საქმე №ას-1039-2024 29 ნოემბერი, 2024 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ლევან მიქაბერიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

გიზო უბილავა, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - მ.ფ–ძე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარეები - ა.დ–ია, ა.ლ–ია, დ.შ–ია, თ.მ–ი, ი.შ–ია, გ.ზ–ია, ი.ზ–ია, კ.ზ–ია, ნ.ც–ი, რ.ბ–ი, ნ.გ–ა (მოსარჩელეები)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - დანაშაულით მიყენებული მატერიალური ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. მ.ფ–ძე (შემდეგ - პირველი მოპასუხე, აპელანტი, კასატორი) ასაჩივრებს რუსთავის საქალაქო სასამართლოს 2022 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 18 ივლისის განჩინებას, რომლითაც პირველი მოპასუხის, თ.ლ–ძისა (შემდგომ - მეორე მოპასუხე) და თ.მ–ის (შემდგომ - მესამე მოპასუხე) მიმართ ა.დ–იას (შემდეგ - პირველი მოსარჩელე, პირველი მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხეებს პირველ პირველი მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 120 000 ლარის გადახდა; ასევე, ა.ლ–იას (შემდეგ - მეორე მოსარჩელე, მეორე მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხეებს მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 10 600 აშშ დოლარის გადახდა. დ.შ–იას (შემდეგ - მესამე მოსარჩელე, მესამე მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელიც დაკმაყოფილდა და მოპასუხეებს მესამე მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 6 000 აშშ დოლარის გადახდა. თ.მ–ის (შემდეგ - მეოთხე მოსარჩელე, მეოთხე მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხეებს მეოთხე მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 10 000 აშშ დოლარისა და 9200 ლარის გადახდა. ასევე, ი.შ–იას (შემდეგ - მეხუთე მოსარჩელე, მეხუთე მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხეებს მეხუთე მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 10 000 აშშ დოლარის გადახდა. გ.ზ–იას (შემდეგ - მეექვსე მოსარჩელე, მეექვსე მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხეებს მეექვსე მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 27 535 აშშ დოლარის გადახდა. ი.ზ–იას (შემდეგ - მეშვიდე მოსარჩელე, მეშვიდე მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხეებს მეშვიდე მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 4 860 აშშ დოლარის გადახდა. კ.ზ–იას (შემდეგ - მერვე მოსარჩელე, მერვე მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხეებს მერვე მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 750 ლარის და 50 000 აშშ დოლარის გადახდა. ნ.ც–ის (შემდეგ - მეცხრე მოსარჩელე, მეცხრე მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელიც დაკმაყოფილდა და მოპასუხეებს მეცხრე მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 26 051 აშშ დოლარის გადახდა. რ.ბ–ის (შემდეგ - მეათე მოსარჩელე, მეათე მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხეებს მეათე მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ 7500 აშშ დოლარის გადახდა. ნ.გ–ას (შემდეგ - მეთერთმეტე მოსარჩელე, მეთერთმეტე მოწინააღმდეგე მხარე) სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხეებს მოსარჩელეების სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ სესხის ძირი თანხის 3500 აშშ დოლარის და სარგებლის 1097.25 აშშ დოლარის გადახდა.

2. კასატორის განმარტებით, სასამართლომ ერთ ცნებაში მოაქცია სასესხო და დელიქტური ურთიერთობები, არ იმსჯელა სათანადო მოპასუხეზე, არ იმსჯელა მეწარმეთა შესახებ კანონის მოთხოვნებზე, მაშინ როდესაც სახელშეკრულებო ურთიერთობა დაიწყო იურიდიულ პირთან, რომელიც არ არის დაზარალებულად ცნობილი, ასევე, არ არის გაკოტრებული და გააჩნია მოქმედი სტატუსი.

3. კასატორის მტკიცებით, დავა დელიქტური სამართლით არ უნდა მოწესრიგებულიყო, ვინაიდან საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებები არ აკმაყოფილებენ დელიქტიდან გამომდინარე დავისათვის დადგენილ კომპონენტებს. საქმეში წარმოდგენილი სესხის ხელშეკრულებით არ დგინდება რა ოდენობის ზიანი მიადგათ მოსარჩელეებს. სესხის ხელშეკრულება არ წარმოადგენს იმ უტყუარ მტკიცებულებას, რომელიც ადგენს დელიქტის არსებობას და ზიანის ოდენობას, რაც წარმოადგენს მოცემულ დავაში მტკიცების ტვირთის განაწილების სტანდარტის გათვალისწინებით მოსარჩელე მხარის ვალდებულებას.

4. სასამართლომ საქმე გადაწყვიტა მოსარჩელეთა მიერ მითითებული სამართლებრივი ნორმებით, ისე რომ არ გამოიკვლია მიზეზობრივი კავშირი კასატორის ქმედებასა და ზიანს შორის. კასატორის მიერ კომპანიიდან სესხის აღება კომპანიის გაკოტრების მიზანი არ გამხდარა. განაჩენის თანახმად, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ კასატორი დააბრუნებდა ნასესხებ თანხას, კომპანია გაკოტრებას მაინც ვერ გადაურჩებოდა, შესაბამისად, სრული პასუხისმგებლობა კრედიტორის მიმართ კომპანიის ხელმძღვანელობას ეკისრება, რისი გათვალისწინებითაც, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა ,,მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9 მუხლის მე-6 პუნქტით. ამასთან, კასატორს კომპანიის საქმიანობის გაჩერების დროისათვის და მისი დაკავების მომენტისათვის შესასრულებელი ვალდებულება არ ჰქონდა, ვინაიდან კომპანიისგან აღებული სესხის შესრულების ვადა ჯერ დამდგარი არ იყო.

5. კასატორის განმარტებით, პროცენტის დაანგარიშება დელიქტური ურთიერთობის დროს მიუღებელია. სასამართლოს არ განუმარტავს, სარგებლისა და პირგასამტეხლოს დაკისრება რით უკავშირდება დელიქტით მიყენებულ ზიანს. პროცენტი მხოლოდ სასესხო ურთიერთობებიდან გამომდინარეობს, შესაბამისად, არ შეიძლება, სესხზე დარიცხული პროცენტი დელიქტით მიყენებულ ზიანად ჩაითვალოს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

6. საკასაციო სასამართლომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომ - სსსკ) 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და მიიჩნევს, რომ დაუშვებელია შემდეგ გარემოებათა გამო:

7. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

8. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, კერძოდ:

9. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

10. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოთხოვნის საფუძველი სამოქალაქო სამართალში, ზოგადად არის სამართლის ის ნორმა, რომელიც დამოუკიდებლად ან სხვა მოთხოვნის საფუძვლებთან ერთობლიობაში აფუძნებს ამა თუ იმ მოთხოვნას ანუ სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტულ უფლება-მოვალეობებს (იხ. ბოელინგი/ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე სასამართლო გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, 38.) კერძო-სამართლებრივი ურთიერთობის მომწესრიგებელი მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმების დანიშნულებაა ურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტების უფლებების განსაზღვრა და მათი განხორციელების უზრუნველყოფა. მოთხოვნა უფლების რეალიზაციის კანონით გათვალისწინებული შესაძლებლობაა.

11. მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ მისი მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან თუ სხვა ვალდებულებითი ურთიერთობებიდან.

12. საკასაციო პალატა არ იზიარებს კასატორის პრეტენზიას და მოსარჩელეთა მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარე, მიიჩნევს, რომ მათი მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 992-ე (პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი), 998-ე (თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხის აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით), 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) მუხლები.

13. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ წარმოშობის საფუძვლების მიხედვით, განასხვავებენ სახელშეკრულებო და არასახელშეკრულებო ზიანს. არასახელშეკრულებო ზიანის უზოგადესი და ცენტრალური ნორმაა სსკ-ის 992-ე მუხლი, რომელიც განამტკიცებს ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპს და დაზარალებულს (კრედიტორს) ვალდებული პირის მიმართ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს. აღნიშნული მუხლის გამოყენების წინაპირობებია: ზიანი; ქმედების მართლწინააღმდეგობა; მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი(ე.წ. „გენერალური დელიქტი“). პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ არსებობს ზემოხსენებული ნორმით გათვალისწინებული ოთხივე წინაპირობა (იხ.: სუსგ №ას-769-737-2016; 20.06.2018წ.; №ას-1426-2018, 11.04.2019წ.: №ას-921-2024, 26.07.2024წ.).

14. საკასაციო პალატის განმარტებით, როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე, განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს, ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ზიანის ანაზღაურების ინსტიტუტი მიმართულია ვალდებულების დარღვევის პრევენციისა და მხარეთა ინტერესების წონასწორობის აღდგენაზე (იხ.: სუსგ №ას-1322-2018, 04.04.2019წ.; №ას-921-2024, 26.07.2024წ.).

15. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეებმა დანაშაულის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით წარადგინეს სარჩელი, რომელსაც დაურთეს სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენი.

16. საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს საქმეში წარმოდგენილ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის საქმეთა საგამოძიებო, წინასასამართლო სხდომისა და არსებითი განხილვის კოლეგიის კანონიერ ძალაში შესულ 2017 წლის 31 ივლისის განაჩენზე, რომლითაც კომპანიის დამფუძნებელი, დირექტორი და ფაქტობრივი მმართველი (კასატორი) მეანაბრეთა, მათ შორის, მოსარჩელეთა კუთვნილი თანხების გაფლანგვის გამო, ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად. განაჩენი უცვლელად დარჩა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2018 წლის 16 მაისის განაჩენითა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2018 წლის 12 დეკემბრის განჩინებით. განაჩენის თანახმად, მოპასუხეები მსჯავრდებული არიან კომპანიის კუთვნილი ქონების, მოსარჩელეებისგან სესხად მიღებული თანხის გაფლანგვისათვის, რამაც გამოიწვია კომპანიის მიერ მოსარჩელეების წინაშე სესხის დაბრუნების ვალდებულებების შეუსრულებლობა.

17. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული საკანონმდებლო ცვლილებებით გაუქმებული იქნა სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი, კერძოდ, სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით დადგენილ ფაქტებს აღარ გააჩნიათ პრეიუდიციული ძალა, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქო-სამართლებრივი შედეგების შესახებ, ვის მიმართაც გამოტანილია განაჩენი, თუმცა სსსკ-ის 309²⁰ მუხლის, ფორმულირებით, დანაშაულის მიყენების ფაქტი პრეიუდიციის რანგშია აყვანილი ანუ მიჩნეულია ფაქტად, რომელიც მტკიცებას არ საჭიროებს (იხ.: სუსგ №ას-1426-2018, 11.04.2019წ.). „საკასაციო პალატამ განმარტა, რომ სსსკ-ის 106-ე მუხლზე მითითება ამავე კოდექსის 309²⁰ მუხლის მეორე ნაწილის გაუთვალისწინებლად არ შეიძლება. მართალია, სსსკ-ის 106-ე მუხლის „გ“ ქვეპუნქტი („ფაქტები იმის შესახებ, განხორციელდა თუ არა მოქმედება და ჩაიდინა თუ არა ეს მოქმედება ამ პირმა, რაც დადგენილია სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი, კანონიერ ძალაში შესული საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილებით, როცა საქმეს იხილავს სასამართლო იმ პირის მოქმედების სამოქალაქოსამართლებრივი შედეგების შესახებ, რომლის მიმართაც გამოტანილია საბოლოო შემაჯამებელი გადაწყვეტილება“) 2010 წლის 24 სექტემბერს განხორციელებული ცვლილების შედეგად ამოღებულ იქნა, მაგრამ იმავე წლის 15 დეკემბრის კანონით განხორციელებული ცვლილებით დანაშაულით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნების განხილვისას მოქმედებს განსხვავებული წესი, რაც იმას გულისხმობს, რომ კანონიერ ძალაში შესულ განაჩენში მითითებული სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები ხელახლა არ დგინდება, ანუ ისინი დადგენილად მიიჩნევა (სსსკ-ის XXXIV თავი)“ (იხ.: სუსგ №ას-638-605-2014, 22.04.2016წ.; №ას-1273-2023, 29.02.2024წ.).

18. სსსკ-ის 309²⁰ მუხლი ადგენს, თუ რა უნდა ჩაითვალოს დადასტურებულად ანუ ე.წ. პრეიუდიციად. მითითებული მუხლის მე-2 ნაწილის პირველ წინადადებაში ნათლად და მკაფიოდ იკითხება: ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვისას სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პრეიუდიციული მნიშვნელობა მხოლოდ ზიანის ფაქტსა და მიზეზობრივ კავშირს გააჩნია. საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული ამ სპეციალური წარმოების არსი სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ ასეთ შემთხვევაში სასამართლოს აღარ უწევს ზიანის მიყენების ფაქტის, ე.ი. თავად მიყენებული ზიანის, ზიანის მიმყენებლის ბრალის, მის ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის კვლევა. თუკი ზიანი დანაშაულის შედეგად დადგა, ყველა აღნიშნული გარემოება სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი განაჩენით დასტურდება. რაც შეეხება ზიანის ოდენობას, აღნიშნულთან მიმართებით მსჯელობას შესაძლებელია შეიცავდეს თავად განაჩენი/ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტი, სხვა შემთხვევებში, ზიანის გაანგარიშება დასაშვებია უფლებამოსილი პირის/ორგანოს მიერ შედგენილი დოკუმენტით (სსსკ-ის 309¹⁷ მუხლის მე-2 ნაწილი) (იხ.: სუსგ №ას-1322-2018, 04.04.2019წ.; №ას-1273-2023, 29.02.2024წ.).

19. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ერთმანეთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ცალკეული დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის განხილვის გამარტივებული წესი, დელიქტით მიყენებული ზიანის ანაზღაურების თაობაზე წარდგენილი სარჩელის ჩვეულებრივი წარმოებისაგან. კანონით მინიჭებული შესაძლებლობა, საქმე განხილულ იქნას გამარტივებული წესით შემჭიდროვებულ ვადებში, მოსარჩელე მხარის დისპოზიციური უფლებაა და მას არ ეკრძალება სარჩელის წარდგენა საერთო საფუძველზე. გამარტივებული წარმოებით საქმის განსახილველად კი, მოსარჩელეს კანონი ვალდებულებას აკისრებს, სარჩელს თან დაურთოს კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო განაჩენი (თუ დანაშაული გვაქვს სახეზე) ან ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმის განმხილველი ორგანოს/თანამდებობის პირის მიერ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციულ–სამართლებრივი აქტი, რითაც სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს ზიანის მიყენების ფაქტს (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 309¹⁷ მუხლის 1-ლი ნაწილი).

20. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ რაც შეეხება განსხვავებას დელიქტით მიყენებული ზიანის გამარტივებული და ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით განხილვას შორის, აღნიშნულთან მიმართებით, აღსანიშნავია, რომ გამარტივებული წესით საქმის განხილვის დროს სახეზეა კანონიერ ძალაში არსებული განაჩენი, რომლითაც უტყუარად დასტურდება ზიანის ფაქტი და მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, შესაბამისად, სასამართლო აღარ იკვლევს აღნიშნულ საკითხებს და დამატებითი მტკიცებულებების წარმოდგენის გარეშე დადასტურებულად მიიჩნევს მათ. სასამართლო კვლევისა და შეფასების საგანია მხოლოდ ზიანის ოდენობა იმ შემთხვევაში, როდესაც განაჩენით/ადმინისტრაციული სამართალდარღვვის საქმეზე გამოცემული ადმინისტრაციული აქტით იგი არ არის დადგენილი. ასეთ დროს ზიანის ოდენობის დამადასტურებელი მტკიცებულება მოსარჩელემ უნდა წარადგინოს. ჩვეულებრივი სასარჩელო წესით დელიქტის შედეგად მიყენებული ზიანის შესახებ სარჩელის განხილვის დროს კი, მხარეები სსსკ-ის 102-ე და 103-ე მუხლების შესაბამისად წარუდგენენ, როგორც მართლსაწინააღმდეგო ქმედების, ასევე ზიანის ფაქტის, მიზეზობრივი კავშირისა და ზიანის ოდენობის ამსახველ მტკიცებულებებს, ხოლო სასამართლო წარმოდგენილ მტკიცებულებებს სსსკ-ის 105-ე მუხლის შესაბამისად აფასებს.

21. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეთა მიერ წარმოდგენილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენით საფუძველი შეიქმნა დასკვნისათვის, რომ მოსარჩელეებმა კომპანიისათვის სესხის სახით გადაცემული თანხა მოპასუხეთა განზრახი, ბრალეული და მართლსაწინააღმდეგო ქმედების გამო ვერ დაიბრუნეს, რისი გათვალისწინებითაც არსებობს დელიქტური ზიანის ანაზღაურებისათვის კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები.

22. მოსარჩელეთა მიერ წარმოდგენილ განაჩენში მითითებული გარემოებები პრეიუდიციის რანგში რომც არ იქნეს განხილული, კასატორს არ წარუდგენია განაჩენით დადასტურებული ფაქტების გამაქარწყლებელი სამართლებრივად ვარგისი რაიმე მტკიცებულება (იხ.: სუსგ №ას-203-2020, 24.12.2020წ.).

23. საკასაციო პალატის მითითებით, განაჩენის თანახმად, მოსარჩელეებს ზიანი მარტო მსესხებელი კომპანიის ხელმძღვანელობის ქმედებების გამო არ მისდგომიათ, მითითებული ზიანის დადგომაში ბრალი პირველ მოპასუხესაც (კასატორსაც) მიუძღვის, რის გამოც განაჩენში მითითებულ სხვა პირებთან ერთად, კასატორიც ცნობილ იქნა დამნაშავედ, რისი გათვალისწინებითაც, მოცემულ დავაში, ეს უკანასკნელი მოწინააღმდეგე მხარეთა მიმართ ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირია. პალატა განმარტავს, რომ განაჩენის თანახმად, მართალია, პირველ მოპასუხეს (კასატორს) კომპანიაში არ გააჩნდა რაიმე სახის წილი და არ იყო კომპანიის თანამშრომელი, მაგრამ ის იყო კომპანიის ფაქტობრვი მმართველი, რაც სასამართლოში ამ უკანასკნელმაც დაადასტურა.

24. გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძვლი ვერ გახდება კასატორის საკასაციო პრეტენზია, რომლის თანახმად, ზიანის მიყენებისათვის აუცილებელი ერთ-ერთი წინაპირობა, კერძოდ, მიზეზობრივი კავშირი კასატორის ქმედებასა და მოწინააღმდეგე მხარისათვის მიყენებულ ზიანს შორის არ დგინდება. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საქმეში წარდგენილი განაჩენი თავისთავად ასაბუთებს ამგვარი მიზეზობრივი კავშირის არსებობას.

25. საკასაციო პალატა სსკ-ის 408.1 (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ შექმნილიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და სსკ-ის 412-ე მუხლებზე (ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს) მითითებით იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების სამართლებრივ შეფასებას ზიანის ოდენობასთან მიმართებაში და განმარტავს, რომ ვინაიდან განაჩენით დადგენილმა დანაშაულებრივმა ქმედებამ გამორიცხა მოსარჩელეთა მიერ მსესხებლისათვის სესხად გაცემული თანხის და მასზე დარიცხული პროცენტის უკან დაბრუნება, ზიანის ოდენობად სწორედ სესხად გაცემული ძირი თანხა და მასზე დარიცხული საპროცენტო სარგებელი უნდა იქნეს მიჩნეული (იხ.: სუსგ №ას-94-2021, 6.07.2021წ.).

26. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად შეაფასა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და სამართლებრივად სწორი კვალიფიკაცია მისცა, ამასთან, კასატორმა სარწმუნოდ ვერ დაადასტურა მის მიერ მითითებული გარემოებები, ხოლო საპირისპიროდ მოსარჩელეებმა სასამართლოს წარუდგინეს სათანადო მტკიცებულებები, რომელიც ამყარებდა მათ სასარჩელო მოთხოვნას, რის გამოც სააპელაციო სასამართლოს განჩინება კანონიერია.

27. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

28. ამავდროულად, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (იხ.: №ას-112-2021, 07.07.2021წ.; №ას-47-2021, 17.05.2021წ.; №ას-94-2021, 06.07.2021წ).

29. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391.5 მუხლის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

30. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია, კასატორმა ვერ გააქარწყლა გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით და არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

31. კასატორი გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. მ. ფ–ძის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო;

2. განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

ვლადიმერ კაკაბაძე

გიზო უბილავა