საქმე №ას-372-2024 3 ოქტომბერი, 2024 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

ამირან ძაბუნიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი,

თეა ძიმისტარაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს.კ.ა–ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – დ.ხ–ძე (მოსარჩელე)

თავდაპირველი მოპასუხე - ო.გ–ძე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 16 იანვრის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. დ.ხ–ძემ (შემდეგში „მოსარჩელე“, „მოწინააღმდეგე მხარე“) სარჩელი აღძრა თბილისის საქალაქო სასამართლოში სს "ს.კ.ა–ასა“ (შემდეგში „მოპასუხე“, „კასატორი“) და ო.გ–ძის მიმართ, რომლითაც მოითხოვა ზიანის სახით 63 000 აშშ დოლარის დაკისრება.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. 2018 წლის 17 იანვარს, შპს „ს.კ.მ–სა“ (შემდეგში პრინციპალი) და სს "ს.კ.ა–ას“ შორის დაიდო „საბანკო გარანტიების შესახებ“ გენერალური ხელშეკრულება, რომელიც უზრუნველყოფილი იყო შვიდი იპოთეკის ხელშეკრულებით, მათ შორის, მოსარჩელესთან 2018 წლის 16 თებერვალს დადებული იპოთეკის ხელშეკრულებითაც.

2.2. გენერალური ხელშეკრულების თანახმად, საბანკო გარანტიის თანხა არ უნდა ყოფილიყო 95 000 ლარზე მეტი. მიუხედავად აღნიშნულისა, მოპასუხემ დამატებით გასცა საბანკო გარანტიები პრინციპალზე, ჯამურად 900 000 ლარის ფარგლებში, რის შესახებაც მოსარჩელისათვის ცნობილი არ იყო.

2.3. 2019 წლის 11 ნოემბერს მოსარჩელეს გარანტის წერილით ეცნობა დავალიანების, 475 755,98 ლარის, გადახდის თაობაზე. 2022 წლის 9 ივნისს, ნოტარიუს ო.გ–ძის მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე, იძულებით აუქციონზე 87 450 ლარად გაიყიდა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული და მოპასუხის სასარგებლოდ იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონება, რითაც მოსარჩელეს მიადგა მნიშვნელოვანი ზიანი.

2.4. მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება შეფასებული იყო 63 000 აშშ დოლარად.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს. სს „ს.კ.ა–ა“ განმარტა, რომ მოსარჩელესთან იპოთეკის ხელშეკრულების დადების დროს, საბანკო გარანტიის თანხობრივი ლიმიტი შეადგინა 400 000 ლარს. სწორედ გაზრდილი ლიმიტის ფარგლებში დაიდო დამატებითი იპოთეკის ხელშეკრულება მოსარჩელესთან და დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში.

3.2. ვინაიდან პრინციპალის მიერ არ შესრულდა ნაკისრი ვალდებულება, იპოთეკის ხელშეკრულების 5.1 პუნქტის საფუძველზე, ნოტარიუსმა გასცა სააღსრულებო ფურცელი. მოპასუხის განმარტებით, გარანტის მიერ 155 343,46 ლარი პრინციპალმა მიიღო ნებაყოფლობით. მოპასუხეს ქონების საბაზრო ღირებულება სადავოდ არ გაუხდია.

3.3. ო.გ–ძე განმარტა, რომ მის მიერ სააღსრულებო ფურცელი გაიცა კანონით დადგენილი წესის დაცვით მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულებების საფუძველზე.

4. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 20 თებერვლის გადაწყვეტილებით, სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა.

4.2. მოპასუხე სს „ს.კ.ა–ას“ მოსარჩელე დ.ხ–ძის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების სახით დაეკისრა 63 000 აშშ დოლარის გადახდის ვალდებულება, მასვე დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის (სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ დამატებით 2700 ლარი), იურიდიული მომსახურებისთვის გაწეული ხარჯის, 3 000 ლარისა და შეფასების ანგარიშის მოსამზადებელი ხარჯის, 400 ლარის, გადახდის ვალდებულება. ამავე გადაწყვეტილებით, დ.ხ–ძის სარჩელი ო.გ–ძის მიმართ არ დაკმაყოფილდა.

4.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 20 თებერვლის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს.კ.ა–ამ“.

5. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძველი:

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 16 იანვრის განჩინებით, სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

5.2. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ 2018 წლის 16 თებერვლის იპოთეკის ხელშეკრულებით მხარეებმა განსაზღვრეს მოთხოვნის უზრუნველყოფის ფარგლები, რაც არ აღემატებოდა 95 000 ლარს ან მისი უცხოური ვალუტის ეკვივალენტს . აგრეთვე, პალატამ დაადგინა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებით არ დასტურდებოდა იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის ფარგლების გაზრდის თაობაზე მხარეთა შეთანხმება. პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტის ის მოსაზრებაც, რომ იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმების დღეს, მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო საბანკო გარანტიით გათვალისწინებული ლიმიტის გაზრდის თაობაზე.

5.3. დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ 16.02.2018 წლის იპოთეკის ხელშეკრულებით უზრუნველყოფილი იყო მხოლოდ 17.01.2018 წლის გენერალური საბანკო გარანტიების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულება 95 000 ლარის ფარგლებში. პალატის მოსაზრებით, იპოთეკური ვალდებულებაც მოქმედებდა სწორედ ამ ლიმიტის ფარგლებში მის სრულ დაფარვამდე. შედეგად, ვინაიდან 2022 წლის 9 ივნისამდე გარანტის მიერ მიღებული 155 343.46 ლარი ნებაყოფლობით გადაიხადა პრინციპალმა 17.01.2018 წლის ხელშეკრულებით განსაზღვრული ლიმიტის ფარგლებში, დავალიანების - 95 000 ლარის სრულად გასტუმრებით, შეწყდა მოსარჩელის ქონებით უზრუნველყოფილი სანივთოსამართლებრივი ვალდებულება.

5.4. სააპელაციო პალატამ დასძინა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა აუქციონზე მისი ქონების არამართლზომიერი რეალიზაციის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მართებულად დაკმაყოფილდა, ვინაიდან საქმეზე არსებობდა სახელშეკრულებო ზიანის ანაზღაურების მაკვალიფიცირებელი ყველა ელემენტი. სახელდობრ, პალატის აზრით, მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება გამოიხატა იპოთეკით დატვირთული მოსარჩელის კუთვნილი უძრავი ქონების არამართლზომიერი გასხვისებით, რადგან გასხვისების მომენტში, შეწყვეტილი იყო მოსარჩელის ქონებით უზრუნველყოფილი სანივთოსამართლებრივი ვალდებულება. მოპასუხის ბრალეული ქმედება კი, მოსარჩელესთან 2018 წლის 16 თებერვალს იპოთეკის ხელშეკრულების დადების ეტაპზე მისი სათანადო ინფორმირების ვალდებულების დარღვევაში და იმ ქონების რეალიზაციის მოთხოვნაში გამოვლინდა, რომელიც არ წარმოადგენდა კრედიტორის გაზრდილი მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებას. რაც შეეხება მიზეზობრივ კავშირს, პალატის მითითებით, რომ არა მოპასუხის ბრალეული ქმედება, მოსარჩელე არ დაკარგავდა კუთვნილ ქონებას. 5.5. სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს ის სამართლებრივი შეფასებაც, რომლის თანახმადაც, ზიანის ოდენობად უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულება (63 000 აშშ დოლარი) უნდა განსაზღვრულიყო.

5.6. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა სს „ს.კ.ა–ამ“, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით – სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

6. კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

6.1. კასატორის მტკიცებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად შეაფასა მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, ვინაიდან, მოსარჩელე იპოთეკის ხელშეკრულებაზე ხელმოწერით დაეთანხმა, რომ მის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება უზრუნველყოფდა, როგორც გენერალური ხელშეკრულებით, ასევე – მის საფუძველზე გაფორმებული შეთანხმებებით ნაკისრ ვალდებულებებს.

6.2. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად ცნობილ შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებას: მოსარჩელე არ იყო ინფორმირებული საბანკო გარანტიის გენერალურ ხელშეკრულებაში შესული ცვლილებების შესახებ, რადგანაც პირველი ინსტანციის სასამართლოში მანვე დაადასტურა, რომ იცოდა მასთან იპოთეკის ხელშეკრულების გაფორმებამდე უკვე რეგისტრირებული იყო სამი იპოთეკის ხელშეკრულება. კასატორი ასევე აცხადებს, რომ მოსარჩელესთან იპოთეკის ხელშეკრულების დადებაც სწორედ ლიმიტის გაზრდამ განაპირობა, რაც მხარისათვის ცნობილი იყო. იმავე გარემოებას ცხადყოფს ის ფაქტიც, რომ მოსარჩელესთან ხელშეკრულება გაფორმდა ლიმიტის 400 000 ლარამდე გაზრდის შემდგომ.

6.3. კასატორი აცხადებს, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ გაზიარებული იქნება იპოთეკით უზრუნველყოფილი ვალდებულების შეწყვეტის შესახებ პალატის მსჯელობა, ეს დასკვნა მაინც უმართებულოა, ვინაიდან, როდესაც მოვალის დავალიანების ოდენობა შეადგენდა 417 256,20 ლარს, ხოლო ქონების რეალიზაციამდე მოვალის მიერ ნებაყოფლობით გადახდილ იქნა მხოლოდ 153 343,46 ლარი, ნიშნავს, რომ დარჩენილი დავალიანება კვლავ ვადამოსული იყო, ამიტომ, კასატორის აზრით, საფუძველს მოკლებულია სააპელაციო პალატის ის დასკვნა, თითქოს გადახდილი თანხის სანაცვლოდ ხელშეკრულებით განსაზღვრული ლიმიტის, 95 000 ლარის, ფარგლებში, მოსარჩელის სანივთოსამართლებრივი ვალდებულება შეწყდა. კასატორი მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ეს დასკვნა ეწინააღმდეგება სამართალში მოქმედ განსაზღვრულობის პრინციპს. კასატორი დასძენს, რომ სააპელაციო პალატამ ვერ დაასაბუთა, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლით უნდა ჩათვლილიყო მოვალის მიერ სრული დავალიანების მხოლოდ ნაწილის გადახდა, უპირველესად, მოსარჩელის იპოთეკით გათვალისწინებული ლიმიტის „გასტუმრებად“. ამასთან, კასატორი ამტკიცებს, რომ ქვემდგომმა ინსტანციის სასამართლოებმა არ გაიზიარეს მოპასუხის ზეპირსიტყვიერი განმარტებები მიღებული თანხის ოდენობასთან დაკავშირებით, რაც მოგვიანებით, დადასტურდა აღმასრულებლის მიერ გაცემული წერილითაც, კერძოდ, განიმარტა, რომ დ.ხ–ძის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონების რეალიზაციამდე, გაყიდული იყო მხოლოდ ერთი უძრავი ქონება (12 500 ლარად), შესაბამისად, დანარჩენი ხუთი უზრუნველყოფის საგანი მოსარჩელის ქონების რეალიზაციის დროისთვის არ იყო გასხვისებული, ამიტომ, ბუნდოვანია, რატომ უნდა მიეჩნია მოპასუხეს უძრავი ქონების რეალიზაციამდე, მიღებული თანხებით დ.ხ–ძის ვალდებულება შესრულებულად და რატომ არ უნდა გაეყიდა იპოთეკის საგანი.

6.4. კასატორის განმარტებით, ბუნდოვანია გარანტის მართლსაწინააღმდეგო და ბრალეული ქმედების ანალიზთან დაკავშირებული სააპელაციო პალატის მსჯელობა. კასატორი მიიჩნევს, რომ მოსარჩელემ საწყისი 95 000 ლარის ნაწილში (მანვე განაცხადა თანხმობა შემდგომ ცვლილებებზე) ვალდებულების აღების თაობაზე თანხმობა განაცხადა, შესაბამისად, გაუგებარია რით გამოიხატა გარანტის მიერ პრინციპალის მოტყუება.

6.5. კასატორთა მტკიცებით, ორივე ინსტანციის სასამართლომ გვერდი აუარა მოსარჩელის მიერ 95 000 ლარის ნაწილში ვალდებულების აღიარების კომპონენტს, რაც პროცესუალური თვალსაზრისით, საქმის გადაწყვეტის მნიშვნელოვანი წინაპირობა იყო. კასატორი აცხადებს, რომ სასამართლოები გასცდნენ მოთხოვნის ფარგლებს, რადგან მოსარჩელე არ ითხოვდა გარიგების ბათილობას, ამიტომ მოსარჩელის ნებელობის საკითხის გამოკვლეულია ისე, რომ მხარე ამას არც კი უთითებდა.

6.6. კასატორის აზრით, გასაჩივრებული განჩინება ეწინააღმდეგება უზენაესი სასამართლოს მიერ Nას-401-2019 საქმეზე მიღებულ გადაწყვეტილებას, სადაც სასამართლომ ძირითადი მოვალის მიერ კრედიტის დაბრუნების მიზნით გადახდების მიუხედავად, თავდების პასუხისმგებლობა არ შეამცირა.

6.7. კასატორი უთითებს, რომ გასაჩივრებული განჩინებით არასწორად დადგინდა, თითქოს მოპასუხეს ზიანის ოდენობა სადავოდ არ გაუხდია. მისივე მტკიცებით, მოპასუხემ ზიანის არსებობის ფაქტი სადავოდ გახადა, ამიტომ შესაგებლის მე-11 ფაქტობრივ გარემოებაზე თანხმობა ეხებოდა მხოლოდ შემფასებლის მიერ უძრავი ქონების ღირებულების ოდენობას და არა თანხმობას ზიანის ოდენობაზე.

6.8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2024 წლის 5 აპრილის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

7. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ნ/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

10. სააპელაციო სასამართლოს საქმე არ განუხილავს მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით და ვერც კასატორმა ვერ მიუთითა რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე. სააპელაციო სასამართლომ საპროცესო ნორმების დარღვევის გარეშე დაადგინა მოცემული დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები და იურიდიულად სწორად შეაფასა ისინი, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი სამართლებრივი დასკვნები მართებულია.

11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება - დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება), რის გამოც საქმეზე დადგენილად მიიჩნევა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

- 2018 წლის 17 იანვარს, გარანტსა და პრინციპალს შორის დაიდო საბანკო გარანტიების შესახებ გენერალური ხელშეკრულება. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2018 წლის 17 იანვრიდან 2019 წლის 31 დეკემბრის ჩათვლით (ხელშეკრულების 5.1. პუნქტი). ხელშეკრულების 1.2.1. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების მოქმედების ნებისმიერ თარიღში „გარანტის“ მიერ გაცემული მოქმედი საბანკო გარანტიის თანხა, მიუხედავად ვალუტისა, არ უნდა აღემატებოდეს 95 000 ლარს ან მის ეკვივალენტს უცხოური ვალუტით. ხელშეკრულების 1.2.9. პუნქტის მიხედვით, ხელშეკრულების უზრუნველსაყოფად, იპოთეკის ხელშეკრულება დაიდო მესამე პირებთან;

- 2018 წლის 31 იანვრის შეთანხმებით ცვლილება შევიდა 2018 წლის 17 იანვრის საბანკო გარანტიების შესახებ გენერალურ ხელშეკრულებაში და ხელშეკრულების 1.2.1. ქვეპუნქტში მითითებული თანხობრივი ლიმიტი - 95 000 ლარი, გაიზარდა 155 000 ლარით და განისაზღვრა 250 000 ლარით;

- 2018 წლის 16 თებერვლის შეთანხმებით ცვლილება შევიდა 2018 წლის 17 იანვრის საბანკო გარანტიების შესახებ გენერალურ ხელშეკრულებაში და ხელშეკრულების 1.2.1. ქვეპუნქტში მითითებული თანხობრივი ლიმიტი - 250 000 ლარი, გაიზარდა 150 000 ლარით და განისაზღვრა 400 000 ლარით;

- 2018 წლის 16 თებერვალს, გარანტსა და მოსარჩელეს შორის დაიდო იპოთეკის ხელშეკრულება, რის შედეგადაც იპოთეკით დაიტვირთა .........., მე-4 სართულზე მდებარე მოსარჩელის საკუთრებაში რეგისტრირებული უძრავი ქონება, 54-ე ბინა, საკადასტრო კოდი: ........... იპოთეკის ხელშეკრულებით უზრუნველყოფილ იქნა პრინციპალის მიერ გარანტის მიმართ 2018 წლის 17 იანვრის საბანკო გარანტიების შესახებ გენერალური ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებების შესრულება. ხელშეკრულების 2.1. პუნქტის თანახმად, იპოთეკარი უფლებამოსილია, იპოთეკარსა და და პრინციპალს შორის დადებული საბანკო გარანტიების გაცემის შესახებ გენერალური ხელშეკრულებით და მის საფუძველზე დადებული ხელშეკრულებებით/შეთანხმებებით ნაკისრი ვალდებულებების პრინციპალის მიერ შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულებისას, სხვა კრედიტორებთან შედარებით, უპირველესად, დაიკმაყოფილოს თავისი მოთხოვნა მესაკუთრის საკუთრებაში არსებული და წინამდებარე ხელშეკრულების საფუძველზე იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების ხარჯზე. იპოთეკით უზრუნველყოფილი ვალდებულების წარმოშობის საფუძველია ძირითადი ხელშეკრულება - N GBG 00463, 17.01.2018წ. 2018 წლის 16 თებერვლის იპოთეკის ხელშეკრულება დაიდო ნოტარიუს ო.გ–ძის მონაწილეობით და დამოწმდა მის მიერ;

- 2018 წლის 28 ივნისის შეთანხმებით ცვლილება შევიდა 2018 წლის 17 იანვრის საბანკო გარანტიების შესახებ გენერალურ ხელშეკრულებაში და ხელშეკრულების 1.2.1. ქვეპუნქტში მითითებული თანხობრივი ლიმიტი განისაზღვრა 900 000 ლარით;

- 2018 წლის 25 აპრილის, 22 მაისის, 28 ივნისის შეთანხმებების საფუძველზე, 2018 წლის 17 იანვრის საბანკო გარანტიების გაცემის შესახებ გენერალურ ხელშეკრულებაში გაზრდილი თანხობრივი ლიმიტის უზრუნველსაყოფად, მხარეები შეთანხმდნენ დამატებითი უზრუნველყოფის საშუალებების გამოყენებაზე;

- პრინციპალის მიერ ბენეფიციარების წინაშე ნაკისრი ვალდებულებების შეუსრულებლობის გამო, გარანტორის მიერ 2018 წლის 17 იანვრის საბანკო გარანტიების შესახებ გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე ჯამურად გადახდილია 417 256.20 ლარი;

- 2019 წლის 11 ნოემბრის წერილით მოსარჩელეს ეცნობა, რომ პრინციპალის მიმართ წარმოიშვა რეგრესული მოთხოვნა, სულ 475 775 98 ლარი. მოსარჩელეს განესაზღვრა 10 დღე დავალიანების დასაფარად, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მის მიმართ დაიწყებოდა სააღსრულებო წარმოება;

- ნოტარიუსის მიერ 2021 წლის 2 აპრილს გაიცა მოპასუხის/გარანტის სასარგებლოდ სააღსრულებო ფურცელი, რომლის თანახმად, მოვალეს/პრინციპალს დაეკისრა კრედიტორის სასარგებლოდ 300 120 ლარის გადახდა. სააღსრულებო ფურცლის თანახმად, დავალიანება უნდა ამოღებულიყო იპოთეკის საგნების, მათ შორის, მოსარჩელის საკუთრებაში რეგისტრირებული და კრედიტორის სასარგებლოდ იპოთეკით დატვირთული ქონების რეალიზაციის გზით;

მოსარჩელის საკუთრებაში რეგისტრირებული უძრავი ქონება (მისამართი: თბილისი, .........., საკადასტრო კოდი: .......) გაიყიდა აუქციონზე 87450 ლარად. 2022 წლის 24 ივნისს, აღნიშნულ უძრავ ქონებაზე საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა ი.მ–ის საკუთრების უფლება;

- მოსარჩელის საკუთრებაში რეგისტრირებული უძრავი ქონების (მისამართი: თბილისი, .........., საკადასტრო კოდი: ..........) საბაზრო ღირებულება 2022 წლის 18 ნოემბრის ვითარებით შეადგენს 63 000 აშშ დოლარს;

- 2018 წლის 17 იანვარს, გარანტსა და პრინციპალს შორის დადებული საბანკო გარანტიების შესახებ გენერალური ხელშეკრულების ფარგლებში, ბენეფიციარებზე გაცემული თანხების რეგრესული ანაზღაურების მიზნით, გარანტის მიერ მიღებული თანხის ოდენობა 2022 წლის 9 ივნისამდე შეადგენს 155 343.46 ლარს.

12. იმ შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მხარეს სურს, კერძოდ, აუქციონზე მისი ქონების არამართლზომიერი რეალიზაციის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება დამფუძნებელ ნორმას წარმოადგენს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილი (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის), 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 409-ე (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება) მუხლები.

13. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კასატორის ძირითადი შედავება მიემართება იპოთეკის ხელშეკრულებით დადგენილ იპოთეკის ფარგლებს, შესაბამისად, სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რა ოდენობის ვალდებულების უზრუნველსაყოფად დაიდო 2018 წლის 16 თებერვლის იპოთეკის ხელშეკრულება. სამოქალაქო კოდექსის 286-ე მუხლის პირველ ნაწილის თანახმად, უძრავი ნივთი შეიძლება ისე იქნეს გამოყენებული (დატვირთული) მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, რომ უზრუნველყოფილ კრედიტორს მიეცეს უფლება, სხვა კრედიტორებთან შედარებით, პირველ რიგში მიიღოს თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ამ ნივთის რეალიზაციით ან მის საკუთრებაში გადაცემით (იპოთეკა). საქმეში წარმოდგენილია 2018 წლის 17 იანვარს დადებული საბანკო გარანტიების შესახებ გენერალური ხელშეკრულება. იპოთეკის ხელშეკრულების დადებისას, იმთავითვე ნათელი უნდა იყოს, თუ სად გადის იპოთეკით დატვირთული ნივთის მესაკუთრის პასუხისმგებლობის ზღვარი, რომელიც მოიცავს ძირითადი ვალდებულების ფარგლებს (ღირებულებას) ან მხარეთა მიერ იპოთეკის ხელშეკრულებით შეთანხმებული უზრუნველყოფილი მოთხოვნის ოდენობას. იპოთეკის ფარგლების დადგენა მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმებით (შდრ. სუსგ Nას-1280-1300-2011, 06.03.2012წ; სუსგ. Nას-149-142-2013, 10.06.2013წ.; სუსგ Nას-803- 752-2017, 15.09.2017წ.) განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში მოთავსებული გენერალური საბანკო გარანტიის ხელშეკრულების 1.2.1. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების მოქმედების ნებისმიერ თარიღში „გარანტის“ მიერ გაცემული მოქმედი საბანკო გარანტიის თანხა, მიუხედავად მათი ვალუტისა, ჯამურად არ უნდა აღემატებოდეს 95 000 ლარს ან მის უცხოური ვალუტის ეკვივალენტს. ამასთან, 2018 წლის 16 თებერვალს, გარანტსა და მოსარჩელეს შორის დადებული იპოთეკის ხელშეკრულების 2.1. პუნქტის თანახმად, იპოთეკარი უფლებამოსილია, იპოთეკარსა და პრინციპალს შორის დადებული საბანკო გარანტიების გაცემის შესახებ გენერალური ხელშეკრულებით და მის საფუძველზე დადებული ხელშეკრულებებით/შეთანხმებებით ნაკისრი ვალდებულების პრინციპალის მიერ შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულებისას სხვა კრედიტორებთან შედარებით, უპირველესად, დაიკმაყოფილოს თავისი მოთხოვნა მესაკუთრის საკუთრებაში არსებული წინამდებარე ხელშეკრულების საფუძველზე იპოთეკით დატვირთული უძრავი ქონების ხარჯზე. სწორედ წინამდებარე დანაწესს ემყარება კასატორის განცხადება, რომ მოსარჩელე ინფორმირებული იყო მოთხოვნის მოცულობის გაზრდის თაობაზე.

14. ამ აპელირებას საკასაციო პალატა არ იზიარებს და განმარტავს, რომ საქმეზე გამოკითხულმა ნოტარიუსმა, რომელსაც კანონით ენიჭება მოვალისთვის სანოტარო აქტის შინაარსის სათანადოდ განმარტების ვალდებულება, დაადასტურა, რომ ხელშეკრულების პირობების მოსარჩელისათვის გაცნობის მიზნით, მიუთითა მხოლოდ გენერალურ ხელშეკრულებაზე (იხ. 13.02.2023 წლის სხდომის ოქმის აუდიოჩანაწერი16:31:32 წუთიდან). მართალია, მოსარჩელესთან იპოთეკის ხელშეკრულების დადებამდეც და უშუალოდ ამ ხელშეკრულების დადების დღესაც შეიცვალა ხელშეკრულება (გაიზარდა საბანკო გარანტიით უზრუნველყოფილი პრინციპალის ვალდებულების მოცულობა), თუმცა მოსარჩელეს ნოტარიუსის თანდასწრებით განემარტა, რომ მასთან დადებული იპოთეკის ხელშეკრულებით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის მოცულობა 95 000 ლარია. სხვა ინფორმაცია მოსარჩელისათვის მიწოდებული არ ყოფილა. ვინაიდან ნოტარიუსის მიერ მიცემული ახსნა-განმარტება მოწინააღმდეგე მხარეს სათანადო, განკუთვნადი და რელევანტური მტკიცებულების წარდგენის გზით არ გაუბათილებია, ამიტომ პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელისთვის იპოთეკის ხელშეკრულების დადებისას, იპოთეკით დატვირთული ნივთის მესაკუთრის პასუხისმგებლობის ზღვარი სწორედ 95 000 ლარს შეადგენდა და მისი თანხმობით იპოთეკით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის ფარგლები არ გაზრდილა. კასატორის მიერ მითითებული იპოთეკის ხელშეკრულების 2.1. პუნქტი კი, მიემართებოდა სწორედ წინასწარ შეთანხმებული ზღვრული ოდენობის ფარგლებში, გენერალური ხელშეკრულების საფუძველზე დადებული სხვა ხელშეკრულებებითა და შეთანხმებებით ნაკისრი ვალდებულების უზრუნველყოფას და არა, ზღვრული ოდენობის მიღმა აღებული ვალდებულების უნებართვოდ, შესაბამისი რისკებისა და საფრთხეების გაანალიზების გარეშე, ულიმიტო უზრუნველყოფის ნებართვის გაცემას.

15. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ზოგადად სამართალში და ყოველ კონკრეტულ კერძოსამართლებრივ ურთიერთობაში, მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის კვლევის დროს მნიშვნელოვანია პრეზუმფციებზე მსჯელობა გონივრული შეფასების სტანდარტით, მით უფრო, როდესაც საუბარია იპოთეკარის მიერ ე.წ. გაუმართლებელი და გაუცნობიერებელი ეკონომიკური/ფინანსური ტვირთის კისრებაზე, რაც, შესაძლოა, უთანასწორობაში ამყოფებდეს პირს კრედიტორთან შედარებით. საქართველოს უზენაესი სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ მეტად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება პრეზუმფციებისა და მტკიცების ტვირთის სწორად განსაზღვრას. მითითებული გარემოებების დადასტურება ეკისრება პირს, რომელიც ითხოვს ამ საფუძვლით გარიგების ბათილობას, რადგან, თუნდაც მოსარჩელე უთითებდეს გარიგების ერთი მხარის არაკეთილსინდისიერებაზე, ივარაუდება, რომ გარიგების მეორე მხარე მოქმედებდა კეთილსინდისიერად, რისი გაქარწყლებაც, ევალება მოსარჩელეს (იხ. სუსგ-ები: №ას-571-879-09, 30 აპრილი, 2010წ; №ას-1029-2019, 30 ოქტომბერი, 2019 წ; №ას-647-647-2018, 21 ოქტომბერი, 2019. პ.26.6). საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, სადავო გარიგებათა ჩანაწერების შეფასების, ნოტარიუსის მიერ მიცემული ახსნა-განმარტებისა და სუსტი მხარის მიერ აღწერილი ქმედებათა ქრონოლოგიის ურთიერთშეჯერების შედეგად, პრეზუმფცია, რომ მოსარჩელე არ იყო ინფორმირებული გენერალურ ხელშეკრულებაში განხორციელებული ცვლილებებისა და ზღვრული თანხის მნიშვნელოვნად გაზრდის თაობაზე, მოსარჩელის მხარესაა და ამ პრეზუმფციის გაბათილება მოწინააღმდეგე მხარეს ეკისრებოდა.

16. ზემოაღნიშნული მსჯელობის შესაბამისად, გასაზიარებელია სააპელაციო პალატის მიერ გამოტანილი დასკვნა მასზე, რომ 16.02.2018 წლის იპოთეკის ხელშეკრულებით უზრუნველყოფილი იყო მხოლოდ 17.01.2018 წლის გენერალური საბანკო გარანტიების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულება 95 000 ლარის ფარგლებში. იპოთეკური ვალდებულება მოქმედებდა სწორედ ამ ლიმიტის ფარგლებში მის სრულ დაფარვამდე. დადგენილია და კასატორმა დასაბუთებული შედავების წარდგენით ვერ გააბათილა ის გარემოება, რომ 2022 წლის 9 ივნისამდე გარანტის მიერ მიღებული 155 343.46 ლარი ნებაყოფლობით გადაიხადა პრინციპალმა. შესაბამისად, 17.01.2018 წლის ხელშეკრულებით განსაზღვრული ლიმიტის ფარგლებში, დავალიანების - 95 000 ლარის სრულად გასტუმრებით, შეწყდა მოსარჩელის ქონებით უზრუნველყოფილი სანივთოსამართლებრივი ვალდებულება. ამ დასკვნის გასაქარწყლებლად არ გამოდგება კასატორის ის შედავება, რომ მოვალის დავალიანება შეადგენდა 417 256,20 ლარს, ხოლო ქონების რეალიზაციამდე მოვალის მიერ ნებაყოფლობით გადახდილ იქნა მხოლოდ 153 343,46 ლარი, რაც ცხადყოფს, რომ დარჩენილი დავალიანება კვლავ ვადამოსული იყო. პალატა მოდავე მხარეებს განუმარტავს, რომ იპოთეკა აქცესორული უფლებაა და, სამოქალაქო კოდექსის 153-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, იგი არ წარმოიშობა და არც შეიძლება არ არსებობდეს ძირითადი უფლების გარეშე. ამიტომ, რადგან პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ მხოლოდ 95 000 ლარის ფარგლებში იკისრა ვალდებულება, სრულიად უადგილოა კასატორის ვრცელი განმარტებები მას და ძირითად მოვალეს შორის არსებული ვალის მოცულობასთან დაკავშირებით.

17. საკასაციო პალატის განსჯით წარმატების პერსპექტივა არ აქვს კასატორის არც იმ შედავებას, რომ გასაჩივრებული განჩინება ეწინააღმდეგება უზენაესი სასამართლოს მიერ Nას-401-2019 საქმეზე მიღებულ გადაწყვეტილებას, ვინაიდან მოხმობილი განჩინება არ შეეხება იპოთეკარის ვალდებულების ფარგლების განსაზღვრას მის მიერ თავისუფალი ნების გამოვლენის პირობებში, არამედ მოხმობილი პრაქტიკა ეხება იპოთეკის აქცესორულობის ე.წ. „შესუსტებას“ უზრუნველყოფის მიზნიდან გამომდინარე, რათა კრედიტორის წინაშე ძირითადი მოვალის მიერ ნაკისრი ვალდებულება შესრულდეს იმ პირობებში, როდესაც ძირითადი მსესხებელი საწარმო ლიკვიდირებულია.

18. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ დაუსაბუთებელია კასატორის შედავება ზიანის ოდენობასთან დაკავშირებითაც, რადგან ზიანის არსებობის ფაქტის სადავოობა არ გულისხმობს მოპასუხის გათავისუფლებას ზიანის ოდენობის გაანგარიშების ალტერნატიული მტკიცებულების წარმოდგენის ვალდებულებისგან. ვინაიდან მოპასუხეს არ გაუბათილებია მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულება, რომლითაც დადგენილია რეალიზებული ქონების საბაზრო ღირებულება (63 000 აშშ დოლარი), ამიტომ ამ მიმართებითაც გასაზიარებელია ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების შეფასება, რომლითაც ზიანის ოდენობად, რეალიზებული ქონების საბაზრო ღირებულება დადგინდა.

19. ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

20. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება.

21. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

22. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

23. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

სს „ს.კ.ა–ას“ (......) საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად; სს „ს.კ.ა–ას“ (.........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს მის მიერ 26.02.2024წ. №1708934325 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 8000 ლარის, 70% – 5600 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150; საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ამირან ძაბუნიძე

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

თეა ძიმისტარაშვილი