საქმე №ას-1111-2024
13 ნოემბერი, 2024 წელი ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
გიზო უბილავა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ლევან მიქაბერიძე, ვლადიმერ კაკაბაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
I საკასაციო საჩივრის ავტორი – სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტო (მოპასუხე)
II საკასაციო საჩივრის ავტორი – ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტო (მოპასუხე)
III საკასაციო საჩივრის ავტორი – ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარეები – რ.მ–ი, ნ.მ–ი (მოსარჩელეები)
თავდაპირველი მოპასუხე - შპს „დ.გ.ჯ–ას“ უფლებამონაცვლე შპს „ბ.ჰ–ი“
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 მაისის განჩინება
კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი – გზით სარგებლობის უფლების დადგენა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი
1. რ.მ–მა და ნ.მ–მა (შემდგომში - „მოსარჩელეები“) სარჩელი აღძრეს სასამართლოში შპს „დ.გ.ჯ–ას“, სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს, (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“, „პირველი კასატორი“) ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ - ქონების მართვის სააგენტოსა და (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“, „მეორე კასატორი“), ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის (შემდგომში - „მესამე მოპასუხე“, „მესამე კასატორი“) მიმართ და მოითხოვეს:
1.1. მოსარჩელეების საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის (ს/კ .......) საჯარო გზასთან კავშირისთვის აუცილებელი გზის მოწყობის ვალდებულებით დაიტვირთოს შპს „დ.გ.ჯ–ას“ საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის (ს/კ .......) ნაწილი 110მ2 ფართობით;
1.2. მიწის ნაკვეთის საჯარო გზასთან კავშირისთვის აუცილებელი გზის მოსაწყობად უსასყიდლო სერვიტუტით დაიტვირთოს მოსარჩელის მიწის ნაკვეთსა და შპს „დ.გ.ჯ–ას“ მიწის ნაკვეთს შორის მდებარე ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოსა და ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს საკუთრებაში არსებული 238მ2 მიწის ნაკვეთი;
2. მოპასუხეებმა წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს.
3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. საჯარო რეესტრში №......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენებისთვის საჯარო გზასთან აუცილებელი კავშირის უზრუნველყოფის მიზნით, მოსარჩელეებს მიეცათ სატრანსპორტო გზით სარგებლობის უფლება მოპასუხე შპს „დ.გ.ჯ–ას“ კუთვნილი მიწის ნაკვეთის ნაწილზე საკადასტრო კოდით №......., კერძოდ 110მ2 მიწის ნაკვეთზე, მოსარჩელეების მიერ საქმეში წარდგენილი №006149416 ექსპერტის დასკვნის №1 დანართზე ასახული №1 მარშრუტის შესაბამისად (შემდგომში - №1 მარშრუტი); საჯარო რეესტრში №......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენებისთვის საჯარო გზასთან აუცილებელი კავშირის უზრუნველყოფის მიზნით, მოსარჩელეებს მიეცათ სატრანსპორტო გზით სარგებლობის უფლება საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში ელექტრონულად დაურეგისტრირებელ 238მ2 მიწის ნაკვეთზე, რომელიც მდებარეობს მოსარჩელეების კუთვნილ მიწის ნაკვეთსა და შპს „დ.გ.ჯ–ას“ კუთვნილ მიწის ნაკვეთს შორის, მოსარჩელეების მიერ საქმეში წარმოდგენილი №006149416 ექსპერტის დასკვნის №1 დანართზე ასახული №1 მარშრუტის შესაბამისად.
4. საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა.
5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 25 იანვრის განჩინებით აპელანტ შპს „დ.გ.ჯ–ას“ უფლებამონაცვლედ ცნობილ იქნა შპს „ბ.ჰ–ი“.
6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილება.
7. სააპელაციო სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდგომ ფაქტობრივ გარემოებებს:
7.1. 490მ2 მიწის ნაკვეთი საკადასტრო კოდით №....... რეგისტრირებულია მოსარჩელეების თანასაკუთრებად;
7.2. მოსარჩელეების კუთვნილ მიწის ნაკვეთზე მდებარე საჯარო რეესტრის ამონაწერში მითითებული №1 შენობა-ნაგებობა წარმოადგენს მსუბუქ ნაგებობას, რომლის აღმართვისთვისაც გზით სარგებლობის უფლების არსებობის დადასტურების აუცილებლობა არ წარმოშობილა;
7.3. მიწის ნაკვეთი საკადასტრო კოდით №....... რეგისტრირებულია შპს „დ.გ.ჯ–ას“ საკუთრებად, ხოლო ამჟამად რეგისტრირებულია შპს „დ.გ.ჯ–ას“ უფლებამონაცვლის შპს „ბ.ჰ–“-ის საკუთრებად;
7.4. მეორე სასარჩელო მოთხოვნაში მითითებული 238მ2 მიწის ნაკვეთი, რომელზეც მოსარჩელეები გზით სარგებლობის უფლების დადგენას ითხოვენ, საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული არ არის;
7.5. მოსარჩელეები სარჩელის აღძვრამდე რამდენიმე წელი ითხოვდნენ სახელმწიფოს კუთვნილ, ელექტრონულად დაურეგისტრირებელ მიწის ნაკვეთზე გზით სარგებლობის უფლების მიღებას სახელმწიფოსთან სერვიტუტის ხელშეკრულების გაფორმების გზით, მაგრამ სერვიტუტის ხელშეკრულების გაფორმება მიზანშეუწონლად იქნა მიჩნეული, რის გამოც მოსარჩელეები იძულებულები არიან, გზით სარგებლობის უფლების დადგენის მოთხოვნით, მიმართონ სასამართლოს;
7.6. მხარეების კუთვნილი მიწის ნაკვეთები ერთმანეთის მეზობელ მიწის ნაკვეთებს წარმოადგენენ და მდებარეობენ მისამართზე ქ. თბილისი, ........, III კორპუსის მიმდებარედ;
7.7. ქალაქ თბილისის მერიის სსიპ თბილისის არქიტექტურის სამსახურის 2016 წლის 11 აპრილის №2504092 ბრძანებით დადგენილია, რომ დამტკიცდა მოსარჩელეების კუთვნილი მიწის ნაკვეთის სამშენებლოდ გამოყენების პირობები და მოსარჩელეებს განემარტათ მშენებლობის პროექტის შეთანხმების სტადიაზე გენგეგმის წარდგენის აუცილებლობის შესახებ, მისასვლელ სამანქანო გზაზე მითითებითა და ამ გზით სარგებლობის დამადასტურებელი საბუთით;
7.8. მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2016 წლის 18 ოქტომბრის ექსპერტიზის №006149416 დასკვნით (შემდგომში - „ექსპერტიზის დასკვნა“) დგინდება, რომ ექსპერტს დაესვა შეკითხვა: გთხოვთ მომცეთ დასკვნა, რომ მიწის ნაკვეთთან ს.კ. ...... მისასვლელი გზის მოწყობა შესაძლებელია შპს „დ.გ.ჯ–ა“-ს კუთვნილი ნაკვეთის გარკვეულ ნაწილზე. თუ არსებობს ალტერნატიული ვარიანტი, გთხოვთ მიგვითითოთ;
7.9. 2016 წლის 14 ოქტომბერს ექსპერტმა ადგილზე შეისწავლა მოსარჩელეების კუთვნილი მიწის ნაკვეთი და მის მიმდებარედ არსებული მიწის ნაკვეთები, გაეცნო საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ოფიციალურ ვებ. გვერდზე განთავსებული საკადასტრო გეგმების ელექტრონულ ვერსიებს და მივიდა დასკვნამდე, რომ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულ მოსარჩელეთა კუთვნილ მიწის ნაკვეთთან შესაძლოა მოეწყოს მისასვლელი გზა, რომლის ნაწილი მოხვდება საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში №......... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე და ასევე საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში ელექტრონულად დაურეგისტრირებელი მიწის ნაკვეთის ნაწილზე, როგორც ეს დასკვნის №1 დანართზე №1-ით არის აღნიშნული;
7.10. ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, მიწის ნაკვეთთან მისასვლელი გზა ასევე შესაძლებელია მოეწყოს დასკვნის №1 დანართზე მონიშნული №2 და №3 მარშრუტებით, თუმცა №2 მარშრუტი ფაქტობრივად წარმოადგენს მიმდებარედ არსებული ხევის ნაპირს, რომლის ძირითადი ნაწილი განთავსებულია მნიშვნელოვანი დახრილობის ფერდობზე, ამ ფერდობის ზედა და ქვედა ნიშნულებს შორის სხვაობა კი 10 მეტრია; №3 მარშრუტთან დაკავშირებით ექსპერტი უთითებს, რომ ის გადის №...... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე და ასევე მიწის ნაკვეთზე, რომელიც დღევანდელი მდგომარეობით არ არის საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული, თუმცა ამ ნაკვეთზე, სამხრეთის მხარეს, არხის პირას განთავსებულია შენობა-ნაგებობა, ხოლო უშუალოდ №3 მარშრუტის მიმდებარედ სხვადასხვა სასოფლო-სამეურნეო კულტურა მდებარეობს.
8. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელეს უნდა დაედასტურებინა, რომ მის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთს არ გააჩნია სრულფასოვანი დამაკავშირებელი გზა საჯარო გზასთან და კონკრეტულად მოპასუხის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის დატვირთვის აუცილებლობა არსებობს. ამდენად, მოსარჩელეს ევალებოდა წარმოედგინა მტკიცებულება, რომელიც ადასტურებს, რომ სარჩელის დაკმაყოფილება და მოპასუხის საკუთრების უფლების შეზღუდვა ერთადერთი ოპტიმალური და გარდაუვალი აუცილებლობაა. ამასთან, აუცილებელი გზით სარგებლობის უფლების დადგენისთვის მნიშვნელოვანია, რომ მოპასუხის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი წარმოადგენდეს მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთის საჯარო გზასთან დაკავშირების საუკეთესო/ოპტიმალურ საშუალებას.
9. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელე მხარემ სარჩელს დაურთო ექსპერტიზის დასკვნა, ხოლო სასარჩელო მოთხოვნა სწორედ ექსპერტის დასკვნის №1 დანართზე №1 მარშრუტად მონიშნული გზით სარგებლობის უფლების დადგენაში მდგომარეობს. მოსარჩელეები უთითებენ, რომ №1 მარშრუტი ფაქტობრივად არსებული ერთადერთი გზაა, რომელსაც ისინი იყენებენ სხვა გზის არარსებობის გამო.
10. სააპელაციო პალატის მითითებით, მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ექსპერტიზის დასკვნის მიმართ აპელანტების პრეტენზია შეეხება მისი მომზადების თარიღსა და ექსპერტისთვის დასმულ შეკითხვას. თუმცა, რამდენადაც მოსარჩელე განმარტავდა, რომ დასკვნაში ასახული მდგომარეობა არ შეცვლილა, საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოპასუხეს ეკისრებოდა. რაც შეეხება ექსპერტისთვის დასმულ შეკითხვას, ექსპერტს მართალია ეთხოვა მეზობლის კონკრეტული მიწის ნაკვეთის ნაწილზე გზის მოწყობის შესაძლებლობის დადგენა, თუმცა ასეთის არსებობის შემთხვევაში,ასევე, ეთხოვა ალტერნატიული ვარიანტების მითითებაც.
11. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ექსპერტიზის დასკვნით შეთავაზებულია 3 შესაძლო ვარიანტი, რომლითაც მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთი შეიძლება საჯარო გზას დაუკავშირდეს. აუცილებელი გზის დატვირთვა რომ მიენიჭოს გზას, იგი სხვა ვარიანტებთან შედარებით უფრო ოპტიმალურიც უნდა იყოს, რაშიც შეიძლება იგულისხმებოდეს გზის მოწყობის ნაკლები დანახარჯი, მეზობელი ნაკვეთების ნაკლებად მზღუდავი ხასიათი, გზის სიმოკლე, უსაფრთხოება, მეზობელ ნაკვეთებზე არსებული შენობებისა თუ ნარგავების დაუზიანებლობა და სხვა.
12. სააპელაციო პალატის მითითებით, ექსპერტიზის დასკვნითა და მოსარჩელე მხარის შესაბამისი ახსნა-განმარტებით დგინდება, რომ დასკვნის №1 დანართზე მითითებული მარშრუტი №2 ვერ იქნება გამოყენებული მოსარჩელეების კუთვნილ მიწის ნაკვეთამდე მისასვლელად, რადგან ეს გზა გაყვანილი არ არის და ნათელია, რომ 10 მეტრიანი დახრილობის ფერდობზე, ხევის პირას საავტომობილო გზის მშენებლობა მოსარჩელეებისთვის დიდ ფინანსურ დანახარჯებთან იქნებოდა დაკავშირებული, ხოლო მარშრუტი №3 ვერ იქნება გამოყენებული მოსარჩელეების კუთვნილ მიწის ნაკვეთამდე მისასვლელად ამ მარშრუტზე გზის ფაქტობრივად არარსებობისა და მოპასუხეების მიერ შეუდავებელი იმ ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, რომ უშუალოდ ამ მარშრუტზე კაპიტალური შენობა-ნაგებობა დგას, ხოლო მის სხვა ნაწილზე გამწვანებაა გაშენებული (იხ. ექსპერტის დასკვნა, ს.ფ. 199, „ფოტო 1“ შეკითხვებისა და მტკიცებულებათა გამოკვლევის ეტაპი).
13. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელემ დაადასტურა როგორც აუცილებელი გზის მოწყობის საჭიროება, ისე მის მიერ სარჩელით მოთხოვნილი ვარიანტის ოპტიმალურობა.
14. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ აპელანტებს, რომლებიც სადავოდ ხდიდნენ მოსარჩელე მხარის მიერ წარდგენილ ექსპერტიზის დასკვნას, მისი საპირწონე მტკიცებულება თავადვე უნდა წარედგინათ, თუმცა ისინი მხოლოდ იმ გარემოებაზე მითითებით შემოიფარგლნენ, რომ სარჩელის მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული გარემოებების დამტკიცება მოსარჩელეს ევალებოდა და რადგანაც ისინი არ იზიარებდნენ მის მიერ წარდგენილ ექსპერტიზის დასკვნას, მოპასუხეებს მეტი მტკიცებულების წარდგენის ვალდებულება არ უნდა დაკისრებოდათ. სააპელაციო პალატის მითითებით, აღნიშნული მსჯელობა ეწინააღმდეგება მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპს სამოქალაქო სამართალში. საქმეში არ არის წარდგენილი მტკიცებულება, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებზეც მოსარჩელე მხარე თავის მოთხოვნებს ამყარებს, შეცვლილია (მაგ. ხევის პირას გაყვანილია მოსარჩელეების საკუთრებამდე მიმავალი სატრანსპორტო გზა, ან №....... მიწის ნაკვეთზე აღარ დგას №3 მარშრუტის გამოყენების დამაბრკოლებელი შენობა/ გაუქმებულია გამწვანება).
15. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე პირველმა, მეორე და მესამე მოპასუხეებმა წარადგინეს საკასაციო საჩივრები, მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
16. პირველი საკასაციო საჩივრის თანახმად, წარმოდგენილი ექსპერტიზის დასკვნით დგინდება მხოლოდ ის, რომ მოსარჩელის მოთხოვნილი გზა არ წარმოადგენს უალტერნატივო გზას. გარდა ამისა, დასკვნა არ შეიცავს განახლებულ ინფორმაციას, შესაბამისად, შეუძლებელია დადგინდეს არსებობს თუ არა მოსარჩელეების კუთვნილ უძრავ ნივთთან მისასვლელი გზა. შესაბამისად, არ არსებობს სახელმწიფოს საკუთრების ბოჭვის კანონისმიერი საფუძვლები, რამდენადაც საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით არ დგინდება აუცილებელი გზის დადგენის საჭიროება. ამასთან, მოსარჩელეს გააჩნია კუთვნილ მიწის ნაკვეთთან მისასვლელი ალტერნატიული გზა, რაც გამორიცხავს დაურეგისტრირებელი მიწის ნაკვეთის აუცილებელ გზად მიჩნევას;
17. მეორე საკასაციო საჩივრის თანახმად:
17.1. გასაჩივრებული განჩინება განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკისგან, რამდენადაც მითითებულია, რომ მოპასუხეებს არ წარუდგენიათ საქმეზე დართული ექსპერტიზის დასკვნისგან განსხვავებული დასკვნა. მოსარჩელეა ვალდებული ამტკიცოს მოპასუხეთა საკუთრების უფლების შეზღუდვის აუცილებლობა და უალტერნატივობა, რასაც, მოცემულ შემთხვევაში, ადგილი არ აქვს. მოპასუხეებს არ ევალებათ ექსპერტიზის დანიშვნა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთამდე გზის დადგენის თაობაზე;
17.2. ექსპერტიზის დასკვნით ირკვევა, რომ ექსპერტიზა არ დანიშნულა იმ სტანდარტით, რომელიც გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლიდან, კერძოდ, როგორც დგინდება მხარემ საექსპერტო დაწესებულებას პირდაპირ მიმართა კითხვით მათ კუთვნილ მიწის ნაკვეთთან მისასვლელი გზის მოწყობა შესაძლებელი იყო თუ არა შპს „დ.გ.ჯ–ას“ კუთვნილ მიწის ნაკვეთის ნაწილზე, რაც მოიაზრებდა მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილ დაურეგისტრირებელ ტერიტორიას, შესაბამისად, მითითებული მარშრუტის პირველ ნუმერაციად განსაზღვრა განაპირობა აღნიშნულმა გარემოებამ და არა იმან, რომ დასახელებული მარშრუტი ყველაზე ოპტიმალური და მიზნის მიღწევის საუკეთესო/ერთადერთი საშუალებაა. ექსპერტიზის დასკვნაში განხილულია სხვა ვარიანტებიც გზის მოწყობის თაობაზე და გაუგებარია ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა, როგორ განსაზღვრეს 3 შემოთავაზებული ვარიანტიდან ყველაზე ოპტიმალური მარშრუტი, იმ პირობებში, როდესაც დასკვნა ასეთ მითითებას არ შეიცავს;
17.3. ექსპერტიზის დასკვნის კვლევის საგანი არ ყოფილა აუცილებელი გზით სარგებლობა ნაკლებად მზღუდავი საშუალებაა არის თუ არა;
17.4. ექსპერტიზის მიერ შემოთავაზებული №3 მარშრუტზე შენობა-ნაგებობისა და ნარგავების არსებობა არ არის აუცილებელი გზის დადგენის დამაბრკოლებელი გარემოება, რამდენადაც მსგავსი მტკიცებულება საქმეში არ წარდგენილა, ამასთან, ნარგავები, მათ შორის №1 მარშრუტზეც გვხვდება;
17.5. გასაჩივრებული განჩინების ფარგლებში, არ არის დასაბუთებული უშუალოდ №1 მარშრუტის ოპტიმალურობა და სხვა მარშრუტებთან მიმართებით ნუმერაცია მხოლოდ მოსარჩელის ექსპერტისადმი მიმართვის შედეგია. პირველი ინსტანციის სასამართლომ ფაქტობრივად გააუქმა რაიმე დანიშნულებისამებრ მიწის ნაკვეთის გამოყენების შესაძლებლობა, რადგანაც ასეთი მიწის ნაკვეთები, როგორც ეს მხარისათვის გაგზავნილ სააგენტოს 2022 წლის 22 მარტის №61-01220812822 წერილითაცაა განმარტებული განიკარგება სათანადო წესით (მათ შორის, ელექტრონული აუქციონის გზით) და წარმოადგენს სახელმწიფოს/მუნიციპალიტეტის შემოსავლის წყაროს. მოცემულ შემთხვევაში, სახელმწიფოს/მუნიციპალიტეტის უფლებების დაუსაბუთებლად შეზღუდვა, სწორედ საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებების შეუსწავლელობის შედეგია.
18. მესამე საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ ძირითად პრეტენზიებს:
18.1. ექსპერტიზის დასკვნით არ დგინდებოდა მოსარჩელეების კუთვნილ მიწის ნაკვეთს ფაქტობრივი მდგომარეობით ჰქონდა თუ არა კავშირი საჯარო გზასთან, მსგავსი კითხვა ექსპერტიზის დასკვნის ფარგლებში არ დასმულა;
18.2. მიუხედავად კანონმდებლის იმპერატიული ჩანაწერისა, რომ აუცილებელი გზის კონკრეტულ მიწის ნაკვეთის მონაკვეთზე დადგენა ერთადერთი, უალტერნატივო გარემოება უნდა იყოს, სასამართლომ არასწორად გაიზიარა და კრიტიკულად არ შეაფასა ექსპერტიზის დასკვნაში არსებულ ოპტიმალურ ვარიანტები, ექსპერტი თავის დასკვნაში მიუთითებს №....... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთამდე მისასვლელ შესაძლო რამდენიმე ვარიანტზე და არა ერთადერთ, უალტერნატივო გზაზე. სასამართლომ კი აუცილებელი გზის დადგენის დროს, პირველ რიგში, გზის ერთადერთობაზე უნდა იმსჯელოს და უნდა დაადგინოს, რომ კონკრეტული მეზობლის ნაკვეთზე აუცილებელი გზის დადგენა არის ერთადერთი შესაძლებლობა მოსარჩელის ნაკვეთამდე მისასვლელად;
18.3. მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელე არ წარმოადგენდა აუცილებელი გზის მოთხოვნის მფლობელს, ვინაიდან მან ვერ დაამტკიცა მითითებულ მიწის ნაკვეთზე აუცილებელი გზის დადგენის გარდაუვალობის ფაქტი;
18.4. სასამართლომ არასწორად განსაზღვრა, რომ უნდა დატვირთულიყო ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის, სახელმწიფოსა და ეკონომიკის სამინისტროს საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი სრულად (238 კვ.მ), რაც დაახლოებით 12 მეტრს შეადგენს. აღნიშნული პოზიცია გაიზიარა სააპელაციო სასამართლომაც, რაც ცალსახად არასწორია, ვინაიდან, სასამართლო არ არის ის ორგანო, რომელსაც გააჩნია უფლებამოსილება, რომ გადაწყვეტილებაში გზის ფართობი, გაბარიტი, კვადრატულობა მიუთითოს, ის თუ რა მინიმალური სიგრძისა და სიგანის გზა უნდა მოეწყოს კონკრეტულ მიწის ნაკვეთზე წარმოადგენს საპროექტო ადმინისტრაციული ორგანოს კომპეტენციას და რომელიც ემყარება ექსპერტების მიერ დადგენილ გარემოებას, რომ ავტო-სატრანსპორტო საშუალების გადაადგილებისთვის საჭირო მინიმალური გზის მინიმალური სიგანე შეადგენს 3.5 მეტრს (მათ შორის, ფეხით მოსიარულეთა გადაადგილებისთვის განსაზღვრულია 0,5 მ.) და არა 12 მეტრს. რა მახასიათებლის უნდა იყოს აუცილებლი გზა თითოეულ საქმეში ინდივიდუალური განსაზღვრის საგანია. სამანქანე გზა შეიძლება იყოს ცალმხრივი ან ორმხრივი, ბუნებრივია მომსახურე მიწის გამოყენების მასშტაბები სხვადასხვა იქნება საფეხმავლო და სამანქანე გზის შემთხვევებში, თუმცა, სასამართლომ სადავო საკითხის განხილვის შედეგად უნდა მიუთითოს მხოლოდ გზის მოწყობის მარშუტი და არა მახასიათებლები;
18.5. ექსპერტიზის დასკვნით გამოიკვეთა, რომ არსებობს 3 შესაძლო ვარიანტი, რომლითაც მოსარჩელის კუთვნილი მიწის ნაკვეთი შეიძლება საჯარო გზას დაუკავშირდეს. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიუთითა 2024 წლის 29 მაისის განჩინებით, რომ აუცილებელი გზის დატვირთვა, რომ მიენიჭოს გზას, იგი სხვა ვარიანტებთან შედარებით უფრო ოპტიმალურიც უნდა იყოს, რაშიც შეიძლება იგულისხმებოდეს გზის მოწყობის ნაკლები დანახარჯი. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია ცალსახად ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს პოზიციას, ვინაიდან, ფაქტობრივად, ერთმანეთის პირისპირ დგას კონსტიტუციით აღიარებული პირის გარანტირებული - საკუთრების უფლება და მოსარჩელის ფინანსური დანახარჯები;
18.6. კასატორი არ იზიარებს სასამართლოს პოზიციას იმასთან დაკავშირებით, რომ ექსპერტიზის დასკვნაში მითითებული №1, №2 და №3 მარშრუტი ვერ იქნება გამოყენებული, ვინაიდან ერთ შემთხვევაში სახეზეა ფერდი და არ არის გაყვანილი გზა, ხოლო მეორე შემთხვევაში გზის ნაწილზე გამწვანებაა გაშენებული. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია განმარტავს, რომ აუცილებელი გზის დადგენა არ გულისხმობს მხოლოდ უკვე გაყვანილ, აშენებულ და ექსპლუატაციაში არსებულ გზაზე აუცილებელი გზის დადგენას, აუცილებელი გზა შესაძლოა დადგინდეს მიწის ნაკვეთის იმ ტერიტორიაზე, რომელზე ფაქტობრივად არ არის გაყვანილი გზა. ამასთან, როგორც არაერთხელ აღინიშნა, აუცილებელი გზის დადგენით იზღუდება მეზობელი მესაკუთრის საკუთრების უფლება, სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს, რომ აუცილებელი გზა არ არის ფუფუნების საგანი, მოთხოვნის სუბიექტის ინტერესებს არ უნდა მიენიჭოს გაუმართლებლად დიდი უპირატესობა. გარდა აღნიშნულისა, გზის გამწვანებული ნაწილი არ არის დამაბრკოლებელი გარემოება აუცილებელი გზის მოწყობისთვის, ვინაიდან, კანონმდებლობა შესაბამისი ნორმატიული აქტის საფუძველზე, იძლევა მწვანე ნარგავების გადარგვის შესაძლებლობას;
18.7. სასამართლომ საქმეზე გადაწყვეტილება მიიღო 2022 წლის 29 ნოემბერს, შესაბამისად, ლოგიკას მოკლებულია სასამართლოს მსჯელობა იმ ექსპერტიზაზე დაყრდნობით, რომელიც გადაწყვეტილების გამოტანამდე 6 წლით ადრე ჩატარდა სასამართლომ ვარაუდის დონეზეც არ დაუშვა, რომ სადავო ტერიტორიაზე მიწის ნაკვეთების ფაქტობრივი მდგომარეობა შესაძლოა შეცვლილიყო.
19. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 16 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
20. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ისინი დაუშვებელია.
21. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომში - „სსსკ“) 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
22. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.
23. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
24. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს შეფასების საგანს სამეზობლო სამართლიდან გამომდინარე მოთხოვნის - აუცილებელი გზის უფლების დადგენის წინაპირობების არსებობა წარმოადგენს.
25. განსახილველ შემთხვევაში, მხარეთა შორის წარმოშობილი სადავო სამართალურთიერთობა სანივთო სამართლიდან გამომდინარეობს. მოსარჩელეები მოითხოვენ აუცილებელი გზის უფლების დადგენას, შესაბამისად, მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლის პირველი ნაწილი წარმოადგენს.
26. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული საკუთრების უფლება არ არის აბსოლუტური უფლება და მესაკუთრის უფლებები – ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით) ისე, რომ არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, შეიძლება შეიზღუდოს კანონით ან ხელშეკრულებით.
27. საკუთრების უფლების შეზღუდვის ერთ-ერთი შემთხვევა რეგლამენტირებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ მიწის ნაკვეთს არა აქვს ჯეროვანი გამოყენებისათვის აუცილებელი კავშირი საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან, მაშინ მესაკუთრეს შეუძლია მეზობელს მოსთხოვოს, რომ მან ითმინოს მისი მიწის ნაკვეთის გამოყენება ამგვარი აუცილებელი კავშირის უზრუნველსაყოფად. იმ მეზობლებს, რომელთა ნაკვეთზედაც გადის აუცილებელი გზა ან გაყვანილობა, უნდა მიეცეთ შესაბამისი კომპენსაცია, რომელიც, მხარეთა შეთანხმებით, შეიძლება ერთჯერადი გადახდით გამოიხატოს. შესაბამისად, 180-ე მუხლი წარმოადგენს საკუთრებით თავისუფალი სარგებლობის უფლებით დაცულ სფეროში ჩარევის ლეგიტიმურ საფუძველს და გამართლებულია სხვა მესაკუთრის აუცილებელი საჭიროებით (სხვა გზის არარსებობა, რაც ნივთის ჯეროვანი გამოყენების საშუალებას არ იძლევა და ამით ნივთის დანიშნულებისამებრ გამოყენების შესაძლებლობა მცირდება ან საერთოდ იკარგება). ამასთანავე, უფლებათა კონკურენციის საკითხი კანონმდებლობით მოწესრიგებულია იმგვარად, რომ მესაკუთრეს, რომლის ნივთთან კავშირიც სხვა მესაკუთრის ინტერესებიდან გამომდინარე ეზღუდება, მიეცემა კომპენსაცია, რაც უფლებაში ჩარევის ადეკვატური საშუალება უნდა იყოს.
28. სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლით წესრიგდება სამეზობლო თმენის ვალდებულება, რაც წარმოადგენს საკუთრების კანონისმიერი ბოჭვის სამართლებრივ მექანიზმს. ამ ნორმით გათვალისწინებული ბოჭვის უფლების ამ ხარისხით გამოყენება განპირობებული უნდა იყოს ისეთი ობიექტური ფაქტორებით, რომლის არსებობის შემთხვევაში პრაქტიკულად შეუძლებელია მესაკუთრის მიერ თავის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება, მეზობელი მიწის ნაკვეთით სარგებლობის გარეშე. მიწის ნაკვეთის ჯეროვანი გამოყენება ნიშნავს საჯარო გზებთან, ელექტრო, ნავთობის, გაზისა და წყალმომარაგების ქსელთან აუცილებელი კავშირის არსებობას. ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ამ კაშირის არსებობა არ არის დამოკიდებული სუბიექტური მიზანშეწონილობასა და არჩევანზე, არამედ ობიექტურად არსებულ ისეთ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლებიც უთითებენ აუცილებელ, უალტერნატივო კავშირზე საჯარო გზებთან და ა.შ.
29. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 180-ე მუხლის გამოყენებისათვის საჭიროა ობიექტური გარემოებების არსებობა, რაც წარმოშობს სხვისი ნივთით სარგებლობის უალტერნატივო წინაპირობას. ეს კი ნივთის ასეთი უფლებით დატვირთვას მხოლოდ აუცილებლობის შემთხვევაში გულისხმობს, ანუ - თუ არსებობს ობიექტური გარემოება, როგორიცაა - სხვა გზის არარსებობა, რაც ნივთის ჯეროვანი გამოყენების საშუალებას არ იძლევა და ამით ნივთის დანიშნულებისამებრ გამოყენების შესაძლებლობა მცირდება ან საერთოდ იკარგება. ამასთან, ვინაიდან აუცილებელი გზის დადგენა მეზობელი მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში მნიშვნელოვან ჩარევას იწვევს, აუცილებელი კავშირი მკაცრი კრიტერიუმებით უნდა განისაზღვროს (იხ. სუსგ საქმე Nას-1901-2018, 22 ნოემბერი, 2019 წელი).
30. საქართველოს უზენაესი სასამართლო მიუთითებს, რომ აუცილებელი გზის უფლების თაობაზე სარჩელი ფორმალურად გამართულია, თუკი მოსარჩელე მიუთითებს ნორმით განსაზღვრულ ყველა წინაპირობაზე: ის უნდა წარმოადგენდეს მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეს; მიწის ნაკვეთს არ უნდა გააჩნდეს ჯეროვანი კავშირი საჯარო გზასთან; მეზობელი ნაკვეთის აუცილებელ გზად გამოყენება განპირობებული უნდა იყოს ნივთის ფაქტობრივი მდებარეობითა და ფუნქციური დანიშნულებისამებრ გამოყენებით; მეზობელი მიწის ნაკვეთი უნდა იყოს მიზნის მიღწევის ერთადერთი პროპორციული საშუალება. იმის მიხედვით, თუ ჩამოთვლილთაგან რომელ ფაქტებს შეედავება მეზობელი ნაკვეთის მესაკუთრე, განისაზღვრება მტკიცების საგანი (სადავო ფაქტები) და შედავებათა პროცესუალური ხასიათიდან გამომდინარე, მხარეთა შორის ნაწილდება მტკიცების ტვირთი.
31. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო საჩივრის ავტორთა ძირითადი პრეტენზია შეეხება იმას, რომ ექსპერტიზის დასკვნაში ასახულია აუცილებელი გზის სამი მარშრუტით მოწყობის შესაძლებლობა, ამდენად, სადავოა, აქვთ თუ არა მოსარჩელეებს მათ კუთვნილ მიწის ნაკვეთთან ალტერნატიული მისასვლელი და/ან მისი მოწყობის საშუალება.
32. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, მტკიცების საგანში შემავალი ფაქტის - მოპასუხის მიწის ნაკვეთის გამოყენება მოსარჩელის ქონებით სარგებლობის ერთადერთ და საუკეთესო საშუალებას წარმოადგენს თუ არა, მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება. საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ აღნიშნულის დასადასტურებლად საქმეში წარდგენილია ექსპერტიზის დასკვნა, რომელშიც მართალია საუბარია სამ ალტერნატიულ მარშრუტზე, თუმცა დასკვნის კვლევით ნაწილში მითითებულია №2 და №3 მარშრუტის ნაკლოვანებები, კერძოდ, №2 მარშრუტი ფაქტობრივად წარმოადგენს მიმდებარედ არსებული ხევის ნაპირს, რომლის ძირითადი ნაწილი განთავსებულია მნიშვნელოვანი დახრილობის ფერდობზე, ამ ფერდობის ზედა და ქვედა ნიშნულებს შორის სხვაობა კი 10 მეტრია; №3 მარშრუტთან დაკავშირებით ექსპერტი უთითებს, რომ ის გადის №....... საკადასტრო კოდით რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე და ასევე მიწის ნაკვეთზე, რომელიც დღევანდელი მდგომარეობით არ არის საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული, თუმცა ამ ნაკვეთზე სამხრეთის მხარეს, არხის პირას განთავსებულია შენობა-ნაგებობა, ხოლო უშუალოდ №3 მარშრუტის მიმდებარედ სხვადასხვა სასოფლო-სამეურნეო კულტურა მდებარეობს (იხ. ტ.1, ს.ფ. 26-38). სწორედ ამ გარემოებების გათვალისწინებით მიიჩნია ქვედა ინსტანციის სასამართლომ აუცილებელი გზის მოწყობის ყველაზე ოპტიმალურ ვარიანტად №1 მარშრუტი. ამ ფაქტის გაქარწყლების თვალსაზრისით მოპასუხე მხარეს რაიმე მტკიცებულება, გარდა ახსნა-განმარტებისა არ წარუდგენია, შესაბამისად, საკასაციო პალატა იზიარებს ქვემდგომი სასამართლოების დასკვნას, რომ მოსარჩელეთა უფლების რეალიზაციის საუკეთესო საშუალება №1 მარშრუტითაა შესაძლებელი.
33. საქართველოს უზენაესი სასამართლო მტკიცების ტვირთის განაწილებასთან დაკავშირებით აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. მოსარჩელემ უნდა ამტკიცოს ის გარემოებები, რომლებზედაც დაფუძნებულია სასარჩელო მოთხოვნა, ხოლო მოპასუხემ გარემოებები, რომლებსაც მისი შესაგებელი ემყარება. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს.
34. მხარეები სსსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად, სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე, რაც მათი უფლებაა, მაგრამ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – სასამართლოს პრეროგატივას წარმოადგენს. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64; იხ: სუსგ საქმე №ას-1298-2018; 22.03.2019 წელი; №ას-1329-2018, 22.02.2019 წელი; №ას-1610-2019, 07.02.2020 წელი).
35. მტკიცებულებათა სახეები, რომელიც შეიძლება გამოიყენოს სასამართლომ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების დასადგენად, ამომწურავადაა განსაზღვრული სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით. სასამართლოსათვის რაიმე მტკიცებულებას წინასწარ დადგენილი ძალა არ გააჩნია, არამედ, სსსკ-ის 105-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით მტკიცებულების ყოველმხრივი შესწავლა-გამოკვლევის საფუძველზე ადგენს სასამართლო მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებებს და ამ გზით ყალიბდება სადავო ფაქტის არსებობა-არარსებობის თაობაზე მოსამართლის შინაგანი რწმენა. მტკიცებულებათა შეფასების დროს მხარეებს უფლება აქვთ, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მტკიცებულებების სარწმუნოობა. მათი უტყუარობის თუ სიყალბის შესახებ მოსაზრებები შეიძლება გამოთქვან არამარტო მხარეებმა, არამედ მესამე პირებმა, აგრეთვე, სპეციალისტებმა და ექსპერტებმა, თუ ისინი მონაწილეობენ პროცესში. საბოლოოდ კი წარმოდგენილ მტკიცებულებებს აფასებს სასამართლო. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო სამართალში მოქმედი მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი გულისხმობს მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის ისე განაწილებას, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს დაეკისროთ იმ ფაქტების დამტკიცების ტვირთი, რომელთა მტკიცება მათთვის ობიექტურად შესაძლებელია, ანუ მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა - მას, ვინც უარყოფს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და უკავშირდებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას (კვალიფიციური შედავების მნიშვნელობა ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის მიზნებისათვის). მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები კი უნდა იყოს დასაბუთებული და, იმავდროულად, უნდა დასტურდებოდეს რელევანტური მტკიცებულებებით (სსსკ-ის 102. 3 მუხლი)(იხ. სუსგ საქმე Nას-438-2024, 22 ივლისი, 2024).
36. მოცემულ შემთხვევაში, მას შემდეგ რაც მოსარჩელემ მიუთითა და დაადასტურა სსკ-ის 180-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობების არსებობა და სასამართლოს წარუდგინა ექსპერტიზის დასკვნა, საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოპასუხეზე გადადის. საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მიუხედავად იმისა, რომ მოპასუხე მხარე (კასატორები) შეედავა მოსარჩელის მიერ წარდგენილ ექსპერტიზის დასკვნას, იგი შემოიფარგლა ზეპირსიტყვიერი შედავებით, ხოლო ზემოხსენებული ექსპერტიზის დასკვნის საპირისპირო რაიმე მტკიცებულება ან ალტერნატიული ექსპერტიზის დასკვნა, რომლითაც გაბათილდებოდა მოსარჩელის მტკიცებას, წარმოდგენილ დასკვნაზე დაყრდნობით, და სასამართლოს დაარწმუნებდა ალტერნატიული გზის არსებობასა და მის ოპტიმალურობაში, მოპასუხე მხარეს არ წარუდგენია. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელემ წარმატებით დაადასტურა მისი მტკიცების ტვირთში შემავალი გარემოებები და სასამართლოს წარუდგინა ექსპერტიზის დასკვნა, რომელიც მისი მოთხოვნის საფუძვლიანობა - აუცილებელი გზის მოწყობის წინაპირობების არსებობა დაადასტურა.
37. რაც შეეხება კასატორთა შემდეგ ძირითად პრეტენზიას, რომლის თანახმად ექსპერტიზის დასკვნა არ ასახავს ამჟამინდელ მდგომარეობას. საქართველოს უზენაესი სასამართლო ამ საკითხთან დაკავშირებითაც აღნიშნავს, რომ იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელემ მიუთითა ექსპერტიზის დასკვნაში ასახული მდგომარეობის უცვლელობაზე, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ სადავო მიწის ნაკვეთებზე არსებული მდგომარეობა შეიცვალა ეკისრება მას, ვინც საწინააღმდეგოზე უთითებს, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ განხორციელებულა.
38. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორებმა მიუთითეს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვთ წარმატების პერსპექტივა. კასატორებმა ვერ დაასაბუთეს, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული განჩინება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს ეწინააღმდეგება. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრების განხილვის შემთხვევაში, მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.
39. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან (იხ. სუსგ საქმე №ას-892-2021, 22 დეკემბერი 2023 წელი; №ას-558-2023, 30 ნოემბერი 2023 წელი).
40. კასატორები გათავისუფლებული არიან სახელმწიფო ბაჟის შესახებ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი ნაწილის „ს“ პრიმა ქვეპუნქტის, „უ“ ქვეპუნქტისა და „უ“ პრიმა ქვეპუნქტების საფუძველზე, სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა
1. სსიპ სახელმწიფო ქონების ეროვნული სააგენტოს, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის სსიპ ქონების მართვის სააგენტოსა და ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივრები, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე გიზო უბილავა
მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე
ვლადიმერ კაკაბაძე
