მოსაზრება არ იგულისხმება. ექსპერტიზის, თუნდაც სავარაუდო დასკვნა, აბათილებს მოპასუხის მარტოოდენ ზეპირ განმარტებას, რადგან სხვა მტკიცებულებებთან ერთად, სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი პირის მოსაზრებას სადავო ურთიერთობის ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთებისას, უთუოდ ენიჭება გარკვეული უპირატესობა მაშინ, როდესაც მოწინააღმდეგე ვერ აბათილებს ობიექტური მტკიცებულებებით სადავო გარემოებებს (იხ. ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 117-121. რედაქტორები: ზურაბ ძლიერიშვილი, ნუნუ კვანტალიანი).

21. ზემოაღნიშნულის შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კვალიფიციურ შედავებად ვერ იქნება მიჩნეული საკასაციო საჩივარში აღნიშნული ზეპირსიტყვიერი მტკიცება, თითქოს კომპანია მართლზომიერად ფლობს მისთვის სახელმწიფოს მიერ დადგენილ სერვიტუტს და იგი არ უნდა გაუქმდეს, რადგან სხვა დამოუკიდებელი შესასვლელიდან კომპანიის საკუთრებაში არსებულ ტერიტორიაზე მოხვედრა შეუძლებელია და ვარაუდი, რომ ეს ტექნიკურად შესაძლებელია, არ უნდა გამხდარიყო სერვიტუტის გაუქმების საფუძველი. პალატა დასძენს, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სერვიტუტის გაუქმება დადგინდა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც კასატორი კომპანია მოაწყობს ალტერნატიულ გზას მის საკუთარ მიწის ნაკვეთზე, შესაბამისად, მინიმუმამდეა დაყვანილი კასატორი კომპანიის გამართულად ფუნქციონირებისთვის შესაძლო ზიანის მიყენების რისკი, რაც საკასაციო საჩივრის დაუსაბუთებლობას კიდევ ერთხელ ადასტურებს.

22. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი ვერ მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

23. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

24. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

25. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

26. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი - 140 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 399-ე, 372-ე და 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

შპს „რ.პ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად; შპს „რ.პ–ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს ი.ც–ძის მიერ 20.11.2023 წელს №19441265518 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 200 ლარის 70% – 140 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

თეა ძიმისტარაშვილი