საქმე №ას-1052-2024
30 ოქტომბერი, 2024 წელი ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
გიზო უბილავა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლევან მიქაბერიძე, ვლადიმერ კაკაბაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ს.გ.წ.კ–ია“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „დ–ი“ (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 13 ივნისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
1. შპს „დ–იმ“ (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „მენარდე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ს.გ.წ.კ–იის“ (შემდგომში - „მოპასუხე“, „შემკვეთი“, „კასატორი“) მიმართ, მიყენებული ზიანის - 907,636.88 ლარის, 150 000 ლარისა და, ასევე, პირგასამტეხლოს შემცირების მოთხოვნით.
2. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.
3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 2 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა. მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა შესრულებული სამუშაოს ღირებულების - 907 636.88 ლარის, ასევე, მიყენებული ზიანის - 407 281 ლარის გადახდა. შემცირდა შემკვეთის მიერ მენარდისთვის დაკისრებული შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო 941 194.08 ლარიდან 94 119 ლარამდე. მოსარჩელეს უარი ეთქვა 150 000 ლარის დაკისრებაზე.
4. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ.
5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 13 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 2 მაისის გადაწყვეტილება.
6. სააპელაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:
6.1. 2015 წლის 1 დეკემბერს მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის დაიდო #UWSCG/CW/ICB/Office-01-2015 ხელშეკრულება (შემდგომში - „ხელშეკრულება“, „კონტრაქტი“) შპს ,,ს.გ.წ.კ–იის“ ოფისის ასაშენებლად;
6.2. ხელშეკრულების კონკრეტული პირობების 1.1. (ზ) პუნქტის თანახმად, სამუშაოების დასრულების დაგეგმილ თარიღად განისაზღვრა სამუშაოების დაწყებიდან 540 დღე;
6.3. ხელშეკრულების 1.1. (ჰჰ) პუნქტით, სამუშაოები ითვალისწინებდა მშენებლობასა და დაახლოებით 5 000 მ2 საცხოვრებელი ფართის მქონე ახალი 9 სართულიანი საოფისე შენობის დასრულებას, ასევე, მასთან დაკავშირებულ სხვა სამუშაოებს. ამავე პუნქტით, ძირითადი სამუშაოები მოიცავდა სამშენებლო ტერიტორიის ამოთხრას, გარედან ალუმინის კომპოზიტური პანელებით დაფარული რკინაბეტონის კარკასის მქონე მრავალსართულიანი შენობის მშენებლობას, შიდა გამყოფი კედლების კარების, ფანჯრების, დასრულებული იატაკისა და კედლის, ლიფტების, ელექტრული და საკომუნიკაციო საშუალებების, გათბობის, ვენტილაციისა და ჰაერის კონდიციონერების საშუალებების, ცხელი და ცივი წყლის მილების, სანიტარული საშუალებების, მანქანების სადგომისა და გამწვანების მოწყობას. საძირკველის რკინაბეტონითა და მონოლითური ფილებით გაკეთებას;
6.4. ხელშეკრულების 56.1 პუნქტის თანახმად, მთელი ობიექტის სამუშაოების დასრულების ვადის გადაცილებისას მხარეებმა თითოეულ ვადაგადაცილებულ დღეზე გაითვალისწინეს ჯარიმა, კონტრაქტის საბოლოო ფასის 0.10%-ის ოდენობით;
6.5. ხელშეკრულების ზოგადი პირობების 10.1. პუნქტის შესაბამისად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც იარსებებდა სხვაგვარი მითითება დამკვეთსა და კონტრაქტორს შორის კონტრაქტთან დაკავშირებულ საკითხებზე გადაწყვეტილებებს მიიღებდა პროექტის მენეჯერი, რომელიც დამკვეთის წარმომადგენელია;
6.6. ხელშეკრულების 21.1 პუნქტის თანახმად, კონტრაქტორს უნდა აეშენებინა და დაემონტაჟებინა ობიექტი სპეციფიკაციებისა და ნახაზების შესაბამისად, ხოლო 22.1 პუნქტით, განისაზღვრა, რომ კონტრაქტორს ობიექტის მშენებლობის დაწყება შეეძლო დაწყების თარიღიდან და სამუშაოები უნდა განხორციელებულიყო მის მიერ წარმოდგენილი პროგრამის შესაბამისად, რომელიც შეიძლება განახლებულიყო პროექტის მენეჯერის თანხმობით და ობიექტი უნდა დაესრულებინა დასრულების დაგეგმილი თარიღისათვის;
6.7. ხელშეკრულების 26.1 პუნქტის მიხედვით, დამკვეთს ობიექტის ტერიტორია მთლიანად უნდა გადაეცა კონტრაქტორისათვის. თუ კონტრაქტის კონკრეტულ პირობებში მოცემული თარიღისათვის მისი რომელიმე ნაწილი არ არის გადაცემული კონტრაქტორისათვის, მიჩნეული იქნება, რომ დამკვეთი აყოვნებს შესაბამისი საქმიანობის დაწყებას და ეს საკომპენსაციო გარემოებას წარმოადგენს;
6.8. ხელშეკრულების 36.1 პუნქტის თანახმად, პროექტის მენეჯერს უნდა გაეგრძელებინა ობიექტის დასრულების დაგეგმილი თარიღი, თუ ადგილი ექნებოდა საკომპენსაციო გარემოებებს, ან გაცემული იქნებოდა ცვლილებების შესახებ განკარგულება, რომელთა გამო შეუძლებელი გახდებოდა ობიექტის დასრულება დაგეგმილი თარიღისათვის კონტრაქტორის მიერ სამუშაოთა დაჩქარების გარეშე, რაც გამოიწვევდა კონტრაქტორის დამატებით ხარჯებს;
6.9. კონტრაქტის 51.1 პუნქტის თანახმად, საკომპენსაციო გარემოებად ითვლება შემდეგი:
6.9.1. დამკვეთი არ იძლევა ობიექტის ტერიტორიის რაიმე ნაწილში შესვლის საშუალებას ტერიტორიის გადაცემის თარიღისათვის კონტრაქტის ზოგადი პირობების 26.1 ქვეპარაგრაფის შესაბამისად;
6.9.2. დამკვეთი იმგვარად ცვლის სხვა კონტრაქტორების გრაფიკებს, რომ ეს გავლენას ახდენს კონტრაქტორის სამუშაოებზე მოცემული კონტრაქტის ფარგლებში; პროექტის მენეჯერი გასცემს მითითებას სამუშაოთა დაყოვნებაზე, ან ვერ უზრუნველყოფს კონტრაქტორს საჭირო ნახაზებით, სპეციფიკაციებით ან ინსტრუქციებით, რომლებიც აუცილებელია სამუშაოს დროული შესრულებისათვის;
6.9.3. პროექტის მენეჯერი აძლევს მითითებას კონტრაქტორს გამოავლინოს დეფექტები ან ჩაატაროს დამატებითი გამოცდები და აღმოჩნდება, რომ ამ სამუშაოებს დეფექტი არ გააჩნდა;
6.9.4. პროექტის მენეჯერი უსაფუძვლოდ არ იძლევა ქვეკონტრაქტორის აყვანის ნებართვას;
6.9.5. სხვა კონტრაქტორები, საზოგადოებრივი დაწესებულებები, კომუნალური სამსახურები ან დამკვეთი არ მუშაობენ კონტრაქტში აღნიშნული თარიღების და სხვა მითითებული ვადების ფარგლებში, რაც იწვევს შეყოვნებას, ან დამატებით ხარჯს კონტრაქტორისთვის.
6.10. კონტრაქტის 51.2 პუნქტის შესაბამისად, თუ საკომპენსაციო გარემოება გამოიწვევდა დამატებით ხარჯს ან ხელს შეუშლიდა ობიექტის დამთავრებას ობიექტის დასრულების დაგეგმილი თარიღისათვის, კონტრაქტის ფასი უნდა გაზრდილიყო და/ან უნდა გაგრძელებულიყო ობიექტის დასრულების დაგეგმილი თარიღისათვის. პროექტის მენეჯერს უნდა გადაეწყვიტა გაიზრდებოდა თუ არა და რამდენით გაიზრდებოდა კონტრაქტის ფასი და გაგრძელდებოდა თუ არა და რამდენით გაგრძელდებოდა ობიექტის დასრულების დაგეგმილი თარიღი;
6.11. კონტრაქტის 51.3 პუნქტის თანახმად, როგორც კი კონტრაქტორი წარმოადგენს ინფორმაციას კონტრაქტორის ხარჯებზე, საკომპენსაციო გარემოების ზეგავლენის შესახებ, პროექტის მენეჯერს უნდა შეეფასებინა აღნიშნული ინფორმაცია და ამის შესაბამისად დაეკორექტირებინა კონტრაქტის ფასი. თუ კონტრაქტორის პროგნოზი უსაფუძვლოდ იქნებოდა მიჩნეული, პროექტის მენეჯერს უნდა დაეკორექტირებინა კონტრაქტის ფასი საკუთარი პროგნოზის საფუძველზე;
6.12. კონტრაქტის 51.4 პუნქტით, კონტრაქტორს არ ექნებოდა კომპენსაციის მიღების უფლება იმ შემთხვევაში, რამდენადაც შეილახებოდა დამკვეთის ინტერესი იმის გამო, რომ კონტრაქტორმა ვერ უზრუნველყო დროული გაფრთხილება ან არ ითანამშრომლა პროექტის მენეჯერთან;
6.13. კონტრაქტის 56.1 პუნქტით, ობიექტის დასრულების დაგეგმილი ვადის გადაცილების თითოეული დღისათვის კონტრაქტორს დამკვეთისათვის უნდა გადაეხადა ჯარიმა კონტრაქტის კონკრეტულ პირობებში მითითებული განაკვეთის შესაბამისად. ჯარიმის მთლიანი თანხა არ უნდა აღემატებოდეს კონტრაქტის კონკრეტულ პირობებში განსაზღვრულ ოდენობას. დამკვეთს შეეძლო დაეკავებინა კონტრაქტორის საჯარიმო თანხა მისთვის კუთვნილი გადახდიდან. ჯარიმის გადახდა არ ახდენდა გავლენას კონტრაქტორის ვალდებულებებზე. შპს ,,ს.გ.წ.კ–იის“ ახალი საოფისე შენობის მშენებლობის ღირებულების საერთო ჯამი თავდაპირველად განისაზღვრა 9 989 087.79 ლარით;
6.14. 2016 წლის 19 დეკემბერს ხელშეკრულებაში განხორციელდა №1 ცვლილება, რომელიც შეეხო ნიადაგის შემაკავებელ კედლებს, მისასვლელი გზის მშენებლობას, წყალმომარაგებისა და საკანალიზაციო კომუნიკაციებს. შესაბამისად, დაკორექტირდა კონტრაქტის ფასი და 9 989 287.79 ლარიდან განისაზღვრა 10 360 571.49 ლარამდე;
6.15. 2017 წლის 20 იანვარს ცვლილება შევიდა მხარეთა შორის დადებულ ხელშეკრულებაში, რომლის თანახმად, ცვლილებები განხორციელდა ნიადაგის შემაკავებელ კედელში, მისასვლელი გზის მშენებლობაში, ასევე, წყალმომარაგების და საკანალიზაციო კომუნიკაციებში. დამტკიცდა ახალი ფასი 10 360 571.49 ლარი (კონტრაქტის ფასი გადასახადების ჩათვლით);
6.16. 2017 წლის 27 აპრილს ხელშეკრულებაში განხორციელდა №2 ცვლილება, რომლის თანახმად განხორციელდა საოფისე შენობის რედიზაინი, რაც მოიცავდა შენობის ფორმის, სიმაღლის, ფასადების და შემდგომ რეფორმებს უკვე აშენებულ ნაგებობაში, რაც გამოწვეული იყო დამკვეთის მიერ საოფისე ფართის რაოდენობისა და გამოყენების სრული ცვლილებით. დაკორექტირდა კონტრაქტის ფასი და განისაზღვრა 10 738 499.49 ლარი;
6.17. 2018 წლის 8 აგვისტოს ხელშეკრულებაში განხორციელდა №3 ცვლილება, რომლის თანახმად, განხორციელდა საოფისე შენობის მოდიფიცირება ახალი საჭიროებიდან, საოფისე შენობაში განთავსებული ადამიანების რაოდენობიდან გამომდინარე. სართულების რაოდენობა გაიზარდა შემდეგნაირად: 2016 სარდაფი+პირველი სართული+9 სართული+სახურავი; 2017 სარდაფი+ პირველი სართული+14 სართული + მომსახურე სართული+სახურავი; მთლიანი ფართობი (სახურავის ფილის, ლიფტის და მთავარი კიბის უჯრედის ჩათვლით) გაიზარდა 6.219,05 მ2-დან 10.786,20 მ2-მდე; ცვლილებით დამტკიცებული ფასი განისაზღვრა 10 910 026.32 ლარით (გადასახადების ჩათვლით. შეიცვალა პროექტის დასრულების თარიღი და განისაზღვრა 2019 წლის 29 სექტემბერი);
6.18. ამავე ცვლილებით დამკვეთი და კონტრაქტორი შეთანხმდნენ 150 000 ლარის (დღგ-ს ჩათვლით) ერთჯერად ფასდაკლებაზე, რომელიც განაწილდებოდა ბეტონის ღირებულებაზე;
6.19. მოსარჩელის მიერ ნაკისრი ვალდებულების უზრუნველყოფის მიზნით, სს ,,თ.ბ–მა“ შპს ,,ს.გ.წ.კ–იის“ სასარგებლოდ გასცა საბანკო გარანტია (#536409/09/kb) 1 541 145.12 ლარის ოდენობაზე;
6.20. 2020 წლის 15 ოქტომბერს განხორციელებული ცვლილებით, გარანტიის მოქმედების ვადა გაგრძელდა 2021 წლის 1 აპრილის ჩათვლით;
6.21. მოსარჩელის მიერ ნაკისრი ვალდებულების უზრუნველყოფის მიზნით, სს ,,თ.ბ–მა“ შპს ,,ს.გ.წ.კ–იის“ სასარგებლოდ გასცა საბანკო გარანტია (#532170/09/kb) 998 909 ლარის ოდენობაზე;
6.22. 2019 წლის 15 სექტემბერს მენარდემ შემკვეთს გაუგზავნა წერილი და აცნობა, რომ ცვლილების შესაბამისად სახელშეკრულებო ღირებულება გაიზრდებოდა 2 484 559.74 ლარით და შეადგენდა 13 394 586.05 ლარს. ამასთანავე, აცნობა, რომ წარმოიშვა სამუშაოების დასრულების ერთი წლის ვადით გაზრდის აუცილებლობა (ნაცვლად 2019 წლის 30 სექტემბრისა 2020 წლის 30 სექტემბრამდე);
6.23. 2015 წლის 1 დეკემბრის ხელშეკრულების №4 ცვლილებით დაზუსტდა სამშენებლო სამუშაოების შესრულების ვადა და განისაზღვრა 2020 წლის 20 სექტემბრით (ნაცვლად 2019 წლის 29 სექტემბრისა), თუმცა მხარეთა განმარტებით, აღნიშნული ცვლილება არ შეთანხმებულა და ხელმოუწერელია;
6.24. 2020 წლის 14 მაისის პროფორმა ინვოისი №13-ის თანახმად, სამუშაოები შესრულდა El +60.480-ის მიხედვით. მენარდის მიერ შესრულებული სამუშაოების ღირებულებამ ჯამში შეადგინა 1 134 546.410 ლარი. აღნიშნული თანხიდან კონტრაქტორის მიერ წინასწარ დაფარულია კონტრაქტის საწყისი ფასის 20% - 226 909.22 ლარი, ხოლო დეფექტებზე პასუხისმგებლობისათვის დაკავებულია თანხის 10% - 113 454, 61 ლარი;
6.25. გადახდის სერტიფიკატში დამკვეთმა მოსარჩელეს დააკისრა პირგასამტეხლო, კერძოდ, შეფასებული ზარალი კონტრაქტორის თანხის 10% - 941 194.08 ლარი;
6.26. შემკვეთის მიერ მენარდისთვის გადასახდელი შესრულებული სამუშაოს ღირებულებამ შეადგინა 907 636,88 ლარი (1 134 546.10-226 909.22=907 636.88);
6.27. 2020 წლის 14 თებერვლის წერილით შემკვეთმა მენარდეს აცნობა, რომ 2019 წლის დეკემბრის შეთანხმების თანახმად, მენარდემ უნდა დაასრულოს სათავო ოფისის კონსტრუქციული ნაწილის მშენებლობა არაუგვიანეს 2020 წლის 29 თებერვლისა და აღნიშნული ვადის დარღვევის შემთხვევაში, უფლებამოსილების ფარგლებში, გატარებული იქნება შესაბამისი საჯარიმო სანქციები;
6.28. 2015 წლის 1 დეკემბერს მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პროექტის შესრულების პერიოდში, მენარდის მიერ სამშენებლო მოედანზე ხეების მოჭრისა და სამშენებლო პროექტში ცვლილებების განხორციელების მიზნით, სამუშაო პროცესები იყო შეჩერებული;
6.29. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ეკოლოგიისა და გამწვანების საქალაქო სამსახურის 2016 წლის 30 დეკემბრის №25/337835 წერილით შპს ,,ს.გ.წ.კ–იას‘‘ მიეცა თანხმობა მის კუთვნილ ტერიტორიაზე 9 ძირი ე.წ. ,,ელდარის ფიჭვის“ მოჭრის შესახებ. წერილი შპს ,,ს.გ.წ.კ–იას“ ჩაბარდა 2017 წლის 4 იანვარს;
6.30. ქ. თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2017 წლის 1 ნოემბრის №3652016 ბრძანებით, ცვლილება განხორციელდა შპს ,,ს.გ.წ.კ–იის“ ოფისის უკვე შეთანხმებულ სამშენებლო პროექტში.
7. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, 2020 წლის 14 მაისის პროფორმა ინვოისი №13-ის თანახმად, შემკვეთის მიერ მენარდისათვის გადასახდელი შესრულებული სამუშაოებს ღირებულება შეადგენს 907 636.88 ლარს. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელემ თავისი უფლების დაცვის მიზნით, მიმართა სასამართლოს, ხოლო თავად მოპასუხეს აღნიშნული ვალდებულის შესრულების მტკიცებულება არ წარუდგენია და არ უარყოფს ვალდებულების არსებობას, სააპელაციო პალატამ მოთხოვნა 907 636.88 ლარის ნაწილში, საფუძვლიანად მიიჩნია.
8. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულების თარიღი იყო 2019 წლის 29 სექტემბერი. 2018 წლის 8 აგვისტოს №3 ცვლილების თანახმად, შეიცვალა პროექტის დასრულების თარიღი და განისაზღვრა 2019 წლის 29 სექტემბერი. მენარდემ სამუშაოების შესრულება დაასრულა 2020 წლის მაისის თვეში, შესაბამისად ვადაგადაცილებით. ამასთან, ხელშეკრულების 56.1 პუნქტის თანახმად, მთელი ობიექტის სამუშაოების დასრულების ვადის გადაცილებისას მხარეებმა თითოეულ ვადაგადაცილებულ დღეზე გაითვალისწინეს ჯარიმა (პირგასამტეხლო), კონტრაქტის საბოლოო ფასის 0.10%-ის ოდენობით.
9. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულების დარღვევისათვის არსებობდა მენარდისათვის პირგასამტეხლოს დაკისრების საფუძველი.
10. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ შემკვეთის მიერ მენარდისათვის დაკისრებული პირგასამტეხლო 941 194.08 ლარი შეუსაბამოდ მაღალი იყო და მართებულად შემცირდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ.
11. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, პირგასამტეხლოს ოდენობა შემკვეთს დაანგარიშებული აქვს ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 10%-ის ოდენობით, რაც გაუმართლებელია, რადგანაც ხელშეკრულების 56.1 მუხლის თანახმად, პირგასამტეხლოს ოდენობა მხარეებმა შეათანხმეს კონტრაქტის საბოლოო ფასის 0.10%-ის ოდენობით. მოცემულ შემთხვევაში, 2020 წლის 14 მაისის პროფორმა ინვოისი №13-ის თანახმად, მენარდის მიერ შესრულებული სამუშაოების ღირებულებამ ჯამში შეადგინა 1 134 546.410 ლარი.
12. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სასამართლოს მიერ განსაზღვრული პირგასამტეხლო აკმაყოფილებს გონივრულობის სტანდარტს, როგორც ვალდებულების დარღვევის ხარისხის გათვალისწინებით, ასევე შესაბამისობაშია თავად მხარეთა მიერ დადგენილ წესთან, პირგასამტეხლოს ოდენობის გაანგარიშებისათვის.
13. სააპელაციო სასამართლომ ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით სასარჩელო მოთხოვნაზე მიუთითა, რომ შემკვეთი კომპანიის შენობის პროექტის ცვლილებისა და ხეების მოჭრის ნებართვის გამო, მენარდის მიერ სამუშაო პროცესი შეჩერებული იყო 15 თვისა და 27 დღის, ჯამში 477 დღის განმავლობაში.
14. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ხეების მოჭრის ნებართვის მიღებისათვის სამუშაოების შეჩერების პერიოდი იყო 2016 წლის 15 აპრილიდან 2016 წლის 30 დეკემბრამდე, ჯამში 8 თვე და 15 დღე. მოპასუხე კომპანიის 2017 წლის 17 მარტის (N2605/1) წერილით „ე–ას“ ეცნობა, რომ მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება სათავო ოფისის კონსტრუქციაში ცვლილებების შეტანის შესახებ და ეთხოვა ინსტრუქციის მიწოდება სამშენებლო კომპანიისათვის სამშენებლო სამუშაოების 2 კვირით შეჩერების შესახებ (ტ.4. ს.ფ. 264-265). წერილის თანახმად, ზემოხსენებული ცვლილება გამოწვეულია იმ ფაქტით, რომ წინა შენობა დაპროექტდა მხოლოდ შპს ,,ს.გ.წ.კ–იისთვის‘‘, ხოლო რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტრო და მის დაქვემდებარებაში მყოფი ერთ-ერთი სააგენტო ახალ სათავო ოფისში განთავსდება. აღსანიშნავია, რომ ახალი შენობა-ნაგებობის სრული და სასარგებლო ფართი გაორმაგდება (სრული ფართი 5, 9577 მ2, ხოლო სასარგებლო ფართი 3, 3841.1 მ2). აგრეთვე, პროექტის თანახმად, დაახლოებით 500 მ2 ფართი გათვალისწინებულია სამზარეულოსა და სასადილოსთვის (ტ. 4 ს.ფ. 264-265). საერთაშორისო ზედამხედველი კომპანია „ე–ას“ 2017 წლის 20 მარტის (EPT/USIIP/TL/1366) წერილით მოსარჩელეს ეთხოვა სამშენებლო სამუშაოების შეჩერება ორი კვირით, შენობის პროექტის ცვლილების გამო (ტ. 4, ს.ფ. 261-262).
15. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეს საზედამხედველო კომპანია „ე–ას“ მიერ 2017 წლის 20 მარტს ეცნობა სამშენებლო პროექტში ცვლილებების შეტანის გამო სამუშაოების შეჩერების შესახებ, სწორედ მოცემული დროიდან უნდა შეეჩერებინა მოსარჩელეს სამუშაოები. რაც შეეხება სამუშაოების განახლების პერიოდს, უდავოდ დადგენილია, რომ 2017 წლის 15 მაისს მხარეთა მიერ ხელი მოეწერა ხელშეკრულების №2 ცვლილებას, რომლის მიხედვით, ცვლილების სათაურია: მოდიფიცირებული დიზაინი, ხელშეკრულების ფასი განისაზღვრა 10,738,499.49 ლარით დღგ-ს ჩათვლით.
16. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელემ 2017 წლის 24 აპრილის (N01/24/04/17) წერილით „ე–ას‘‘ აცნობა, რომ 2017 წლის 24 აპრილისათვის პროექტირება უკვე დასრულებული იყო და გაუგზავნა პროექტი (ტ.3, ს.ფ. 147). უდავოდ დადგენილია, რომ 2017 წლის 01 ნოემბერს ქ. თბილისის არქიტექტურის სამსახურის ბრძანებით, განხორციელდა შპს ,,ს.გ.წ.კ–იის“ შენობის სამშენებლო პროექტში ცვლილება (ტ.5 ს.ფ. 40), რის შესახებაც საერთაშორისო ზედამხედველი კომპანია „ე–ამ“ 2017 წლის 2 ნოემბერს წერილი გაუგზავნა მენარდეს და მისცა ინსტრუქცია სამშენებლო სამუშაოების გაგრძელების შესახებ (ტ. 5, ს.ფ.38). სამუშაოები 2018 წლის 8 აგვისტომდე რომ არ შეჩერებულა, ამას ადასტურებს 2018 წლის 4 მაისის წერილი, სადაც შპს „დ–ი“ აღნიშნავს: ,,ხარჯის ცვლილების მომზადება შეფერხდა, მაგრამ სამშენებლო სამუშაოები არ შეჩერებულა და ფოლადის/ბეტონის სტრუქტურის სარეაბილიტაციო სამუშაოები, წყალმომარაგება-საკანალიზაციო ქსელის, ანკერებისა და სანიაღვრე ქსელის მოწყობის სამუშაოები მიმდინარეობს“ (ტ.3, ს.ფ. 158).
17. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მეორე ეტაპზე სამშენებლო პროექტის კორექტორების მიზნით, სამუშაოები შეჩერებული იყო 2017 წლის 20 მარტიდან 2017 წლის 2 ნოემბრამდე, ჯამში 7 თვე და 12 დღე. შესაბამისად, შენობის პროექტის ცვლილებისა და ხეების მოჭრის ნებართვის გამო, სამუშაო პროცესი შეჩერებული იყო 15 თვის და 27 დღის, ჯამში 477 დღის განმავლობაში.
18. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა მოსარჩელის განმარტებაზე, რომლის თანახმად, სამშენებლო სამუშაოების შეჩერების მიუხედავად მას ჰქონდა ხარჯები, კერძოდ, ხელფასს უხდიდა დაქირავებულ თანამშრომლებს, იხდიდა საბანკო გარანტიის პროცენტს, დაზღვევისა და კომუნალურ ხარჯებს, რამაც ჯამში მოსარჩელის მითითებით შეადგინა 691 617.86 ლარი. აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად მოსარჩელეს წარმოდგენილი აქვს აუდიტორული კომპანია ,,ბ. და კ–იის“ დამოუკიდებელ აუდიტორთა დასკვნა, რომლის თანახმად, მხარეთა შორის 2015 წლის 1 დეკემბერს დადებული ხელშეკრულების ფარგლებში, დამკვეთის მიერ მითითებულ სამუშაოთა შეჩერების პერიოდებში (01.03.2016–15.01.2017 წლები და 01.03.2017–08.08.2018 წლები) მენარდემ გაწია შემდეგი ხარჯები: - სს „თ.ბ–ის“ საბანკო გარანტიის ფარგლებში დაფარული პროცენტები - 276253.64 ლარი; - შპს „დ.ს.კ.ი–ოს“ სამშენებლო რისკების დაზღვევის პოლისის ფარგლებში დაფარული პრემია - 11858.71 ლარი; - შრომითი (სახელფასო) დანახარჯები - 394418.76 ლარი; - კომუნალური დანახარჯები - 9,086.75 ლარი. დანახარჯებმა ჯამურად შეადგინა 691 617.86 ლარი.
19. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოპასუხემ მოსარჩელის მიერ ზემოაღნიშნული პოზიციის გასაქარწყლებლად წარადგინა ,,ე–ას‘‘ წერილი, რომლის თანახმად სამუშაოების შეჩერების პერიოდში, მოსარჩელე კომპანიის მიმართ ასანაზღაურებელი ხარჯები შეადგენს 65 179.38 ლარს. წერილში წარდგენილია უცხო ენაზე შედგენილი ცხრილი, რომელიც აღწერს ხარჯების გაანგარიშებას.
20. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა მოწმეთა ჩვენებებზე:
20.1. სასამართლო სხდომაზე მოწმის სახით გამოიკითხა აუდიტორული ფირმის აუდიტორი გ.გ–ა, რომელმაც განმარტა, რომ მენარდემ აუდიტორული დასკვნის მომზადების მიზნით წარადგინა სახელფასო უწყისები, რომელზეც აღინიშნებოდა ლოგოს მსგავსად წყლის წვეთი, რის საფუძველზეც მიიჩნია, რომ აღნიშნული წარმოადგენდა სწორედაც შპს ,,ს.გ.წ.კ–იის“ პროექტზე დასაქმებულთა სახელფასო ანაზღაურება იყო აღწერილი. როგორც ახსოვს 10-ზე მეტი თანამშრომლისათვის ჰქონდა მოსარჩელე კომპანიას ანაზღაურებული ხელფასი. უწყისები იყო ხელმოწერილი და დადასტურებული;
20.2. მოწმის სახით გამოიკითხა აუდიტორული კომპანიის აუდიტორი ნ.ბ–ი, რომელმაც ასევე განმარტა, რომ მენარდის მოთხოვნით განხორციელდა მათ მიერ დოკუმენტაციის კვლევა კონკრეტული საკითხების შესწავლის მიზნით. განახორციელეს წარდგენილი დოკუმენტაციის ანალიზი და დათვლა. შრომითი უწყისები იყო წარდგენილი ორი სახის დოკუმენტით: დარიცხვის და გაცემის დოკუმენტი. მათი მხრიდან მოხდა ხელფასის მხოლოდ ციფრობრივი შესწავლა და არ განხორციელდა კვლევა სამუშაოს შესრულების ხარისხის მიხედვით. ზუსტად არ ახსოვს რამდენი თანამშრომლისათვის ჰქონდა ანაზღაურებული ხელფასი მენარდეს. კონკრეტულად ის პირები მუშაობდნენ თუ არა მოპასუხე ორგანიზაციის ობიექტზე, აღნიშნულზე კვლევა არ განუხორციელებიათ.
21. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, აუდიტორი, ეს არის პირი, რომელიც აუდიტორულ საქმიანობას ახორციელებს, რომელსაც აქვს საქართველოს პარლამენტთან არსებული აუდიტორული საქმიანობის საბჭოს მიერ გაცემული აუდიტორის საკვალიფიკაციო სერტიფიკატი. იგი აუდიტორულ საქმიანობას ეწევა ინდივიდუალურად, ლიცენზიის საფუძველზე ან/და აუდიტორული ფირმის მეშვეობით (საქართველოს კანონი „აუდიტორული საქმიანობის შესახებ‘‘, მუხლი 4).
22. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოპასუხემ ზიანის დაანგარიშების მიზნით, წარადგინა „ე–ას“ წერილი. აღსანიშნავია, „ე–ა“ არის საერთაშორისო ზედამხედველი კომპანია, რომელიც წარმოადგენს არა საექსპერტო დაწესებულებას, არამედ იგი არის პროექტის მენეჯერი, რომელიც დამკვეთის წარმომადგენელია (ხელშეკრულების 10.1. პუნქტი). შესაბამისად, სააპელაციო პალატის შეფასებით, სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა კონკრეტული სუბიექტის მოსაზრება შეჩერების ვადებთან მიმართებაში, ისევე როგორც მის მიერ უცხო ენაზე წარმოდგენილი ხარჯების გაანგარიშების ცხრილი.
23. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ზიანის ოდენობა დათვლილია მოსარჩელის მიერ მითითებული სამუშაოების შეჩერების პერიოდების მიხედვით - ჯამში 27 თვე, რაც შეადგენს 810 დღეს. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ შეჩერების ვადად დადგინდა 15 თვე და 27 დღე, ჯამში 477 დღე, სამუშაოს შეჩერებით მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი შეადგენს 407 281.68 ლარს (691 617.86 ლარი : 810 დღეზე, შესაბამისად ყოველდღიურად სამუშაოების შეჩერებით მიყენებული ზიანი = 853.84 ლარს. ხოლო სასამართლოს მიერ დადგენილ სამუშაოების შეჩერებულ დღეებზე გაანგარიშებით, ზიანის ოდენობა შეადგენს 853.84X477=407 281.68 ლარს).
24. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, სამშენებლო სამუშაოების შეჩერების პერიოდი მოსარჩელის პოზიციით იყო 01.03.2016-15.01.2017 წლები და 01.03.2017- 08.08.2018 წლები. ხოლო მოსარჩელის მიერ სარჩელი წარდგენილია 2021 წლის 13 აპრილს, რის გამოც მოპასუხე მიიჩნევს აღნიშნულ მოთხოვნას ხანდაზმულად.
25. ხანდაზმულობის საკითხთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ მოსარჩელისათვის უფლების დარღვევის შესახებ ცნობილი გახდა 2020 წლის 12 ივნისს მის მიერ მოპასუხისათვის გაგზავნილი წერილის (#01/12/06/20, ტ.2, ს.ფ.135-144) შემდეგ, როდესაც გაიგო, რომ მოპასუხე აღარ აპირებდა მასთან ხელშეკრულების გაგრძელებას. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამაც მიიჩნია, რომ სარჩელი არ არის ხანდაზმული.
26. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება.
27. საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ ძირითად პრეტენზიებს:
27.1. გამომდინარე იქიდან, რომ მოსარჩელემ შესრულების ვადა დაარღვია და ვადის გადაცილება 100 დღეზე მეტი იყო (რაც დადგინდა სასამართლოს გადაწყვეტილების 6.12. პუნქტით), მოპასუხემ გამოიყენა ხელშეკრულების 56.1 ქვეპუნქტით განსაზღვრული უფლებამოსილება და მოსარჩელე დააჯარიმა მთლიანი საკონტრაქტო ფასის 10%-ის, კერძოდ, 941,194.08 ლარის ოდენობით და ისარგებლა ამავე მუხლითა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 442-ე მუხლით მინიჭებული გაქვითვის შესაძლებლობით, კერძოდ, შესრულებული სამუშაოს ღირებულება გაუქვითა პირგასამტეხლოს შესაბამის ოდენობაში (907,636.88 ლარის ნაწილში). ურთიერთმოთხოვნათა გაქვითვის საფუძველზე მენარდე აღარ არის უფლებამოსილი მოითხოვოს შესრულებული სამუშაოს ღირებულების ანაზღაურება;
27.2. სასამართლოს არ უნდა შეემცირებინა პირგასამტეხლო. 2015 წლის აგვისტოში გამოცხადდა საერთაშორისო ტენდერი, რომელიც ჩატარდა აზიის განვითარების ბანკის სატენდერო პირობების შესაბამისად, გამარჯვებული კომპანია, ვიდრე ხელშეკრულებას ხელს მოაწერდა, გაეცნო ხელშეკრულების პროექტს და მას გონივრულზე მეტი დრო ჰქონდა, რომ გულდასმით გაცნობოდა ხელშეკრულებას და სწორედ ამის შემდგომ მოეწერა ხელი. ამასთან, ამ დავაში, ორივე მხარე არის კერძო სამართლის იურიდიული პირი, არცერთი მხარე არ წარმოადგენს დომინანტს, მათ აქვთ თანაბარი უფლებები. მენარდემ მხოლოდ იმის შემდეგ გახადა სადავოდ ხელშეკრულების 56.1 ჩანაწერი, რაც ვადაგადაცილებულ პერიოდზე დაერიცხა პირგასამტეხლო. თუ მხარე აღჭურვილია ადვოკატით, სამეწარმეო ურთიერთობებში გამოცდილი სუბიექტია და ა. შ. ივარაუდება, რომ ასეთ ვითარებაში შეთანხმებული პირგასამტეხლო, თუნდაც, შეუსაბამოდ მაღალი, მხარეთა ნამდვილ ნებას შეესაბამება და შემცირებას არ ექვემდებარება. მაგალითად, შედარებითსამართლებრივი ანალიზისათვის, გერმანიის სავაჭრო კოდექსის მიხედვით, მეწარმე სუბიექტის სასარგებლოდ პირგასამტეხლოს შემცირება არ ხდება, პირგასამტეხლოს შემცირება დაუშვებელია, როდესაც პირგასამტეხლო უკვე ნებაყოფლობით გადახდილია. შესაბამისად, იმის გათვალისწინებით, რომ მოსარჩელე კომპანია არის კვალიფიციური იურისტების გუნდით აღჭურვილი და სამშენებლო სფეროში გამოცდილების მქონე სუბიექტი, სასამართლოს, დაკისრებული პირგასამტეხლო არ უნდა მიეჩნია შეუსაბამოდ მაღალ ოდენობად და არ უნდა შეემცირებინა;
27.3. მოსარჩელის თქმით მას ზიანი მიადგა სამუშაოს მოცულობის გაზრდის, მოპასუხის მხრიდან სამუშაოთა არაერთხელ შეჩერებისა და სამუშაოთა დასრულების ვადის გადაწევის გამო. მოსარჩელეს მოცდენის გამო, მის მიერ გაწეული ხარჯის დასამტკიცებლად წარმოდგენილი აქვს აუდიტორის დასკვნა (ტომი V, გვ. 11-15/59-63), რომელიც სასამართლომ უნდა მიიჩნიოს არასარწმუნო მტკიცებულებად, რამდენადაც სასამართლოსთვის უცნობია, თუ კონკრეტულად რა სახის მასალები წარუდგინა მოსარჩელემ აუდიტორს. აგრეთვე, პროცესზე გამოიკითხნენ ის მოწმეები, რომლებმაც მოამზადეს დასკვნა. მაგალითისთვის, მოსარჩელეს სარჩელის მე-13 გვერდზე (ტომი I) უწერია, რომ შეჩერების პერიოდში დასაქმებული ჰყავდა 7 თანამშრომელი, ხოლო მოწმემ განაცხადა, რომ ზუსტად არ ახსოვდა რამდენი თანამშრომლის უწყისი იქნა წარდგენილი, მაგრამ 7-ზე მეტი ნამდვილად იყო (იხ. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების 21-ე გვერდი). მოწმე ნ.ბ–მა განაცხადა, რომ მისთვის შეუძლებელი იყო იმის დადგენა, თანამშრომლები (რომლებზეც გაიცა ხელფასები) კონკრეტულად ამ ობიექტზე იყვნენ მიმაგრებულნი თუ არა. ასევე, მოსარჩელეს არ აქვს წარდგენილი დასაქმებულ თანამშრომელთა ხელფასების ოდენობა, ასევე, დასაქმებულთა სახელშეკრულებო პირობები, როგორ ხდებოდა შრომის ანაზღაურება - სამუშაოს შესრულების მიხედვით თუ სხვაგვარად. ასევე, დასკვნაში მითითებული საბანკო გარანტიის უნიკალური ნომერი და ამ ხელშეკრულების ფარგლებში გაცემული საბანკო გარანტიის უნიკალური ნომრები არ არის იდენტური, რაც გულისხმობას იმას, რომ შეუძლებელია დადგენა დასკვნაში გამოყენებული ინფორმაცია საბანკო გარანტიების შესახებ ნამდვილად იდენტურია და მიემართება ამ კონკრეტულ ხელშეკრულებას თუ არა. მტკიცებულება, რომელიც არაა უტყუარი, წარმოშობს ეჭვებს და უამრავ კითხვებს, არ შეიძლება სასამართლო გამოიყენოს მოპასუხე მხარის საწინააღმდეგოდ;
27.4. სასამართლომ ზიანის დღეების დათვლისას მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს ყოველი დღე ადგებოდა ერთი და იგივე ოდენობის ზიანი, რაც არ გამომდინარეობს არც მოსარჩელის ახსნა-განმარტებიდან და არც საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებიდან. საკმარისი მტკიცებულებების არარსებობის გამო, გაუგებარია თუ რატომ უნდა დაეკისროს პროპორციულად (ყოველ დღეზე) დაანგარიშებული თანხა მოპასუხე კომპანიას. აუდიტორული დასკვნა არ უნდა გამხდარიყო ზიანის ანაზღაურების საფუძველი, რადგან, როგორც მოწმეებმა პროცესზე მიუთითეს, ისინი აჯამებდნენ მოსარჩელის მიერ გაგზავნილ დოკუმენტაციაში მითითებულ თანხებს, იმის დადგენის და შეფასების გარეშე, თუ რამდენად იყო დაკავშირებული ეს დოკუმენტაციები გაფორმებულ ხელშეკრულებასთან. აუდიტორულ კომპანიასთან გაგზავნილი დოკუმენტაციები მოსარჩელეს არ წარუდგენია სასამართლოში;
27.5. თბილისის სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა ხელშეკრულების 51.3 და 51.4 პუნქტები და გადაწყვეტილება მიიღო მოსარჩელის სასარგებლოდ. კერძოდ, 51.3 პუნქტით, როგორც კი კონტრაქტორი წარმოადგენს ინფორმაციას კონტრაქტორის ხარჯებზე, საკომპენსაციო გარემოების ზეგავლენის შესახებ, პროექტის მენეჯერმა უნდა შეაფასოს აღნიშნული ინფორმაცია და ამის შესაბამისად დააკორექტიროს კონტრაქტის ფასი. თუ კონტრაქტორის პროგნოზი უსაფუძვლოდ იქნება მიჩნეული, პროექტის მენეჯერმა უნდა დააკორექტიროს კონტრაქტის ფასი საკუთარი პროგნოზის საფუძველზე. 51.4 პუნქტით, კონტრაქტორს არ აქვს კომპენსაციის მიღების უფლება იმ შემთხვევაში, რამდენადაც შეილახა დამკვეთის ინტერესი იმის გამო, რომ კონტრაქტორმა ვერ უზრუნველყო დროული გაფრთხილება ან არ ითანამშრომლა პროექტის მენეჯერთან. სასამართლოსათვის ცნობილია, რომ მენარდე ამ ნაწილში არ უთანამშრომლია და არ წარუდგენია კონკრეტული გაანგარიშება, თუ რა ფინანსურ ზეგავლენას მოახდენდა დაყოვნების პერიოდი მასზე, ამდენად ხელშეკრულების 51.4 პუნქტის შესაბამისად, მას არ ჰქონდა კომპენსაციის მოთხოვნის უფლება;
27.6. მეორე სასარჩელო მოთხოვნა არის ხანდაზმული, ვინაიდან სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის ვადა შეადგენს სამ წელს. სსკ-ის 130 მუხლის მიხედვით, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო დარღვეული უფლების შესახებ. ამ ჩანაწერიდან გამომდინარე, მოსარჩელე კომპანიას მოთხოვნა წარმოეშვა, თუკი მას დაყოვნების შედეგად, რაელურად მართლაც მიადგა ზიანი, ანუ გაწია ხარჯები ზედმეტად, ხოლო ეს ზედმეტად გაწეული ხარჯების დაანგარიშება მას თავის დროზე ხელშეკრულების 51.3 პუნქტის შესაბამისად არ წარუდგენია ზედამხედველისათვის და ამდენად დაყოვნებისათვის გაწეული ხარჯი, როგორც მენარდე ამტკიცებს არ არის გათვალისწინებული ხელშეკრულების ღირებულებაში, ამდენად, კომპანიას მისთვის 2020 წლის მაისის თვეში შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურება რომც მიეცა, დაყოვნებისათვის გაწეული ხარჯის კომპენსირება ვერ მოხდებოდა (მოსარჩელე საქმეში აღნიშნავს, რომ დაყოვნებისთვის გაწეული ხარჯი არ არის შესული ხელშეკრულების ღირებულებაში) და ამიტომ, კასატორს მიაჩნია, რომ ხანდაზმულობის ვადის ათვლის წერტილად სასამართლომ არასწორად მიიჩნია 2020 წლის ივნისის თვე და უნდა მიეჩნია 2016-2017 წლები.
28. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 12 სექტემბრის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
29. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ისინი დაუშვებელია.
30. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომში - „სსსკ“) 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
31. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
32. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
33. წინამდებარე დავის ფარგლებში, საკასაციო სასამართლო შეაფასებს პირგასამტეხლოს შემცირების მართლზომიერებისა და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულების პროცესის შეჩერების პერიოდში, მენარდისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მართლზომიერების საკითხს.
34. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხე კომპანია არ უარყოფს, რომ მენარდის მიერ შესრულებული სამუშაოს ღირებულებამ შეადგინა 1 134 546.410 ლარი, თუმცა მიუთითებს, რომ ხელშეკრულებით დადგენილ ვადაში მშენებლობის შეუსრულებლობის გამო დაკისრებული პირგასამტეხლო - 941 194.08 ლარი გონივრულია და არ უნდა შემცირებულიყო სასამართლოების მიერ, შესაბამისად, ურთიერთგაქვითვის საფუძველზე, მოსარჩელეს არ აქვს 907 636.38 ლარის მოთხოვნის უფლება.
35. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის წარმოშობილია ნარდობის სამართლებრივი ურთიერთობა (სსკ-ის 629-ე, 648-ე მუხლები). საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ნარდობა ორმხრივი და სასყიდლიანი ხელშეკრულებაა, (იხ. სუსგ-ები: №ას-1142-2021, 2022 წლის 10 ნოემბერი; №ას-1315-2020, 2021 წლის 9 სექტემბერი; №ას-764-2019, 2019 წლის 2 მარტი). „ნარდობა დაკავშირებულია მენარდის ვალდებულებასთან – შეასრულოს ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაო და გადასცეს შემკვეთს, შეთანხმებული საზღაურის მიღების პირობით, შესრულებული სამუშაოს შედეგი. შემკვეთი მოვალეა, გადაუხადოს მენარდეს საზღაური, როგორც წესი, სამუშაოს შესრულების შემდეგ“ (იხ. ზურაბ ძლიერიშვილი, „ნარდობის ხელშეკრულება“ (თეორია და პრაქტიკა), თბილისი, 2016წ., გვ.288).
36. სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, ნაკისრი ვალდებულება უნდა შეასრულოს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნების შეუსრულებლობა უკვე ვალდებულების დარღვევაა. ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა გამოხატულებას ჰპოვებს მოვალეზე კანონით დადგენილი ქონებრივი ზემოქმედების ზომებში. სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილე, რომელიც არღვევს ვალდებულებას, პასუხს აგებს დაზარალებულის წინაშე. ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესი სამართლებრივი დაცვის თვალსაზრისით, განსაკუთრებული სიკეთეა ნებისმიერ სამართლებრივ სისტემაში.
37. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პირგასამტეხლო წარმოადგენს ვალდებულების შესრულების მიმართ მხარის შესაბამისი ინტერესის უზრუნველყოფის საშუალებას, რომლის გადახდის ვალდებულების წარმოშობა დაკავშირებულია ვალდებულების დარღვევასთან. პირგასამტეხლო ეკისრება მხარეს იმ დროიდან, როდესაც უნდა ყოფილიყო შესრულებული დარღვეული ვალდებულება – ამ ვალდებულების შესრულებამდე. პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრისას ყურადღება ექცევა რამდენიმე გარემოებას. მათ შორის: ა) პირგასამტეხლოს, როგორც სანქციის ხასიათის მქონე ინსტრუმენტის ფუნქციას, თავიდან აიცილოს დამატებით ვალდებულების დამრღვევი მოქმედებები; ბ) დარღვევის სიმძიმესა და მოცულობას და კრედიტორისათვის წარმოქმნილი საფრთხის ხარისხს; გ) ვალდებულების დამრღვევი პირის ბრალეულობის ხარისხს; დ) პირგასამტეხლოს ფუნქციას, მოიცვას თავის თავში ზიანის ანაზღაურება. პირგასამტეხლოს ოდენობაზე მსჯელობისას გასათვალისწინებელია მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის ხანგრძლივობა (იხ.: სუსგ №ას-848-814-2016, 2016 წლის 28 დეკემბერი; №ას-1274-2022, 2022 წლის 22 ნოემბერი; №ას-1245-2022, 2023 წლის 9 მარტი).
38. პირგასამტეხლო დამატებითი (აქცესორული) ვალდებულებაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მისი წარმოშობა და ნამდვილობა ძირითადი ვალდებულების არსებობაზეა დამოკიდებული. ქართულ კანონმდებლობაში პირგასამტეხლოს ორმაგი ფუნქცია აქვს: ერთი მხრივ, ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების უზრუნველსაყოფად პრევენციული დატვირთვა, ანუ პირგასამტეხლოს დაკისრების რისკი ფსიქოლოგიურად ზემოქმედებს ვალდებულ პირზე და აიძულებს, ვალდებულება ჯეროვნად შეასრულოს. პირგასამტეხლოს ფსიქოლოგიური ზემოქმედების ეფექტი სწორედ იმაში ვლინდება, რომ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, ვალდებულ პირს რეპრესიული ხასიათის სანქცია ეკისრება. პირგასამტეხლოს მეორე ფუნქციის არსი განცდილი ზიანის მარტივად და სწრაფად ანაზღაურებაა (იხ.: ირაკლი რობაქიძე, წიგნში სახელშეკრულებო სამართალი /ზურაბ ძლიერიშვილი, გიორგი ცერცვაძე, ირაკლი რობაქიძე, გიორგი სვანაძე, ლაშა ცერცვაძე, ლევან ჯანაშია/ გამომცემლობა „მერიდიანი“, 2014წ., გვ. 590).
39. პირგასამტეხლოს მიზანია ვალდებულების შეუსრულებლობის ან ვალდებულების დარღვევის თავიდან აცილება, ხოლო ვალდებულების დარღვევის პირობებში ე.წ. „პრეზუმირებული მინიმალური ზიანის“ ანაზღაურების უზრუნველყოფა, რაც, რაღა თქმა უნდა, არ წარმოადგენს ფაქტობრივი ზიანის ეკვივალენტ ფულად თანხას და არც ფაქტობრივად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებას ემსახურება (იხ.: სუსგ №ას-1597-2019, 2019 წლის 13 დეკემბერი; №ას-89-2024, 2024 წლის 12 აპრილი; №ას-65-2024, 2024 წლის 15 აპრილი).
40. როგორც ვალდებულების დარღვევის მნიშვნელობა, სახელშეკრულებო ინტერესის შინაარსისა და ფარგლების განმარტება და დადგენილ პირგასამტეხლოს ოდენობასთან მისი ადეკვატურობა (კრედიტორის მტკიცების ტვირთი), ისე ვალდებულების დარღვევის ხარისხის შეუსაბამობა პირგასამტეხლოს ოდენობასთან (მოვალის მტკიცების ტვირთი), არის უმნიშვნელოვანესი შეფასებითი კატეგორიები, რომელზეც თავად მხარეებმა უნდა შეუქმნან მოსამართლეს დასაბუთებული წარმოდგენა და მიანიჭონ მას მხარეთა ნების განმარტების შესაძლებლობა (იხ.: ნათია ჩიტაშვილი. პირგასამტეხლოსა და ზიანის მოთხოვნათა სახელშეკრულებო ინტერესის უზრუნველმყოფი ფუნქცია. შედარებითი სამართლის ჟურნალი 2/2020, გვ.17; ასევე, იხ: სუსგ №ას-827-2021, 2021 წლის 3 დეკემბერი).
41. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ განასხვავებენ პირგასამტეხლოს ისეთ სახეებს, როგორიცაა საურავი და ჯარიმა. ჯარიმა პირგასამტეხლოს ერთ-ერთი სახეა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი პირგასამტეხლოს ამ სახეს იცნობს. ამ დასკვნის გაკეთების საფუძველს წარმოადგენს სსკ-ის 419 I მუხლის დანაწესი. ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, ჯარიმამ კრედიტორის იმ ინტერესის ანაზღაურება უნდა მოახდინოს, რომელიც მას ვალდებულების შესრულების მიმართ გააჩნდა. შესაბამისად, მხარეთა მიერ ხელშეკრულებაში ჯარიმის განსაზღვრა ხდება იმ ოდენობით, რათა მან ვალდებულების დარღვევის შედეგად გამოწვეული უარყოფითი შედეგების აღმოფხვრა მოახდინოს. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ საურავი უმეტესად იმ შემთხვევაში გამოიყენება, როდესაც ვალდებული პირი არ ასრულებს ვალდებულებას დადგენილ დროში. ჯარიმისაგან განსხვავებით, შესრულების ვადის გადაცილებისათვის საურავის სახით დადგენილი პირგასამტეხლოს თავისებურება იმაში მდგომარეობს, რომ იგი იძლევა ვალდებულების შესრულებისა და პირგასამტეხლოს მოთხოვნის კუმულაციის შესაძლებლობას. საურავი იცავს კრედიტორის იმ ინტერესს, რომელიც მას ვალდებულების დროული შესრულების მიმართ გააჩნია. საურავის თავისებურება იმაში მდგომარეობს, რომ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში, კონკრეტულ ოდენობაში ან პროცენტებში დადგენილი საურავი ერიცხება მოვალეს ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე და ამით აიძულებს შეასრულოს ვალდებულება. ჯარიმისაგან განსხვავებით, საურავის დროს ვალდებულების შესრულების უზრუნველმყოფი ფუნქცია უფრო ნათლად ჩანს, რაც იმაში გამოიხატება, რომ იგი განაგრძობს დარიცხვას ვალდებულების დარღვევის შემდეგაც. საურავი ირიბი იძულებითი ხასიათის ღონისძიებაა: ვალდებულმა პირმა იცის, რაც უფრო მეტი დრო გავა და რაც უფრო გვიან შეასრულებს ვალდებულებას, მით მძიმე იქნება მისი ფინანსური ტვირთი (იხ. სუსგ საქმე №ას-1634-2019, 4 მარტი, 2020 წელი).
42. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ შემსრულებელმა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება შეასრულა ვადაგადაცილებით. ამასთან, ხელშეკრულების 56.1 პუნქტის თანახმად, მთელი ობიექტის სამუშაოების დასრულების ვადის გადაცილებისას მხარეებმა თითოეულ ვადაგადაცილებულ დღეზე გაითვალისწინეს ჯარიმა, კონტრაქტის საბოლოო ფასის 0.10%. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წინამდებარე შემთხვევაში სახეზე იყო მოპასუხისათვის პირგასამტეხლოს დარიცხვის ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი.
43. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 418-ე მუხლი ხელშეკრულების მხარეებს ანიჭებს უფლებამოსილებას, თავისუფლად განსაზღვრონ პირგასამტეხლო, რომელიც შეიძლება აღემატებოდეს შესაძლო ზიანს. თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრა მხარეთა უფლებაა და აღნიშნული კუთხით მოქმედებს სახელშეკრულებო ურთიერთობებში დამკვიდრებული მხარეთა ნების ავტონომიის პრინციპი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 420-ე მუხლი შესაძლებლობას აძლევს სასამართლოს შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო. ამდენად, პირგასამტეხლოს თაობაზე შეთანხმება არ წარმოადგენს მხარეთა აბსოლუტურ უფლებას და კვალიფიციური შედავების პირობებში სასამართლო უფლებამოსილია, შეაფასოს კრედიტორის მიერ მოთხოვნილი ოდენობით პირგასამტეხლოს თანაზომიერება ვალდებულების დარღვევასთან მიმართებით. სასამართლოს მხრიდან მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენით მიღწეულ შეთანხმებაში ჩარევის კანონისმიერ საფუძველს წარმოადგენს სასამართლოსათვის დაკისრებული ერთგვარი საჯარო წესრიგის უზრუნველმყოფელი ვალდებულება და, რაც უმთავრესია, ყოველი კონკრეტული საქმის ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინება, სახელდობრ, ის სუბიექტური და ობიექტური ფაქტორები, როგორიცაა: მხარეთა ქონებრივი მდგომარეობა, ვალდებულების დარღვევის ხარისხი, კრედიტორის მოლოდინი ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების მიმართ და ა.შ. (იხ. სუსგ საქმე №ას-1199-1127-2015, 13 აპრილი, 2016 წელი).
44. კანონის სიტყვასიტყვითი განმარტების შედეგად, მაღალი პირგასამტეხლო არ მცირდება. შემცირებას მხოლოდ „შეუსაბამოდ მაღალი“ პირგასამტეხლო ექვემდებარება. პირგასამტეხლო შეუსაბამოდ მაღალია თუ არა, შეფასებითი კატეგორიაა და ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, საქმის გარემოებების ერთობლივი ანალიზის შედეგად წყდება. ამასთან, შეფასების მიზნებისათვის მხედველობაში მიიღება პირგასამტეხლოს აშკარა შეუსაბამობა ვალდებულების დარღვევის შედეგებთან, რაც შეიძლება გამომდინარეობდეს პირგასამტეხლოს განსაკუთრებით მაღალი პროცენტიდან, ზიანის უმნიშვნელო ოდენობიდან, და ა.შ. მნიშვნელობა ენიჭება ნაკისრი ვალდებულების დარღვევაში მოვალის ბრალის ხარისხსაც, აგრეთვე გასათვალისწინებელია მოვალის ეკონომიკური მდგომარეობა. თუ მოსამართლე მივა იმ დასკვნამდე, რომ პირგასამტეხლოს ოდენობა შეუსაბამოდ მაღალია, იგი შეამცირებს მას იმ ოდენობამდე, რომელსაც ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერად და სამართლიანად მიიჩნევს (იხ.: ირაკლი რობაქიძე, წიგნში სახელშეკრულებო სამართალი/ზურაბ ძლიერიშვილი, გიორგი ცერცვაძე, ირაკლი რობაქიძე, გიორგი სვანაძე, ლაშა ცერცვაძე, ლევან ჯანაშია/ გამომცემლობა „მერიდიანი“, 2014 წ., გვ. 604- 605.).
45. კასატორის ძირითადი პრეტენზია შეეხება იმას, რომ მოპასუხე, როგორც მეწარმე სუბიექტი თავისუფალი და გაცნობიერებული ნების საფუძველზე დათანხმდა პირგასამტეხლოს ოდენობას. აღნიშნულთან დაკავშირებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ვინაიდან მხარეები თავისუფალნი არიან პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრაში, შესაძლებელია ისინი იმ ოდენობის პირგასამტეხლოზე შეთანხმდნენ, რისი გადახდევინებაც შემდგომ მძიმე ტვირთად დააწვება მოვალეს. სასამართლო ასეთ შემთხვევაში, ახდენს პირგასამტეხლოს „სამართლიან“ შემცირებას, ანუ სასამართლოს ამოცანაა მხარეები დაიცვას უსამართლო და სამოქალაქო ბრუნვისათვის მიუღებელი ტვირთისაგან, ვინაიდან ხელშეკრულების დადებისას მხარეები ყოველთვის ვერ საზღვრავენ მათი თავისუფალი ნების მოსალოდნელ სამართლებრივ შედეგებს, შესაბამისად, სსკ-ის 420-ე მუხლი შესაძლებლობას აძლევს სასამართლოს, საქმის გარემოებების გათვალისწინებით შეამციროს შეუსაბამოდ მაღალი პირგასამტეხლო მხარეთა მიერ გამოვლენილი ნების მიუხედავად, რადგან პირგასამტეხლოს უმთავრესი მიზანი კრედიტორის დარღვეული უფლების აღდგენაა და არა მისი უსაფუძვლო გამდიდრება მოვალის ხარჯზე (იხ: სუსგ №ას-390-2023, 18 მაისი, 2023 წელი).
46. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სასამართლოს მხრიდან მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენით მიღწეულ შეთანხმებაში ჩარევის კანონისმიერ საფუძველს წარმოადგენს სასამართლოსათვის დაკისრებული ერთგვარი საჯარო წესრიგის უზრუნველმყოფელი ვალდებულება (იხ. სუსგ-ები: №ას-708-678-2016, 27 იანვარი, 2017 წელი; №ას-708-662-2017, 11.01.2017 წელი).
47. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ პირგასამტეხლოს შემცირება არ გულისხმობს მის გაუქმებას. პირგასამტეხლოს შემცირების საფუძველია, ერთი მხრივ, ის, რომ კრედიტორი პირგასამტეხლოს მიღებით არ გამდიდრდეს და მოვალეს არ დააწვეს მძიმე ტვირთად პირგასამტეხლოს გადახდა (შესაბამისად, პირგასამტეხლო არ იქცეს ერთგვარ სადამსჯელო ღონისძიებად), ხოლო მეორე მხრივ კი, პირგასამტეხლო იყოს ვალდებულების დარღვევის თანაზომიერი, საპირწონე და გონივრული. აღნიშნულში მოიაზრება სახელშეკრულებო თანასწორობისა და სამართლიანობის პრინციპის დაცვით პირგასამტეხლოს გონივრულ ოდენობამდე შემცირება. აღსანიშნავია, რომ პირგასამტეხლოს ოდენობის განსაზღვრა სასამართლოს მიერ ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში გარემოებათა ყოველმხრივი შეფასების შედეგად დგინდება და რაიმე განსხვავებული სტანდარტი, რომელიც განაზოგადებს პირგასამტეხლოს მათემატიკურ მაჩვენებელს სასამართლო პრაქტიკით არ არის დადგენილი. სასამართლომ უნდა დაიცვას ის სამართლიანი ბალანსი, რომელიც სამოქალაქო-სამართლებრივი ვალდებულების დარღვევას მოჰყვა (იხ. სუსგ საქმე Nას-186-2021, 25 მარტი, 2021 წელი).
48. საკასაციო სასამართლო აგრეთვე განმარტავს, რომ საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკის შესაბამისად, პირგასამტეხლო დაანგარიშებული უნდა იყოს არა ხელშეკრულების საერთო ღირებულებიდან, არამედ მხარის მიერ ფაქტობრივად შეუსრულებელი ან არაჯეროვნად შესრულებული ვალდებულების ღირებულებიდან. საერთო ღირებულებიდან გამომდინარე პირგასამტეხლოს გათვალისწინება ეწინააღმდეგება სამოქალაქო ბრუნვის უსაფრთხოებისა და კეთილსინდისიერების მინიმალურ სტანდარტს, რადგან რამდენიმე დღის ვადაგადაცილებისათვის ხელშეკრულების საერთო თანხის გათვალისწინებით პირგასამტეხლოს დაკისრება, როგორც კრედიტორის დარღვეული უფლებებისა და ვალდებულების შესრულების უზრუნველყოფის ერთგვარი სანქცია, თავის ნორმატიულ დანიშნულებას ვერ შეასრულებს (იხ. სუსგ საქმე Nას-164-160-2016, 28 ივლისი, 2016 წელი).
49. მოცემულ შემთხვევაში, მენარდის მიერ ფაქტობრივად შესრულებული სამუშაოს ოდენობა 1 134 546,410 ლარია, ხოლო შემკვეთის მიერ დაკისრებული პირგასამტეხლო 941 194,08 ლარი, თითქმის შესრულებული სამუშაოს 80%-ზე მეტი, რაც ცალსახად არაგონივრულია. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობას პირგასამტეხლოს გონივრული ოდენობის თაობაზე და მიაჩნია, რომ სასამართლომ ვალდებულების დარღვევის შინაარსის, კრედიტორისა და მოვალის მტკიცების ფარგლების, ვადაგადაცილებით შესრულებული სამუშაოს ღირებულებისა და ამით გამოწვეული სამართლებრივი შედეგების გათვალისწინებით პირგასამტეხლო განსაზღვრა გონივრული და სამართლიანი ოდენობით.
50. ხელშეკრულების მოქმედებისას, სამუშაო პროცესის შეჩერების გამო მენარდისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მართლზომიერების საკითხის განხილვისას, საქართველოს უზენაესი სასამართლო უპირველესად შეაფასებს აღნიშნული მოთხოვნა, როგორც ამას მოპასუხე კომპანია მიუთითებს, არის თუ არა ხანდაზმული.
51. ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება. გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა მოწესრიგებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე. სსკ-ის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობა იწყება მოთხოვნის წარმოშობის მომენტიდან. ნორმის აღწერილობითი ნაწილის მითითება - როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო, არ შეიძლება გაგებულ იქნას იმგვარად, რომ გარემოების შეტყობა რაიმე განსაკუთრებულ ფაქტს ან მოვლენას უნდა უკავშირდებოდეს. კანონის ზემოაღნიშნული დანაწესი, პრაქტიკულად, ერთმანეთის თანხვედრია და ორიენტირებულია კრედიტორის ობიექტურ აღქმაზე ვალდებულების დარღვევის მიმართ. ამასთანავე, სუბიექტურ ფაქტორზე - „უნდა შეეტყო“, მხოლოდ მაშინ შეიძლება დაყრდნობა, თუ სამართლებრივი ურთიერთობის თავისებურებიდან გამომდინარე, პრაქტიკულად შეუძლებელია ობიექტური ფაქტორის განსაზღვრა.
52. განსახილველ შემთხვევაში, როგორც უკვე აღინიშნა, მხარეები ერთმანეთთან ნარდობის/მომსახურების სახელშეკრულებო ურთიერთობებში იმყოფებოდნენ (სსკ-ის 629.1 მუხლი). შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნას სახელშეკრულებო სამართლებრივი საფუძველი აქვს, რაზეც სპეციალური სახელშეკრულებო ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება.
53. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამუშაოს შეჩერების პერიოდში, მხარეები სახელშეკრულებო ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ. საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მიუხედავად სამუშაოს შეჩერებისა, მენარდე ობიექტზე გარკვეულ ხარჯებს გასწევდა, საწინააღმდეგო მტკიცებულება შემკვეთის მიერ სასამართლოსათვის არ წარდგენილა. შესაბამისად, მენარდეს ჰქონდა მოლოდინი, რომ შეჩერების პერიოდში გაღებული ხარჯები შემკვეთის მიერ საბოლოო ანგარიშსწორებისას ანაზღაურდებოდა. ამასთან, სამუშაოს შეჩერება არ იყო გამოწვეული მენარდის ბრალით და დაკავშირებული იყო ისეთ ობიექტური გარემოებების მოგვარებასთან როგორიც არის სამუშაოს შესრულების ადგილას ხეების მოჭრის თაობაზე მერიის ნებართვის მოპოვება და პროექტის ცვლილება. შესაბამისად, არასწორია მოპასუხე მხარის პოზიცია, რომ ხანდაზმულობის ვადა შეჩერების პერიოდიდანვე უნდა აითვალოს, რამდენადაც შეჩერების პერიოდში გაღებული ხარჯების დამოუკიდებლად ან/და დაუყოვნებლივ ანაზღაურების შესახებ რაიმე შეთანხმება მხარეთა შორის არ არსებობდა და მართებულია სააპელაციო სასამართლოს შეფასება, რომ მოსარჩელისათვის უფლების დარღვევის შესახებ ცნობილი გახდა 2020 წლის 12 ივნისს მოპასუხე კომპანიისათვის გაგზავნილი წერილის შემდგომ, როდესაც გაიგო, რომ შემკვეთი ხელშეკრულების გაგრძელებას აღარ აპირებდა და წარმოიშვა, ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე შესრულებულ სამუშაოს ღირებულებასთან ერთად, შეჩერების პერიოდში გაღებული ხარჯების ანაზღაურების ვალდებულებაც.
54. მას შემდეგ რაც შეფასდა, რომ სააპელაციო სასამართლომ მართებულად დაადგინა, რომ მოთხოვნა ზიანის ანაზღაურების შესახებ არ არის ხანდაზმული, საკასაციო პალატა შეაფასებს კასატორის პრეტენზიას ზიანის ანაზღაურების ოდენობასთან დაკავშირებით.
55. საქართველოს უზენაესი სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მენარდემ სამუშაოს შეჩერების პერიოდში მის მიერ გაღებული ხარჯების დაანგარიშების შესახებ წარადგინა აუდიტორული დასკვნა, სადაც დეტალურად არის მითითებული ინფორმაცია მენარდის მიერ გაწეულ ხარჯებზე.
56. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის პირველ ნაწილის შესაბამისად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ხსენებული საპროცესო პრინციპი სამოქალაქო დავის გადაწყვეტის ქვაკუთხედია და თითოეული საპროცესო ნორმა მასთან მჭიდრო კავშირში განიმარტება. საქმის განხილვისას, როგორც წესი, დავის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტებს - იურიდიულ ფაქტებს მიუთითებენ მხარეები, ხოლო, მოსამართლე, როგორც ნეიტრალური არბიტრი, ვალდებულია წარმართოს შეჯიბრებითობა. ხსენებული პრინციპის დარღვევით მიღებული გადაწყვეტილება ყოველთვის ჩაითვლება კანონის დარღვევით მიღებულად.
57. ამავე კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს.
58. საქართველოს უზენაესი სასამართლო დამატებით აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 105-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მტკიცებულებათა შეფასება სათანადოდ მოტივირებული და დამაჯერებელი უნდა იყოს. მტკიცებულებათა შეფასება ეფუძნება შეჯიბრებითობის ფარგლებში მხარეთა მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას და არა - სასამართლოს სუბიექტურ მოსაზრებებს. სასამართლოს, როგორც ნეიტრალური არბიტრის, როლი მტკიცების პროცესში შემოიფარგლება მტკიცების საგნის სწორად განსაზღვრით, მხარეთა შეჯიბრებითობის ხელმძღვანელობით, წარმოდგენილი მტკიცებულებების დასაშვებობა-განკუთვნადობის შემოწმებითა და შეკრებილ მტკიცებულებათა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით შესწავლა-ანალიზით, სწორედ მათ საფუძველზე ყალიბდება მოსამართლის შინაგანი რწმენა და იგი საფუძვლად დაედება მიღებულ გადაწყვეტილებას (იხ. სუსგ №ას-839-805-2016, 6 მარტი 2017 წელი).
59. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილ აუდიტორულ დასკვნის გასაქარწყლებლად მოპასუხე კომპანიამ წარადგინა საერთაშორისო ზედამხედველი კომპანია „ე–ას“ წერილი. საქმის მასალებით ირკვევა, რომ „ე–ა“ არის არა საექსპერტო დაწესებულება, არამედ პროექტის მენეჯერი, რომელიც, ასევე, დამკვეთის/მოპასუხე კომპანიის წარმომადგენელია (ხელშეკრულების 10.1. პუნქტი). შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ მართლზომიერად არ გაიზიარა აღნიშნული ორგანიზაციის მიერ შეჩერების პერიოდში ზიანის დაანგარიშების შესახებ ინფორმაცია, განსაკუთრებით იმ პირობებში, როდესაც ეს ინფორმაცია წარდგენილი არ იყო ქართულ ენაზე.
60. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, შეჩერების პერიოდში მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების დაანგარიშება საქმეში არსებული აუდიტორულ დასკვნაში მითითებული ინფორმაციის გათვალისწინებით მოხდა. ზიანის სხვაგვარად დაანგარიშების შესახებ სხვა, საპირწონე მტკიცებულება საქმეში არ წარდგენილა, შესაბამისად, მარტოოდენ კასატორის ზეპირი განმარტებების საფუძველზე ზიანის ანაზღაურების სხვაგვარად გამოთვლის შესაძლებლობას სასამართლო მოკლებულია.
61. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე წინაპირობა, კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიები, რომლებიც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით; ვერც საკასაციო საჩივრის ავტორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.
62. ამასთან, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ საქმე ას-879-2023, 4 ივნისი, 2024 წელი), რის გამოც საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით; არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.
63. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. შესაბამისად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. შპს „ს.გ.წ.კ–იის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. შპს „ს.გ.წ.კ–იას“ (ს/ნ ....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს მის მიერ 2024 წლის 22 ივლისს №15566 საგადახდო მოთხოვნით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 8 000 ლარის 70% – 5 600 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე გიზო უბილავა
მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე
ვლადიმერ კაკაბაძე
