საქმე N:ას-57-2024

საქმე №ას-57-2024 27 სექტემბერი, 2024 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები:ზურაბ ძლიერიშვილი,

ნინო ბაქაქური

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – დ.ზ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.ი–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნება

დავის საგანი – საავტორო უფლების დაცვა, კომპენსაციის გადახდა

საკითხი რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის უარყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2017 წლის 16 მაისის გადაწყვეტილებით ნ.ი–ძის (შემდეგში: მოსარჩელე) სარჩელი, რომლითაც მოთხოვნილი იყო საავტორო უფლებების დაცვა და დ.ზ–ძისათვის (შემდეგში: მოპასუხე, აპელანტი ან კასატორი) კომპენსაციის დაკისრება, დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ.

1.1. მოპასუხეს აეკრძალა 2013 წელს გამოცემული წიგნის, სახელწოდებით _ "ზოგადი უნარები, ვერბალური ნაწილი, ლ–ა, _ რეპროდუცირება და ზოგადი უნარების (ლოგიკის) შესახებ" გამოცემა ლ.მ–ის და ნ.ი–ძის ავტორობით, 2003 წელს გამოცემული წიგნის (სახელწოდებით _ "ლოგიკა"), - გამოყენებით.

1.2. მოსარჩელის სასარგებლოდ მოპასუხეს, საავტორო უფლების დარღვევისთვის დაეკისრა კომპენსაციის 25 000 /ოცდახუთი ათასი/ ლარის გადახდა;

1.3. სარჩელის დანარჩენი ნაწილის (კომპენსაცია მოთხოვნილი იყო 390 /სამას ოთხმოცდაათი ათასი/ 000 ლარის ოდენობით) დაკმაყოფილებაზე მოსარჩელეს უარი ეთქვა.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 ივლისის განჩინებით არ დაკმაყოდილდა მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი, შესაბამისად, უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების შესახებ.

3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებები:

3.1. გამომცემლობა "ჯ–იმ" 2003 წელს წიგნად გამოსცა (მეხუთე გამოცემა) ლ.მ–ის (აწ გარდაცვლილი) და ნ.ი–ძის თანაავტორობით შესრულებული ნაშრომი, სახელწოდებით _ "ლოგიკა". ნაშრომი ძირითადად განკუთვნილია სახელმძღვანელოდ უმაღლესი სასწავლებლების ჰუმანიტარული სპეციალობების სტუდენტებისთვის. წიგნი 223 გვერდისგან შედგება;

3.2. მოპასუხემ 2013 წლის დეკემბრის ბოლოს გამოსცა წიგნი: ლოგიკის ვერბალური ნაწილის თვითმასწავლებელი, სახელმძღვანელო სახელწოდებით “ზოგადი უნარები, ვერბალური ნაწილი, ლოგიკა: (თბილისი, 2013წ; შემდეგში: თვითმასწავლებელი). წიგნი შდგება 383 გვერდისაგან. იგი განკუთვნილია მოსწავლეებისთვის, აბიტურიენტებისთვის, სტუდენტებისთვის, მაგისტრატურაში ჩამბარებელთათვის და, ზოგადად, ლოგიკით დაინტერესებული პირებისთვის. მოპასუხის (აპელანტის) სახელმძღვანელოში, თეორიულ ნაწილთან ერთად, მოცემულია სავარჯიშოების სახით დართული ტესტები. მოპასუხის სახელმძღვანელოს საცალო ფასი, 2014 წლის I ნახევარში შეადგენდა 17 /ჩვიდმეტი/ ლარს;

3.3. მოპასუხის (აპელანტის) ავტორობით გამოცემულ სახელმძღვანელოში, მისი თეორიული ნაწილი მნიშვნელოვნად გადმოტანილია (გადმოწერილია) ლ. მ–ის და ნ. ი–ძის (მოსარჩელის) "ლოგიკიდან". უცვლელად თუ უმნიშვნელო ცვლილებით;

3.4. მოპასუხის ავტორობით გამოცემული სახელმძღვანელოს თეორიული ნაწილი შეესაბამება ტექსტებს ლ. მ–ის და ნ. ი–ძის (მოსარჩელის) “ლოგიკიდან”:

თავი I, §1 მთლიანად (გარდა მე-6 აბზაცის ნაწილისა და გვ.8., მე-2 აბზაცისა, ასევე შეცვლილი და ამოღებულია მაგალითები გვ.7-8), მცირე ცვლილებებით, წყაროს მითითების გარეშე - თავი I, § 1,2,3,4, თავი VIII §1; თავი I, § 2 მთლიანად (შეცვლილია მაგალითი) მცირე ცვლილებებით, წყაროს მითითების გარეშე - თავი I, §5,8; თავი I, §6, §7; თავი I, §3 მთლიანად, მცირე ცვლილებებით (ბოლო აბზაცის გარდა), წყაროს მითითების გარეშე - თავი II, §1; თავი I, §4, პირველი აბზაცი, წყაროს მითითების გარეშე, მცირე ცვლილებებით- თავი II, §2; თავი I, §5 თეორიული ნაწილი მთლიანად (გვ.17), წყაროს მითითების გარეშე - თავი IV, §2; თავი I, §6 თეორიული ნაწილი (გვ.30), ცვლილებებით, წყაროს მითითების გარეშე - თავი II, §2; თავი II, §4 თეორიული ნაწილი, წყაროს მითითებით- თავი II, §5; თავი III, §1 თეორიული მასალის ნაწილი, წყაროს მითითების გარეშე, შეცვლილია მაგალითი და ასოები, თავი II, §8, თეორიული მასალის ნაწილი გვ.88 წყაროს მითითებით - თავი II, §7; თავი III, §2 თეორიული მასალის ნაწილი, წყაროს მითითების გარეშე, მცირე ცვლილებებით - თავი I, §6; თავი II, §9; თავი III, §5 თეორიული მასალა მთლიანად, წყაროს მითითების გარეშე, თავი II, §10; თავი III, §6 თეორიული ნაწილი მთლიანად, მე-4-6 აბზაცების გარდა, წყაროს მითითების გარეშე, თავი II, §11; თავი III, §7 თეორიული მასალის ნაწილი, გვ.137, მე-2 აბზაცის ჩათვლით, მცირე ცვლილებებით, წყაროს მითითებით- თავი II, §12; თავი IV, §1, მე-2 აბზაციდან თეორიული ნაწილი მთლიანად, შემოკლებებით, წყაროს მითითების გარეშე, თავი III, §1,2,3; თავი IV, §2, გვ.164-166 (სავარჯიშოებამდე), თეორიული ნაწილი მთლიანად, მცირე ცვლილებებით, წყაროს მითითების გარეშე - თავი III, §4; თავი IV, §4, თეორიული ნაწილი მთლიანად, წყაროს მითითებით-თავი III, §5; თავი IV, §6, თეორიული ნაწილი მთლიანად (მითითებულია, რომ განხილული საკითხები უფრო ფართოდაა მოცემული [14] წყაროში § 7-12)-თავი III, §7,8, შემოკლებებით გვ. 89-94, §12 მთლიანად, ამოღებულია მხოლოდ ერთი მაგალითი, გვ.102-105; თავი VI, §1, გვ.229, მე-4 აბზაციდან- თეორიული ნაწილი მთლიანად (მცირე ცლილებებით), ცხრილის ჩათვლით, წყაროს მითითების გარეშე - თავი IV, §2, გვ.108-110; თავი VI, §2, თეორიული ნაწილი მთლიანად, გვ.231, წყაროს მითითებით; გვ.232 მე-4 აბზაციდან მთლიანად(შეცვლილია მაგალითი)- თავი IV, §3, გვ.112-113; თავი VI, §3 თეორიული ნაწილი მთლიანად, მითითებულია, რომ ამ თავის მაგალითები აღებულია [14] წყაროდან - თავი IV, §4-ის ნაწილი, გვ.113-116; თავი VI, §4 თეორიული ნაწილი გვ.236-237, მე-3 აბზაცის ბოლო წინადადებამდე მთლიანად, მითითებულია, რომ ამ პარაგრაფის მაგალითები აღებულია [14] წყაროდან - თავი IV, §4-ის ნაწილი, გვ.116-118; თავი VI, §5- თეორიული ნაწილი მთლიანად, მითითებულია, რომ ამ პარაგრაფის მაგალითები აღებულია [14] წყაროდან -თავი IV, §5-6 გვ.118-120, 126; თავი VI, §6, გვ.249, დიაგრამების ჩათვლით, წყაროს მითითების გარეშე - თავი IV, §6, გვ.121; გვ.253-254- წყაროს მითითებით - თავი IV, §6, გვ.121-122; თავი VI, §10 -თეორიული ნაწილი მთლიანად, მცირე ცვლილებებით და დამატებებით წყაროს მითითებით - თავი IV, §7 გვ.128-132; თავი VI, § 13 - -თეორიული ნაწილი მთლიანად, წყაროს მითითების გარეშე - თავი IV, §8 გვ132-134; თავი VI, §14-თეორიული ნაწილი მთლიანად, წყაროს მითითების გარეშე - თავი IV, §9 გვ. 134-136; თავი VII, §1-თეორიული ნაწილი მთლიანად, ბოლო წინადადების გარდა (შეცვლილია მაგალითი) წყაროს მითითების გარეშე - თავი I, §7 გვ. 14-15, თავი VI, §1., გვ.151-152; თავი VII, §2-თეორიული ნაწილი მთლიანად, შეცვლილია მაგალითი, წყაროს მითითების გარეშე - თავი VI, §2, გვ. 152-153; თავი VII, §3 - -თეორიული ნაწილი მთლიანად, წყაროს მითითების გარეშე - თავი VI, §4., გვ.157-159; თავი VIII, §1, §2 -თეორიული ნაწილი მთლიანად, წყაროს მითითების გარეშე - თავი VII, §1, 2,3 (გვ.166-171); თავი IX, §1 თეორიული ნაწილი მთლიანად, ცხრილის ჩათვლით, მცირე ცვლილებებით, ძირითადი შემოკლებებით, წყაროს მითითების გარეშე -თავი VIII, §1 (გვ.192-195); თავი IX, §2 თეორიული ნაწილი მთლიანად, წყაროს მითითების გარეშე -თავი VIII, § 3 (გვ.200-203).

4. მოპასუხემ თავისი ავტორობით სადავო სახელმძღვანელოს გამოცემით დაარღვია მოსარჩელის საავტორო უფლებები. მოპასუხემ გამოსცა წიგნი სხვისი კუთვნილი ნაწარმოების უნებართვო გამოყენებით, ამავე დროს ზოგ შემთხვევაში გამოყენებული ტექსტის მცირე, მაგრამ მაინც გარკვეული ცვლილებების შეტანით. “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” საქართველოს კანონის (შემდეგში: სპეციალური კანონის) მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, საავტორო უფლება მეცნიერების, ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოებებზე წარმოიშობა მათი შექმნის მომენტიდან. კანონის მე-17 მუხლის “ა” ქვეპუნქტით - ნაწარმოების ავტორის პირადი არაქონებრივი უფლებებია: აღიარებულ იქნას ნაწარმოების ავტორად და მოითხოვოს ასეთი აღიარება ნაწარმოების ნებისმიერი სახით გამოყენებისას, სათანადო წესით, ავტორობის სახელის მითითების მოთხოვნის უფლების ჩათვლით (ავტორობის უფლება); ამავე კანონის მე-18 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, ავტორს ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელს აქვს ნაწარმოების ნებისმიერი სახით გამოყენების განსაკუთრებული უფლება. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, ნაწარმოების გამოყენების განსაკუთრებული უფლება ნიშნავს უფლებას, განახორციელოს, ნება დართოს ან აკრძალოს ნაწარმოების სხვაგვარი (ამავე მუხლით განსაზღვრული შემთხვევების გარდა) გამოყენება. მოხმობილი მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, ავტორს ან განსაკუთრებული საავტორო უფლების სხვა მფლობელს უფლება აქვს მიიღოს საავტორო ჰონორარი მისი ნაწარმოების ნებისმიერი სახით გამოყენებისათვის.

5. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, უდავოა, რომ მოპასუხემ (აპელანტმა) მოსარჩელის თანაავტორობით გამოცემული წიგნიდან “ლოგიკა” თეორიული მასალა გამოიყენა ავტორის თანხმობის გარეშე.

6. მოპასუხემ მიუთითა სპეციალური კანონის 23-ე მუხლის “ა” ქვეპუნქტზე და განმარტა, რომ მის მიერ გამოცემულ წიგნში ციტირება მოხდა, შესაბამისად, ასეთ დროს ავტორის თანხმობა არ მოითხოვება; რაც შეეხება დასესხების წყაროს მითითებას, “თვითმასწავლებელში” წყარო 18-ჯერ არის დასახელებული, მათ შორის შესავალში, სადაც მითითებულია, რომ ტერმინოლოგიური და თეორიული მითითებების გადმოსაცემად ავტორი დაერყრდნო ძირითადად [14] წიგნს, ასევე წყარო მითითებულია გამოყენებული ლიტერატურის ჩამონათვალში.

7. აპელანტის (მოპასუხის) მტკიცების საწინააღმდეგოდ სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მოპასუხის მიერ გამოყენებული ტექსტების მოცულობა და ფორმატი ცდება ციტატის ფარგლებს. სპეციალური კანონის 23-ე მუხლის “ა” ქვეპუნქტით ავტორის ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელის თანხმობისა და მისთვის საავტორო ჰონორარის გადახდის გარეშე, გამოყენებული ნაწარმოების ავტორისა და დასესხების წყაროს მითითებით ციტირება დასაშვებია სამეცნიერო, კვლევითი პოლემიკური, კრიტიკული და საინფორმაციო მიზნებისათვის, ამასთან მხოლოდ იმ მოცულობით, რომელიც გამართლებულია ციტირების მიზნით. მოცემულ შემთხვევაში წიგნიდან “ლოგიკა” ტექსტების ამგვარი გამოყენება (გადმოტანა) არ შეესაბამება მოყვანილი ნორმით განსაზღვრულ მიზნებს და არც ციტირების მიზნითაა გამართლებული. ციტატა განიმარტება, როგორც ნაშრომში სხვა ტექსტიდან სიტყვასიტყვით, უცვლელად გადმოტანილი მონაკვეთი და, როგორც წესი, ნაშრომის ავტორის მოსაზრების გასამყარებლად, დასამოწმებლად, საწინააღმდეგო თვალსაზრისით მოსაყვანად, თვალსაჩინოებისათვის და ა.შ. გამოიყენება. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მოპასუხის მიერ “თვითმასწავლებელში” წიგნიდან “ლოგიკიდან” ტექსტების გადმოტანა, გადმოტანილი ფრაგმენტების მოცულობისა და რაოდენობის გათვალისწინებით, ამასთან ისე, რომ არ ჩანს გადმოტანილი ფრაგმენტით თავად ავტორის მოსაზრების გამყარების, დამოწმების ან სხვა მიზანი, ვერ ჩაითვლება ციტირებად. ასევე, დასაბუთებულია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნა ციტირების ფორმალური მხარის დარღვევასთან დაკავშირებით. არ არის გასაზიარებელი აპელანტის (მოპასუხის) მტკიცება, რომ ციტირების წესები დაცულია, რადგან “თვითმასწავლებელში” 18-ჯერ არის მითითება დასესხების წყაროზე. სპეციალური კანონის 23-ე მუხლის “ა” ქვეპუნქტით დადგენილია სხვა ავტორის ნაწარმოების გამოყენების დასაშვებობა ციტატის სახით. ციტირების წესები ნორმატიულად განსაზღვრული და დადგენილი არ არის, სხვადასხვა საგანმანათლებლო თუ სამეცნიერო დაწესებულება თვითონ განსაზღვრავს ციტირების მისთვის მისაღებ წესებსა და სტანდარტებს, თუმცა, ყველგან ხაზგასმულია წყაროდ მოყვანილი ციტატების თუ იდეების მკაფიოდ გამოყოფის აუცილებლობა, იქნება ეს ბრჭყალების, განსხვავებული შრიფტის (დახრილი, გამუქებული) თუ სქოლიოს მეშვეობით (მაგალითისთვის იხ. აპელანტის მიერვე მითითებული https://erasmusplus.ogr.ge/files/pulications/plagiati.pdf), ამასთან, ბიბლიოგრაფიასა და შესავალში წყაროს მითითება არ ათავისუფლებს ავტორს ვალდებულებისაგან, რომ ყოველი ციტატა მკაფიოდ გამოჰყოს და მიუთითოს დასესხების წყაროზე.

8. განსახილველ შემთხვევაში წყაროდან აღებული ტექსტები, უმეტეს შემთხვევაში, გამოყენებულია გამოყოფისა და დასესხების წყაროს მითითების გარეშე (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.4 ქვეპუნტი), ზოგიერთ შემთხვევაში წყარო მითითებულია, თუმცა, იმგვარად, რომ არ ირკვევა, ტექსტის რა ნაწილს მიემართება (მაგალითად: გვ. 88, 231, 288), ზოგჯერ კი მითითებულია, რომ მაგალითები აღებულია წყაროდან, თუმცა, გარდა მაგალითებისა, თეორიული მასალაც არის წყაროდან აღებული. ყოველივე ამის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოპასუხის მიერ „თვითმასწავლებელში“ ნ. ი–ძისა და ლ. მ–ის თანაავტორობით გამოცემული წიგნიდან „ლოგიკა“ ტექსტების გამოყენება არ შეესაბამება სპეციალური კანონის 23-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით განსაზღვრულ შემთხვევას და საჭირებდა ავტორის თანხმობას. ამდენად, გაზიარებულია პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ მოპასუხემ მისი ავტორობით სადავო სახელმძღვანელოს გამოცემით დაარღვია მოსარჩელის საავტორო უფლება; მოპასუხემ გამოსცა წიგნი სხვისი კუთვნილი ნაწარმოების უნებართვო გამოყენებით.

9. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის (მოპასუხის) მტკიცება, რომ მას არ ევალებოდა წყაროს მითითება, რადგან ფაქტების, ასევე საყოველთაოდ მიღებული ცოდნის, დარგში აღიარებული დებულებების მითითება საჭირო არ არის, ხოლო ლოგიკის კანონები ზუსტად ასეთი საყოვლთაოდ აღიარებული დებულებებია, ისინი ყალიბდებოდნენ 25 საუკუნის განმავლობაში და უკვე დიდი ხანია სხვადასხვა წიგნში მიიღეს გარკვეული დასრულებული სახე. სააპელაციო სასამართლომ სპეციალური კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილი მოიხმო, რომლის თანახმად, საავტორო უფლება ვრცელდება მეცნიერების, ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოებებზე, რომლებიც წარმოადგენს ინტელექტუალურ-შემოქმედებითი საქმიანობის შედეგს, განურჩევლად ნაწარმოების დანიშნულებისა, ავკარგიანობისა, ჟანრისა, მოცულობისა, გამოხატვის ფორმისა და საშუალებისა. ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოებების დაცვის შესახებ ბერნის კონვენციის 2 (1) მუხლის თანახმად „ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოებები” მოიცავს ყველა ნამუშევარს ლიტერატურის, მეცნიერებისა და ხელოვნების დარგში, როგორი საშუალებითაც და ფორმითაც არ უნდა იყოს იგი გამოხატული. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამეცნიერო ნაშრომებზე საავტორო უფლებები ვრცელდება არა ამ დარგში დამკვიდრებულ ცნებებზე, დებულებებსა და განსაზღვრებებზე, არამედ მათი გამოხატვის ფორმებზე: “სამეცნიერო ნაშრომები დაცულია საავტორო უფლებებით არა ნაშრომების სამეცნიერო ხასიათის, არამედ მათი გამოხატვის ფორმის გამო. უნდა ითქვას, რომ დაცვას ექვემდებარება არა ნაწარმოების იდეა და შინაარსი, არამედ მისი გამოხატვის საშუალება (სიტყვები, ნოტები, ნახაზები და ა.შ.), რაც წარმოადგენს ნაწარმოებზე დაცვის გავრცელების ფუნდამენტურ პრინციპს” (იხ. დავით გაბუნია, გიორგი თაქთაქიშვილი- “საერთაშორისო საავტორო სამართალ”, წიგნი I, 2016, გვ.21; https://www.sakpatenti.gov.ge/media/publication_pdf/Gabunia_book_1_nY4sFAz.pdf ).

10. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა მოპასუხის (აპელანტის) მტკიცება, რომ წიგნიდან „ლოგიკა“ აღებულ ტექსტებში მის მიერ შეტანილი ცვლილებებით მოხდა „ლოგიკაში“ არსებული შეცდომების გასწორება და ამით შეიცვალა ტექსტი ისე, რომ ტექსტები ერთმანეთისაგან განსხვავებულია ლოგიკურად, ანუ სხვადასხვა აზრის განსხვავებული გამონათქვამებია. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) მე-4 მუხლზე, რომლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებს და შესაგებელს, ხოლო ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის შესაბამისად კი, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად, უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოპასუხე იყო ვალდებული, თავისი მტკიცების გასამყარებლად წარედგინა სასამართლოსთვის შესაბამისი მტკიცებულებები, რაც მას არ განუხორციელებია, ხოლო მხოლოდ ზეპირი განმარტება, რომ “ლოგიკიდან” აღებულ ტექსტებში ცვლილებების შეტანით მოპასუხე შეეცადა თავიდან აეცილებინა მაქსიმალური მსგავსება ტექსტებს შორის, არ იქნა დამტკიცებული, რის გამოც სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის შედავება.

11. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა მოპასუხის (აპელანტის) მტკიცება, რომ ნ. ი–ძისა და ლ. მ–ის წიგნში არსებული ტექსტები იდენტურია სხვა ავტორების ტექსტებისა, რის გამოც მოსარჩელეს საავტორო უფლების დარღვევის მოთხოვნის უფლება არ აქვს. სასამართლომ კვლავაც შეჯიბრებითობის პრინცპიზე მითითებით განმარტა, რომ მოსარჩელემ შეძლო, დაემტკიცებინა მოპასუხის მიერ მისი ავტორობით გამოცემული ნაწარმოების უნებართვო გამოყენებით მოსარჩელის საავტორო უფლების დარღვევის ფაქტი, შესაბამისად, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ მოსარჩელის საავტორო უფლება არ არის დარღვეული (ეს უფლება მას არ ეკუთვნის), რადგან წიგნ “ლოგიკაში” მოცემული ტექსტები იდენტურია სხვა ავტორების ტექსტებისა, ეკისრება მოპასუხეს, რაც ამ უკანასკნელმა ვერ დაამტკიცა.

12. სპეციალური კანონის მე-9 მუხლით, რომელიც საავტორო უფლების წარმოშობას არეგულირებს, დადგენილია: 1. საავტორო უფლება მეცნიერების, ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოებებზე წარმოიშობა მათი შექმნის მომენტიდან. ნაწარმოები შექმნილად ითვლება, როდესაც იგი გამოხატულია რაიმე ობიექტური ფორმით, რაც მისი აღქმისა და რეპროდუცირების საშუალებას იძლევა. 2. საავტორო უფლების წარმოშობისა და განხორციელებისათვის აუცილებელი არ არის ნაწარმოების რეგისტრაცია, სპეციალური გაფორმება ან სხვა ფორმალობათა დაცვა. 3. (ამოღებულია). 4. განსაკუთრებული საავტორო უფლების მფლობელს თავისი უფლების განცხადებისათვის შეუძლია გამოიყენოს საავტორო უფლების დაცვის ნიშანი, რომელიც დაისმება ნაწარმოების ყოველ ეგზემპლარზე და შედგება სამი ელემენტისაგან: ა) ლათინური ასო C წრეწირში: ©; ბ) განსაკუთრებული საავტორო უფლების მფლობელის სახელი (დასახელება); გ) ნაწარმოების პირველი გამოცემის წელი. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის თანაავტორობით გამოცემულ ნაწარმოებზე - წიგნზე- დასმულია საავტორო უფლების დაცვის ნიშანი, ნ. ი–ძის და ლ. მ–ის საავტორო უფლება შედავებული არ ყოფილა (ასეთზე მოპასუხე ვერ მიუთითებს), შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოპასუხის მტკიცება, რომ “თვითმასწავლებელში” წიგნ “ლოგიკის” ტექსტზე საავტორო უფლებები მოსარჩელეს არ ეკუთვნის და მისი ფრაგმენტების გამოყენებით მოსარჩელის საავტორო უფლებები არ დარღვეულა, დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლოა.

13. სპეციალური კანონის 59.1-ე მუხლით საავტორო უფლების მფლობელს, მომიჯნავე უფლებების მლობელს ან მონაცემთა ბაზის დამამზადებელს უფლება აქვს, დამრღვევისაგან მოითხოვოს: ბ) უფლების დარღვევამდე არსებული მდგომარეობის აღდგენა და იმ მოქმედების აღკვეთა, რომელიც არღვევს უფლებას ან ქმნის მისი დარღვევის საფრთხეს; დ) მიყენებული ზიანის ანაზღაურება (მიუღებელი შემოსავლის ჩათვლით), თუ დამრღვევმა იცოდა ან მას უნდა სცოდნოდა საავტორო უფლების, მომიჯნავე უფლებების ან მონაცემთა ბაზის დამამზადებლის უფლების დარღვევის შესახებ; ვ) მიყენებული ზიანის ანაზღაურებისა და შემოსავლის ჩამორთმევის ნაცვლად ერთჯერადი ფულადი კომპენსაციის გადახდა. ამასთან, კომპენსაცია არ უნდა იყოს დარღვეული უფლების კანონიერად გამოყენების შემთხვევაში უფლების მფლობელის მიერ მისაღები ფულადი ანაზრაურების ათმაგ ოდენობაზე ნაკლები. 59.7-ე მუხლით კი ერთჯერადი ფულადი კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს უფლების დარღვევის სიმძიმე, კონტრაფაქციული ასლების რაოდენობა, დამრღვევის განზრახვა ან/და ნებისმიერი სხვა გარემოება, რომელიც კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისას შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული. საავტორო უფლების მფლობელს ამავე მუხლით გათვალისწინებული ღონისძიებების მოთხოვნის უფლება აქვს დამრღვევის მიმართ, ხოლო საავტორო უფლების დამრღვევად კი სპეციალური კანონის 58.2-ე მუხლით მიიჩნევა ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც არ ასრულებს ამ კანონის მოთხოვნებს. კანონის მოთხოვნის შეუსრულებლობად ითვლება საავტორო უფლების ობიექტის უნებართვო გამოყენება. შესაბამისად, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელე უფლებამოსილია, მოითხოვოს როგორც მისი ნაწარმოების შემდგომი გამოყენების აკრძალვა “თვითმასწავლებლის” კვლავ გამოცემის გზით, ასევე - ფულადი კომპენსაცია საავტორო უფლების დარღვევისათვის. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ კომპენსაციის განსაზღვრის ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დაადგინა, რომ მოსარჩელე, მისი უფლების კანონიერად გამოყენების შემთხვევაში, შეძლებდა ჰონორარის სახით მიეღო 2 500 ლარი, რაც გონივრულო ოდენობაა დარღვევის სიმძიმის გათვალისწინებით და ამ თანხის ათმაგი ოდენობით მართებულად დაეკისრა მოპასუხეს კომპენსაცია სპეციალური კანონის საფუძველზე. 14. სააპელაციო სასამართლომ მოპასუხის სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ასევე იმსჯელა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2016 წლის 23 სექტემბრის საოქმო განჩინების გაუქმებაზე, რომლითაც ც.კ–ას (მოსარჩელესთან ერთად თანაავტორ ლ.მ–ის მემკვიდრის) მოსარჩელის მხარეს, დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე, მესამე პირად ჩაბმის თაობაზე და დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტის მოთხოვნა ამ ნაწილშიც. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მესამე პირს მემკვიდრეობით აქვს მიღებული გარდაცვლილი ლ. მ–ის საავტორო უფლებები. სპეციალური კანონის 35-ე მუხლით დადგენილია საავტორო უფლების გადაცემის საფუძვლები, კერძოდ: 1. საავტორო უფლება გადაიცემა კანონით ან ანდერძით მემკვიდრეობის წესით ანდა ხელშეკრულებით. 2. კანონით მემკვიდრეებზე საავტორო უფლების მოქმედების ვადის ფარგლებში გადადის ამ კანონის მე-18 მუხლში აღნიშნული ნაწარმოების გამოყენების განსაკუთრებული უფლებები, თუ ანდერძით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. საქმეში წარმოდგენილია 2013 წლის 9 აგვისტოს გაცემული სამკვიდრო მოწმობა, რომლითაც ც.კ–ამ მიიღო ლ.მ–ის (გარდაცვალების თარიღია 7.02.2023წ.) სამკვიდრო. სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, ც.კ–ამ, როგორც პირველი რიგის მემკვიდრემ, მემკვიდრეობით მიიღო შემდეგი სამკვიდრო ქონება, თავისი აქტივებით (მოძრავი და უძრავი ნივთები, წილები სამეწარმეო საზოგადოებაში, მოთხოვნის უფლება მიუღებელ პენსიაზე, ნებისმიერ საბანკო დაწესებულებაში განთვასებულ საბანკო ანაბარზე და სხვა არაპირადი ხასიათის უფლებები, რომელიც ჰქონდა მამკვიდრებელს მესამე პირთა მიმართ (მათი არსებობის შემთხვევაში)) და პასივებით (მამკვიდრებლის შეუსრულებელი ვალდებულებები მესამე პირთა მიმართ- მიღებული სამკვიდრო ღირებულების ფარგლებში), რომელიც მამკვიდრებელს გააჩნდა გარდაცვალების მომენტისათვის. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 11328-ე მუხლით სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. მესამე პირის მიერ სამკვიდროს მიღება იმას ნიშნავს, რომ მან მემკვიდრეობით მიიღო ნებისმიერი ტიპის აქტივი, მათ შორის - მამკვიდრებლის საავტორო უფლებები, რომლის მისაღებად სამოქალაქო კოდექსი ან სპეციალური კანონი კანონით მემკვიდრეობის დროს რაიმე სპეციალურ დათქმებს არ ადგენს. შესაბამისად, საქალაქო სასამართლოს საოქმო განჩინება მოსარჩელის მხარეს დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე მესამე პირად ც.კ–ას, როგორც ლ.მ–ის უფლებამონაცვლის (მემკვიდრის), ჩაბმის შესახებ, დასაბუთებულია და მისი გაუქმების საფუძველი არ არსებობს.

15. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

15.1. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, რომელმაც გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელალხა განსახილველად დაბრუნება მოითხოვა შემდეგ ძირითად არეგუმენტებზე დაყრდნობით:

15.1.1. არ არის გამოკვლეული საქმის გადასაწყვეტად მნიშვნელოვანი გარემოებები, მოპასუხის მიერ დაზუსტებულ სააპელაციო საჩივარში ასახული ფაქტობრივი უზუსტობები უპასუხოდ არის დატოვებული. გასაჩივრებული განჩინება, რომლითაც უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყეტილება, ძირითადად ეყრდნობა მოსარჩელის მიერ წიგნის გამოცემას, რომელიც “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის მე-3 პუნქტით არ განიხილება. სასამართლომ არ გაითვალისწინა საქმეში წარდგენილი მტკიცებულება- ელ-ფოსტაზე მიმოწერა, რომელიც ადასტურებს, რომ მოსარჩელე სთხოვდა მოპასუხეს მის წიგნში არსებული შეცდომების გასწორებაში დახმარებისთვის წინასწარ შეთანხმებას (იხ. გვ. 250-253);

15.1.2. მოსარჩელე მოპასუხეს სდებს პლაგიატში ბრალს, თუმცა, მოსარჩელემ უკანონოდ გადაიტანა მის წიგნში მისივე მასწავლებლის კ.ბ–ძის წიგნებიდან [4] [5], ყოველგვარი მითითების გარეშე. კასატორი ვრცლად აღწერს საკასაციო საჩივარში პირველი ინსტანციის სამართალწარმების ეტაპზე მის მიერ წარდგენილ სხვადასხვა შუამდგომლობას, მათ შორის სხდომის გადადებებზე უთითებს, ასევე- ადვოკატ გ. ბ–ზე (რომელიც ინფარქტით გარდაიცვალა), რომელმაც “სიკვდილამდე 2019 წლის აგვისტოში მომიყვა ზეწოლაზე და ვიღაც პარლამენტის მაღალჩინოსანზე, რომელიც კურირებდა სასამართლო პროცესს. რა თქმა უნდა, 29.09.2015წ. მთავარი სხდომა არ ჩატარადა”; საკასაციო საჩივარში ასევე მითითებულია, კასატორის მტკიცებით, “პროცედურული მანიპულაციით” სხდომების ჩაუტარებლობაზე. კასატორს მიაჩნია, რომ მის მიერ აღწერილი საპროცესო დარღვევები რომ არ მომხდარიყო, საქმეზე სხვა გადაწყვეტილება იქნებოდა მიღებული და სარჩელი არ დაკმაყოფილდებოდა, მისი დაუსაბუთებლობის გამო;

15.1.3. კასატორი უთითებს, რომ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრუივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, არასწორად არის დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები;

15.1.4. კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიყენა სსსკ-ის 162-ე მუხლი და “მარტივი შედარების მეთოდით” თვითონ გამოიკვლია საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებები. პირველი ინსტანციის მოსამართლემ თვითონვე აღიარა ლოგიკის არცოდნა, “ასეთ ვითარებაში მას უნდა მოეწვია სპეციალისტი ან გაეკეთებინა ექსპერტიზა დასესხების შესახებ კანონის შესრულებაზე და დასესხების კანონთან შესაბამისობის დასადგენად, მან გადაწყვეტილებაში სპეციალურად არ განიხილა ციტირებები, რომელიც 23-ე მუხლის საფუძველზე ადასტურებს კანონის დაცვას მოპასუხის მიერ”. სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოპასუხის შუამდგომლობა ექსპერტიზის დანიშვნაზე და არც თვითონ დანიშნა, რითაც მოსარჩელესთან არათანაბარ მდგომარეობაში ჩააყენა მოპასუხე;

15.1.5. სასამართლომ არასწორად განმარტა სპეციალური კანონი, 23-ე მუხლი “ა” ქვეპუნქტის ციტირების თაობაზე;

15.1.6. დაუსაბუთებელია მოპასუხისათვის დაისრებული კომპენსაცია და მისი გონივრულობა, რადგან მოსარჩელეს არ დაუმტკიცებია მის მიერ განცდილი ზიანი, ხოლო წიგნის დაბეჭდვის იდეა, რომელიც სასამართლომ განიხილა, კანონის დაცვის ობიექტი არ არის (მე-5 მუხლის მე- 3 პუნქტი). წიგნის ძველი ტირაჟი მთლიანად გაყიდულია, ხოლო ახალი წიგნის გამოცემის რაიმე ხარჯი არ არის გაწეული, შესაბამისად, ზიანი არ არსებობს;

15.1.7. კასატორი საკასაციო საჩივარში ვრცლად მსჯელობს კონკრეტულ ცნებეზე, მათ შორის არსებულ განსხვავებებზე (იხ. საკასაციო საჩივარი- ტ.2, ს.ფ.255-305).

15.2. საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 22 მარტის განჩინებით მოპასუხის საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი არსებითად განხილვის მიზნით სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის “ა” ქვეპუნქტის საფუძველზე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზების, მხარეთა ახსნა-განმარტებების შეფასებისა და საკასაციო საჩივრის ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთებულობის, მხოლოდ მოცემული დავისათვის სამართლებრივად მნიშვნელობის მქონე შედავების ფარგლებში, არსებითი განხილვის შედეგად მივიდა დასკვნამდე, რომ მოპასუხის საკასაციო განაცხადი დაუსაბუთებელია და არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ამასთან, სასამართლო არ არის ვალდებული ყველა არარასებითი შედავების შესახებ იმსჯელოს (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ“ # 7932/03; „Van de Hurk v. Netherlands“, par.61, „Garcia Ruiz v. Spain [GC]“ par.26; „Jahnke and Lenoble v France (dec.)“; „Perez v France [GC]“, par. 81); „Boldea v. Romania“, par. 30.)

16. სსსკ-ის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებში და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, შეიძლება მხედველობაში იქნეს მიღებული ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები; ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

17. ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება (შეად. სუსგ-ებს: N ას- 475-2019, 15.04.2021წ; N ას-1065-2020, 08.04.2021წ; N ას- 338-2019, 22.03.2021წ; N ას-156-2023, 24.07.2023წ; N ას-1186-2023, 24.09.2024წ.).

20. სსსკ-ის მე-3 მუხლის მიხედვით, მხარეები იწყებენ საქმის წარმოებას სასამართლოში, ამ კოდექსში ჩამოყალიბებული წესების შესაბამისად, სარჩელის ან განცხადების შეტანის გზით. ისინი განსაზღვრავენ დავის საგანს და თვითონვე იღებენ გადაწყვეტილებას სარჩელის (განცხადების) შეტანის შესახებ. მხარეებს შეუძლიათ საქმის წარმოება მორიგებით დაამთავრონ. მოსარჩელეს შეუძლია უარი თქვას სარჩელზე, ხოლო მოპასუხეს – ცნოს სარჩელი. ამავე კოდექსის მე-4 მუხლის მიხედვით სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული შესაგებლები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები.

21. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

22. მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების (იხ. წინამდებარე განჩინების 3.1-3.4 ქვეპუნქტები) საფუძველზე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ კასატორმა ვერ შეძლო მისი მტკიცების ტვირთის რეალიზება სარჩელის უარსაყოფად. დადგენილია, რომ მოპასუხემ მოსარჩელე მხარესთან შეუთანხმებლად გამოიყენა მათი ნაწარმოები, მისი თითქმის ერთი მესამედი ნაწილი, 140-მდე ფრაგმენტის სახით, გადაიტანა (გადაწერა) მის მიერ გამოქვეყნებულ სახელმძღვანელოში, ნაწილი უცვლელი სახით, ნაწილი _ გარკვეული, მცირე ცვლილებით (შესწორებებით), თუმცა, ეს შესწორებებიც მოსარჩელის თანხმობის გარეშეა შეტანილი. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას და დასკვნას, რომ მოპასუხემ, მისი ავტორობით, სადავო სახელმძღვანელოს გამოცემით დაარღვია მოსარჩელე მხარის საავტორო უფლებები. მოპასუხემ გამოსცა წიგნი სხვისი კუთვნილი ნაწარმოების უნებართვო გამოყენებით, გადაწერით, ამავე დროს, ზოგ შემთხვევაში, გამოყენებულ ტექსტში მცირე, მაგრამ მაინც გარკვეული ცვლილებების შეტანით. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ სადავო სახელმძღვანელოში მოპასუხის მიერ მოსარჩელე მხარის წიგნიდან ტექსტი პრაქტიკულად უცვლელად არის გადატანილი (გამოყენებული), ზოგიერ შემთხვევაში, ერთი ან ორი სიტყვა უმნიშვნელოდ არის შეცვლილი, ამოღებული ან ჩამატებული. მაგალითად, "ლოგიკის" I თავის, §2-ში (გვ. 3-4) იკითხება: "აზროვნების ერთ-ერთი მიზანია სინამდვილის შემეცნება, ჭეშმარიტების დადგენა-გარკვევა, მაგრამ რაზე და რა პირობებში ვამბობთ, რომ ის ჭეშმარიტია ან მცდარი? როგორც ჭეშმარიტს, ან მცდარს ვახასიათებთ თხრობით წინადადებაში გამოთქმულ აზრს. სიტყვა "აზრი" კი, თავის მხრივ, ნიშნავს რაიმე ვითარებას, საზოგადოდ არააზროვნებითი, საგნობრივი ვითარების მოსაზრებას, ცნობიერებაში მის წარმოდგენას (რეპრეზენტაციას), ცნობიერების შინაარსად მის გადაქცევას. საგნობრივი ვითარება არის საგნებისა და მოვლენების მიერ გარკვეული ნიშან-თვისებების ქონის, ან არქონის ვითარება. ცნობიერების შინაარსად მისი გადაქცევა მსჯელობით ხდება. მსჯელობა არის თხრობით წინადადებაში გამოთქმული აზრი, რომლითაც ცნობიერებაში მოცემულია რაიმე საგნობრივი ვითარება და ამ ვითარების სინამდვილეში განხორციელების დასტური, ან უარყოფა. მაგალითად, მსჯელობა "ეს ვარდი წითელია" ადასტურებს ამ ვარდის სიწითლის გამოხატულებას სინამდვილეში, ხოლო მსჯელობა "მზე არ ბრუნავს დედამიწის გარშემო" უარყოფს დედამიწის გარშემო მზის ბრუნვის ვითარების არსებობას. თუ მსჯელობა ადასტურებს რაიმე საგნობრივი ვითარების განხორციელებას სინამდვილეში და ეს ვითარება მართლაც არსებობს, ან თუ უარყოფს ამ ვითარების განხორციელებას და იგი მართლაც არ არსებობს, მაშინ მსჯელობა ჭეშმარიტია. წინააღმდეგ შემთხვევაში იგი მცდარია. ჭეშმარიტებას და მცდარობას მსჯელობის და მასთან ერთად მისი გამომთქმელი თხრობითი წინადადების ჭეშმარიტების მნიშვნელობები ეწოდება...". მოპასუხის სახელმძღვანელოში, I თავის §1-ში ვკითხულობთ: "აზროვნების ერთ-ერთი მიზანია სინამდვილის შემეცნება, ჭეშმარიტობის დადგენა-გარკვევა. მაგრამ რაზე და რა პირობებში ვამბობთ, რომ ის ჭეშმარიტია ან მცდარი? როგორც ჭეშმარიტს, ან მცდარს ვახასიათებთ წინადადებაში გამოთქმულ აზრს. სიტყვა "აზრი" კი, თავის მხრივ, ნიშნავს რაიმე ვითარების, საზოგადოდ არააზროვნებითი, საგნობრივი ვითარების მოსაზრებას, ცნობიერებაში მის წარმოდგენას, ცნობიერების შინაარსად მის გადაქცევას. საგნობრივი ვითარება არის საგნებისა და მოვლენების მიერ გარკვეული ნიშან-თვისებების ქონა- არქონის ვითარება. ცნობიერების შინაარსად მისი გადაქცევა მსჯელობით ხდება. მსჯელობა არის წინადადებაში გამოთქმული აზრი, რომლითაც ცნობიერებაში მოცემულია რაიმე საგნობრივი ვითარება და ამ ვითარების სინამდვილეში განხორციელების დასტური, ან უარყოფა. მაგალითად, მსჯელობა "ეს ვარდი წითელია" ადასტურებს ამ ვარდის სიწითლის განხორციელებას სინამდვილეში, ხოლო მსჯელობა "მზე არ ბრუნავს დედამიწის გარშემო" უარყოფს დედამიწის გარშემო მზის ბრუნვის ვითარების არსებობას. თუ მსჯელობა ადასტურებს რაიმე საგნობრივი ვითარების განხორციელებას სინამდვილეში და ეს ვითარება მართლაც არსებობს, ან თუ მსჯელობა უარყოფს რაიმე საგნობრივი ვითარების განხორციელებას და იგი მართლაც არ არსებობს, მაშინ მსჯელობა ჭეშმარიტია. წინააღმდეგ შემთხვევაში მსჯელობა მცდარია... ჭეშმარიტობას და მცდარობას მსჯელობის და მასთან ერთად მისი გამომთქმელი თხრობითი წინადადების (გამონათქვამების) ჭეშმარიტების მნიშვნელობები ეწოდება...". შედარებული წიგნებიდან ამ ორი ფრაგმენტის შედარებითაც კი ცხადი ხდება ტექსტის მოცულობის სიდიდე, ტექსტის მაქსიმალური იგივეობა. ამასთან, იგივეა არა მხოლოდ ცნებათა განმარტებები, არამედ, წიგნებში მოხმობილი მაგალითები,გადმოცემის, მსჯელობის სტილი და ამ დროს გამოყენებული სიტყვები, ფრაზები. განსხვავება კი შემდეგში მდგომარეობს: სიტყვა "ჭეშმარიტების" ნაცვლად მოპასუხემ ორ ადგილზე გამოიყენა _ "ჭეშმარიტობა", ორ ადგილზე "წინადადებასთან" მოპასუხემ არ გამოიყენა სიტყვა "თხრობითი", ამოიღო სიტყვა "რეპრეზენტაცია", ასევე, "ქონის, ან არქონის" ნაცვლად გამოიყენა სიტყვა "ქონა- არქონა";

23. მოპასუხეს/კასატორს სახელმძღვანელოს გამოცემისას, მასში გამოყენებული აქვს (მაქსიმალური იგივეობით, თეორიული ნაწილი სავარჯიშოებით, მსჯელობის სტილით "ლოგიკის" მასალის, ჯამში _ 61 გვერდი, მისი 27%, ფრაგმენტები, შემდეგი თავებიდან: "ლოგიკის" თავი I-ის § 1; §2; §3; §4; §5; §6; თავი II-ის §1; §2; §3; §4; §5; §6; §7; §8; §9; §10; §11; §12; §14; თავი III-ის §1; §2; §3; §4; §5; §7; §8; §12; თავი IV-ის §1; §2; §3; §4; §5; §6; §7; §8; §9; §10; თავი VI-ის §1; §2; §4; თავი VII -ის §1; §2; თავი VIII-ის §1; §2; §3. „ლოგიკის“ სახელმძღვანელოდან დ.ზ–ძეს გამოყენებული აქვს ნაშრომი შემდეგი გვერდებიდან: გვ: 3; 4; 6; 9; 10; 11; 12; 13; 14; 16; 17; 18; 20; 23; 25; 26; 27; 28; 29; 30; 31; 37; 38; 42; 43; 46; 47; 48; 49; 52; 53; 54; 55; 60; 71; 74; 75; 76; 77; 78; 79; 80; 81; 82; 83; 89; 90; 91; 92; 93; 94; 102; 103; 104; 105; 108; 109; 110; 111; 112; 113; 114; 115; 116; 117; 118; 119; 120; 121; 122; 128; 129; 130; 132; 133; 134; 135; 136; 137; 138; 151; 152; 153; 154; 157; 159; 167; 168; 169; 170; 171; 193; 194; 195; 200; 201; 202; 203; 204.

23. კასატორის პრეტენზია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა საქმეში წარდგენილი მტკიცებულება- ელ-ფოსტაზე მიმოწერა, რომელიც ადასტურებს, რომ მოსარჩელე სთხოვდა მოპასუხეს მის წიგნში არსებული შეცდომების გასწორებაში დახმარებისთვის წინასწარ შეთანხმებას, დაუსაბუთებელია და ვერ აბათილებს სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივ საფუძვლებს. საქმის მასალებში მოთავსებულია მოსარჩელის - ნ.ი–ძის წერილი მოპასუხისადმი (ელ-ფოსტით გადაგზავნილი- იხ. ტ.1, ს.ფ.13), რომლის მიხედვით სწორედ ის დგინდება, რომ მოპასუხის მიერ მოსარჩელისათვის გადაგზავნილი ტექსტი ნ.ი–ძისა და ლ.მ–ის თანაავტორობით გამოცემული წიგნის შევსებაა სავარჯიშოებით. მოსარჩელე ნ.ი–ძე თვითონ აპირებდა "ლოგიკის" გადამუშავებული სახით გამოცემას. მითითებული წერილის მიხედვით მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ მისთვის მოპასუხის მიერ გაგზავნილი ტექსტი არსებითად, "ლოგიკის" სავარჯიშოების შეკრება იყო და აღნიშნულის საფუძველზე, უარი განაცხადა მოპასუხის წინადადებაზე, ერთობლივად, თანაავტორობით გამოეცათ სახელმძღვანელო, რომელიც ნ.ი–ძისა და ლ.მ–ის თანაავტორობით უკვე გამოცემული წიგნის მოპასუხისეულ შევსებას წარმოადგენდა. 25.12.2013 წლის წერილობით პასუხში მოსარჩელე მოპასუხეს პასუხობს: "მე უკვე არსებითად დავამთავრე ლ.მ–ის და ჩემი ავტორობით შექმნილი ლოგიკის სახელმძღვანელოს გადამუშავება. ნაწილობრივ გავაფართოვე თეორიული ნაწილი და ყოველ თეორიულ მასალას დავურთე სათანადო სავარჯიშოები, რათა სახელმძღვანელომ სრულად უზრუნველყოს ლოგიკის, კრიტიკული აზროვნებისა და კამათის თეორიის კურსის, თეორიული და პრაქტიკული სწავლება. გადამუშავებისას გამოვიყენე როგორც ჩემს მიერ მომზადებული მასალები, ისე აწ გარდაცვლილი ჩემი მასწავლებლის და მეგობრის, ლ.მ–ის მიერ სასწავლო პროცესში გამოყენებული მასალები. ესეც რომ არ იყოს, რადგან თქვენ მიერ გამოგზავნილი ტექსტი არსებითად ჩვენი წიგნის შევსებაა სავარჯიშოებით, მე არ ვარ დარწმუნებული, რომ ლ.მ–ი დაეთანხმებოდა ჩვენი წიგნის ამგვარ მოდიფიცირებას. ზემოთქმულიდან გამომდინარე, ვერ მივიღებ წინადადებას, ერთობლივი თანაავტორობით გამოვცეთ ჩვენი სახელმძღვანელოს თქვენეული შევსება”. ეს მტკიცებულება გამოკვლეულია და მხარეთა შორის სადავოდ მიჩნეული გარემოება დადგენილია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ, რაც გაზიარებულია სააპელაციო სასამართლოს განჩინებით (რომლითაც უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება), ხოლო კასატორს საწინააღმდეგო არგუმენტი არ შემოუთავაზებია საკასაციო პრეტენზიის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მხარეთა შორის ელ-ფოსტით მიმოწერა სწორედ იმას ადასტურებს, რომ მოსარჩელე არ დაეთანხმა მოპასუხეს, რომ თანაავტორობით (მოსარჩელისა და მოპასუხის) გამოცემულიყო სახელმძღვანელო, რომელიც მოსარჩელისა და ლ.მ–ის თანაავტორობით უკვე გამოცემული წიგნის არსებითად გამეორებას წარმოადგენდა, შევსებულს მოპასუხისეული სავარჯიშოებით. მოსარჩელემ მოპასუხის ამ პრეტენზიასთან დაკავშირებით პირველი ინსტანციის სასამართლოს წარუდგინა დასაბუთებული განმარტება (იხ. ტ.1, ს.ფ.251-252), ისევე, როგორც მოპასუხეს აქვს წარდგენილი ვრცელი წერილობითი მოსაზრება (იხ. ტ.1, ს.ფ.253-258), რაც გამოკვლეულია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ და შესწავლილია საკასაციო სასამართლოს მიერ. კასატორის პრეტენზია დაუსაბუთებელია.

24. კასატორის მორიგი პრეტენზია პირველი ინსტანციის სასამართლოს სხდომების გადადებისა და „მაღალჩინოსნის“ მხრიდან „სასამართლო პროცესის კურირებაზე“ დაუსაბუთებელია. საქმის მასალების შესწავლის შედეგად დგინდება, რომ მოპასუხემ სარჩელის პასუხად წარდგენილ წერილობით შესაგებელში, რომელიც სასამართლოში რეგისტრირებულია 2014 წლის 25 აგვისტოს და თავისი შინაარსით, მარტივი შესაგებელია, რადგან მხოლოდ ზოგადი პასუხებია გაცემული სარჩელის ფაქტობრივ გარემოებებზე, მოითხოვა დამატებითი ორკვირიანი ვადა დაზუსტებული შესაგებლის წარსადგენად (იხ. ტ.1, ს.ფ.17-25), რაც არ წარუდგენია დაზუსტებული სახით. მეტიც, პირველი ინსტანციის სასამართლოს 2016 წლის 3 ნოემბრის სხდომის ოქმში მითითებულია, რომ არ იქნა გაზიარებული მოპასუხის პრეტენზია, რომ მის მიერ წარდგენილი, საქმისათვის მნიშვნელოვანი მტკიცებულებები არ მიიღო სასამართლომ. ამავე ოქმში „სასამართლო განმარტავს, რომ ნ.ი–ძემ სარჩელით მომართა სასამართლოს 2014 წლის 6 აგვისტოს. ამავე წლის 25 აგვისტოს მოპასუხემ შემოიტანა შესაგებელი, სადაც მხარე მიუთითებდა, რომ წარმოადგენდა დაზუსტებულ შესაგებელს. შესაგებლის შემოსვლიდან დაახლოებით ერთი წლის განმავლობაში, სასამართლო იმყოფებოდა მოსამზადებელ სტადიაზე. 2015 წლის 24 ივნისს სასამართლომ მიიღო მთავარი სხდომის დანიშვნის შესახებ განჩინება. ამ დრომდე მხარეებს ჰქონდათ შესაძლებლობა, წარმოედგინათ მათ ხელთ არსებული და საქმისათვის მნიშვნელოვანი მტკიცებულებები. მოპასუხე მხარემ, მხოლოდ მთავარ სხდომაზე წარმოადგინა მის ხელთ არსებული დოკუმენტები, რომელთა მოსამზადებელ სტადიაზე წარმოუდგენლობის საპატიო მიზეზის შესახებ ვერ მიუთითა სასამართლოს.“ (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 289). რაც შეეხება საკასაციო პრეტენზიას 29.09.2015 წლის სხდომის ჩაუტარებლობის შესახებ, რომლის თაობაზე, როგორც კასატორი უთითებს 2019 წელს უთხრა მოპასუხის წინა წარმომადგენელმა, საქმის მასალების მიხედვით, პირველი ინსტანციის მოსამართლის სამოსამართლო უფლებამოსილების ვადის გასვლის გამო 2015 წლის 22 სექტემბერს, საქმე N 2/13647-14, რომელიც 29 სექტემბერს უნდა განხილულიყო, გადაეცა სხვა მოსამართლეს. შესაბამისად, საქმის განხილვა გადაიდო (იხ. ტ.1, ს.ფ.80, 213). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ კვალიფიციური შესაგებლის წარდგენა მოპასუხის საპროცესო ვალდებულებაა მის წინააღმდეგ აღძრული სარჩელის გასაბათილებლად. მტკიცების ტვირთს აწესრიგებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან).

25. ასევე დაუსაბუთებელია კასატორის პრეტენზია სასამართლოს მიერ სსსკ-ის 162-ე მუხლის გამოუყენებლობასთან დაკავშირებით. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ექსპერტის დასკვნა, ესაა მტკიცებულების ერთ-ერთი სახე, რომელიც შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საქმის გარემოებათა დასადგენად. სსსკ-ის 162-ე მუხლის ნორმატიული გაგებით, მტკიცების ამ საშუალებით შესაძლებელია საქმისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტის დადგენა, ხოლო ამგვარი მტკიცებულების გარეშე, ზოგიერთ შემთხვევაში, საქმეზე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ამასთან, ექსპერტი პროცესის მონაწილე სუბიექტია, რომელიც ფლობს სპეციალურ ცოდნას. მის მიერ შედგენილ დასკვნაში გადმოცემულია გამოკვლევის შინაარსი, შედეგები და პასუხი მის წინაშე დასმულ კითხვებზე. ექსპერტის დასკვნა უნდა შეესაბამებოდეს კანონის ნორმებს, შეიცავდეს გამოკვლევის ობიექტურობას, მყარ არგუმენტაციას დასმულ კითხვებზე, მეცნიერულად დასაბუთებულ პასუხებს. საბოლოოდ, სასამართლო განსაზღვრავს ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას და ამ მტკიცებულების შეფასების შედეგად ადგენს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებებს (იხ. სუსგ-ები №ას-940-2021, 01.12.2021 წ.; №ას-607-2022, 15.02.2023წ.; №ას-1138 -2023, 26.12.2023წ; N ას-637-2024, 24.07.2024წ.). დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებიდან გამომდინარე, ექსპერტიზის ჩატარება და დასკვნის სასამართლოში წარდგენა მხარის საპროცესო უფლებაა. საბოლოოდ, როგორც სხვა მტკიცებულებების, ასევე, ექსპერტის დასკვნის იურიდიული ძალას აფასებს სასამართლო. რაც შეეხება ექსპერტის დასკვნის იურიდიულ ძალას, იგი თანაბარი იურიდიული ძალის მქონეა საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან მიმართებით. ამ შემთხვევაშიც სსსკ-ის 105-ე მუხლის მიხედვით, მოქმედებს მტკიცებულებათა სასამართლოს შინაგანი რწმენის საფუძველზე შეფასების პრინციპი. სსსკ-ის 105-ე მუხლის პირველი ნაწილი ადგენს, რომ სასამართლოსათვის არც ერთი მტკიცებულება არ არის წინასწარ სავალდებულო. აღნიშნული ნორმა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ექსპერტის დასკვნასთან მიმართებით. სსსკ-ის 172-ე მუხლის მიხედვით, მოსამართლე არ არის დამოკიდებული ექსპერტის აზრზე. ექსპერტის დასკვნისათვის, როგორც მტკიცებულების წყაროსათვის, მნიშვნელოვანია, რომ ის წარმოადგენდეს საპროცესო კოდექსით ნორმატიულად დადგენილ წესებს დაქვემდებარებულ დოკუმენტს, ყურადღება უნდა მიექცეს კვლევის მეთოდებს, საკვლევ მასალას და სხვადასხვა სპეციფიკურ დეტალებს, გამომდინარე ჩატარებული ექსპერტიზის სახეობიდან. შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნის შეფასება ხდება ზოგადად მტკიცებულებების შეფასებისათვის დადგენილი ყოველმხრივი სრული და ობიექტური განხილვის კრიტერიუმებით. მტკიცებულების სრულყოფილად გამოკვლევა კი, გულისხმობს მისი შინაარსის სრულყოფილ შესწავლა-ანალიზს, ხოლო შემდეგ - მისი იურიდიული ძალის (დამაჯერებლობის, სარწმუნოობის) შემოწმებას. ექსპერტის დასკვნის მტკიცებულებითი ძალა დამოკიდებულია მთელ რიგ პროცედურულ ასპექტებზე, კერძოდ, სწორად გაიგო თუ არა ექსპერტმა დასმული კითხვა და რამდენად სწორად არის ეს გადმოცემული მის დასკვნაში; რამდენად სწორ საფუძვლებსა და წინაპირობებს ეყრდნობა ექსპერტი; მოყვანილია თუ არა დასკვნაში ის ხერხები და მეთოდები, რომელთა საშუალებითაც ექსპერტი მივიდა შესაბამის შედეგებამდე; იყო თუ არა გამოსაკვლევი მასალა (ნიმუში) საკმარისი; არის თუ არა გასაგები დასკვნის შედეგი. ამასთან, ერთი მხარის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის შეფასება დამოკიდებულია მეორე მხარის კვალიფიციურ შედავებაზე“ (იხ., ილონა გაგუა, „მტკიცებულებები და მტკიცების პროცესი კერძო ხასიათის სამართლებრივ დავებზე“, 2020 წელი, გვ: 97-122; იხ. სუსგ-ები: №ას-1152-2021, 31.01.2022 წ.; №ას-666-2022, 07.07.2022წ.; ას-1038-2022, 20.07.2023წ.; №ას-687-2021, 16.05.2024წ; N ას-637-2024, 26.07.2024წ.). სსსკ-ის 162-ე მუხლის გამოყენება სასამართლოს უფლებამოსილებას განეკუთვნება და არა მის ვალდებულებას, ამასთან, მოსამართლეს (სასამართლოს კოლეგიურ შემადგენლობას) საკმარისი კვალიფიკაცია, პროფესიული ცოდნა და ცხოვრებისეული გამოცდილება აქვს იმის გადასაწყვეტად, თუ რა შემთხვევაშია საჭირო ექსპერტი-სპეციალისტის ცოდნის გამოყენება.

26. საქართველოს კონსტიტუციის 23-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ინტელექტუალური საკუთრების უფლება ხელშეუვალია. “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, საავტორო უფლება ვრცელდება მეცნიერების, ლიტერატურის და ხელოვნების ნაწარმოებებზე; ამავე კანონის მე-6 მუხლის პირველი პუნქტის “ა” ქვეპუნქტის მიხედვით, მეცნიერების, ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოებებს მიეკუთვნება ლიტერატურული ნაწარმოები (წიგნი, ბროშურა, სტატია და სხვ.). სპეციალური კანონის მე-4 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტით, ავტორი არის ფიზიკური პირი, რომლის ინტელექტუალურშემოქმედებითი საქმიანობის შედეგადაც შეიქმნა ნაწარმოები; ამავე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტით, ნაწარმოების გამოცემა არის ავტორის... თანხმობით ნაწარმოების სამოქალაქო ბრუნვაში გაშვება გაყიდვის ან გაქირავების გზით იმ რაოდენობით, რომელიც აკმაყოფილებს საზოგადოების გონივრულ მოთხოვნებს. მოხმობილი მუხლის "ო" ქვეპუნქტის თანახმად, ნაწარმოების რეპროდუცირება არის ნაწარმოების პირდაპირ ან არაპირდაპირ, მთლიანად ან მისი ნაწილის ერთი ან ერთზე მეტი ასლის დამზადება ნებისმიერი საშუალებითა და ფორმით. კანონის მე-10 მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, პირი, რომელიც სათანადო წესით აღნიშნულია, როგორც ავტორი, ნაწარმოების ორიგინალზე ან ასლზე, მიიჩნევა ავტორად, თუ არ არსებობს საწინააღმდეგო დასაბუთება. მე-11 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, საავტორო უფლება ნაწარმოებებზე, რომელიც ერთობლივი ინტელექტუალურშემოქმედებითი საქმიანობის შედეგად შექმნა ორმა ან ორზე მეტმა პირმა (თანაავტორობა), ერთობლივად ეკუთვნის თანაავტორებს.

27. მოცემულ საქმეში მესამე პირად ჩართული, სახელმძღვანელო "ლოგიკის" თანაავტორის, აწ გარდაცვლილი ლ.მ–ის უფლებამონაცვლე დაეთანხმა თანაავტორის სარჩელს. სპეციალური კანონის 23-ე მუხლის "ა" ქვეპუნქტით, დაშვებულია ავტორის თანხმობისა და მისთვის საავტორო ჰონორარის გადახდის გარეშე, მაგრამ გამოყენებული ავტორის და დასესხების წყაროს აუცილებელი მითითებით, ნაწარმოებიდან ციტირება სამეცნიერო, კვლევითი პოლემიკური, კრიტიკული და საინფორმაციო მიზნებისათვის, მხოლოდ იმ მოცულობით, რომელიც გამართლებულია ციტირების მიზნით.

28. საკასაციო სასამართლო სავსებით იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებას, რომ მოსარჩელე მხარის წიგნიდან"ლოგიკიდან" მოპასუხემ ციტირება კი არ განახორციელა, არამედ დაარღვია თანაავტორთა უფლებები, რაც დადასტურებულია მოპასუხის მიერ თავის სახელმძღვანელოში გადმოტანილი ფრაგმენტების დიდი მოცულობით, ამ ფრაგმენტების დიდი რაოდენობით, გადმოტანილი ფრაგმენტით რაიმეს დამოწმების მიზნის მიუთითებლად, ამასთან დაუცველია ციტირების ფორმალური მხარეც. ზემოხსენებული სპეციალური კანონის მე-9 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, საავტორო უფლება მეცნიერების, ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოებებზე წარმოიშობა მათი შექმნის მომენტიდან. კანონის მე-17 მუხლით, ნაწარმოების ავტორის პირადი არაქონებრივი უფლებებია: აღიარებულ იქნას ნაწარმოების ავტორად და მოითხოვოს ასეთი აღიარება ნაწარმოების ნებისმიერი სახით გამოყენებისას, სათანადო წესით, ავტორობის სახელის მითითების მოთხოვნის უფლების ჩათვლით (ავტორობის უფლება), _ "ა" ქვეპუნქტი; ნება დართოს სხვა პირებს, შეიტანონ ცვლილებები როგორც თვით ნაწარმოებში, ისე მის სახელწოდებაში (სათაურში), ავტორის სახელში, აგრეთვე წინ აღუდგეს მისი თანხმობის გარეშე ნაწარმოებში ცვლილებების შეტანას, რაც ნაწარმოების ხელშეუხებლობის უფლებაა („დ“); დაიცვას ნაწარმოები ყოველგვარი დამახინჯებისაგან ან სხვაგვარი ხელყოფისაგან, რომელმაც შეიძლება შელახოს ავტორის პატივი, ღირსება ან საქმიანი რეპუტაცია ("ე"); მოითხოვოს ნაწარმოების გამოყენების შეწყვეტა _ ნაწარმოების გამოხმობის უფლება („ზ“). სპეციალური კანონის მე-9 მუხლით, რომელიც საავტორო უფლების წარმოშობას არეგულირებს, დადგენილია: 1. საავტორო უფლება მეცნიერების, ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოებებზე წარმოიშობა მათი შექმნის მომენტიდან. ნაწარმოები შექმნილად ითვლება, როდესაც იგი გამოხატულია რაიმე ობიექტური ფორმით, რაც მისი აღქმისა და რეპროდუცირების საშუალებას იძლევა. 2. საავტორო უფლების წარმოშობისა და განხორციელებისათვის აუცილებელი არ არის ნაწარმოების რეგისტრაცია, სპეციალური გაფორმება ან სხვა ფორმალობათა დაცვა. 3. (ამოღებულია). 4. განსაკუთრებული საავტორო უფლების მფლობელს თავისი უფლების განცხადებისათვის შეუძლია გამოიყენოს საავტორო უფლების დაცვის ნიშანი, რომელიც დაისმება ნაწარმოების ყოველ ეგზემპლარზე და შედგება სამი ელემენტისაგან: ა) ლათინური ასო C წრეწირში: ©; ბ) განსაკუთრებული საავტორო უფლების მფლობელის სახელი (დასახელება); გ) ნაწარმოების პირველი გამოცემის წელი. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელის თანაავტორობით გამოცემულ ნაწარმოებზე - წიგნზე- დასმულია საავტორო უფლების დაცვის ნიშანი, ნ. ი–ძის და ლ. მ–ის საავტორო უფლება შედავებული არ ყოფილა (ასეთზე მოპასუხე ვერ მიუთითებს), შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოპასუხის მტკიცება, რომ “თვითმასწავლებელში” წიგნ “ლოგიკის” ტექსტზე საავტორო უფლებები მოსარჩელეს არ ეკუთვნის და მისი ფრაგმენტების გამოყენებით მოსარჩელის საავტორო უფლებები არ დარღვეულა, დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლოა.

29. სპეციალური კანონის მე-18 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, ავტორს ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელს აქვს ნაწარმოების ნებისმიერი სახით გამოყენების განსაკუთრებული უფლება. ამავე მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, ნაწარმოების გამოყენების განსაკუთრებული უფლება ნიშნავს უფლებას, განახორციელოს, ნება დართოს ან აკრძალოს: ა) ნაწარმოების რეპროდუცირება; ბ) გავრცელების უფლება; თ) ნაწარმოების გადამუშავება; კ) ნაწარმოების სხვაგვარი გამოყენება. მოხმობილი მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, ავტორს ან განსაკუთრებული საავტორო უფლების სხვა მფლობელს უფლება აქვს მიიღოს საავტორო ჰონორარი მისი ნაწარმოების ნებისმიერი სახით გამოყენებისათვის, ამავე მუხლის მე-7 პუნქტის შესაბამისად კი, საავტორო ჰონორარის ოდენობა... ნაწარმოების ნებისმიერი ფორმით გამოყენებისათვის დგინდება, ერთი მხრივ, ავტორს, საავტორო უფლების სხვა მფლობელს ან ქონებრივი უფლებების კოლექტიურ საფუძველზე მმართველ ორგანიზაციასა და, მეორე მხრივ, მოსარგებლეს შორის დადებული ხელშეკრულებით. განსახილველ შემთხვევაში, სასამართლომ მისაღები საავტორო ჰონორარის ოდენობა სავსებით მართებულად და გონივრულად განსაზღვრა.

30. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ლიტერატურული და მხატვრულ ნაწარმოებთა დაცვის შესახებ ბერნის კონვენციის მე-2(1) მუხლის თანახმად, ტერმინი “ლიტერატურული და მხატვრული ნაწარმოებები” მოიცავს ყველა ნაწარმოებს ლიტერატურის, მეცნიერების და ხელოვნების დარგში, როგორი საშუალებითა და ფორმითაც უნდა იყოს იგი გამოხატული. “საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ” საქართველოს კანონის 59-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად, საავტორო უფლებების მფლობელს უფლება აქვს დამრღვევისაგან მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურებისა და შემოსავლის ჩამორთმევის ნაცვლად კომპენსაციის გადახდა, რომლის ოდენობასაც განსაზღვრავს სასამართლო. ამასთან, კომპენსაცია არ უნდა იყოს დარღვეული უფლების კანონიერად გამოყენების შემთხვევაში, უფლების მფლობელის მიერ მისაღები ფულადი ანაზღაურების ათმაგ ოდენობაზე ნაკლები; განსახილველ შემთხვევაში, ავტორის მიერ მისაღები ფულადი ანაზღაურების _ 2500 ლარის ათმაგ ოდენობას შეადგენს 25 000 ლარი რისი გადახდაც მოპასუხეს (კასატორს) მართებულად დაეკისრა.

31. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხემ ვერ დაამტკიცა სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების გამომრიცხველი ფაქტობრივ-სამართლებრივი გარემოებები, რაც საკასაციო საჩივრის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების, როგორც კანონიერი და დასაბუთებული მართლმსაჯულების აქტის, უცვლელად დატოვების საფუძველია.

32. კასატორის მიერ სახელმწიფო ბაჟი გადახდლია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. დ.ზ–ძის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 27 ივლისის განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: ზ. ძლიერიშვილი

ნ. ბაქაქური