საქმე №ას-847-2024 8 ნოემბერი, 2024 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: თეა ძიმისტარაშვილი,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – სს „ს.კ.ა–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – გ.ხ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილებით სს „ს.კ.ა–ის“ (შემდეგში: მოსარჩელე, კასატორი, მზღვეველი ან სადაზღვევო კომპანია) სარჩელი, გ.ხ–ის (შემდეგში: მოპასუხე ან აპელანტი) მიმართ, ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 5238 ლარის გადახდა.

2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 აპრილის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად, ხოლო ამავე სასამართლოს 2024 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილებით მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2024 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება; მოსარჩელის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და მოპასუხეს დაეკისრა 3000 ლარის გადახდა.

3. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი და სამართლებრივი გარემოებები:

3.1. დადგენილია, რომ 2021 წლის 3 ივნისს, სადაზღვევო კომპანიასა და ინდ. მეწარმე მ.გ–ძეს შორის, გაფორმდა დაზღვევის ხელშეკრულება, რომელიც მოიცავს სადაზღვევო პოლისს, განაცხადს და პოლისის პირობებს. ზემოხსენებული სადაზღვევო პოლისის საფუძველზე დაზღვეულ იქნა ავტომობილი TOYOTA CAMRY სახელმწიფო ნომრით - ……., ხოლო სადაზღვევო პერიოდი განისაზღვრა 2021 წლის 3 ივნისის 24 საათიდან - 2022 წლის 3 ივნისის 24 საათამდე.

3.2. დადგენილია, რომ 2021 წლის 20 აგვისტოს მოხდა სადაზღვევო შემთხვევა, რომლის დროს დაზიანდა დაზღვეული ავტომობილი სახელმწიფო ნომრით ………. საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის მიერ დადგინდა ავტოსაგზაო შემთხვევაში ბრალეული პირი - მოპასუხე, რომელიც მართავდა ავტომობილს სახელმწიფო ნომრით ……..

3.3. ავტოსაგზაო შემთხვევასთან დაკავშირებით, შინაგან საქმეთა სამინისტროს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის თბილისის მთავარი სამმართველოს ვაკე-საბურთალოს სახაზო-საპატრულო სამმართველოს საბურთალოს მე-3 ოცეულის პატრულ-ინსპექტორმა 2021 წლის 20 აგვისტოს შეადგინა პატაკი, რომლის თანახმად, ავტომობილს სახელმწიფო ნომრით ….. დაუზიანდა “უკანა ბამპერი, უკანა მარჯვენა ნათურა და საბარგულის ხუფი”. პატაკში ბრალეულ პირად დასახელებულია მოპასუხე, რომელიც საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125-ე მუხლის დარღვევის გამო, დაჯარიმდა 250 ლარით.

3.4. დადგენილია, რომ დაზღვეული ავტომობილის აღდგენითი სამუშაოების ღირებულებამ შპს ,,ა.ე–ას“ ინვოისის მიხედვით შეადგინა 7084 ლარი. კერძოდ, ინვოისის მიხედვით: დაზიანებული ავტონაწილების ჩამონათვალი განისაზღვრა შემდეგნაირად: საბარგულის კარი კომპლექტში ანჯამებით სტოპებით - 1794 ლარი; უკანა მარცხენა ფარი არაორიგინალი - 250 ლარი; უკანა მარჯვენა ფარი - 400 ლარი; უკანა ბამპერი კომპლექტში არაორიგინალი - 400 ლარი; უკანა ბამპერის შიდაძელი - 200 ლარი; უკანა ბამპერის ქაფი - 80 ლარი; უკანა პანელი - 1150 ლარი; უკანა ბამპერის მარცხენა სამაგრი - 120 ლარი; უკანა ბამპერის მარჯვენა სამაგრი - 120 ლარი; უკანა პანელის საფარის ხუფი - 100 ლარი; კლიფსა 20 ცალი - 20 ლარი. ინვოისში დამატებით მითითებულია შესასრულებელი სამუშაოების დასახელება, კერძოდ: სათუნუქე სამუშაო - 800 ლარი; სარობოტე სამუშაო - 500 ლარი; პოლირება - 100 ლარი; დაშლა აწყობა - 200 ლარი, სამღებრო სამუშაო - 850 ლარი.

3.5. 2021 წლის 31 აგვისტოს შედგენილი სადაზღვევო შემთხვევის აქტის თანახმად, ანაზღაურებას დაქვემდებარებულ თანახად განისაზღვრა 7084 ლარი, რომელიც მზღვეველმა დამზღვევს 2021 წლის 1 სექტემბერს აუნაზღაურა.

4. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოპასუხემ სააპელაციო საჩივრით გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სადავო გახადა მხოლოდ 2238 ლარის დაკისრების ნაწილში, ვინაიდან, მისი მტკიცებით, არ დასტურდებოდა მოპასუხის ბრალით მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად, მისთვის მოთხოვნილი ოდენობით ზიანის დაკისრება.

4.1. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელემ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით ვერ დაადასტურა, რომ დაზღვეულმა ავტომანქანამ სადავო დაზიანებები სწორედ მოპასუხის ბრალეულობით მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მიიღო. მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების პრინციპიდან გამომდინარე მოსარჩელე ვალდებული იყო დაემტკიცებინა ზიანის არსებობა და მისი მოცულობა, ასევე მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის.

4.2. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეს მტკიცებულებების სახით წარმოდგენილი ჰქონდა: პატრულ-ინსპექტორის პატაკი, შპს “ა.ე–ის” ინვოისი, შპს “ა–ის” 2024 წლის 24 იანვრის ექსპერტიზის დასკვნა. აპელანტი (მოპასუხე) კი დავობდა (მათ შორის წერილობით წარდგენილი შესაგებლით) ზიანის მოცულობაზე და მიუთითებდა, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ ინვოისში მითითებული ყველა დაზიანება არ იყო გამოწვეული მოპასუხის ბრალით მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევით.

4.3. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ზემოხსენებული შედავება მოპასუხემ წარადგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის დროსაც. კერძოდ, 2023 წლის 9 ნოემბერს წარდგენილ შესაგებელში მოპასუხემ დააფიქსირა, რომ ხარჯთაღრიცხვა იყო “წარმოუდგენლად გადაჭარბებული”. 2024 წლის 10 იანვარს წარდგენილ დაზუსტებულ შესაგებელში მოპასუხემ მიუთითა: “მოსარჩელის მხრიდან წარმოდგენილია მთელი რიგი ავტონაწილების ნუსხისა, რომელიც შემთხვევის ადგილას არ დაზიანებულა და მტკიცებულება, რომ ამ დაზიანების შედეგად გახდა საჭირო, წარმოდგენილი არ ყოფილა… წარმოდგენილია მხოლოდ და მხოლოდ ინვოისი, რომელიც ვერ ადასტურებს გაწეული სამუშაოების აუცილებლობას. ყურადსაღებია, რომ წარმოდგენილი განფასება, ინვოისის მიხედვით, ბევრად აღემატება საბაზრო ღირებულებას…”, “საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულებები, რომ მითითებული სამუშაოები და ავტონაწილების შეცვლა განპირობებული იყო დამდგარი შემთხვევიდან გამომდინარე…”. 2024 წლის 30 იანვარს წარდგენილ შუამდგომლობაში კი მოპასუხემ დააფიქსირა პოზიცია ექსპერტის დასკვნასთან დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ დასკვნაში მითითებული იყო ჰიპოთეტური ზიანი; ხოლო ფოტომასალის გადაღების დრო და ადგილი უცნობი იყო. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოპასუხემ დროულად წარადგინა კვალიფიციური შედავება და ნაწილობრივ (3000 ლარის ზემოთ) სადავოდ გახადა მიზეზობრივი კავშირის არსებობა ავტომანქანის შესაკეთებლად გაწეულ ხარჯსა და სადავო ავტოსაგზაო შემთხვევას შორის. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ შეაფასა, რამდენად დაძლია მოსარჩელემ მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთი, ზიანის მოცულობის, ასევე ქმედებასა და დამადგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობის დადასტურების კუთხით.

4.4. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მართალია მოსარჩელემ საკუთარი ვალდებულების შესრულება დაზღვევის ხელშეკრულების მონაწილე მეორე მხარის მიმართ უზრუნველყო შპს „ა.ე–ის“ 2021 წლის 27 აგვისტოს ინვოისის მიხედვით, მაგრამ დაზღვევის ხელშეკრულების მხარეები მოქმედებენ ხელშეკრულების ნაკისრი ვალდებულებების ფარგლებში, საკუთარი ეკონომიკური ინტერესების გათვალისწინებით (მომსახურების ხარისხი, რასაც უკავშირდება შესატყვისი სადაზღვევო პრემია), რის გამოც მზღვეველის მიერ მითითებული ოდენობით ზიანის ანაზღაურება ვერ იქნება ავტომატურად მბოჭავი მესამე პირებისათვის, რომელთა სამართლებრივი მდგომარეობა გამომდინარეობს არა სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან, არამედ- დელიქტიდან. საქმეში კი არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომ ინვოისში მითითებული ავტონაწილების შეცვლის და სხვადასხვა მომსახურების გაწევის აუცილებლობა მოპასუხის ბრალით მომხდარმა ავტოსაგზაო შემთხვევამ გამოიწვია.

4.5. პატრულ-ინსპექტორის პატაკთან დაკავშირებთ, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ პოლიციის საქმიანობის წესს და პოლიციელის ფუნქციებს აწესრიგებს „პოლიციის შესახებ“ საქართველოს კანონი, რომლის გათვალისწინებითაც, პოლიციელი ვერ იქნება მიჩნეული უფლებამოსილ სათანადო სუბიექტად, რომელიც სამოქალაქო წესით ზიანის ანაზღაურების მიზნებისთვის შეაფასებს და განსაზღვრავს, ტექნიკურად რა მდგომარეობაში იყო ავტომობილი ავტოსაგზაო შემთხვევამდე და ავტომობილის რომელი ნაწილები დაზიანდა უშუალოდ ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად. ამდენად, პატაკი რომელიც წარმოადგენს პოლიციელის სამსახურებრივ განცხადებას/მოხსენებას, განსახილველ შემთხვევაში, ზიანის მოცულობის დადგენისთვის რელევანტურ მტკიცებულებად ვერ განიხილება.

4.6. ექსპერტიზის დასკვნასთან დაკავშირებით, სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ-ი) 172-ე მუხლის თანახმად, განმარტა, რომ ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსთვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება სსსკ-ის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით, მაგრამ სასამართლოს უარი დასკვნის მიღებაზე დასაბუთებული უნდა იქნეს საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებაში ან განჩნებაში. აღნიშნული მუხლით დადგენილია, რომ სასამართლოსთვის არავითარ მტკიცებულებას არ აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

4.7. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ წარმოადგინა შპს „ა–ის“ 2024 წლის 24 იანვრის ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის თანახმად, დაზიანებულ ავტომობილზე მიყენებული ზიანი, აღდგენითი სამუშაოებისა და ავტონაწილების ღირებულების გათვალისწინებით, შეადგენს - 7084 ლარს. თუმცა ექსპერტიზის დასკვნა არ არის შედგენილი ავტოსატრანსპორტო საშუალების დაზიანების უშუალო შესწავლის შედეგად, არამედ მომზადებულია პატრულ-ინსპექტორის პატაკის, შპს „ა.ე–ის ინვოისის“ და ფოტოების საფუძველზე. ამასთან, ექსპერტის დასკვნა არ არის კატეგორიული ხასიათის, მასში მითითებულია, რომ ფოტოების მიხედვით, ექსპერტიზაზე წარდგენილი შემთხვევის შედეგად ავტომობილს „დაუზიანდებოდა“ დასკვნაში ჩამთვლილი ნაწილები.

4.8. შესაბამისად, ვინაიდან ექსპერტიზის დასკვნა მომზადებულია მოსარჩელის მიერ მიწოდებული ინფორმაციის მიხედვით, ამასთან, სადავო ავტოსაგზაო შემთხვევიდან ორი წლისა და ხუთი თვის გასვლის შემდეგ და ატარებს მხოლოდ ჰიპოთეტურ ხასიათს, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით ხსენებული დასკვნა ვერ იქნება მიჩნეული ზიანის მოცულობის დასადგენად საკმარის და სათანადო მტკიცებულებად.

4.9. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოთხოვნის იმ ნაწილს მიღმა, რომელიც ცნო მოპასუხემ, მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა იმ გარემოების დადასტურება, რომ ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებული დაზიანებები სწორედ ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დადგა. მართლსაწინააღმდეგო ქმედების შედეგად სადავო დაზიანებების მიყენების ფაქტი, ანუ მიზეზობრივი კავშირი მოპასუხის მიერ ჩადენილ მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და ავტომანქანაზე დასკვნებში მითითებულ დაზიანებებს შორის, სსსკ-ის 102-ე მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე, სწორედ მოსარჩელის სამტკიცებელი იყო.

4.10. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, განსახილველ შემთხვევაში, სადავო არ იყო მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედების ჩადენის ფაქტი, თუმცა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ბრალეულ ქმედებასა და იმ დაზიანებებს შორის რომელსაც მოსარჩელე მიუთითებდა. სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, სადავო გარემოების დადასტურებით მიზნით, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საექსპერტო დასკვნა და ინვოისი, სხვა მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში, ვერ ადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ მითითებული დაზიანებები ავტომანქანამ სწორედ 2021 წლის 20 აგვისტოს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მიიღო და არა სხვა ვითარებაში.

4.11. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მოთხოვნილი ოდენობით ზიანის არსებობის ფაქტი და ვინაიდან აპელანტმა (მოპასუხემ) აღიარა ზიანის არსებობა 3000 ლარის ოდენობით, ანაზღაურებას უნდა დაექვემდებაროს მხოლოდ ეს თანხა.

საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

5. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

5.1. კასატორის პრეტენზიით, სასამართლომ არ გაითვალისწინა წარდგენილი მტკიცებულებები, შემთხვევის დროს გადაღებული ფოტო-სურათები, საპატრულო პოლიციის პატაკი, ექსპერტიზის დასკვნა და სხვა. ექსპერტიზის დასკვნით პასუხი გაცემული იყო დაზიანებულ ნაწილებსა და მათ ღირებულებაზე.

5.2. კასატორის პრეტენზიის თანახმად, სასამართლომ დაარღვია და არასწორად განმარტა შეჯიბრებითობის პრინციპი. სასამართლომ მოსარჩელეს დაავალა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 992-ე მუხლის წინაპირობების მტკიცება, რაც იმას არ ნიშნავდა, რომ მოპასუხე ნეიტრალურ პოზიციაში უნდა დაეყენებინა. კასატორის შეფასებით მოპასუხეს სათანადო მტკიცებულებები არ წარუდგენია და მხოლოდ შესაბამისი შედავება წარადგინა. სასამართლომ არასწორად განმარტა შეჯიბრებითობის პრინციპი და მოსარჩელეს დააკისრა უსამართლოდ დიდი ტვირთი.

5.3. კასატორის პრეტენზიის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ თითქოსდა მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა გარემოება, რომ დაზღვეულ ავტომობილს სადავო დაზიანებები სწორედ მოპასუხის ბრალეულობით მიადგა. არ გაითვალისწინა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები, მათ შორის, შემთხვევის ადგილის ფოტო-სურათები და ექსპერტიზის დასკვნა.

5.4. კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ მიზეზ- შედეგობრივი კავშირი არ დგინდება დამდგარ შედეგსა და მოპასუხის ქმედებას შორის, მიუხედავად იმისა, რომ ექსპერტიზის დასკვნით სრულად ირკვევა როგორც მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი, ისე ზიანის საბაზრო ღირებულება.

6. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 5 აგვისტოს განჩინებით მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ მოსარჩელის საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ იგი დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

7. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

8. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

9. საკასაციო პრეტენზიები სუბროგაციული მოთხოვნიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურების საკითხს შეეხება, რის გამოც ხსენებული საკითხი საკასაციო სასამართლოს შეფასების მთავარი საგანია.

10. განსახილველ შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია სსკ-ის 832-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადება (თუ დამზღვევს შეუძლია ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა წაუყენოს მესამე პირს, მაშინ ეს მოთხოვნა გადადის მზღვეველზე, თუკი ის უნაზღაურებს დამზღვევს ზიანს), 992-ე მუხლი (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი) და 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება).

11. საკასაციო სასამართლო, ასევე, მიუთითებს, რომ სამოქალაქო სამართალწარმოება მიმდინარეობს მხარეთა თანასწორობისა (სსსკ-ის მე-5 მუხლი) და შეჯიბრებითობის (სსსკ-ის მე-4 მუხლი) ფუნდამენტურ პრინციპებზე დაყრდნობით. სამოქალაქო პროცესში მხარეები ვალდებულნი არიან სათანადო მტკიცებულებების წარდგენის გზით დაადასტურონ მათი პოზიციის გასამყარებლად მითითებული გარემოებების არსებობა (სსსკ-ის 102-ე მუხლი). მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ - გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. ამასთან, იმავე კოდექსის 105-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, სასამართლოსათვის არავითარ მტკიცებულებას არა აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

12. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სსკ-ის 832-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, თუ დამზღვევს შეუძლია ზიანის ანაზღაურების თაობაზე მოთხოვნა წაუყენოს მესამე პირს, მაშინ ეს მოთხოვნა გადადის მზღვეველზე, თუკი ის აუნაზღაურებს დამზღვევს ზიანს. ნორმის აღნიშნული დანაწესი ითვალისწინებს იმგვარ შემთხვევას, რა დროსაც მზღვეველზე გადადის იმ მოთხოვნის უფლება, რაც გააჩნია დამზღვევს ზიანის მიყენებაზე პასუხისმგებელი პირის მიმართ და ამ უფლების გადასვლა ხორციელდება მზღვეველის მიერ გაცემული სადაზღვევო საზღაურის ფარგლებში. მოთხოვნის უფლების ასეთი გადასვლა ცნობილია „სუბროგაციის“ პრინციპის სახით. ეს პრინციპი გულისხმობს ისეთ შემთხვევას, როდესაც ერთი მხარე იკავებს სხვა პირის ადგილს ისე, რომ მას შეუძლია თავის სასარგებლოდ განახორციელოს ამ უკანასკნელის უფლებები მესამე პირის მიმართ. სუბროგაციის მეშვეობით დამზღვევის ნაცვლად მზღვეველს წარმოეშობა უფლება, გაცემული სადაზღვევო საზღაურის ფარგლებში, დამზღვევის ქონებრივი ინტერესის ხელმყოფისაგან მოითხოვოს მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. სუბროგაციის დროს დამზღვევის, როგორც დაზარალებულის, ე.ი. როგორც კონკრეტული ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის კრედიტორის ადგილს იკავებს სადაზღვევო კომპანია (მზღვეველი). ასეთ შემთხვევაში ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსი და ხასიათი არ იცვლება, მაგრამ იცვლება ამ ურთიერთობის კრედიტორი. ამ დროს ახალი მოთხოვნა კი არ წარმოიშობა, არამედ იცვლება მხოლოდ კრედიტორი, კერძოდ, დაზარალებული დამზღვევი იცვლება სადაზღვევო კომპანიით (მზღვეველით). სუბროგაციის დროს მზღვეველი ცვლის დამზღვევს იმ ვალდებულებაში, რომელიც წარმოიშვა ზიანის მიყენებისაგან (იხ. სუსგ-ები: №ას-809-776-2016, 4.04.2017წ.; №ას-1057-1017-2016, 10.10.2017 წ.; № ას-53-2022 19.10.2022წ.; №ას-1047-2022 9.11.2022წ.; №ას-1129-2023 26.12.2023წ.; №ას-799-2024 26.07.2024 წ.).

13. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 832-ე მუხლით მინიჭებული უფლების რეალიზაცია დამოკიდებულია ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოებების არსებობაზე, კერძოდ, სსკ-ის 992-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემადგენლობაზე. ნორმა ითვალისწინებს დელიქტურ პასუხისმგებლობას, რომელიც დგება ზიანის მიყენების შედეგად. თავისთავად დელიქტური პასუხისმგებლობა, როგორც იურიდიული პასუხისმგებლობის ერთ-ერთი სახე, წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით ზიანის მიყენების შედეგად წარმოშობილ ვალდებულებას, რომლის სტრუქტურულ ელემენტს წარმოადგენს მიზეზშედეგობრივი კავშირი და ბრალი. შესაბამისად, პასუხისმგებლობის დაკისრებისათვის აუცილებელია გათვალისწინებულ იქნეს მიზეზშედეგობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის (იხ. სუსგ-ები: №ას-1523-2019, 24.01,2020 წ.; №ას-554-2019 31.03.2021წ.; №ას-482-2022 10.06.2022წ. ).

14. მოცემულ შემთხვევაში შესაბამისი ოდენობით ზიანის მიყენების და მოპასუხის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირი მოსარჩელეს მის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებით უნდა დაედასტურებინა, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც მოპასუხე მიყენებული ზიანის ოდენობას სადავოდ ხდიდა.

15. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას და მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებებით უტყუარად არ დასტურდება მიზეზშედეგობრივი კავშირი მოპასუხის მიერ ჩადენილ მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეულ ქმედებასა და იმ ზიანს შორის, რაზეც კასატორი მიუთითებს.

16. განსახილველ შემთვევაში, მოსარჩელეს/კასატორს მტკიცებულებების სახით წარმოდგენილი ჰქონდა: პატრულ-ინსპექტორის პატაკი, შპს “ა.ე–ის” ინვოისი, შპს “ა–ის” 2024 წლის 24 იანვრის ექსპერტიზის დასკვნა. მოპასუხე კი დავობდა ზიანის მოცულობაზე და მიუთითებდა, რომ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილ ინვოისში მითითებული ყველა დაზიანება არ არის გამოწვეული მოპასუხის ბრალით მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევით.

17. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად შეაფასა, რომ შედავება დაზიანების მოცულობასთან დაკავშირებით, მოპასუხემ წარადგინა პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვის დროსაც. კერძოდ, 2023 წლის 9 ნოემბერს წარდგენილ შესაგებელში მოპასუხემ დააფიქსირა, რომ ხარჯთაღრიცხვა იყო “წარმოუდგენლად გადაჭარბებული”. 2024 წლის 10 იანვარს წარდგენილ დაზუსტებულ შესაგებელში მოპასუხემ მიუთითა: “მოსარჩელის მხრიდან წარმოდგენილია მთელი რიგი ავტონაწილების ნუსხისა, რომელიც შემთხვევის ადგილას არ დაზიანებულა და მტკიცებულება, რომ ამ დაზიანების შედეგად გახდა საჭირო, წარმოდგენილი არ ყოფილა… წარმოდგენილია მხოლოდ და მხოლოდ ინვოისი, რომელიც ვერ ადასტურებს გაწეული სამუშაოების აუცილებლობას. ყურადსაღებია, რომ წარმოდგენილი განფასება, ინვოისის მიხედვით, ბევრად აღემატება საბაზრო ღირებულებას…”, “საქმეში წარმოდგენილი არ არის მტკიცებულებები, რომ მითითებული სამუშაოები და ავტონაწილების შეცვლა განპირობებული იყო დამდგარი შემთხვევიდან გამომდინარე…”. 2024 წლის 30 იანვარს წარდგენილ შუამდგომლობაში კი მოპასუხემ დააფიქსირა პოზიცია ექსპერტის დასკვნასთან დაკავშირებით და აღნიშნა, რომ დასკვნაში მითითებული იყო ჰიპოთეტური ზიანი; ხოლო ფოტომასალის გადაღების დრო და ადგილი უცნობი იყო. ამდენად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ მოპასუხემ დროულად წარადგინა კვალიფიციური შედავება და ნაწილობრივ (3000 ლარის ზემოთ) სადავოდ გახადა მიზეზობრივი კავშირის არსებობა ავტომანქანის შესაკეთებლად გაწეულ ხარჯსა და სადავო ავტოსაგზაო შემთხვევას შორის. აქედან გამომდინარე, მართებულია სააპელაციო სასამართლოს შეფასება, რომ მოსარჩელემ ვერ დაძლია მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთი, ზიანის მოცულობის, ასევე ქმედებასა და დამადგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობის დადასტურების კუთხით. ამდენად, არ არის გაზიარებული კასატორის მტკიცება, რომ იმაზე მეტი მტკიცების ტვირთი დაეკისრა მოსარჩელეს, ვიდრე მას ეს ობიექტურად მოეთხოვებოდა.

18. საკასაციო სასამართლო სავსებით იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ მოსარჩელემ საკუთარი ვალდებულების შესრულება დაზღვევის ხელშეკრულების მონაწილე მეორე მხარის მიმართ უზრუნველყო შპს „ა.ე–ის“ 2021 წლის 27 აგვისტოს ინვოისის მიხედვით, მაგრამ დაზღვევის ხელშეკრულების მხარეები მოქმედებენ ხელშეკრულების ნაკისრი ვალდებულებების ფარგლებში, საკუთარი ეკონომიკური ინტერესების გათვალისწინებით, რის გამოც მზღვეველის მიერ მითითებული ოდენობით ზიანის ანაზღაურება ვერ იქნება ავტომატურად მბოჭავი მესამე პირებისათვის, რომელთა სამართლებრივი მდგომარეობა გამომდინარეობს არა სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან, არამედ- დელიქტიდან. საქმეში კი არ არის წარმოდგენილი მტკიცებულება, რომ ინვოისში მითითებული ავტონაწილების შეცვლის და სხვადასხვა მომსახურების გაწევის აუცილებლობა მოპასუხის ბრალით მომხდარმა ავტოსაგზაო შემთხვევამ გამოიწვია.

19. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, სააპელაციო სასამართლომ სავსებით მართებულად შეაფასა პატრულ-ინსპექტორის პატაკი და განმარტა, რომ პოლიციის საქმიანობის წესს და პოლიციელის ფუნქციებს აწესრიგებს „პოლიციის შესახებ“ საქართველოს კანონი, რომლის გათვალისწინებითაც, პოლიციელი ვერ იქნება მიჩნეული უფლებამოსილ სათანადო სუბიექტად, რომელიც სამოქალაქო წესით ზიანის ანაზღაურების მიზნებისთვის შეაფასებს და განსაზღვრავს, ტექნიკურად რა მდგომარეობაში იყო ავტომობილი ავტოსაგზაო შემთხვევამდე და ავტომობილის რომელი ნაწილები დაზიანდა უშუალოდ ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად. ამდენად, პატაკი, რომელიც წარმოადგენს პოლიციელის სამსახურებრივ განცხადებას/მოხსენებას, განსახილველ შემთხვევაში, ზიანის მოცულობის დადგენისთვის რელევანტურ მტკიცებულებად ვერ განიხილება.

20. ექსპერტიზის დასკვნასთან დაკავშირებით, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსსკ-ის 172-ე მუხლის თანახმად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსთვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება სსსკ-ის 105-ე მუხლით დადგენილი წესით, მაგრამ სასამართლოს უარი დასკვნის მიღებაზე დასაბუთებული უნდა იქნეს საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებაში ან განჩნებაში. აღნიშნული მუხლით დადგენილია, რომ სასამართლოსთვის არავითარ მტკიცებულებას არ აქვს წინასწარ დადგენილი ძალა. სასამართლო აფასებს მტკიცებულებებს თავისი შინაგანი რწმენით, რომელიც უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ სრულ და ობიექტურ განხილვას, რის შედეგადაც მას გამოაქვს დასკვნა საქმისთვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ.

21. განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელემ/კასატორმა ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს წარმუდგინა შპს „ა–ის“ 2024 წლის 24 იანვრის ექსპერტიზის დასკვნა, რომლის თანახმად, დაზიანებულ ავტომობილზე მიყენებული ზიანი, აღდგენითი სამუშაოებისა და ავტონაწილების ღირებულების გათვალისწინებით შეადგენს - 7084 ლარს. თუმცა, როგორც ეს სააპელაციო სასამართლომ მართებულად შეაფასა, ექსპერტიზის დასკვნა არ არის შედგენილი ავტოსატრანსპორტო საშუალების დაზიანების უშუალო შესწავლის შედეგად, არამედ მომზადებულია პატრულ-ინსპექტორის პატაკის, შპს „ა.ე–ის ინვოისის“ და ფოტოების საფუძველზე. ამასთან, ექსპერტის დასკვნა არ არის კატეგორიული ხასიათის, მასში მითითებულია, რომ ფოტოების მიხედვით, ექსპერტიზაზე წარდგენილი შემთხვევის შედეგად ავტომობილს „დაუზიანდებოდა“ დასკვნაში ჩამთვლილი ნაწილები.

22. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა მომზადებულია მოსარჩელის მიერ მიწოდებული ინფორმაციის მიხედვით, ამასთან, სადავო ავტოსაგზაო შემთხვევიდან ორი წლისა და ხუთი თვის გასვლის შემდეგ და ატარებს მხოლოდ ჰიპოთეტურ ხასიათს.

23. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნა არ არის საკმარისი მტკიცებულება მიყენებული ზიანის მოცულობის დასადგენად.

24. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა მოპასუხის ბრალეულ ქმედებასა და დამდგარი ზიანის მოცულობას შორის მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის დადასტურება. სადავო არ იყო მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული ქმედების ჩადენის ფაქტი, თუმცა საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დასტურდებოდა მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეულ ქმედებასა და იმ დაზიანებებს შორის, რომელსაც მოსარჩელე მიუთითებდა. სადავო გარემოების დადასტურებით მიზნით, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი საექსპერტო დასკვნა და ინვოისი, სხვა მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში, ვერ ადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ მითითებული დაზიანებები ავტომანქანამ სწორედ 2021 წლის 20 აგვისტოს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად მიიღო და არა სხვა ვითარებაში.

25. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს შეფასებთ, მოსარჩელემ/კასატორმა ვერ დაადასტურა მოთხოვნილი ოდენობით ზიანის არსებობის ფაქტი, რაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია. ამასთან, მოპასუხემ აღიარა ზიანის არსებობა 3000 ლარის ოდენობით, ხოლო ამის მიღმა ზიანის მოცულობის დამტკიცება მოსარჩელის ვალდებულება იყო, რაც მან ვერ დაძლია, რის გამოც, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება მიღებულია მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპების დაცვით, არ დარღვეულა მხარეთა საპროცესო უფლებები, ისევე როგორც მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისითაც სრულად არის დასაბუთებული გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

26. ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია, ხოლო მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი - დაუსაბუთებელი, რაც გამორიცხავს მისი არსებითად განსახილველად დაშვების სამართლებრივ შესაძლებლობას.

27. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს „ს.კ.ა–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. სს „ს.კ.ა–ს“ (ს/ნ .....) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის (საგადახდო დავალება Naef (რეფერენსი 23077362518), გადახდის თარიღი 2024 წლის 29 ივლისი), 70% – 210 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი

მოსამართლეები: თ. ძიმისტარაშვილი

მ. ერემაძე