№ას-1158-2023

16 მაისი, 2024 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

რევაზ ნადარაია (მომხსენებელი), თამარ ზამბახიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „შ–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – შპს „ჟ–ლ.....“, შპს „G.....“ (მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 30 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – უძრავი ნივთის მესაკუთრედ ცნობა, ნასყიდობის ხელშეკრულებების ბათილად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. შპს „შ–მა“ (შემდეგში: მოსარჩელე, კასატორი) სარჩელი აღძრა ხაშურის რაიონულ სასამართლოში შპს „ჟ–ლ.....-სა“ და შპს „G.....-ის“ (შემდეგში: მოპასუხეები) მიმართ და მოითხოვა მის საკუთრებაში არსებული 69 08 60 377 საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის გასწვრივ მდებარე, შპს „ჟ–ლ.....-ის“ საკუთრებაში .......... საკასტრო კოდით რეგისტრირებული 645 კვ.მ. ფართის მიწის ნაკვეთის ნაწილის - 396.98 კვ.მ.-ის მესაკუთრედ ცნობა. შპს „ჟ–ლ.....-სა“ და შპს „G.....-ს“ შორის 2020 წლის 19 ნოემბერს დადებული ..... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული, 317 კვ.მ. ფართის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა შპს „შ–ის“ საკუთრებაში 69 08 60 377 საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის გასწვრივ მდებარე 69.34 კვ.მ. ფართის ნაწილში და შპს „ჟ–ლ.....-სათვის“ საპრივატიზებო ფასის გადახდის შემდეგ, აღნიშნული 69.34 კვ.მ.-ის მესაკუთრედ ცნობა. მოსარჩელემ ასევე მოითხოვა შპს „ჟ–ლ.....-სა“ და შპს „G.....-ს“ შორის 2021 წლის 26 ნოემბერს დადებული 69 08 60 735 საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული 104 კვ.მ. ფართის უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და შპს „ჟ–ლ.....-სათვის“ საპრივატიზაციო ფასის გადახდის შემდეგ ამ უძრავი ნივთის მესაკუთრედ შპს „შ–ის“ აღიარება (იხ. დაზუსტებული სარჩელი: ტ.1, ს.ფ. 222-236).

1.1. მოპასუხეებმა წარმოდგენილი შესაგებლებით სარჩელი არ ცნეს.

2. ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილებით შპს „შ–ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

3. ხაშურის რაიონული სასამართლოს 2022 წლის 11 მაისის გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ და მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 30 მაისის განჩინებით შპს „შ–ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

5. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ფაქტობრივი დასაბუთება:

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

5.1. განსახილველი ურთიერთობის წარმოშობამდე, ქ. ხაშურში, ......ქუჩაზე შპს „შ–ს, შპს „ჟ–ლ.....-სა“ და შპს „G.....-ს“ საკუთრებაში ჰქონდათ უძრავი ქონება საკადასტრო კოდებით: ........; .........; ..........

5.2. 2020 წლის 26 ოქტომბერს, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნულ სააგენტოსა და შპს „ჟ–ლ.....-ს“ შორის უძრავი ნივთის უპირობო აუქციონის ფორმით პრივატიზებისას ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, აუქციონში გამარჯვებული შპს „ჟ–ლ.....-ის“ საკუთრების უფლება დარეგისტრირდა მანამდე სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულ, ქ. ხაშურში, იმერეთის ქუჩის მიმდებარე არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების 645 კვ.მ. ფართის მიწის ნაკვეთზე, საკადასტრო კოდით .......მიწის ნაკვეთი ორ ნაწილად დაიყო - ........... საკადასტრო კოდის მქონე 317 კვ.მ. ფართის და ...... საკადასტრო კოდის მქონე 328 კვ.მ. ფართის ნაკვეთებად.

5.3. 2020 წლის 19 ნოემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით, შპს „ჟ–ლ.....-მა“ შპს „G.....-ს“ მიჰყიდა . საკადასტრო კოდის მქონე 317 კვ.მ. ფართის მიწის ნაკვეთი.

5.4. ..... საკადასტრო კოდის მქონე 328 კვ.მ. ფართის ნაკვეთი დაიყო ........ საკადასტრო კოდის მქონე 224 კვ.მ. ფართისა და ........... საკადასტრო კოდის მქონე 104 კვ.მ. ფართის მიწის ნაკვეთებად და 2021 წლის 26 ნოემბერს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებებით შპს „G.....-მ“ იყიდა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება:

5.5. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი დასაბუთება, რომლის თანახმად, მოპასუხეებს უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებებმა წარმოუშვეს ამ ქონებებზე საკუთრების უფლება. მოსარჩელემ შპს „ჟ–ლ.....-თან“ მიწის ნაკვეთის ერთობლივად ყიდვის და მისი ნაწილის შპს „შ–ისათვის“ საკუთრებაში გადაცემის შესახებ შეთანხმების პირდაპირი მტკიცებულება ვერ წარმოადგინა, თუმცა სხვა გარემოებები ადასტურებენ ასეთ შეთანხმებას. კერძოდ, ასეთ გარემოებებად მოსარჩელე მიუთითებდა, რომ მიწის ნაკვეთის საპრივატიზაციოდ გამოტანისათვის საჭირო დოკუმენტები შპს „შ–ის“ დირექტორმა შეკრიბა, მან მოიპოვა მიწის ნაკვეთის მეზობლად მცხოვრებთა თანხმობა პრივატიზაციაზე. ამ გარემოების დასადასტურებლად, მისი მოთხოვნით დაკითხულმა მოწმეებმა დაადასტურეს, რომ მიწის ნაკვეთის პრივატიზაციაზე თანხმობა მხოლოდ შპს „შ–ის“ დირექტორის მოთხოვნით მისცეს, თუმცა, სასამართლო სხდომაზე დადგინდა, რომ მოწმეების ნაწილი უძრავი ნივთის მესაკუთრე არ არის. აღნიშნულთან დაკავშირებით, სასამართლომ აღნიშნა, რომ უაქციონზე ნაყიდი ნაკვეთის მეზობლად მდებარეობს შპს „G.....-ის“ უძრავი ნივთიც, მაგრამ მისი თანხმობა მოთხოვნილი არ ყოფილა. მართალია, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოები მიმართვებში მიუთითებენ, რომ პრივატიზებაზე მოსახლეობა თანახმაა გარკვეული პირობით, მაგრამ საქმეში არსებული დოკუმენტის თანახმად, ისინი უარს აცხადებენ სარჩელში აღნიშნული მიწის ნაკვეთის პრივატიზებაზე. სასამართლომ ყურადღება გაამახილვა მასზედ, რომ არ დასტურდებოდა პრივატიზებისას, გასაყიდი ნაკვეთის მეზობლად მცხოვრები მოსახლეობის თანხმობის აუცილებლობა.

5.6. სასამართლომ ასევე მიიჩნია, რომ შპს „G.....“ უძრავი ქონების კეთილსინდისიერი შემძენია და საწინააღმდეგო გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში წარმოდგენილი არ ყოფილა. მხოლოდ მოსარჩელის წარმომადგენლის განმარტებით კი, მხარეთა შორის რაიმე შეთანხმების არსებობა ვერ დადასტურდებოდა.

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 30 მაისის განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 02 ნოემბრის განჩინებით, სსსკ-ის 396-ე მუხლის საფუძველზე საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად დასაშვებობის შესამოწმებლად.

8. საკასაციო საჩივრის მოთხოვნის ფაქტობრივ–სამართლებრივი დასაბუთება:

8.1. კასატორი მიიჩნევს, რომ სასამართლომ სამართლებრივად არ შეაფასა სამოქალაქო კოდექსის 930-ე და 931-ე მუხლებით გათვალისწინებული მიზნის მისაღწევად კასატორის მიერ განხორციელებული მოქმედებების ერთობლიობა. კერძოდ, არ განავითარა მსჯელობა, თუ რა ერთობლივი მიზანი ამოძრავებდათ მხარეებს სასურველი შედეგის მისაღწევად და ზეპირი შეთანხმების პირობებში, გაამართლებდა თუ არა ამგვარი საქმიანი შეთანხმება შედეგის/მიზნის მიღწევის მაღალ ალბათობას.

8.2. სასამართლომ შეფასებისა და სამართლებრივი დასაბუთების მიღმა დატოვა სააპელაციო სასამართლოში არსებული დავის ძირითადი გარემოება იმის შესახებ, თუ რა მოტივები, რა ტიპის წინაპირობები, რა ფაქტები მიუთითა მოსარჩელემ ჯერ სასარჩელო მოთხოვნების კანონიერების დასასაბუთებლად და შემდეგ სააპელაციო საჩივრის საფუძვლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

9. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

10. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილით გათვალისწინებული ნორმის დანაწესით, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ:

ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას;

ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია;

გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება;

დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან;

ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე;

ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს;

ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

11. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

12. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

13. საკასაციო სასამართლომ არაერთ საქმეში განმარტა, რომ სასამართლოს უპირველესი ამოცანაა, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სასამართლომ მხარის მიერ მითითებული მოთხოვნის ფარგლებში უნდა მოძებნოს ის სამართლებრივი ნორმა (ნორმები), რომელიც იმ შედეგს ითვალისწინებს, რისი მიღწევაც მხარეს სურს. ამასთან, მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძვლად განხილული ნორმა (ან ნორმები) შეიცავს იმ აღწერილობას (ფაქტობრივ შემადგენლობას), რომლის შემოწმებაც სასამართლოს ვალდებულებაა და რომელიც უნდა განხორციელდეს ლოგიკური მეთოდების გამოყენების გზით, ანუ სასამართლომ უნდა დაადგინოს, ნორმაში მოყვანილი აბსტრაქტული აღწერილობა, რამდენად შეესაბამება კონკრეტულ ცხოვრებისეულ სიტუაციას და გამოიტანოს შესაბამისი დასკვნები. ის მხარე, რომელსაც აქვს მოთხოვნა მეორე მხარისადმი, სულ მცირე, უნდა უთითებდეს იმ ფაქტობრივ შემადგენლობაზე, რომელსაც სამართლის ნორმა გვთავაზობს. აქედან გამომდინარე, შეგვიძლია, დავასკვნათ, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის რომელიმე ფაქტობრივი წანამძღვრის (სამართლებრივი წინაპირობის) არარსებობა გამორიცხავს მხარისათვის სასურველი სამართლებრივი შედეგის დადგომას (იხ. სუსგ №ს 15-29-1443-2012, 09.12.2013წ.; სუსგ საქმე №ას-973-1208-04). მოსარჩელე შესაძლებელია, ცდებოდეს კიდეც სადავო ურთიერთობის სამართლებრივ შეფასებაში, რაც არამცთუ არ ზღუდავს სასამართლოს, არამედ, პირიქით, სწორედ სასამართლოა ვალდებული, სამართლებრივად სწორად შეაფასოს სადავო ურთიერთობა და მოძებნოს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი.

14. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.

15. საკასაციო პალატა ასევე მიუთითებს, რომ ყოველი კონკრეტული სამოქალაქო საქმის გადაწყვეტა სასამართლოში, დაკავშირებულია გარკვეული ფაქტების დადგენასთან. ფაქტების დადგენის აუცილებლობა განპირობებულია იმით, რომ სასამართლო იხილავს და წყვეტს მხარეთა შორის წარმოშობილ დავებს, რომლებიც სამართლით რეგულირებული ურთიერთობებიდან წარმოიშობიან. სამართლებრივი ურთიერთობა კი, როგორც ეს ცნობილია, შეიძლება აღმოცენდეს, განვითარდეს ან შეწყდეს მხოლოდ იურიდიული ფაქტების საფუძველზე. სწორედ მტკიცების ტვირთსა და მის სწორ განაწილებაზეა დამოკიდებული დასაბუთებული და კანონიერი გადაწყვეტილების მიღება.

16. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის მე-6 მუხლით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს უფლების რეალიზება უმეტესწილად დამოკიდებულია და გულისხმობს სასამართლოს მიერ დასაბუთებული, მტკიცებულებათა შეჯერების საფუძველზე მიღებული გადაწყვეტილების მიღებას. მტკიცების ტვირთის როლი განსაკუთრებით ვლინდება სამოქალაქო სამართალწარმოებაში, სადაც მხარეთა ნების ავტონომიას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება. შესაძლებელია მხარის მოთხოვნა საფუძვლიანი იყოს, მაგრამ შეუძლებელია მხარემ მიიღოს თავისი სასარგებლო გადაწყვეტილება, თუ ვერ დაამტკიცებს თავის სასარგებლო გარემოებებს საპროცესო სამართლით დადგენილი წესით. ამიტომაც, ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს წარმოადგენს მტკიცების ტვირთის სწორი გადანაწილება მოდავე მხარეებს შორის.

17. მტკიცების ტვირთზე მითითებას აკეთებს სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომლის მიხედვითაც თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება.

18. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან) (ას-178-167-2017, 14.07.2017წ).

18. მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გავმიჯნოთ ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად, სრულიად თავისუფალნი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს - ეს უკვე სასამართლის პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან.

19. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრის ფარგლებში პალატის შეფასების საგანია, შპს „შ–ის“ სასარჩელო მოთხოვნების დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის შესახებ, სააპელაციო სასამართლოს განჩინების კანონიერება.

20. კასატორის პრეტენზია შეეხება იმას, რომ მხარეებს შორის არსებული ზეპირსიტყვიერი გარიგება, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა და არ იმსჯელა სამოქალაქო კოდექსის 930-931-ე მუხლების გათვალისწინებით, სასარჩელო მოთხოვნის დასაბუთებულობაზე, რადგან რეალურად მოსარჩელე და შპს „ჟ–ლ.....“ ერთობლივი საქმიანობის შესახებ შეთანხმდნენ. კასატორის ამ პრეტენზიასთან მიმართებით საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ერთობლივი საქმიანობის ცნება მოცემულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 930-ე მუხლში. აღნიშნული მუხლის თანახმად, ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებით ორი ან რამდენიმე პირი კისრულობს ერთობლივად იმოქმედოს საერთო სამეურნეო ან სხვა მიზნების მისაღწევად ხელშეკრულებით განსაზღვრული საშუალებებით, იურიდიული პირის შეუქმნელად. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ერთობლივი საქმიანობა, მისი სამართლებრივი ბუნებიდან გამომდინარე, კონკრეტული მიზნის მისაღწევად პირთა გაერთიანებაზე დაფუძნებული ურთიერთობაა და ის მოითხოვს მისი მონაწილეებისაგან ისეთ მოქმედებებს, რომლებიც უზრუნველყოფენ საერთო მიზნის რეალიზაციას (იხ. სუსგ Nას-137-129-2017, 18.12.2017წ).

21. საკასაციო სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეში აღნიშნა შემდეგი: „ამხანაგობის ხელშეკრულება, მსგავსად ნებისმიერი სხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობისა, მხარეთა თავისუფალი ნების გამოვლენის შედეგად მიღწეული შეთანხმებაა და იგი დადებულად ითვლება მას შემდეგ, რაც მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდებიან საამისოდ გათვალისწინებული ფორმის დაცვით (სსკ-ის 327.1 მუხლი). მართალია, სამოქალაქო კოდექსი ადგენს ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპს, რომელიც სამართალსუბიექტებს არა მარტო ხელშეკრულების დადების, არამედ ამ ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფლად განსაზღვრის დისკრეციას ანიჭებს, თუმცა ეს პრინციპი არ არის აბსოლუტური და იგი ლეგიტიმურ ბოჭვას სწორედ სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველი ნაწილის დათქმაში პოვებს, კერძოდ, ხელშეკრულება კანონის ფარგლებში უნდა იყოს დადებული და არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს მას. სახელშეკრულებო დავის განხილვისას სასამართლოს უმთავრეს ამოცანას წარმოადგენს ხელშეკრულებაში გადმოცემული მხარეთა რეალური ნების დადგენა, მისი შესაბამისობა კანონის მოთხოვნებთან და სწორედ ამ გზით უნდა დადგინდეს სასარჩელო მოთხოვნის საფუძლიანობა“ (იხ. სუსგ №ას-1003-964-2014, 17.12.2015წ.).

22. ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულების თავისებურებას წარმოადგენს მხარეთა სურვილი, საკუთარი ქონების, გამოცდილებისა თუ პროფესიული უნარ-ჩვევების გაერთიანებით მისმა მონაწილეებმა ერთობლივად იმოქმედონ გარკვეული მიზნების მისაღწევად. ამასთან, ნიშანდობლივია, რომ სამოქალაქო კოდექსი არ აკონკრეტებს ხელშეკრულების ამ ტიპისათვის განსაზღვრული მიზნის შინაარსს. ამდენად, გარიგების მხარეთა ინტერესს, შესაძლებელია, წარმოადგენდეს კანონმდებლობით დაშვებული ნებისმიერი მიზანი, მათ შორის, გარკვეული მოგების მიღების სურვილი. საერთო მიზნის არსებობა კი გარიგების მთავარ წინაპირობას წარმოადგენს.

23. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს სამოქალაქო კოდექსის 931-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს წერილობით ან ზეპირად, ხოლო, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილში მითითებულია, თუ რა საკითხებზე უნდა შეთანხმდნენ მხარეები ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულების დადებისას, ანუ რას უნდა შეიცავდეს ამ სახის ხელშეკრულება. მასში უნდა იყოს მითითებული: ა) მონაწილეთა დასახელება და მისამართი; ბ) მონაცემები ერთობლივი საქმიანობის სახეობისა და მიზნის შესახებ; გ) მონაწილეთა უფლებები და მოვალეობები; დ) მართვის ორგანოთა სტრუქტურა და ფუნქციები; ე) მონაწილეთა შორის შემოსავლებისა და ზიანის განაწილების წესი და პირობები; ვ) ხელშეკრულებიდან გასვლის წესი; ზ) საქმიანობის ხანგრძლივობა; თ) ხელშეკრულების მოშლისა და დარჩენილი ქონების განაწილების წესი. ნორმის მოცემულ ჩამონათვალში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია „გ“, „დ“, „ე“ და „თ“ ქვეპუნქტებში ასახული პირობები. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სწორედ აღნიშნულ პირობებზე შეთანხმება წარმოადგენს ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულების დადების არსებით პირობებს (იხ. სუსგ №ას-656-2020, 05.02.2021წ.).

24. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ვინაიდან, ერთობლივი საქმიანობის შესახებ ხელშეკრულება შესაძლებელია დაიდოს ზეპირი ფორმით, უნდა დასტურდებოდეს, როგორც მხარეთა შორის ასეთი შეთანხმების არსებობა, ასევე შეთანხმების არსებითი პირობები. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე მხარის მითითებით, შპს „შ–ი“ და შპს „ჟ–ლ.....“ შეთანხმდნენ სახელმწიფოსგან ერთობლივად გამოესყიდათ შპს „შ–ისა“ და შპს „ჟ–ლ.....-ის“ საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთების აღმოსავლეთ მხარეს მდებარე 645 კვ.მ. დაურეგისტრირებელი არასასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთი, რომლის შესყიდვის შემდეგ, აღნიშნული ნაკვეთის ნაწილი გახდებოდა შპს „შ–ის“ საკუთრება, ხოლო ნაწილი დარჩებოდა შპს „ჟ–ლ.....-ის“ საკუთრებაში. აღნიშნულ მხარეებს შორის ერთობლივი საქმიანობის შესახებ შეთანხმების არსებობის დასადასტურებლად მოსარჩელე უთითებს მასზედ, რომ მიწის ნაკვეთის საპრივატიზაციოდ გამოტანისათვის საჭირო დოკუმენტები შპს „შ–ის“ დირექტორმა შეკრიბა და მანვე მოიპოვა მიწის ნაკვეთის მეზობლად მცხოვრებთა თანხმობა პრივატიზაციაზე (ამ გარემოებას ასევე ადასტურებენ სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელის შუამდგომლობის საფუძველზე დაკითხული მოწმეები). ასეთი შეთანხმების არსებობას უარყოფს შპს „ჟ–ლ.....“ და მიუთითებს, რომ მიწის ნაკვეთი შეიძინა აუქციონზე, სადაც მონაწილეობა მიიღო დამოუკიდებლად, ხოლო მოსარჩელე კომპანიასთან არანაირ შეთანხმებას არ ჰქონია ადგილი.

25. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მხარეთა შორის ერთობლივი საქმიანობის შესახებ შეთანხმების დასადასტურებლად მოსარჩელე მხარის მხოლოდ ახსნა-განმარტება, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის შესაბამისად, მხარეთა მიერ ნების გამოვლენას, რომელიც მიმართული იქნებოდა სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობისაკენ, ვერ ადასტურებს. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ შპს „შ–ის“ დირექტორს პრეტენზია არ გააჩნდა და თანახმა იყო შპს „ჟ–ლ.....-ის“ სასარგებლოდ მიწის ნაკვეთის პრივატიზებაზე. ამავდროულად ის გარემოება, რომ გასაყიდი ნაკვეთის მეზობლად მცხოვრები მოსახლეობის თანხმობის არსებობა პრივატიზების აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენდა, მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა. პირიქით, ასეთი თანხმობა მოთხოვნილი არ ყოფილა შპს „G.....-საგან“, მაშინ როდესაც, ეს კომპანიაც აუქციონზე გაყიდული მიწის ნაკვეთის მეზობლად მდებარეობს. შესაბამისად, კასატორის პრეტენზია მხარეთა შორის არსებული შეთანხმების არსებობის შესახებ, დაუსაბთებელია.

26. რაც შეეხება შპს „ჟ–ლ.....-სა“ და შპს „G.....-ს“ შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობასა და მათ საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონებების ნაწილის მესაკუთრედ ცნობის შესახებ სასარჩელო მოთხოვნებს, ამ თვალსაზრისითაც მოცემულ საქმეზე მნიშვნელოვანი იყო იმის დადგენა, რომ შპს „შ–სა“ და შპს „ჟ–ლ.....-ს“ ერთობლივი მიზანი ამოძრავებდათ სასურველი შედეგის მისაღწევად, რაც მოსარჩელემ სამოქალაქო საპროცესო სამართალში არსებული მტკიცების სტანდარტით ვერ დაადასტურა. ასეთ პირობებში კი, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სხვა თანმდევ მოთხოვნებზე მსჯელობა საფუძველს მოკლებულია.

27. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველი დავა არსებითად სწორად არის გადაწყვეტილი, რადგან არ არსებობდა სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობები. მოსარჩელემ ვერ დაძლია მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთი - ვერ დაადასტურა მხარეთა შორის ერთობლივი საქმიანობის შესახებ შეთანხმების ფაქტი. სააპელაციო სასამართლომ სწორად გადაწყვიტა საქმეში არსებული სადავო საკითხი და მიიღო კანონიერი განჩინება; ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

28. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება წინააღმდეგობაში მოდის მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და მის დამატებით ოქმთან/ოქმებთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან.

29. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

30. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, რომელთა ნაწილიც ასახულია წინამდებარე განჩინებაში.

31. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

32. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის პირობებში, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს 2030 ლარის 70% – 1421 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 399-ე, 372-ე, 7.2-ე, 257.1-ე, 264.3-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „შ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველი დაუშვებლობის გამო.

2. შპს „შ–ს“ (.......) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 2030 ლარის (საგადახდო დავალება N966, გადახდის თარიღი 20.10.2023) 70% – 1421 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: რევაზ ნადარაია

თამარ ზამბახიძე