№ას-1505-2023

23 თებერვალი, 2024 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), ლევან მიქაბერიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – შპს „ნ.მ.ე.ჰ–ი“, მ.ზ.ნ–აი (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – თ.ქ–ვა (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 4 ოქტომბრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის ხანდაზმულად აღიარება, ქონების იპოთეკისგან გათავისუფლება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. თ.ქ–ვამ (შემდეგში - მოსარჩელე, მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში მოპასუხეების - შპს „ნ.მ.ე.ჰ–სის“ და მ.ზ.ნ–აის (შემდეგში - მოპასუხეები, კასატორები) მიმართ, შემდეგი სასარჩელო მოთხოვნებით:

1.1. ნ.მ.ზ–ს, როგორც „მესაკუთრეს“ – „მსესხებელს“ და ნ.ე.რ–ს, ე.ი.ნ–ის (წინა გვარი - რ–ვი(ც)ჩ), ო.ნ.რ–ს და ი.ს.ნ.შ–ს (უფლებამონაცვლე - შპს „ნ.მ.ე.ჰ–ს“), როგორც „გამსესხებლებს“ შორის, 2008 წლის 29 იანვარს დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე შპს „ნ.მ.ე.ჰ–სის“ მიმართ მ.ზ.ნ–აის მოთხოვნის ხანდაზმულად აღიარება;

1.2. თ.ქ–ვას (პ/ნ ........) სახელზე საკუთრების უფლებით რიცხული უძრავი ქონების, მდებარე: ქალაქ თბილისში, .........., დაზუსტებული ფართობი: 4000.00 კვ.მ., შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი: N1, საერთო ფართი: 1703.45 კვ.მ. (საკადასტრო კოდი N.........) შპს „ნ.მ.ე.ჰ–სის“ (ს/ნ ..........) სასარგებლოდ რეგისტრირებული იპოთეკისაგან გათავისუფლება.

2. მოპასუხეებმა - შპს „ნ.მ.ე.ჰ–სმა“ და მ.ზ.ნ–აიმ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს.

2.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილებით, თ.ქ–ვას სარჩელი დაკმაყოფილდა; ხანდაზმულად იქნა აღიარებული ნ.მ.ზ–ს, როგორც „მესაკუთრეს“ – „მსესხებელს“ და ნ.ე.რ–ს, ე.ი.ნ–ის (წინა გვარი - რ–ვი(ც)ჩ), ო.ნ.რ–ს და ი.ს.ნ.შ–ს (უფლებამონაცვლე - შპს „ნ.მ.ე.ჰ–ს“), როგორც „გამსესხებლებს“ შორის, 2008 წლის 29 იანვარს დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე შპს „ნ.მ.ე.ჰ–სის“ მიმართ მ.ზ.ნ–აის მოთხოვნა; თ.ქ–ვას (პ/ნ .......) სახელზე საკუთრების უფლებით რიცხული უძრავი ქონება, მდებარე: ქალაქ თბილისში, .........., დაზუსტებული ფართობი: 4000.00 კვ.მ., შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი: N1, საერთო ფართი: 1703.45 კვ.მ. (საკადასტრო კოდი N.........) გათავისუფლდა შპს „ნ.მ.ე.ჰ–სის“ (ს/ნ ........) სასარგებლოდ რეგისტრირებული იპოთეკისაგან.

3. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა - შპს „ნ.მ.ე.ჰ–სმა“ და მ.ზ.ნ–აიმ, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

4. გასაჩივრებული განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი:

4.1.თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 4 ოქტომბრის განჩინებით, შპს „ნ.მ.ე.ჰ–სის“ და მ.ზ.ნ–აის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 21 თებერვლის გადაწყვეტილება.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

5.1. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

5.1.1. 2007 წლის 5 სექტემბერს, ნ.მ.ზ–მა 900 000 აშშ დოლარად შეიძინა 0.400 ჰა (დაუზუსტებელი) მიწის ნაკვეთი, მდებარე: ქ. თბილისი, ........., ს/კ ........ (ნაკვეთის ფუნქცია - არასასოფლო-სამეურნეო, ნაკვეთის წინა - N.........).

5.1.2. 2008 წლის 29 იანვარს, ნ.მ.ზ–სა და ნ.ე.რ–ს, რ–ვიც(ჩ) ი–ას, რ.ო–ს, ნ.შ.ი–ს, მ.ბ–ძეს შორის დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება. აღნიშნული ხელშეკრულების უზრუნველყოფის მიზნით, იპოთეკით დაიტვირთა ნ.მ.ზ–ის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი ს/კ ....... სესხის ოდენობა შეადგენდა 900 000 აშშ დოლარს.

5.1.3. სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით სესხის დაბრუნების ვადად განისაზღვრა მესაკუთრე ნ.მ.ზ–ის მიერ პირველადი იპოთეკის საგნის (მიწის ნაკვეთი ს/კ N.........) გაყიდვის დრო.

5.1.4. 2009 წლის 6 ნოემბრის საჯარო რეესტრის ამონაწერის შესაბამისად, დაზუსტდა სადავო უძრავი ქონების (მდებარე: ქ. თბილისი, ........) საკადასტრო კოდი, კერძოდ არსებული N....... საკადასტრო კოდის ნაცვლად, განისაზღვრა .........

5.1.5. მ.ზ.ნ–აის სახელით, უნებართვოდ, ყალბი მინდობილობის გამოყენებით მოქმედმა ნ.კ–ძემ, 2009 წლის 13 ნოემბერს, მოსარჩელე თ.ქ–ვასთან დადო ნასყიდობის ხელშეკრულება და სადავო უძრავი ნივთი (ს/კ .......) საკუთრებაში გადასცა მოსარჩელეს. ამასთანავე, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებამდე, ნ.კ–ძემ 2009 წლის 6 ნოემბერს განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და ყალბი მინდობილობების საფუძველზე მოახდინა უძრავ ნივთზე რეგისტრირებული იპოთეკის გაუქმება.

5.1.6. ნ.კ–ძის დანაშაულებრივი ქმედება დადგენილია თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 15 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით; კერძოდ, იგი ცნობილ იქნა დამნაშავედ საქართველოს სსკ-ის 362-ე მუხლის I ნაწილით და სსკ-ის 180-ე მუხლის II ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტითა და ამავე მუხლის III ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტებით. აღნიშნული განაჩენის საფუძველზე დადგენილი იქნა ნ.კ–ძის მიერ, 2009 წლის 2 სექტემბერის მინდობილობის გაყალბების ფაქტი. ასევე, განაჩენით დაკმაყოფილდა სამოქალაქო სარჩელი და ნ.კ–ძეს მ.ზ.ნ–აის სასარგებლოდ დაეკისრა 1 017 000 აშშ დოლარის გადახდა.

- განაჩენით დადგინდა, რომ ნ.კ–ძემ, გამოძიებით დაუდგენელ პირთან ერთად, განიზრახა ქ.თბილისში, ......... ტერიტორიაზე მდებარე, მ.ზ.ნ–აის კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე (საკადასტრო კოდი N.........) თაღლითურად მოეპოვებინა ქონებრივი უფლება. დანაშაულებრივი განზრახვის აღსრულების მიზნით, ნ.კ–ძემ, გამოძიებით დაუდგენელი პირის დახმარებით, 2009 წლის შემოდგომაზე, დაამზადა 2009 წლის 02 სექტემბრით დათარიღებული N090458737 ყალბი მინდობილობა, რომლის მიხედვითაც, თითქოსდა მ.ზ.ნ–აი უფლებას აძლევდა ნ.კ–ძეს ემართა და განეკარგა მის საკუთრებაში არსებული უძრავ-მოძრავი ქონება, მათ შორის 4000 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, მდებარე ქ.თბილისში, ......... ტერიტორიაზე. აღნიშნული ყალბი მინდობილობის საფუძველზე, ნ.კ–ძემ, თითქოსდა მ.ზ.ნ–აის ნდობით აღჭურვილმა პირმა, ამ უკანასკნელის ნების საწინააღმდეგოდ, 2009 წლის 13 ნოემბერს, დასახელებულ უძრავ ქონებაზე, ნასყიდობის ხელშეკრულება გაუფორმა თ.ქ–ვას წარმომადგენელს მ.ფ–ს, რომლის მიხედვითაც, აღნიშნული მიწის ნაკვეთი გაიყიდა 400.000 (ოთხასი ათას) აშშ დოლარად.

5.1.7. 2010 წელს მ.ზ.ნ–აიმ, ე.რ.ნ–იმ, ი.ნ. რ–ვიჩმა, ო.რ–იმ, ი.ს. ნ.შ–მა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში და მოითხოვეს ნ.კ–ძის მიერ, მ.ზ.ნ–აის სახელით თ.ქ–ვასთან 2009 წლის 13 ნოემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებისა და მ.ზ.ნ–აის სახელით რ.მ–თან 2009 წლის 10 სექტემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა.

5.1.8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილებით, მ.ზ.ნ–აის, ე.რ.ნ–ის, ი.ნ. რ–ვიჩის, ო.რ–ის და ი.ს–ი ნ.შ–ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

5.1.9. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით, მ.ზ.ნ–აის, ე.რ.ნ–ის, ი.ნ. რ–ვიჩის, უ.რ–ისა და ი.ს–ი ნ.შ–ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ. შეიცვალა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 23 თებერვლის გადაწყვეტილება და მ.ზ.ნ–აის, ე.რ.ნ–ის, ი.ნ. რ–ვიჩის, ო.რ–ისა და ი.ს–ი ნ.შ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; ბათილად იქნა ცნობილი 2009 წლის 10 სექტემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმებული უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისში, .........; ბათილად იქნა ცნობილი 2009 წლის 13 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულება გაფორმებული უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისში, .........., მიწის ნაკვეთი - 4 000.00 კვ.მ; ბათილად იქნა ცნობილი 2009 წლის 6 ნოემბრის ხელშეკრულება იპოთეკის გაუქმების შესახებ და უძრავ ქონებაზე, მდებარე: ქ. თბილისში, ........., აღდგა იპოთეკის შესახებ რეგისტრაცია (იპოთეკარები: ნ.ე.რ–, ი.ნ. რ–ვიცის, ო.რ–ი და ნ.შ.ი–ის).

5.1.10. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 1 ივლისის გადაწყვეტილებით, მ.ზ.ნ–აის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; თ.ქ–ვას საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილება ქ. თბილისში, ........ ტერიტორიაზე მდებარე 4 000.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე 2009 წლის 13 ნოემბერს გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში და ამ ნაწილში, საქმეზე მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება. მ.ზ.ნ–აის სარჩელი ქ. თბილისში, .......... ტერიტორიაზე მდებარე 4 000.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, 2009 წლის 13 ნოემბერს გაფორმებული ნასყიდონის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა. დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელი.

5.1.11. 2013 წლის 8 ნოემბერს, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილების საფუძველზე, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში მითითებულ იპოთეკის საგანზე აღდგა ამავე ხელშეკრულებით რეგისტრირებული იპოთეკის უფლება.

5.1.12. მ.ზ.ნ–აიმ დამატებითი სარჩელი აღძრა თ.ქ–ვას მიმართ და მოითხოვა ქ. თბილისში, დიღმის სასწავლო საცდელ მეუროებაზე მდებარე 4 000.00 კვ.მ უძრავი ქონების, საკადასტრო კოდით ....., დაბრუნება. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2014 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილებით, მ.ზ.ნ–აის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნულ საქმეზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 19 აპრილის განჩინებით, მ.ზ.ნ–აის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2014 წლის 30 მაისის გადაწყვეტილება; ხოლო, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2021 წლის 02 დეკემბრის განჩინებით, მ.ზ.ნ–აის საკასაციო საჩივარი დარჩა განუხილველი, დაუშვებლობის გამო.

5.1.13. საქმეზე წარმოდგენილია 2010 წლის 30 დეკემბრის თარიღით შედგენილი შეთანხმების ასლი (თარგმანი), რომლის შესაბამისადაც, მ.ზ.ნ–აი (მსესხებელი) და ი.ნ. რ–ვიჩი, ე.რ.ნ–ი, ო.რ–სი და ი.ნ.შ–ი (გამსესხებლები) შეთანხმდნენ ცვლილება შესულიყო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ სესხის დაბრუნების ვადაში; კერძოდ, შეთანხმებით დადგინდა შემდეგი: „თუ საქართველოს სასამართლოთა გადაწყვეტილების ან/და ახალ მესაკუთრესთან მორიგების საფუძველზე, „პირველადი იპოთეკის საგანი“ დაბრუნდება „მსესხებლის“ საკუთრებაში, სესხის სრულად დაფარვა უნდა მოხდეს უკან დაბრუნებული „პირველადი იპოთეკის საგნის“ „მსესხებლის“ მიერ გაყიდვიდან

არაუგვიანეს 15 წლის განმავლობაში; ხოლო, თუ საქართველოს სასამართლოთა გადაწყვეტილების/მორიგების საფუძველზე ვერ მოხდება „პირველადი იპოთეკის საგნის“ დაბრუნება „მსესხებლის“ საკუთრებაში, სესხი უნდა დაბრუნდეს წინამდებარე შეთანხმების ხელმოწერიდან 5 წლის ვადაში; თუ არ მოხდა სესხის დაბრუნება მითითებულ ვადაში, აღნიშნული 5-წლიანი ვადა ავტომატურად გრძელდება იგივე პერიოდით რამდენჯერმე, თუ მხარეები არ შეთანხმდებიან სხვაგვარად, მაგრამ არაუმეტეს სრულად 15 წლისა“.

5.1.14. ხსენებული 2010 წლის 30 დეკემბრის შეთანხმების ნამდვილობა სადავოდ არის გამხდარი მოსარჩელე მხარის მიერ; კერძოდ, მხარე სადავოდ ხდის მტკიცებულების ასლის სახით წარმოდგენას და ითხოვს დედან დოკუმენტს (სსსკ-ს 135-ე მუხლი: წერილობითი მტკიცებულება, როგორც წესი, წარდგენილ უნდა იქნეს დედნის სახით. თუ წარდგენილია საბუთის ასლი, სასამართლოს, მხარეთა შუამდგომლობით ან თავისი ინიციატივით, შეუძლია მოითხოვოს დედნის წარდგენა. პირი შეიძლება განთავისუფლდეს დედნის წარდგენისაგან მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაამტკიცებს, რომ ასეთი საბუთის წარდგენა გარკვეული მიზეზით, რომელსაც სასამართლო საფუძვლიანად მიიჩნევს, შეუძლებელია. საბუთის ასლისათვის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მინიჭება დამოკიდებულია სასამართლოს შეხედულებაზე).

5.1.15. 2020 წლის მდგომარეობით, დაზუსტდა სადავო უძრავი ქონების (იპოთეკის საგნის) მისამართი; კერძოდ, ქალაქი თბილისი, ........., დაზუსტებული ფართობი: 4000.00 კვ.მ., შენობა-ნაგებობის ჩამონათვალი: N1, საერთო ფართი: 1703.45 კვ.მ. (საკადასტრო კოდი ........).

5.1.16. სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ი.ნ.ს (წინა გვარი: რ–ვი(ც)ჩ), ე.რ.ნ–ის, ო.ნ.რ–ისა და ი.ს.ნ.შ–ის, უფლებამონაცვლეს წარმოადგენს შპს „ნ.მ.ე.ჰ–სი“ (No 51-316572-0).

5.2. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატის შეფასების საგანს წარმოადგენდა 2008 წლის 29 იანვრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე, საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იპოთეკის გაუქმების მოთხოვნის კანონშესაბამისობა, ვალდებულების ხანდაზმულად ცნობის საფუძვლით.

5.3. წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივრით მოპასუხე მხარე სადავოდ ხდიდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებას, რომლითაც ხანდაზმულად იქნა მიჩნეული მოთხოვნა სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე და შესაბამისად, დაკმაყოფილდა მოთხოვნა იპოთეკის გაუქმებასთან მიმართებით.

5.4. დავის გადაწყვეტის მიზნებიდან გამომდინარე და ხანდაზმულობის საკითხის შეფასებისათვის, უპირველესად დასადგენ გარემოებას წარმოადგენდა სესხის დაბრუნების ვადასთან მიმართებით მ.ზ.ნ–აისა და ი.ნ. რ–ვიჩს, ე.რ.ნ–ის, ო.რ–სისა და ი.ნ.შ–ს შორის დადებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, სესხის თანხის დაბრუნების ვადა (ვალდებულების შესრულების დრო).

5.5. დასახელებული გარემოება, სააპელაციო პალატის შეფასებით, წარმოადგენდა მთავარ სადავო საკითხს, სახელდობრ, ერთი მხრივ, მოსარჩელე მხარე აპელირებდა ძირითად ხელშეკრულებაზე, რომლითაც სესხის დაბრუნების ვადა დაუკავშირდა ქონების გასხვისებას (სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით სესხის დაბრუნების ვადად განისაზღვრა მესაკუთრე ნ.მ.ზ–ის მიერ პირველადი იპოთეკის საგნის (ს/კ 72.14.07.024) გაყიდვის დრო), ხოლო მეორე მხრივ, მითითებულ პოზიციას უპირისპირდებოდა აპელანტთა მტკიცება 2010 წლის 30 დეკემბრის შეთანხმებასთან მიმართებით, რომელიც თავის მხრივ სესხის დაბრუნებისათვის განსაზღვრავდა არაუმეტეს 15 წლიან ვადას („თუ საქართველოს სასამართლოთა გადაწყვეტილების ან/და ახალ მესაკუთრესთან მორიგების საფუძველზე „პირველადი იპოთეკის საგანი“ დაბრუნდება „მსესხებლის“ საკუთრებაში, სესხის სრულად დაფარვა უნდა მოხდეს უკან დაბრუნებული „პირველადი იპოთეკის საგნის“ „მსესხებლის“ მიერ გაყიდვიდან არაუგვიანეს 15 წლის განმავლობაში. ხოლო, თუ საქართველოს სასამართლოთა გადაწყვეტილების/მორიგების საფუძველზე ვერ მოხდება „პირველადი იპოთეკის საგნის“ დაბრუნება „მსესხებლის“ საკუთრებაში, სესხი უნდა დაბრუნდეს წინამდებარე შეთანხმების ხელმოწერიდან 5 წლის ვადაში; თუ არ მოხდა სესხის დაბრუნება მითითებულ ვადაში, აღნიშნული 5-წლიანი ვადა ავტომატურად გრძელდება იგივე პერიოდით რამდენჯერმე, თუ მხარეები არ შეთანხმდებიან სხვაგვარად, მაგრამ არაუმეტეს სრულად 15 წლისა“).

5.6. ასევე, აპელანტები მიუთითებდნენ გასხვისების არანამდვილობასთან მიმართებით და შესაბამისად, აპელირებდნენ სსკ-ს 365-ე მუხლზე (ვალდებულების შესრულება შესრულებისათვის განსაზღვრული ვადის არარსებობისას), რომელიც თავის მხრივ არეგულირებდა განუსაზღვრელი ვადით დადებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოთხოვნის შესრულების ვადის განსაზღვრის წესს (სსკ-ს 365 მუხლი: თუ ვალდებულების შესრულებისათვის არ არის განსაზღვრული დრო და იგი სხვა გარემოებებიდანაც არ ირკვევა, მაშინ კრედიტორს ნებისმიერ დროს შეუძლია მოითხოვოს მისი შესრულება, ხოლო მოვალეს შეუძლია იგი დაუყოვნებლივ შეასრულოს).

5.7. რამდენადაც შედავებული იყო 2010 წლის 30 დეკემბრის შეთანხმების ნამდვილობა, პალატამ პირველ რიგში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 135-ე მუხლზე დაყრდნობით, იმსჯელა მის მტკიცებულებით მნიშვნელობაზე (სსსკ-ს 135-ე მუხლი: წერილობითი მტკიცებულება, როგორც წესი, წარდგენილ უნდა იქნეს დედნის სახით. თუ წარდგენილია საბუთის ასლი, სასამართლოს, მხარეთა შუამდგომლობით ან თავისი ინიციატივით, შეუძლია მოითხოვოს დედნის წარდგენა. პირი შეიძლება განთავისუფლდეს დედნის წარდგენისაგან მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაამტკიცებს, რომ ასეთი საბუთის წარდგენა გარკვეული მიზეზით, რომელსაც სასამართლო საფუძვლიანად მიიჩნევს, შეუძლებელია. საბუთის ასლისათვის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მინიჭება დამოკიდებულია სასამართლოს შეხედულებაზე).

5.8. სააპელაციო პალატამ აღნიშნულ ნაწილში სრულად გაიზიარა მოწინააღმდეგე მხარის პოზიცია და გაუმართლებლად მიიჩნია 2010 წლის 30 დეკემბრის შეთანხმებისათვის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მინიჭება, რადგანაც იგი წარმოდგენილი იყო სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი სტანდარტის უგულებელყოფით. კერძოდ, მოპასუხე მხარეს არ მიუთითებია ის საპატიო მიზეზი, რაც გაამართლებდა კონკრეტული დოკუმენტის დედნის წარმოუდგენლობას, ხოლო იმ პირობებში, როდესაც სადავო იყო დოკუმენტის ნამდვილობა (მისი შედგენის თარიღი), მხარეს შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე (სსსკ-ს მე-4, 102-ე მუხლები) ევალებოდა, სათანადო მტკიცებულების წარმოდგენა, რისი განუხორციელებლობაც წარმოშობდა ფაქტის მიმთითებელი მხარის საწინააღმდეგო დაშვების საფუძველს. მით უფრო იმ გარემოების მხედველობაში მიღებით, რომ საქმეზე წარმოდგენილი იყო საჯარო რეესტრიდან გამოთხოვილი ხელმოწერილი ძირითადი ხელშეკრულება, რომლითაც განსაზღვრული იყო ვალდებულების შესრულების თარიღი და სწორედ აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე იყო დღეის მდგომარეობით რეგისტრირებული იპოთეკის უფლება. მითითებული დოკუმენტით დადგენილი წესის გაბათილებისათვის მოპასუხე მხარეს მოეთხოვებოდა სათანადო წესით შედგენილი/დამოწმებული დოკუმენტის წარმოდგენა, რაც მოპასუხე მხარეს არ განუხორციელებია და შესაბამისად, აპელირება დოკუმენტზე, რომლის ნამდვილობა სადავო იყო, საფუძველს მოკლებული იყო და ვერ იქნებოდა გაზიარებული სასამართლოს მხრიდან მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხის კვლევისათვის. გარდა აღნიშნულისა, საგულისხმო იყო ის გარემოება, რომ ძირითადი სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით შეთანხმებული იყო ვადა სესხის დაბრუნებისათვის, შესაბამისად მოპასუხეთა მხრიდან დამატებითი შეთანხმებების დადება, რომლითაც გაზრდილი იყო სესხის დაბრუნების ვადა, წინააღმდეგობაში მოდიოდა კეთილსინდისიერების პრინციპთანაც, რაც ამ მხრივაც გაუმართლებელს ხდიდა კონკრეტულ დოკუმენტზე დაყრდნობით ხანდაზმულობის საკითხის შეფასებას (სსკ-ს 8.3. მუხლი: სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთი უფლებები და მოვალეობანი).

5.9. საგულისხმო იყო, რომ მოპასუხეთა მიერ წარმოდგენილი 2010 წლის 30 დეკემბრის შეთანხმება არ იყო რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში და არსებული შეთანხმების თაობაზე არ ყოფილა ცნობილი უშუალოდ იპოთეკის საგნის მესაკუთრისათვის. შეთანხმება შედგენილი იყო საზღვარგარეთ და საქმეში წარმოდგენილი იყო მხოლოდ ასლის სახით (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 190-191).

5.10. მითითებული შეთანხმების საწინააღმდეგოდ, უდავო იყო, რომ 2008 წლის 29 იანვარს, ნ.მ.ზ–სა და ნ.ე.რ–ს, რ–ვიც(ჩ) ი–ას, რ.ო–ს, ნ.შ.ი–ს, მ.ბ–ძეს შორის დაიდო სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე იპოთეკით დაიტვირთა ნ.მ.ზ–ის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი, საკადასტრო კოდით ........, 900 000 აშშ დოლარის ოდენობით აღებული სესხის უზრუნველყოფის მიზნით. სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით სესხის დაბრუნების ვადად განისაზღვრა მესაკუთრე ნ.მ.ზ–ის მიერ პირველადი იპოთეკის საგნის (მიწის ნაკვეთი ს/კ ........) გაყიდვის დრო.

5.11. ასევე დადგენილი იყო, რომ მ.ზ.ნ–აის სახელით, უნებართვოდ, ყალბი მინდობილობის გამოყენების გზით იმოქმედა რა ნ.კ–ძემ, 2009 წლის 13 ნოემბერს მოსარჩელე თ.ქ–ვასთან დადო ნასყიდობის ხელშეკრულება და სადავო უძრავი ნივთი (ს/კ .......) საკუთრებაში გადასცა მოსარჩელეს. ამასთანავე, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებამდე ნ.კ–ძემ 2009 წლის 6 ნოემბერს განცხადებით მიმართა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს და ყალბი მინდობილობების წარდგენის გზით მოახდინა უძრავ ნივთზე რეგისტრირებული იპოთეკის გაუქმება.

5.12. საქმეზე წარმოდგენილი საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2013 წლის 1 ივლისის გადაწყვეტილებით დგინდებოდა, რომ მ.ზ.ნ–აის სარჩელი ქ. თბილისში, ......... ტერიტორიაზე მდებარე 4000.00 კვ.მ მიწის ნაკვეთზე, 2009 წლის 13 ნოემბერს გაფორმებული ნასყიდონის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა. ამდენად, კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურდა 2009 წლის 13 ნოემბრის ნასყიდობის ხელშეკრულების ნამდვილობა, შესაბამისად გამსესხებლებისათვის სწორედ აღნიშნული პერიოდიდან ცნობილი გახდა ნივთის გასხვისების ფაქტი, რამაც თავის მხრივ სახელშეკრულებო დანაწესის შესაბამისად, წარმოშვა მოთხოვნის უფლება.

5.13. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსკ-ს 128.1 მუხლზე (სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა), ამავე კოდექსის 129.1 მუხლზე (სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა – ექვს წელს), ამავე კოდექსის 130.1 მუხლზე (ხანდაზმულობის ვადა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როცა პირმა შეიტყო ან პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ) და მიიჩნია, რომ 2008 წლის 29 იანვრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოშობილი მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის ათვლა ყველაზე გვიან უნდა დაწყებულიყო მარეგისტრირებელ ორგანოში სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების აღდგენის თარიღიდან - 2013 წლის 8 ნოემბრიდან, რა დროსაც იპოთეკის საგანი უკვე გასხვისებული იყო და შესაბამისად, სახელშეკრულებო დანაწესის საფუძველზე გამსესხებლებს წარმოშობილი ჰქონდათ სესხის თანხის დაბრუნების მოთხოვნის 3 წლიანი ვადა (არაუგვიანეს 2016 წლის 8 ნოემბრისა).

5.14. პალატამ აღნიშნა, რომ იპოთეკა სსკ-ს 153.1 მუხლის თანახმად, აქცესორული ხასიათის სანივთო უფლებას წარმოადგენდა და შესაბამისად, მისი დადგენისათვის აუცილებელი იყო უზრუნველსაყოფი მოთხოვნის არსებობა, რომელიც მთავარ (ძირითად) მოთხოვნას წარმოადგენდა და რომელთანაც განუყოფლად იყო შეზრდილი იპოთეკა. ამასთან, მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად შეიძლება გამოყენებული ყოფილიყო როგორც მოვალის კუთვნილი უძრავი ნივთი, ისე მესამე პირის (არაპირადი მოვალის) საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება. იპოთეკით დატვირთული უძრავი ნივთის მესაკუთრეს, თუკი იგი იმავდროულად არ იყო იპოთეკარის პირადი მოვალე, დატვირთული ნივთის რეალიზაციის თმენის ან იპოთეკარისათვის საკუთრების გადაცემის ვალდებულება ეკისრებაოდა მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში. შესაბამისად, რამდენადაც იპოთეკის საგანი გამოიყენებოდა მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობისას კრედიტორის მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, უძრავი ქონების მესაკუთრე (არაპირადი მოვალე) ინფორმირებული უნდა ყოფილიყო ძირითად მოთხოვნასთან დაკავშირებული ყველა იმ არსებითი ცვლილების შესახებ, რომელიც გავლენას ახდენდა უზრუნველყოფილი მოთხოვნის შესრულებაზე. ასეთ არსებით ცვლილებას კი, წარმოადგენდა უზრუნველყოფილი მოთხოვნის შესრულების ვადა, რამდენადაც მესაკუთრემ იცოდა, თუ რა პერიოდი ჰქონდა მოვალეს ვალდებულების შესასრულებლად და რა ვადით იყო დაცული იპოთეკით დატვირთული ქონება გადახდევინების მიქცევისაგან. ამასთან, მესაკუთრეს ეძლეოდა შესაძლებლობა, თუ მოვალე დადგენილ ვადაში არ შეასრულებდა ვალდებულებას, თავად დაეკმაყოფილებინა კრედიტორი (იპოთეკარი) და ამით შეენარჩუნებინა საკუთრების უფლება უზრუნველყოფის საგანზე.

5.15. სააპელაციო პალატის მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში, დადგენილი იყო, რომ ........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული 4000.00 კვ.მ. არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, მდებარე - ქ. თბილისში, ......., წარმოადგენდა მ.ზ.ნ–აის მიერ ნ.ე.რ–ის, ე.ი.ნ–ის (წინა გვარი - რ–ვი(ც)ჩ), ო.ნ.რ–ის და ი.ს.ნ.შ–ისგან (უფლებამონაცვლე - შპს „ნ.მ.ე.ჰ–ს“) აღებული სესხის უზრუნველყოფის საშუალებას. ასევე, დადგენილი იყო, რომ 2009 წლის 13 ნოემბერს აღნიშნული უძრავი ქონების მესაკუთრე ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე გახდა თ.ქ–ვა. სადავოს არ წარმოადგენდა ის გარემოება, რომ სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების მონაწილე მხარეთა მიერ, 2010 წელს აღიძრა სარჩელი მოსარჩელის უფლების დამდგენი დოკუმენტის ნამდვილობის შესახებ, ხოლო, იპოთეკით დატვირთულ ქონებაზე თ.ქ–ვას მიერ მოპოვებულ საკუთრების უფლების იურიდიული ძალმოსილება დადასტურდა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2013 წლის 1 ივლისის გადაწყვეტილებით.

5.16. 2008 წლის 29 იანვარის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების მხარეებმა სესხის დაბრუნების ვადა დაუკავშირეს კონკრეტული პირობის დადგომას. კერძოდ, როდესაც ნ.მ.ზ–ი გაყიდდა მის კუთვნილ და ამავე ხელშეკრულებით გაცემული სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დატვირთულ უძრავ ქონებას, საკადასტრო კოდით .........

5.17. უდავო იყო, რომ გამსესხებლებს მსესხებლისგან სესხის დაბრუნების მოთხოვნა ამ დრომდე არ წარუდგენიათ, შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ იპოთეკის საგნის მესაკუთრის მოთხოვნა ვალდებულების ხანდაზმულად ცნობასა და ქონების შესაბამისი ვალდებულებისაგან გათავისუფლებასთან მიმართებით საფუძვლიანი იყო და მართებულად დაკმაყოფილდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით.

5.18. აქვე, პალატამ მნიშვნელოვნად მიიჩნია აღენიშნა, რომ განსახილველ სამართალურთიერთობაზე სსკ-ს 365-ე მუხლის დანაწესის მოხმობა გაუმართლებელი იყო, რამეთუ დასახელებული ნორმა არეგულირებდა იმგვარ შემთხვევებს, როდესაც ვალდებულების შესრულების ვადა არ იყო შეთანხმებული, სადავო შემთხვევაში, კი სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით განსაზღვრული იყო ვალდებულების შესრულების მოთხოვნის წარმოშობის მომენტი, რომელიც თავის მხრივ დაუკავშირდა ნივთის გასხვისებას (სსკ-ს 90 მუხლი: პირობითად ითვლება გარიგება, როდესაც იგი დამოკიდებულია სამომავლო და უცნობ მოვლენაზე იმით, რომ ან გარიგების შესრულების გადადება ხდება მის დადგომამდე, ანდა გარიგების შეწყვეტა – ამ მოვლენის დადგომისთანავე). ამდენად, კონკრეტული თარიღის მიუთითებლობა არ წარმოადგენდა სსკ-ს 365-ე მუხლის ამოქმედების საფუძველს, რადგანაც ვალდებულების შესრულება დამოკიდებული იყო განსაზღვრული პირობის დადგომაზე, რაც მოცემულ შემთხვევაში განხორციელდა კიდევაც და შესაბამისად წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება.

5.19. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსკ-ის 145-ე მუხლზე (მთავარი მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის გასვლასთან ერთად ხანდაზმულობის ვადა გასულად ითვლება დამატებითი მოთხოვნებისთვისაც, მაშინაც კი, როცა ამ მოთხოვნათა ხანდაზმულობის ვადა ჯერ არ გასულა) და განმარტა, რომ იპოთეკა სესხის ხელშეკრულებასთან მიმართებით აქცესორულ უფლებას წარმოადგენდა, რომელიც გამომდინარეობს ძირითადისაგან, შესაბამისად, სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდებოდა იპოთეკის ხელშეკრულებაზეც.

5.20. შეჯამების სახით, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტებმა ვერ შეძლეს დაესაბუთებინათ მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებები, რის გამოც წარმოდგენილი სააპელაციო საჩივარი არ ექვემდებარებოდა დაკმაყოფილებას.

6. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა - შპს „ნ.მ.ე.ჰ–სმა“ და მ.ზ.ნ–აიმ, რომლებმაც მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 15 დეკემბრის განჩინებით, წარმოებაში იქნა მიღებული შპს „ნ.მ.ე.ჰ–სის“ და მ.ზ.ნ–აის საკასაციო საჩივარი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

8. საკასაციო მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

8.1. სააპელაციო პალატის მიერ განვითარებული იმ მსჯელობის საწინააღმდეგოდ, რომ, რადგანაც მოწინააღმდეგე მხარე სადავოდ ხდის 2010 წლის შეთანხმების ნამდვილობას სესხის დაბრუნების ვადის გაზრდასთან დაკავშირებით და აღნიშნული დოკუმენტი არ არის წარმოდგენილი დედნის სახით, ამიტომაც სასამართლო ვერ გაიზიარებს მას, კასატორები განმარტავენ, რომ მოწინააღმდეგე მხარის მხრიდან მხოლოდ სასამართლოს მთავარ სხდომაზე გაჟღერდა აღნიშნული დოკუმენტის სადავოობა, რაზეც კასატორები თანახმანი იყვნენ, რომ წარმოედგინათ დედანი დოკუმენტი, თუმცა მხარეს არ სურდა პროცესის გადადება; დოკუმენტი კი, ისრაელიდან უნდა გამოგზავნილიყო. სასამართლოს იმ მითითების საწინააღდეგოდ კი, რომ დოკუმენტი სათანადო წესით უნდა ყოფილიყო დამოწმებული, კასატორები აღნიშნავენ, რომ კანონი არ ადგენს სესხის ვადის გაგრძელების შეთანხმებისთვის სპეციალურ ფორმას და არც მისი საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია არის კანონით მოთხოვნილი; მით უფრო, განსახილველ შემთხვევაში ვერ იქნებოდა შეთანხმება რეგისტრირებული, რადგან წლების მანძილზე სადავო იყო აღნიშნული ქონება და შემდგომ თ.ქ–ვას სახელზე დარჩა რეგისტრირებული. ასევე, კასატორები აღნიშნავენ, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს აღნიშნული შეთანხმება უკანონოდ არ მიუჩნევია და მან დაადასტურა, რომ 2010 წლის 30 დეკემბერს დადებული შეთანხმება ნამდვილი იყო. პირველი ინსტანციის სასამართლო მხოლოდ იმ გარემოებაზე მიუთითებდა, რომ შეთანხმებას ვერ ექნებოდა ლეგიტიმაცია განსახილველი სარჩელის მიმართ, რასაც კასატორები იმთავითვე არ ეთანხმებოდნენ და აღნიშნულის თაობაზე მიუთითეს კიდეც თავიანთ სააპელაციო საჩივარში.

8.2. კასატორები არ იზიარებენ სააპელაციო პალატის მსჯელობას მასზედ, რომ რამდენადაც იპოთეკის საგანი გამოიყენება მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობისას კრედიტორის მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, უძრავი ქონების მესაკუთრეს (არაპირად მოვალეს) უნდა ეცნობოს ძირითად მოთხოვნასთან დაკავშირებული ყველა იმ არსებითი ცვლილების შესახებ, რომელიც გავლენას ახდენს უზრუნველყოფილი მოთხოვნის შესრულებაზე. ასეთ არსებით ცვლილებას კი, წარმოადგენს უზრუნველყოფილი მოთხოვნის შესრულების ვადა. აღნიშნული მსჯელობის საწინააღმდეგოდ კასატორები განმარტავენ, რომ აღნიშნული საკუთრება მ.ზ.ნ–აის ნების საწინააღმდეგოდ, გაყალბებული მინდობილობების საფუძველზე გადაფორმდა თ.ქ–ვას სახელზე, რაზედაც მიმდინარეობდა გამოძიება და დავა წლების განმავლობაში. ასეთ პირობებში, კასატორები მიიჩნევენ, რომ სასამართლოს აღნიშნული მსჯელობა იურიდიულ და ლოგიკურ საფუძველს მოკლებულია, რადგანაც არც კანონით არის განსაზღვრული ვადის ცვლილების და მისი ცნობების ვალდებულების თაობაზე პირისათვის, რომელმაც უკანონოდ მიიღო საკუთრებაში ქონება და არც გარემოებიდან გამომდინარე იკვეთება ლოგიკური ბმა ასეთი ინფორმაციის მიწოდების აუცილებლობის თაობაზე.

8.3. კასატორები მიიჩნევენ, რომ სააპელაციო პალატამ წინამდებარე დავასთან მიმართებით, გასაჩივრებულ განჩინებაში არასწორად განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 365-ე მუხლი (თუ ვალდებულების შესრულებისათვის არ არის განსაზღვრული დრო და იგი სხვა გარემოებებიდანაც არ ირკვევა, მაშინ კრედიტორს ნებისმიერ დროს შეუძლია მოითხოვოს მისი შესრულება, ხოლო მოვალეს შეუძლია იგი დაუყოვნებლივ შეასრულოს). კასატორების მითითებით, სესხის დაბრუნების რაიმე კონკრეტული თარიღი არ ყოფილა განსაზღვრული, შესაბამისად, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა 365-ე მუხლით და განემარტა იგი სწორად.

8.4. კასატორები ასევე აღნიშნავენ, რომ მხარეები ახალი შეთანხმებით რომც არ შეთანხმებულიყვნენ ვალდებულების შესრულების კონკრეტულ ვადაზე, მოთხოვნა მაინც არ ჩაითვლებოდა წარმოშობილად და შესაბამისად ვერ იქნებოდა ხანდაზმული, რამეთუ კრედიტორზეა დამოკიდებული თუ როდის მოითხოვს ვალდებულების შესრულებას. აქვე, კასატორები განმარტავენ, რომ მსესხებელი და გამსესხებლები არიან მამა და შვილები, შესაბამისად არსებობს მჭიდრო ნათესაური კავშირი მათ შორის, აღნიშნული განაპირობებს იმ ფაქტს, რომ არ დადგებოდა მოთხოვნის წარმოშობის „იძულება“, რადგანაც ვალდებულება აპრიორი შესრულდებოდა მხარის მიერ აღნიშნული გარემოების გათვალისწინებით. ამგვარად, სასამართლოს მითითება იმის თაობაზე, რომ ხანდაზმულობის ვადა უნდა დაიწყოს 2013 წლის 8 ნოემბრიდან, კასატორების მოსაზრებით დაუსაბუთებელია, რადგანაც მხარეთა შორის დადებული შეთანხმების არარსებობის პირობებშიც კი ითვლება, რომ მოთხოვნა ამჟამადაც არსებობს და კრედიტორს ნებისმიერ დროს შეუძლია მოითხოვოს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაა.

8.5. კასატორებიი დამატებით იმ გარემოებაზეც მიუთითებენ, რომ თ.ქ–ვას არ გადაუხდია არათუ ქონების ნამდვილი ღირებულება (900 000 აშშ დოლარი), არამედ ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ნასყიდობის ფასიც კი - 400 000 აშშ დოლარი. დღეის მდგომარეობითაც იგი არ იხდის აღნიშნულ თანხას, ფაქტიურად ბოროტად სარგებლობს უსაფუძვლო გამდიდრებით და არ ასრულებს ნასყიდობის ხელშეკრულებით აღებულ ვალდებულებას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

9. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

10. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

11. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

12. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

13. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, საკასაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, ხოლო, ამავე კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლო გადაწყვეტილებებსა და სხდომის ოქმებში. გარდა ამისა, გასათვალისწინებელია ამ კოდექსის 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტები. შესაბამისად, წინამდებარე განჩინებით, საკასაციო პალატის შეფასების საგანი იქნება კასატორების შედავების საფუძვლიანობა.

14. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანს წარმოადგენს გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთებულობის შემოწმება მხარეთა შორის, 2008 წლის 29 იანვარს გაფორმებული „სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან“ გამომდინარე, კრედიტორების მოთხოვნის ხანდაზმულობის სამართლებრივი შეფასებისა და საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იპოთეკის გაუქმების მართებულობის ნაწილში. სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები კი, რომლებიც ასახულია ამ განჩინების 5.1.1-5.1.16 პუნქტებში, მათ საწინააღმდეგოდ საკასაციო პრეტენზიის არარსებობის გამო, დამტკიცებულად ითვლება და სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლოსთვის სავალდებულო ძალა აქვთ.

15. სადავო საკითხებთან მიმართებით, საკასაციო პალატა პირველ რიგში განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობა. დასახელებული ნორმის შემოღებით, კანონმდებელმა განსაზღვრა სამოქალაქო უფლების დაცვის გარკვეული ვადებით შეზღუდვის აუცილებლობა, რომელიც მყარ სამოქალაქო ბრუნვაზეა ორიენტირებული და მოთხოვნის ხანდაზმულობის ამა თუ იმ ვადის გასვლით, მხარე კარგავს იმ სამართლებრივ ბერკეტებს, რომელთა საშუალებითაც მას შესაძლებლობა ჰქონდა, მოეხდინა მისი მოთხოვნის იძულებით აღსრულება. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს, ხოლო უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნებისა – ექვს წელს.

16. ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება. გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა რეგულირებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე (სსკ-ის 130-ე მუხლი). სამოქალაქო კოდექსის 130-ე მუხლის აღწერილობითი ნაწილის მითითება - როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო, არ შეიძლება გაგებულ იქნას იმგვარად, რომ გარემოების შეტყობა რაიმე განსაკუთრებულ ფაქტს ან მოვლენას უნდა უკავშირდებოდეს. კანონის ზემოაღნიშნული დანაწესი, პრაქტიკულად, ერთმანეთის თანმხვედრია და ორიენტირებულია კრედიტორის ობიექტურ აღქმაზე ვალდებულების დარღვევის მიმართ. ამასთანავე, სუბიექტურ ფაქტორზე - უნდა შეეტყო, მხოლოდ მაშინ შეიძლება დაყრდნობა, თუ სამართლებრივი ურთიერთობის თავისებურებიდან გამომდინარე, პრაქტიკულად შეუძლებელია ობიექტური ფაქტორის განსაზღვრა.

17. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, კასატორების ძირითადი პრეტენზია სწორედ ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების მომენტს უკავშირდება; კერძოდ, სადავოა, თუ როდის უნდა დაიწყოს 2008 წლის 29 იანვრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოშობილი მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის ათვლა, რაც თავის მხრივ, დაკავშირებულია სესხის თანხის დაბრუნების (ვალდებულების შესრულების) დროსთან.

18. ზემოაღნიშნულთან მიმართებით, საკასაციო პალატა მიზანშეწონილად მიიჩნევს განმარტოს, რომ სამოქალაქო პროცესი დისპოზიციურია, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსარჩელე თავად წყვეტს, აღძრას თუ არა სარჩელი, ვის წინააღმდეგ აღძრას, რა მოითხოვოს, რის საფუძველზე და რით ადასტუროს თავისი მოთხოვნა. სამოქალაქო სამართალწარმოება არ ემსახურება ობიექტური ჭეშმარიტების დადგენას, იგი დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის საფუძველზე ხორციელდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ სარჩელის დაკმაყოფილება დამოკიდებულია იმაზე, სარჩელი წარდგენილია თუ არა მოთხოვნაზე პასუხისმგებელი პირის წინააღმდეგ და მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები წარმოდგენილია თუ არა მხარის მიერ. შესაბამისად, მოთხოვნის დაკმაყოფილებას ან დაკმაყოფილებაზე უარს დიდ წილად სამართალწარმოების მოწინააღმდეგე მხარის სათანადოდ შერჩევა და მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების ჯეროვნად დადასტურება განაპირობებს.

19. ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო სამართალსა და საპროცესო სამართალში არსებობს მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი. აღნიშნული სტანდარტის თანახმად, მტკიცების ტვირთი განაწილებულ უნდა იქნეს იმგვარად, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს უნდა დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცება, რომელთა მტკიცება მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია. მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ხოლო ამავე კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები.

20. რაც შეეხება მხარეთა მიერ სასამართლოსთვის წარდგენილ მტკიცებულებათა სტანდარტს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

21. განსახილველ შემთხვევაში, მტკიცების ტვირთის ობიექტური განაწილების პრინციპის თანახმად, 2008 წლის 29 იანვარს გაფორმებული „სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან“ გამომდინარე, კრედიტორების მოთხოვნის ხანდაზმულობა მოსარჩელე მხარეს უნდა დაესაბუთებინა; რაც შეეხება კასატორებს, მათ სასამართლოს წინაშე მოთხოვნის ხანდაზმულობის უსაფუძვლობა უნდა ემტკიცებინათ.

22. მოთხოვნის ხანდაზმულობის უსაფუძვლობასთან მიმართებით, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორების შედავებას მასზედ, რომ მ.ზ.ნ–აისა და ი.ნ. რ–ვიჩს, ე.რ.ნ–ის, ო.რ–სისა და ი.ნ.შ–ს შორის, 2008 წლის 29 იანვარს გაფორმებული „სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან“ გამომდინარე კრედიტორების მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხის შეფასებისას და სესხის თანხის დაბრუნების ვადის (ვალდებულების შესრულების დრო) განსაზღვრისას, სასამართლოს იურიდიული და მტკიცებულებითი მნიშვნელობა უნდა მიენიჭებინა არა ძირითადი ხელშეკრულებისათვის, რომლითაც სესხის დაბრუნების ვადა დაუკავშირდა ქონების გასხვისებას (სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით სესხის დაბრუნების ვადად განისაზღვრა მესაკუთრე ნ.მ.ზ–ის მიერ პირველადი იპოთეკის საგნის (ს/კ .......) გაყიდვის დრო), არამედ საქმეში წარმოდგენილი 2010 წლის 30 დეკემბრის დამატებითი შეთანხმების ასლისათვის, რომელიც სესხის თანხის დაბრუნებისათვის განსაზღვრავდა არაუმეტეს 15 წლიან ვადას („თუ საქართველოს სასამართლოთა გადაწყვეტილების ან/და ახალ მესაკუთრესთან მორიგების საფუძველზე „პირველადი იპოთეკის საგანი“ დაბრუნდება „მსესხებლის“ საკუთრებაში, სესხის სრულად დაფარვა უნდა მოხდეს უკან დაბრუნებული „პირველადი იპოთეკის საგნის“ „მსესხებლის“ მიერ გაყიდვიდან არაუგვიანეს 15 წლის განმავლობაში. ხოლო, თუ საქართველოს სასამართლოთა გადაწყვეტილების/მორიგების საფუძველზე ვერ მოხდება „პირველადი იპოთეკის საგნის“ დაბრუნება „მსესხებლის“ საკუთრებაში, სესხი უნდა დაბრუნდეს წინამდებარე შეთანხმების ხელმოწერიდან 5 წლის ვადაში; თუ არ მოხდა სესხის დაბრუნება მითითებულ ვადაში, აღნიშნული 5-წლიანი ვადა ავტომატურად გრძელდება იგივე პერიოდით რამდენიმეჯერ, თუ მხარეები არ შეთანხმდებიან სხვაგვარად, მაგრამ არაუმეტეს სრულად 15 წლისა“). სწორედ ხსენებულ შეთანხმებაზე დაყრდნობით, მოპასუხე მხარე გამორიცხავს მოსარჩელის პოზიციას 2008 წლის 29 იანვარს გაფორმებული „სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან“ გამომდინარე კრედიტორების მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან მიმართებით.

23. ზემოაღნიშნული არგუმენტის ფარგლებში, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ წერილობითი მტკიცებულების ასლისათვის იურიდიული სანდოობის მინიჭება სასამართლოს შეფასებაზეა დამოკიდებული. ამ თვალსაზრისით, პალატა მოიშველიებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განმარტებას, რომლის თანახმადაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 135-ე მუხლის დანაწესი (წერილობითი მტკიცებულება, როგორც წესი, წარდგენილ უნდა იქნეს დედნის სახით. თუ წარდგენილია საბუთის ასლი, სასამართლოს, მხარეთა შუამდგომლობით ან თავისი ინიციატივით, შეუძლია მოითხოვოს დედნის წარდგენა. პირი შეიძლება განთავისუფლდეს დედნის წარდგენისაგან მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაამტკიცებს, რომ ასეთი საბუთის წარდგენა გარკვეული მიზეზით, რომელსაც სასამართლო საფუძვლიანად მიიჩნევს, შეუძლებელია. საბუთის ასლისათვის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მინიჭება დამოკიდებულია სასამართლოს შეხედულებაზე) გამორიცხავს მტკიცებულების გაყალბების საშიშროებას, ვინაიდან ტექნიკის განვითარებამ ამგვარი შესაძლებლობები გაამარტივა და იმპერატიულად ადგენს, რომ წერილობითი მტკიცებულება, როგორც წესი, დედნის სახით უნდა წარედგინოს. ამასთან, იგივე კანონი იძლევა იმის შესაძლებლობასაც, რომ სასამართლოს დასაბუთებული მოსაზრებით დოკუმენტის ასლსაც მტკიცებულებითი ძალა მიენიჭოს, რაც არ ნიშნავს იმას, რომ ესა თუ ის გარემოება ცალსახად დადგენილია და მტკიცებულებაში მითითებული ცნობები არ საჭიროებს შეფასებას. კანონის ეს დანაწესი იძლევა მხოლოდ იმის საშუალებას, რომ წერილობითი საბუთის ასლიც მტკიცებულებითი ძალის მქონედ იქნეს მიჩნეული. დოკუმენტის ასლისათვის ამგვარი სტატუსის მინიჭება დამოკიდებულია სასამართლოს შეხედულებაზე, რომელიც უეჭველად უნდა ემყარებოდეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მეორე ნაწილით გათვალისწინებული მტკიცებულების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას. კანონის ეს დანაწესი არ გულისხმობს მტკიცებულების შეფასებაზე უფლებამოსილი პირის მიერ მტკიცებულებათა ერთპიროვნულ, ინტუიციურ შეფასებას, არამედ მტკიცებულებათა ინდივიდუალურად და ერთობლიობაში განხილვას. ცალკეული მტკიცებულებების გამოკვლევისას მაქსიმალურად უნდა გამოირიცხოს ნებისმიერი საეჭვოობა და დიდი ალბათობით უნდა დადგინდეს მისი უტყუარობა (იხ. სუსგ №ას-1130-1258-08, 2 ივნისი, 2009 წელი).

24. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და მხარის (მოპასუხეთა) არგუმენტაცია არასაკმარისი იყო ზემოაღნიშნული შეთანხმების ნამდვილობის დასადასტურებლად და მოპასუხე მხარემ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით დადგენილი სტანდარტით ვერ უზრუნველყო დაესაბუთებინა წარმოდგენილი შეთანხმების ნამდვილობა. პალატა განმარტავს, რომ მხარე, რომელიც მტკიცებულებად იყენებს რაიმე დოკუმენტს, უნდა დაამტკიცოს ამ დოკუმენტის და მასში დაფიქსირებული ფაქტების ნამდვილობა, თუ აღნიშნული გახდება სადავო. იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელე სადავოდ ხდიდა მოპასუხის მიერ წარმოდგენილი საბუთის ასლის ნამდვილობას და შესაბამისად მის შინაარსს, ხოლო მოპასუხემ ვერც დედანი დოკუმენტი წარმოადგინა და ვერც დედანი საბუთის წარდგენის შეუძლებლობის საპატიო მიზეზებზე მიუთითა, კონკრეტულ სადავო მტკიცებულებაზე დაყრდნობით, სასამართლო ვერ მიიღებდა გადაწყვეტილებას ვალდებულების არსებობასთან მიმართებით. დედანი დოკუმენტის წარდგენის შეუძლებლობის საპატიო მიზეზად, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორების შედავებას მასზედ, რომ ისინი თანახმანი იყვნენ წარმოედგინათ დედანი დოკუმენტი, თუმცა მხარეს არ სურდა პროცესის გადადება; დოკუმენტი კი, ისრაელიდან უნდა გამოგზავნილიყო. ამ მიმართებით, საყურადღებოა ის გარემოება, რომ შეთანხმების ასლის წარმომდგენ მხარეს (მოპასუხეს), მის ნამდვილობაზე პრეტენზიის გაცხადების შემდეგ, შეთანხმების დედანი არც სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში წარუდგენია, რომელიც ფაქტების დამდგენ სასამართლოსაც წარმოადგენს და შეუძლია ახლებურად დაადგინოს ფაქტები, ასევე არ გაიზიაროს ქვედა ინსტანციის მიერ მტკიცებულებათა გამოკვლევისა და შეფასების შედეგები. ნიშანდობლივია ისიც, რომ კასატორების განმარტებითვე, მსესხებელი და გამსესხებლები არიან მჭიდრო ნათესაური კავშირის მქონე პირები - მამა და შვილები, რომლებიც წინამდებარე საქმეზე, უფლებამონაცვლის დადგენამდე (25.01.2023 წ.), ერთ მხარეს - მოპასუხეებს წარმოადგენდნენ და მათთვის შეთანხმების დედნის წარმოდგენა დიდ სირთულესთან არ უნდა ყოფილიყო დაკავშირებული. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ საქმეში არც სხვა სათანადო მტკიცებულებები იყო წარმოდგენილი, რომელთა ერთობლივი განხილვის პირობებში სასამართლოს შეექმნებოდა რწმენა 2010 წლის 30 დეკემბრის შეთანხმების ნამდვილობასთან მიმართებით. ამდენად, 2010 წლის 30 დეკემბრის მხარეთა შეთანხმება (ასლი), რომლითაც ცვლილება შევიდა 2008 წლის 29 იანვარს გაფორმებული „სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში“ და სესხის თანხის დაბრუნებისათვის განისაზღვრა ახალი - არაუმეტეს 15 წლიანი ვადა, საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მართებულად დადგა ეჭვის ქვეშ, რაც გამორიცხავდა კონკრეტულ დოკუმენტზე დაყრდნობით, ხანდაზმულობის ვადის შეფასებას.

25. ასეც რომ არ იყოს, სადავო შეთანხმებაზე დაყრდნობით, ხანდაზმულობის ვადის შეფასების შესაძლებლობას გამორიცხავდა ის გარემოებაც, რომ 2010 წლის 30 დეკემბრის დამატებითი შეთანხმება, რომლითაც მხარეებს სურდათ 2008 წლის 29 იანვარს გაფორმებული „სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით“ განსაზღვრული სესხის დაბრუნების ვადა გაეგრძელებინათ „მსესხებლის“ მიერ ქონების გაყიდვიდან არაუგვიანეს 15 წლამდე, ფორმადაუცველობის გამო, სამართლებრივად ბათილ გარიგებად მიიჩნევა, რამეთუ ამგვარი არსებითი პირობის შეცვლა მოითხოვს იმავე ფორმას, როგორი ფორმითაც ძირითადი ხელშეკრულებაა დადებული, კონკრეტულ შემთხვევაში კი, - საჯარო რეესტრში დამოწმებასა და რეგისტრაციას, რაც განსახილველ შემთხვევაში, არ განხორციელებულა.

26. ზემოაღნიშნული დასკვნის საწინააღმდეგოდ, საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორების მითითებას მასზედ, რომ კანონი არ ადგენს სესხის ვადის გაგრძელების შეთანხმებისთვის სპეციალურ ფორმას და არც მისი საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია არის კანონით მოთხოვნილი, რამეთუ რთული წერილობითი ფორმით დადებული გარიგების პირობები ამავე ფორმით რომ უნდა შეიცვალოს, აღნიშნული სსკ-ის 328.1 მუხლის (თუ კანონით ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის დადგენილია განსაზღვრული ფორმა ან მხარეებმა ხელშეკრულებისათვის გაითვალისწინეს ასეთი ფორმა, მაშინ ხელშეკრულება ძალაში შედის მხოლოდ ამ ფორმის შესახებ მოთხოვნის შესრულების შემდეგ) შინაარსიდანაც გამომდინარეობს. ფორმის დაცვას ექვემდებარება არა მარტო ძირითადი გარიგება, არამედ დამატებითი შეთანხმებები და შემდგომი ცვლილებები, მით უფრო ისეთი ცვლილებები, რომელიც უკავშირდება ვალდებულების შინაარსს. აღნიშნულის შესაბამისად, თუ მხარეებს წერილობით ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანა სურდათ, ამაზე უნდა შეთანხმებულიყვნენ იმავე ფორმით, რა ფორმითაც ძირითადი ხელშეკრულება იყო გაფორმებული.

27. განსახილველ შემთხვევაში, რადგანაც მხარეებმა გარიგების ნამდვილობა ფორმას (საჯარო რეესტრში დამოწმებასა და რეგისტრაციას) დაუკავშირეს, ხოლო, 2010 წლის 30 დეკემბრის დამატებითი შეთანხმება არც დამოწმებულია და არც საჯარო რეესტრშია რეგისტრირებული, ეს უკანასკნელი ვერ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 328.1 მუხლის (თუ კანონით ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის დადგენილია განსაზღვრული ფორმა ან მხარეებმა ხელშეკრულებისათვის გაითვალისწინეს ასეთი ფორმა, მაშინ ხელშეკრულება ძალაში შედის მხოლოდ ამ ფორმის შესახებ მოთხოვნის შესრულების შემდეგ) მოთხოვნებს. აღნიშნული კი, დამატებითი შეთანხმების ბათილობის სამართლებრივი საფუძველია, რამეთუ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 59.1 მუხლიდან (ბათილია კანონით ან ხელშეკრულებით გათვალისწინებული აუცილებელი ფორმის დაუცველად დადებული გარიგება, ასევე, ნებართვის გარეშე დადებული გარიგება, თუ ამ გარიგებისთვის საჭიროა ნებართვა) გამომდინარე, ხელშეკრულების ნამდვილობა დამოკიდებულია იმაზე, დაიცვეს თუ არა მხარეებმა გათვალისწინებული ფორმა. კანონის ეს ნორმა იმპერატიულია და მხარეებს მისი შეცვლა არ შეუძლიათ.

28. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის საფუძველი ვერ გახდება კასატორის ვერც ის პრეტენზია, რომ არც კანონით არის განსაზღვრული და არც საქმის გარემოებებიდან გამომდინარეობს სესხის დაბრუნების ვადის ცვლილების შესახებ იმ პირის ინფორმირების ვალდებულება, რომელმაც უკანონოდ მიიღო საკუთრებაში ქონება (ვრცლად იხ. ამ განჩინების 8.2. აბზაცი). დასახელებული არგუმენტის საწინააღმდეგოდ, საკასაციო პალატა პირველ რიგში მიუთითებს, რომ უზრუნველყოფილი მოთხოვნა და იპოთეკა ისეა ერთმანეთზე გადაჯაჭვული, რომ მოთხოვნის წარმოშობა და განხორციელებადობა გავლენას ახდენს ასევე, იპოთეკის წარმოშობასა და განხორციელებაზეც. ამ ურთიერთგადაჯაჭვულობაზე აპელირების უფლება აქვს ასევე, არამოვალე მესაკუთრესაც. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 291-ე მუხლის პირველი ნაწილი (თუ უძრავი ნივთის მესაკუთრე იმავდროულად არ არის იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის პირადი მოვალე, მას მაინც შეუძლია იპოთეკარს წაუყენოს ის შესაგებელი, რომლის უფლებაც მხოლოდ პირად მოვალეს აქვს, მათ შორის, შესაგებლები ფულად ვალდებულებათა გაქვითვისა და მოთხოვნის გასაჩივრების გამო) ანიჭებს მას უფლებას, პირადი მოვალის კუთვნილი შესაგებლის წაყენების გზით დაიცვას თავი კრედიტორის მხრიდან ნივთის რეალიზაციის მოთხოვნისაგან (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი 2, სანივთო (ქონებრივი) სამართალი, თბილისი, 2018, გვ. 510-511). რეალიზაციის მოთხოვნის ერთ-ერთი ობიექტური წინაპირობა კი, უზრუნველყოფილი მოთხოვნის ვადამოსულობაა (იქვე, გვ. 565). ამასთან, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 292-ე მუხლი (უძრავი ნივთის მესაკუთრე უფლებამოსილია დააკმაყოფილოს კრედიტორი, როცა მოთხოვნის შესრულების ვადა უკვე დადგა, ან როცა პირადი მოვალე უფლებამოსილია შეასრულოს შესაბამისი მოქმედება; თუ მესაკუთრე არ არის პირადი მოვალე, მოთხოვნა გადადის მასზე მაშინ, როცა მესაკუთრე კრედიტორს დააკმაყოფილებს) აწესრიგებს შემთხვევას, როდესაც მესაკუთრე აკმაყოფილებს კრედიტორს. ის არ არის ვალდებული, დაელოდოს თავისი უძრავი ქონების რეალიზაციას, არამედ შეუძლია, სხვა ქონებიდან თავისი ნებით დააკმაყოფილოს კრედიტორი და, შესაბამისად, გამოიხსნას იპოთეკით დატვირთული ნივთი. მუხლის მიზანია, დამატებითი დაცვითი მექანიზმი მიანიჭოს მესაკუთრეს იპოთეკის საგანზე საკუთრების დაკარგვის თავიდან ასაცილებლად. დასახელებული მუხლის პირველ ნაწილში განმტკიცებული მესაკუთრის უფლება, დააკმაყოფილოს კრედიტორი, არის სპეციალური დანაწესი, რომელიც 371-ე მუხლის ზოგადი წესის მოდიფიცირებას ახდენს. მესაკუთრის ამ უფლებას შეესაბამება, ერთი მხრივ, კრედიტორის ვალდებულება, მიიღოს შესრულება მოვალის ნაცვლად მესაკუთრისაგან და მეორე მხრივ, მოვალის ვალდებულება, ითმინოს მესაკუთრის ეს ქმედება (იქვე. გვ. 517-518). რამდენადაც, იპოთეკის აქცესორული ბუნებიდან გამომდინარე, იპოთეკარისთვის იპოთეკის რეალიზაციის მოთხოვნის უფლების მინიჭებას იწვევს მოთხოვნის ვადამოსულობა, მესაკუთრისათვის იპოთეკარის რეალიზაციის მოთხოვნის უფლება არ უნდა იყოს მოულოდნელი (იქვე. გვ. 515). შესაბამისად, მესაკუთრის თამაშგარე მდგომარეობაში დატოვება, თანაც ისე, რომ არაფერი შეატყობინონ ძირითად მოთხოვნასთან დაკავშირებული არსებითი ცვლილების - უზრუნველყოფილი მოთხოვნის შესრულების ვადის ცვლილების თაობაზე, არ გამომდინარეობს კანონიდან, რის გამოც საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მითითებას მასზედ, რომ უძრავი ქონების მესაკუთრეს (არაპირად მოვალეს) უნდა ეცნობოს ძირითად მოთხოვნასთან დაკავშირებული ყველა იმ არსებითი ცვლილების შესახებ, რომელიც გავლენას ახდენს უზრუნველყოფილი მოთხოვნის შესრულებაზე (ამ ნაწილში სააპელაციო პალატის მსჯელობა ვრცლად იხ. ამ განჩინების 5.14 აბზაცი).

29. რაც შეეხება კასატორების მითითებას ქონების უკანონო გასხვისებასთან მიმართებით, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ვიდრე საქართველოს სასამართლოებში მიმდინარეობდა სამართალწარმოება მ.ზ.ნ–აის საკუთრებაში იპოთეკის საგნის დაბრუნებასთან დაკავშირებით, სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოადგენდა თ.ქ–ვა. იპოთეკით დატვირთულ ქონებაზე თ.ქ–ვას მიერ მოპოვებულ საკუთრების უფლების დამდგენი დოკუმენტის იურიდიული ძალმოსილება კი, დადასტურებულია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2013 წლის 1 ივლისის გადაწყვეტილებით.

30. საკასაციო პალატა კასატორის ვერც მომდევნო არგუმენტს გაიზიარებს მასზედ, რომ მოთხოვნა არ უნდა ჩათვლილიყო წარმოშობილად და შესაბამისად, არ უნდა მიჩნეულიყო ხანდაზმულად, რამეთუ კრედიტორზეა დამოკიდებული თუ როდის მოითხოვს ვალდებულების შესრულებას. აღნიშნულ არგუმენტთან დაკავშირებით საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ იპოთეკა არის აქცესორული ხასიათის სანივთო რეალიზაციის უფლება და უზრუნველყოფილი კრედიტორის დაკმაყოფილება იპოთეკიდან ხდება იპოთეკით დატვირთული საგნის რეალიზაციით (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი 2, სანივთო (ქონებრივი სამართალი), თბილისი, 2018, გვ. 465-466). მოთხოვნის ხანდაზმულობა გამორიცხავს მოთხოვნის იძულებით განხორციელებას. შესაბამისად, მესაკუთრეს უფლება აქვს, მიუთითოს უზრუნველყოფილი მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე და ამ საფუძვლით წინ აღუდგეს იპოთეკის საგნის რეალიზაციას (იქვე. გვ. 513). ისეთ შემთხვევას, როდესაც კრედიტორი უფლებამოსილია ნებისმიერ დროს მოითხოვოს ვალდებულების შესრულება, ხოლო მოვალე ვალდებულია, კრედიტორის მოთხოვნისთანავე შეასრულოს ვალდებულება, ითვალისწინებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 365-ე მუხლი (თუ ვალდებულების შესრულებისათვის არ არის განსაზღვრული დრო და იგი სხვა გარემოებებიდანაც არ ირკვევა, მაშინ კრედიტორს ნებისმიერ დროს შეუძლია მოითხოვოს მისი შესრულება, ხოლო მოვალეს შეუძლია იგი დაუყოვნებლივ შეასრულოს), თუმცა, ნორმა სუბსიდიურ რეგულაციას შეიცავს, ვინაიდან იგი ისეთ სამართალურთიერთობას აწესრიგებს, როდესაც ვალდებულების შესრულების დრო განსაზღვრული არ არის და მისი შესრულების დრო არც სხვა გარემოებებიდან ირკვევა. ვალდებულების შესრულების დროის განსაზღვრის წყაროებია: კანონი, ხელშეკრულება, ასევე სხვა ისეთი გარემოება, საიდანაც ვალდებულების შესრულების დრო ირკვევა. სახელშეკრულებო იქნება ვადა, თუ კანონისმიერი, იგი მკაფიოდ უნდა იყოს განსაზღვრული (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი 3, ვალდებულებითი სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2019 გვ. 390).

31. მოცემულ შემთხვევაში, წინამდებარე განჩინებით საკასაციო პალატამ უკვე იმსჯელა და გაიზიარა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს შეფასება მასზედ, რომ მტკიცებულებითი მნიშვნელობა უნდა მინიჭებოდა არა 2010 წლის 30 დეკემბრის მხარეთა შეთანხმებას (ასლს), რომლითაც ცვლილება შევიდა 2008 წლის 29 იანვარს გაფორმებული „სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებაში“ და სესხის თანხის დაბრუნებისათვის განისაზღვრა ახალი - არაუმეტეს 15 წლიანი ვადა, არამედ 2008 წლის 29 იანვარს გაფორმებულ „სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებას“, რომლითაც ორმხრივი გარიგების საფუძველზე, მხარეებმა სესხის დაბრუნების ვადა ერთმნიშვნელოვნად, მკაფიოდ და არაორაზროვნად დაუკავშირეს ქონების გასხვისებას (სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით სესხის დაბრუნების ვადად განისაზღვრა მესაკუთრე ნ.მ.ზ–ის მიერ პირველადი იპოთეკის საგნის (ს/კ ........) გაყიდვის დრო), რომლის დადგომაც კრედიტორს ვალდებულების შესრულების მოთხოვნას წარმოუშობდა. შესაბამისად, საკასაციო პალატა უარყოფს კასატორის პრეტენზიას და იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს მოსაზრებას მასზედ, რომ განსახილველ სამართალურთიერთობაზე, სსკ-ს 365-ე მუხლის დანაწესის მოხმობა გაუმართლებელი იყო.

32. ამდენად, საქმის სრული, ობიექტური და სამართლიანი გამოკვლევის შედეგად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლომ საქმის არსი საფუძვლიანად შეისწავლა, სწორად დაადგინა დავის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები და 2008 წლის 29 იანვრის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოშობილი მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადის ათვლა მართებულად დაუკავშირა მარეგისტრირებელ ორგანოში სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების აღდგენის თარიღს - 2013 წლის 8 ნოემბერს, რა დროსაც იპოთეკის საგანი უკვე გასხვისებული იყო და შესაბამისად, სახელშეკრულებო დანაწესის საფუძველზე გამსესხებლებს წარმოშობილი ჰქონდათ სესხის თანხის დაბრუნების მოთხოვნის 3 წლიანი ვადა.

33. აქვე, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებას იპოთეკის, როგორც აქცესორული უფლებიდან გამომდინარე ძირითადი მოთხოვნის იურიდიული ბედის გაზიარების საკითხშიც და აღნიშნავს, რომ სსკ-ის 286-ე მუხლი, იპოთეკის ინსტიტუტის ლეგალურ დეფინიციას ადგენს, რომლის თანახმადაც, იპოთეკა აქცესორული ხასიათის სანივთო რეალიზაციის უფლებაა და მისი დადგენისათვის აუცილებელია უზრუნველყოფილი მოთხოვნის არსებობა, რომელიც ე.წ წამყვანი მოთხოვნაა და რომლის განუყოფელი ნაწილია იპოთეკა. იპოთეკა, როგორც მოთხოვნის უზრუნველყოფის სანივთოსამართლებრივი საშუალება, არსებითადაა დაკავშირებული უზრუნველყოფილ მოთხოვნასთან, რაც მის აქცესორულობაზე მიუთითებს, შესაბამისად, იპოთეკის ნამდვილობისათვის სავალდებულოა, არსებობდეს მოთხოვნა (სსკ-ის 153-ე მუხლი) (იხ.,სუსგ №ას-1345-2018, 15 მარტი, 2019 წელი).

34. მოცემულ შემთხვევაში, რამდენადაც უდავოა, რომ გამსესხებლებს მსესხებლისაგან სესხის დაბრუნების მოთხოვნა არათუ მისი წარმოშობიდან 3 წლიან ვადაში, არამედ ამ დრომდე არ წარუდგენიათ, 2008 წლის 29 იანვარს გაფორმებულ „სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებიდან“ გამომდინარე კრედიტორების მოთხოვნის უფლება ხანდაზმული, ხოლო, ქონების შესაბამისი ვალდებულებისაგან გათავისუფლების თაობაზე წარმოდგენილი მოთხოვნა საფუძვლიანი იყო.

35. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03).

36. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ გამოიკვლია და შეაფასა საქმისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ყველა გარემოება და დადგენილ ფაქტებს მართებული იურიდიული კვალიფიკაცია მისცა, ხოლო კასატორებს არ წარუდგენიათ არც ერთი არგუმენტი და დასაბუთებული შედავება, თუ რა საფუძვლით უნდა იქნეს არსებითად განსახილველად დასაშვებად ცნობილი წარმოდგენილი საკასაციო განაცხადი.

37. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

38. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და მის დამატებით ოქმთან/ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.

39. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

40. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

41. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

42. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. შესაბამისად, შპს „ნ.მ.ე.ჰ–სა“ და მ.ზ.ნ–აის უნდა დაუბრუნდეთ საკასაციო საჩივარზე ნ.ე.რ–ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ნ.მ.ე.ჰ–ისა“ და მ.ზ.ნ–აის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. შპს „ნ.მ.ე.ჰ–სა“ (51-.... ისრაელი) და მ.ზ.ნ–აის (......) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ნ.ე.რ–ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 8000 ლარის (საგადახდო დავალება N19495770967, გადახდის თარიღი 24.11.2023) 70% – 5600 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

ლევან მიქაბერიძე