საქმე №ას-874-2023 27 სექტემბერი, 2023 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),

რევაზ ნადარაია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სსიპ შემოსავლების სამსახური (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ.შ–ი (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 13.12.2022 წლის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის დაკისრება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 15.04.2022 წლის გადაწყვეტილებით: 1. ნ.შ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“, „დასაქმებული“) სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; 1.1. ბათილად იქნა ცნობილი სსიპ შემოსავლების სამსახურის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“, „დამსაქმებელი“, „კასატორი“, „სამსახური“) 20.12.2019 წლის გადაწყვეტილება (#პ-1556 ბრძანება მოსარჩელის გათავისუფლების შესახებ) მოსარჩელესთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე; 1.2 მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა კომპენსაციის სახით 35 000 ლარის (დარიცხული) გადახდა. 2. მოსარჩელის მოთხოვნა, ადვოკატის დახმარებისთვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურების მოპასუხისთვის დაკისრების თაობაზე, არ დაკმაყოფილდა.

2. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა როგორც მოსარჩელემ, ისე მოპასუხემ.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

3. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 13.12.2022 წლის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ და თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 15.04.2022 წლის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-2 პუნქტის შეცვლით საქმეზე მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება: მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა ამ უკანასკნელის მიერ წარმომადგენლის დახმარებისთვის გაწეული ხარჯის - 1000 ლარის ანაზღაურება. დანარჩენ ნაწილში უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგს:

3.1. მოსარჩელე 03.01.2014 წლის ბრძანებით დაინიშნა მოპასუხის მომსახურების დეპარტამენტის უფროსის მოადგილის თანამდებობაზე უვადოდ.

3.2. 13.12.2019 წელს მოპასუხეს მოხსენებითი ბარათით მიმართა მომსახურების დეპარტამენტის უფროსის მოვალეობის შემსრულებელმა და მიუთითა, რომ მის დეპარტამენტში განსაზღვრული იყო უფროსის მოადგილის 3 საშტატო ერთეული და შესაბამისად, დეპარტამენტის ფუნქცია-მოვალეობების მართვა და კოორდინაცია გადანაწილებული იყო 1 უფროსზე და 3 მოადგილეზე. დეპარტამენტში დაგეგმილი ორგანიზაციული ცვლილებებიდან გამომდინარე, დეპარტამენტის უფროსმა საკმარისად მიიჩნია ფუნქციების გადანაწილება 1 უფროსსა და 2 მოადგილეზე. შესაბამისად, სამსახურის უფროსს მიმართა საშტატო ნუსხაში ცვლილებების შეტანის მოთხოვნით.

3.3. 18.12.2019 წლის მოხსენებითი ბარათით მომსახურების დეპარტამენტის უფროსის მოვალეობის შემსრულებელმა სამსახურის უფროსს აცნობა რეორგანიზაციის შემდგომ 1 უფროსსა და 2 მოადგილეს შორის უფლებამოსილებების გადანაწილების სტრატეგიის შესახებ. სტრუქტურული ერთეულების ფუნქციური თავისებურებების გათვალისწინებით და სტრატეგიული მნიშვნელობიდან გამომდინარე, დეპარტამენტის უფროსმა უშუალოდ აიღო პასუხისმგებლობა მომსახურების დეპარტამენტის შემდეგ სტრუქტურულ ერთეულებზე - საინფორმაციო სატელეფონო ცენტრზე, საკონსულტაციო სამმართველოზე, პირადი საგადასახადო მრჩევლების სამმართველოზე, მონაცემთა დამუშავების სამმართველოზე და აღრიცხვის და სტატისტიკის სამმართველოზე. მომსახურების დეპარტამენტის დანარჩენი სტრუქტურული ერთეულები სამსახურებრივი ზედამხედველობისათვის მიზანშეწონილად მიიჩნია გადანაწილებულიყო მოადგილეებზე - პ.მ–ძეზე და მ.მ–ზე, მათი პროფესიული უნარ-ჩვევებიდან გამომდინარე (პ.მ–ძე გააკონტროლებდა უბნის ოფიცერთა სამმართველოს და ბათუმის, ქუთაისის, ზესტაფონის, ფოთის, ოზურგეთის, ზუგდიდის სერვისცენტრებს; მ.მ–ი გააკონტროლებდა გადამხდელთა მომსახურების სამმართველოს, სათამაშო ბიზნესის რეგულირების სამმართველოს და ვაკე-საბურთალოს, ისანი-სამგორის, ძველი თბილისის და დიდგორის, გლდანი-ნაძალადევის და დიდუბე-ჩუღურეთის, რუსთავის, მარნეულის, თელავის, ახალციხის, გორის, მცხეთის სერვისცენტრებს). უდავოა, რომ იმ სტრუქტურულ ერთეულებს, რომელიც თავისი ზედამხედველობის ქვეშ დაიქვემდებარა დეპარტამენტის უფროსმა, მანამდე ხელმძღვანელობდა მოსარჩელე.

3.4. 19.12.2019 წელს მოსარჩელეს მომსახურების დეპარტამენტში დაგეგმილი ცვლილებებიდან გამომდინარე, შესთავაზეს საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტის მიმდინარე კონტროლის სამმართველოს უფროსის მოადგილის თანამდებობა. იქვე განუმარტეს, რომ შეთავაზებულ წინადადებაზე უარის თქმის შემთხვევაში, საქართველოს შრომის კოდექსის (შემდეგში სშკ) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის და ამავე კოდექსის 38-ე მუხლის საფუძველზე, მასთან შეწყდებოდა შრომითი ხელშეკრულება, გადაწყვეტილების დაუფიქსირებლობა მიჩნეული იქნებოდა მოსარჩელის მხრიდან უარად.

3.5. 20.12.2019 წელს მოსარჩელემ წერილობით მიმართა სამსახურის უფროსს და აცნობა, რომ მომავალი თანამდებობის ფუნქციებისა და პირობების დაზუსტების მიზნით რამდენჯერმე მოითხოვა მასთან შეხვედრა, თუმცა უშედეგოდ. მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მისთვის უცნობია შეთავაზებული ალტერნატიული სამუშაოს შინაარსი, პირობები, რაც აუცილებელია გადაწყვეტილების მისაღებად და იგი საბოლოო გადაწყვეტილებას მიიღებდა, შესაბამისი ინფორმაციის მიწოდების შემდეგ.

3.6. სამსახურის უფროსის 20.12.2019 წლის N45017 ბრძანებით დამტკიცდა ახალი საშტატო ნუსხა და საშტატო ნუსხაში შევიდა შემდეგი ცვლილება: სამსახურის მთავარი სპეციალისტის 1 საშტატო ერთეული - შეიცვალა მრჩეველის 1 საშტატო ერთეულით; დავების დეპარტამენტში: საჩივრების სამმართველოს სპეციალისტის 2 საშტატო ერთეული შეიცვალა დავების დეპარტამენტის მრჩეველის 1 საშტატო ერთეულით და სასამართლო დავების სამმართველოს უფროსის მოადგილის 1 საშტატო ერთეულით; სასამართლო დავების მთავარი სპეციალისტის 1 საშტატო ერთეული შეიცვალა საჩივრების სამმართველოს 1 საშტატო ერთეულით, მომსახურების დეპარტამენტში გაუქმდა დეპარტამენტის უფროსის მოადგილის 1 საშტატო ერთეული (მოსარჩელის მიერ დაკავებული თანამდებობა), საგადასახადო მონიტორინგის დეპარტამენტში გაუქმდა დეპარტამენტის უფროსის მოადგილის 1 საშტატო ერთეული.

3.7. მოპასუხის 20.12.2019 წლის Nპ-1556 ბრძანებით მოსარჩელე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან და კომპენსაციის სახით მიეცა ორი თვის შრომის ანაზღაურება.

3.8. მოპასუხე მომსახურების დეპარტამენტში განხორციელებული რეორგანიზაციის საფუძვლად უთითებს 2019-2020 წლებში სერვისების განვითარების სტრატეგიას. გათვალისწინებით იმისა, რომ ამ სტრატეგიის შემქმნელი იყო თავად მომსახურების დეპარტამენტის უფროსის მოვალეობის შემსრულებელი ლ.დ–ძე, მან მითითებული სერვისების განვითარების მიზნით უშუალოდ დაიქვემდებარა ის საკურატოროები, რომელსაც მოსარჩელე ხელმძღვანელობდა, აღნიშნულმა კი გამოიწვია მოსარჩელის მიერ დაკავებული შტატის გაუქმება. სასამართლომ მიუთითა სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტზე და განმარტა, რომ დამსაქმებელმა ვერ დაასაბუთა რეორგანიზაციის შედეგად მოსარჩელის განთავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობა. მოპასუხემ ვერ დაადასტურა და სასამართლოს ვერ შეუქმნა რწმენა იმისა, რომ მოსარჩელე თავს ვერ გაართმევდა სტრატეგიით გათვალისწინებული ამოცანების შესრულებას და ამისათვის აუცილებელი იყო უშუალოდ დეპარტამენტის უფროსის ჩართულობა. მხოლოდ ის ფაქტი, რომ დეპარტამენტის უფროსი უშუალოდ მონაწილეობდა სტრატეგიის შემუშავებაში, არ ადასტურებს რეორგანიზაციის კანონიერებას. პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხემ მოსარჩელეს 19.12.2019 წელს წერილობით შესთავაზა ალტერნატიული ვაკანტური ადგილი, 20 დეკემბერს მოსარჩელემ მიმართა სამსახურის უფროსს და მოითხოვა შეთავაზებული თანამდებობის ფუნქციების და პირობების დაზუსტება, თუმცა მოპასუხემ იმავე დღეს, ისე, რომ მოსარჩელის წერილზე პასუხი არ გაუცია, გამოსცა ბრძანება მისი თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები ხაზს უსვამდა რეორგანიზაციის ფორმალურ ხასიათს.

3.9. სასამართლოს განმარტებით, შტატების შემცირების შემდეგ არსებულ კადრებს შორის არჩევანის გაკეთებისას მიღებული გადაწყვეტილების მართლზომიერების მტკიცების ტვირთი მოპასუხეს ეკისრება. მოწმედ დაკითხულმა მომსახურების დეპარტამენტის უფროსმა განმარტა, რომ, ვინაიდან მოსარჩელის საკურატორო თავად შეითავსა, ხოლო სხვა მოადგილეები კარგად ასრულებდნენ თავიანთ მოვალეობებს, მისი მხრიდან მათზე რაიმე ახალი ვალდებულების დაკისრება არ მომხდარა, არამედ დარჩათ ის მოვალეობები რაც მანამდე ეკისრებოდათ. პალატა იზიარებს პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობას, რომ მოპასუხე მხარის, ასევე მოწმის სახით დაკითხული დეპარტამენტის უფროსის მიერ მოყვანილი არგუმენტები არ იძლევა დასკვნის გაკეთების საფუძველს იმასთან დაკავშირებით, რომ საშტატო ერთეულის შემცირების შემდეგ არსებულ დასაქმებულებს შორის არჩევანის გაკეთებისას გამოყენებული იქნა შერჩევის ობიექტური და სამართლიანი მექანიზმები. შესაბამისად, მოპასუხე მხარის მიერ მისი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოების მტკიცების ტვირთი ვერ იქნა დაძლეული.; სასამართლომ მართებულად ცნო სადავო ბრძანება ბათილად.

3.10. სასამართლომ მიუთითა სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილზე და განმარტა, რომ მომსახურების დეპარტამენტის უფროსის მოადგილის თანამდებობა ვაკანტური არ არის, მოსარჩელე არგუმენტირებულად ვერ მიუთითებს თანამდებობაზე, რაც შეიძლება განხილული იქნეს მის მიერ ადრე დაკავებული თანამდებობის ტოლფას თანამდებობად. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ არ არსებობს მოსარჩელის სამსახურში აღდგენის წინაპირობა და სასამართლომ მართებულად იმსჯელა სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 პუნქტით გათვალისწინებულ კომპენსაციის განსაზღვრის საკითხზე. რაც შეეხება კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრასა და მისი განსაზღვრის კრიტერიუმებს, აღნიშნულს კანონის ნორმატიული დანაწესი არ ადგენს და იგი ყოველი კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების საფუძველზე სასამართლოს უფლებამოსილების სფეროს განეკუთვნება. სააპელაციო სასამართლომ მოპასუხისთვის დაკისრებული კომპენსაცია - 35 000 ლარი მიიჩნია სამართლიან და გონივრული ოდენობად.

3.11. მოსარჩელემ მოითხოვა პირველ და მეორე ინსტანციაში ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯის ანაზღაურება გონივრულ ფარგლებში (3000 ლარი, იხ:, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 29.11.2022წ. სხდომის ოქმი, 13:05:04). საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიცია იმგვარად არის ფორმულირებული, რომ არ ადგენს გაწეული ხარჯის სანაცვლო ანაზღაურების ერთმნიშვნელოვან ოდენობას, არამედ ამ ოდენობის გონივრულად განსაზღვრის უფლებას უტოვებს სასამართლოს. გონივრულობის კრიტერიუმად კი, კანონმდებელი მიიჩნევს დავის საგნის ღირებულების არაუმეტეს 4%-ს. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეს არ წარმოუდგენია მტკიცებულება იურიდიული მომსახურების ხარჯის რეალურად გაწევის თაობაზე, მათ შორის, საქმეში არ არის წარმოდგენილი საადვოკატო მომსახურების ხელშეკრულება, თუმცა, სააპელაციო პალატამ მხედველობაში მიიღო საქმეში წარმოდგენილი სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობა, ასევე საქმის განხილვაში ადვოკატის მონაწილეობა ფაქტობრივად და მიიჩნია, რომ საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა დაჰკისრებოდა პირველი და მეორე ინსტანციით საქმის განხილვის ეტაპზე ადვოკატისათვის გაწეული ხარჯის სახით 1000 ლარი.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:

4. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი ნაწილობრივ გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

6. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. დამსაქმებლის საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, სამსახურიდან განთავისუფლების ბრძანების ბათილობის საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნით, უნდა შეფასდეს რეორგანიზაციის ჩატარებისა და მოსარჩელის მიმართ რეორგანიზაციის შედეგების მართლზომიერება. კერძოდ, რეორგანიზაციის მოტივით მართლზომიერად გათავისუფლდა თუ არა მოსარჩელე დაკავებული თანამდებობიდან, ადგილი ხომ არ ჰქონდა დამსაქმებლის მხრიდან უფლების ბოროტად გამოყენებას, რაც ეწინააღმდეგება სშკ-ის (წინამდებარე განჩინებაში მითითებულია და შეფასებულია სშკ-ის ნორმები დასაქმებულის გათავისუფლების მომენტში მოქმედი რედაქციით) 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტს, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 115-ე, მე-8 მუხლებსა და საქართველოს კონსტიტუციით აღიარებულ შრომის უფლებას, ვინაიდან რეორგანიზაცია მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის ფორმალური საფუძველი არ არის და ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები არ უნდა იქცეს უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად (შდრ. სუსგ №ას-115-111-2016, 08.04.2016წ.).

9. პალატა აღნიშნავს, რომ სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები შეიძლება არსებობდეს დამოუკიდებლად, თუმცა იმისათვის, რომ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტა საფუძვლიანად იქნეს მიჩნეული, აუცილებელია ნებისმიერ აღნიშნულ გარემოებას შედეგად მოჰყვებოდეს სამუშაო ძალის შემცირება. როდესაც დამსაქმებელი რეორგანიზაციის გადაწყვეტილებას იღებს, უნდა დარწმუნდეს, რომ აღნიშნული ნაბიჯი შეესაბამება ორგანიზაციის ინტერესებს, და ამავე დროს, გაუმართლებლად არ ხელყოფს დასაქმებულთა კანონიერ უფლებებს.

10. საპროცესო სამართალწარმოებაში მოქმედი მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). საკასაციო პალატამ არაერთხელ აღნიშნა და ამ შემთხვევაშიც ამახვილებს ყურადღებას, რომ შრომითსამართლებრივი დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც, მტკიცებულებების წარმოდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. მოსარჩელე, რომელიც სამსახურიდან უკანონოდ დათხოვნის თაობაზე აპელირებს, ვერ დაადასტურებს სამსახურიდან დათხოვნის უკანონობას. მოსარჩელის მითითება მასზე, რომ იგი უკანონოდ გაათავისუფლეს, მტკიცების ტვირთს აბრუნებს დამსაქმებლის მხარეს, რომელსაც აკისრებს დასაქმებულის სამსახურიდან მართლზომიერად გათავისუფლების მტკიცების ვალდებულებას.

11. პალატა მიუთითებს, რომ რეორგანიზაცია, თუნდაც მართლზომიერი, ყოველთვის არ ქმნის დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლების ლეგიტიმურ საფუძველს. ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები, მხოლოდ იმ შემთხვევაში წარმოშობს მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერ საფუძველს, თუ დადგინდება, რომ იგი თავისი შინაარსის გათვალისწინებით, ეკონომიკური სიდუხჭირის გამო, შტატების ან/და ხელფასების შემცირების ან სხვა ობიექტური საჭიროების გამო, დამსაქმებელს აყენებს კონკრეტული თანამდებობიდან მუშაკის გათავისუფლების აუცილებლობის წინაშე. სხვა შემთხვევაში, ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებებიც, თავისთავად, არ არის მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი, ვინაიდან ასეთ შემთხვევაში, ე.წ. „რეორგანიზაციის“ საფუძვლით პირის სამსახურიდან გაშვების დისკრიმინაციული მოტივები შეიძლება დაიფაროს და იქცეს ადმინისტრაციის მიერ უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად (სუსგ Nას- 724-2023, 20.07.2023წ.).

12. დამსაქმებელი რეორგანიზაციის საფუძვლად მიუთითებს მომსახურების დეპარტამენტის უფროსის მოვალეობის შემსრულებლის მიერ შემუშავებულ სერვისების განვითარების სტრატეგიას, რომელმაც შემდგომში უშუალოდ დაიქვემდებარა ის საკურატოროები, რომელსაც მოსარჩელე ხელმძღვანელობდა, რამაც გამოიწვია მოსარჩელის მიერ დაკავებული შტატის გაუქმება. დამსაქმებელმა ვერ დაასაბუთა რეორგანიზაციის შედეგად მოსარჩელის განთავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობა. როგორც გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაშიც მართებულად აღინიშნა, მხოლოდ ის ფაქტი, რომ დეპარტამენტის უფროსი უშუალოდ მონაწილეობდა სტრატეგიის შემუშავებაში, არ ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელე თავს ვერ გაართმევდა სტრატეგიით გათვალისწინებული ამოცანების შესრულებას და ამისათვის აუცილებელი იყო უშუალოდ დეპარტამენტის უფროსის ჩართულობა. ამასთან, მოპასუხის მიერ მოყვანილი არგუმენტები არ იძლევა დასკვნის გაკეთების საფუძველს, რომ საშტატო ერთეულის გაუქმების შემდეგ, არსებულ დასაქმებულებს შორის არჩევანის გაკეთებისას, გამოყენებული იყო შერჩევის ობიექტური და სამართლიანი მექანიზმი. ამდენად, დამსაქმებელმა ვერ შეძლო დაკისრებული მტკიცების ტვირთის რეალიზება, კერძოდ, ვერ დაასაბუთა რეორგანიზაციის შედეგად მოსარჩელის განთავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების მიზანშეწონილობა, ვერ წარმოადგინა სათანადო არგუმენტები, რომლითაც ის ხელმძღვანელობდა ამ გადაწყვეტილების მიღებისას. საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულება იმის შესახებ, რამდენად ობიექტურ და სამართლიან კრიტერიუმებს ემყარებოდა დამსაქმებლის გადაწყვეტილება სამსახურიდან მოსარჩელის გათავისუფლების თაობაზე. 13. პალატა მიუთითებს, რომ საერთაშორისოდ აღიარებული სტანდარტების შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის რეორგანიზაციის, საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისას, დამსაქმებელმა უნდა იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთ-ერთ განჩინებაში განმარტებულია შემდეგი: საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო, ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულისათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში. დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას, მნიშვნელოვანია, დადგინდეს, რა ღონისძიებები გაატარა დამსაქმებელმა, რათა უზრუნველეყო დასაქმებულისათვის დაკავებული პოზიციის შენარჩუნება, ცხადია, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მომწესრიგებელი თითოეული საფუძვლის გამოყენებამდე, დასაბუთებული უნდა იყოს მისი გამოყენების წინაპირობა (სუსგ №ას-224-224-2018, 18.05.2018წ; №ას-941-891-2015, 29.01.2016წ.). საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნას, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხემ სათანადო და დამაჯერებელ მტკიცებულებებზე მითითებით ვერ უზრუნველყო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება. აღნიშნული კი გამორიცხავს რეორგანიზაციის მოტივით მოსარჩელის გათავისუფლების კანონიერების შესახებ მოპასუხის პოზიციის გაზიარების შესაძლებლობას.

14. სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილით, სასამართლოს მიერ დასაქმებულთან შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. ზემოაღნიშნულ ნორმაში მითითებულია დამსაქმებლის ვალდებულება, რომელიც რამდენიმე შესაძლებლობას მოიცავს, კერძოდ, სშკ დამსაქმებელს ავალდებულებს, პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით. მითითებული რეგულაციით დამსაქმებლისათვის დადგენილია უკანონოდ გათავისუფლებული დასაქმებულის პირვანდელ სამუშაოზე აღდგენა, ხოლო თუკი შეუძლებელია, მაშინ მომდევნო რიგითობით დადგენილი ვალდებულებების შესრულება (სუსგ Nას-1135-2018 31.05.2019წ.; სუსგ №ას-951-901-2015, 29.01.2016). სასამართლოს მიერ დადგენილია მოსარჩელის სამუშაოზე აღდგენის შეუძლებლობა თავისუფალი საშტატო ერთეულის არარსებობის გამო, შესაბამისად, მოსარჩელის დარღვეული შრომითი უფლების აღდგენის საშუალებას მისთვის კომპენსაციის მიკუთვნება წარმოადგენს.

15. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმებს კანონის ნორმატიული დანაწესი არ ადგენს. იგი ყოველი კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოების შეფასების საფუძველზე სასამართლოს უფლებამოსილების სფეროს განეკუთვნება, რა დროსაც სასამართლო ხელმძღვანელობს საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით, მხედველობაში იღებს იმ დროს, რა დროის განმავლობაშიც უნდა ემუშავა დასაქმებულს დამსაქმებელთან, რა იყო მისი სახელფასო ანაზღაურება და სხვა. ერთი რამ ცხადია, კომპენსაციამ უნდა უზრუნველყოს სამართლიანი ბალანსის აღდგენა გათავისუფლების შესახებ ბრძანების ბათილად ცნობის შემთხვევაში. სასამართლო არ არის შეზღუდული კომპენსაციის განსაზღვრაში, რადგან სშკ-ის 38-ე მუხლის მე-8 ნაწილი არ განსაზღვრავს კომპენსაციის გამოანგარიშების წესსა და კრიტერიუმებს. კომპენსაციის, როგორც დასაქმებულის უფლებრივი რესტიტუციის საშუალების დადგენა და მისი ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს დისკრეციაა (შდრ. სუსგ №ას-632-2019, 21.06.2019წ.; №ას-1067-2021, 25.10.2022წ.). კომპენსაცია შეძლებისდაგვარად უნდა უზრუნველყოფდეს იმ ზიანის ანაზღაურებას, რომელიც გათავისუფლების შესახებ ბათილი ბრძანების შედეგად წარმოეშვა დასაქმებულს, ამავდროულად, მისი ოდენობა უნდა იყოს გონივრული და არ უნდა ქმნიდეს არც ერთი მხარისათვის უსაფუძვლო გამდიდრების ობიექტურ წინაპირობებს (სსკ-ის 976-991-ე მუხლები) (შდრ. სუსგ №ას-787-736-2017, 10.11.2017წ; №ას-361-2022, 10.06.2022წ.). მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, მოსარჩელისათვის მიკუთვნებული კომპენსაცია (35 000 ლარი) გონივრულია.

16. რაც შეეხება კასატორის პრეტენზიას წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის დაკისრების ნაწილში, პალატა მიუთითებს, რომ სსსკ-ის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის ბოლო წინადადება (იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა) იმგვარად არის ფორმულირებული, რომ არ ადგენს გაწეული ხარჯის სანაცვლო ანაზღაურების ერთმნიშვნელოვან ოდენობას, არამედ ამ ოდენობის გონივრულად განსაზღვრის უფლებას უტოვებს სასამართლოებს. ნორმის ამგვარი შინაარსის მიზანია პროცესის მონაწილე მეორე მხარის უფლებების დაუსაბუთებელი შეზღუდვის თავიდან აცილება. დავის საგნის ღირებულების 4% წარმოადგენს ზედა ზღვარს (კანონით დადგენილ მაქსიმალურ ოდენობას), რომლის ფარგლებშიც ხდება ხარჯების ოდენობის სასამართლოსმიერი განსაზღვრა და ამ თვალსაზრისით, მხედველობაში მიიღება კონკრეტულად რა იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ქმედებები განახორციელა ადვოკატმა, რა სახის ადამიანური რესურსი დაიხარჯა, საქმის წარმოების რომელ ეტაპზე პროცესის მონაწილე რომელმა მხარემ გასწია იგი და სხვა (სუსგ №ას-1054-2019, 30.09.2019წ; №ას-316-316-2018, 07.05.2018წ.).

17. პალატა განმარტავს, რომ, როგორც წესი, მართლმსაჯულების განხორციელება დაკავშირებულია სასამართლო ხარჯებთან და სასამართლოსგარეშე ხარჯებთან. ამგვარი ხარჯების ოდენობა უნდა განისაზღვროს მხარის მიერ სასამართლოში წარდგენილი ფაქტობრივად გაწეული ხარჯების ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულებების საფუძველზე. ამგვარი მტკიცებულების არარსებობის შემთხვევაში, სასამართლოს მხარის მოთხოვნის საფუძველზე თვითონაც შეუძლია გონივრულ ფარგლებში განსაზღვროს დახმარებისათვის გაწეული ხარჯების ოდენობა, თუკი აშკარაა, რომ პირის უფლების დარღვევის აღკვეთის მიზნით ხარჯი გაღებულია (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „პინკოვა და პინკი ჩეხეთის რესპუბლიკის წინააღმდეგ“). სასამართლომ მხარეს ხარჯების ანაზღაურება უნდა დააკისროს მხოლოდ იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც ისინი რეალურად და საჭიროებისამებრ იქნა გაღებული იმ მიზნით, რომ აღკვეთილიყო სამოქალაქო უფლების დარღვევა (ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება „ასანიძე საქართველოს წინააღმდეგ“). აღნიშნულიდან გამომდინარე, სასამართლოს შეხედულებით ხარჯების ოდენობის განსაზღვრისას, დავის საგნის ღირებულებიდან გამომდინარე, პროცენტული ცენზის დადგენა გამორიცხავს ხარჯების ხელოვნურად გაზრდას და უზრუნველყოფს იმ მხარის ინტერესების დაცვას, რომელსაც ხარჯების გადახდა უნდა დაეკისროს (სუსგ. Nას-330-315-2015, 29.06.2015წ.; სუსგ. Nას-316-316-2018, 07.05.2018წ.). მოცემულ შემთხვევაში, საქმეში წარმოდგენილია სანოტარო წესით დამოწმებული მინდობილობები (ტ.1, ს.ფ. 48,49; ტ.3, ს.ფ.73-75), რომლებითაც მოსარჩელემ წარმომადგენელს მიანიჭა თავისი ინტერესების სასამართლოში დაცვის უფლება და საქმის მასალებით დგინდება წარმომადგენლის მონაწილეობა საპროცესო მოქმედებებში (როგორც პირველ, ისე მეორე ინსტანციის სასამართლოში), რაც მიუთითებს მხარეთა შორის სსკ-ის 709-ე მუხლით განსაზღვრული დავალების ხელშეკრულების არსებობაზე. შესაბამისად, არსებობს მოსარჩელისთვის წარმომადგენლის ხარჯის სსსკ-ის 53-ე მუხლით განსაზღვრულ ფარგლებში ანაზღაურების წინაპირობა (შდრ. Nას-330-315-2015, 29.06.2015წ.; Nას-734-702-2016, 20.01.2017წ.; Nას-468-2020, 08.06.2021წ.). საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ მოპასუხეს წარმომადგენლის ხარჯის ანაზღაურება დაკისრებული აქვს კანონით განსაზღვრული ფარგლების გათვალისწინებით და გონივრული ოდენობით.

18. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, №7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

19. კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

20. სახელმწიფო ბაჟის შესახებ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „ლ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, საკასაციო საჩივრის ავტორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სსიპ შემოსავლების სამსახურის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე

რევაზ ნადარაია