საქმე №ას-986-2024

30 ოქტომბერი, 2024 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიზო უბილავა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ნ.ფ–ვა (მოპასუხე, შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარეები – ლ.ნ–ძე (მოსარჩელე), თ.დ–ი, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „წ–ა“ (შეგებებული სარჩელით მოპასუხეები)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 21 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნება

დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა (ძირითადი სარჩელით), კრების ოქმისა და უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, უძრავი ქონების ამხანაგობის საკუთრებაში აღრიცხვა (შეგებებული სარჩელით)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. ლ.ნ–ძემ (შემდგომში - „მოსარჩელე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ.ფ–ვას (შემდგომში - „მოპასუხე“, „შეგებებული სარჩელით მოსარჩელე“ ან „კასატორი“) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ქონების, მდებარე: ქალაქი თბილისი, .........., სართული 10, 6,09 კვ.მ სათავსო, ს.კ. N......(შემდგომში - „სადავო უძრავი ქონება“ ან „სადავო სათავსო“) გამოთხოვა და აღნიშნული ქონების მოსარჩელისათვის გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაცემა.

2. მოპასუხემ წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო.

3. მოპასუხემ შეგებებული სარჩელი აღძრა მოსარჩელის, ასევე, თ.დ–ისა (შემდგომში - „შეგებებული სარჩელით მოპასუხე“) და ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „წ–ას“ (შემდგომში - „ამხანაგობა“) მიმართ და მოითხოვა: ამხანაგობის 10.09.2014წ. N55 კრების ოქმის (დამოწმების თარიღი: 10.09.2014წ.), ასევე, მოსარჩელესა და შეგებებული სარჩელით მოპასუხეს შორის 09.01.2018წ. დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და სადავო უძრავი ქონების ამხანაგობის საკუთრებაში აღრიცხვა.

4. ამხანაგობამ წარდგენილი შესაგებლით შეგებებული სარჩელი ცნო, ხოლო მოსარჩელემ სარჩელი არ ცნო. შეგებებული სარჩელით მოპასუხეს შესაგებელი არ წარუდგენია.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2020 წლის 12 თებერვლის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა სადავო უძრავი ქონება და გამოთავისუფლებულ მდგომარეობაში გადაეცა მოსარჩელეს; ხოლო, მოპასუხის შეგებებული სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

6. მოპასუხემ საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე წარადგინა სააპელაციო საჩივარი, რომლითაც სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება მოითხოვა.

7. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 21 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა; გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.

8. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

8.1. სამეურნეო სათავსოს ამხანაგობის წევრის ინდივიდუალურ საკუთრებაში არსებობის ფაქტის დადასტურების შესახებ ამხანაგობის 10.09.2014წ. N55 კრების ოქმის თანახმად, კრებას ესწრებოდა ამხანაგობის წევრთა 100% და შეგებებული სარჩელით მოპასუხეს დაუდასტურდა „ა–ი“ ი/მ ა. გ–ის მიერ აზომვით ნახაზზე ასახული 6,09 კვ.მ სათავსოს ფლობის ფაქტი. აღნიშნული კრების ოქმის საფუძველზე, საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლების შესაბამისი რეგისტრაცია განხორციელდა (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 86-89, 92).

8.2. 09.01.2018წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, მოსარჩელემ შეგებებული სარჩელით მოპასუხისაგან შეიძინა სადავო უძრავი ქონება. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე, საჯარო რეესტრში საკუთრების უფლების შესაბამისი რეგისტრაცია განხორციელდა (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 90-91, 93).

8.3. მოპასუხეებმა ვერ წარადგინეს იმ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ სადავო ამხანაგობის კრება მოწვეული იყო და ჩატარდა კანონით დადგენილი წესით. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოების დასადასტურებლად შეგებებული სარჩელით მოპასუხემ, მისი მტკიცების ფარგლებში, სასამართლოს ვერ წარუდგინა რელევანტური მტკიცებულებები (მაგ. წერილობითი შეტყობინება ამხანაგობის კრების მოწვევის შესახებ, კრების ოქმზე ხელმოწერა და ა.შ.), რომლებიც სადავო კრებაზე ამხანაგობის წევრთა 2/3-ის დასწრების ფაქტს სარწმუნოდ დაადასტურებდა. პირველი ინსტანციის სასამართლომ ყურადღება მიაქცია ამხანაგობის თავმჯდომარე გივი ჩიტაურის განმარტებას, რომლის თანახმად, იგი სადავო კრების ოქმის მიღების პერიოდში ამხანაგობის თავმჯდომარე არ ყოფილა. თუმცა, მან დაადასტურა მოპასუხის მიერ სადავო სხვენის 2012 წლიდან ფლობის ფაქტი. მოწმეების, ამხანაგობის წევრების ჩვენებებით დგინდება, რომ ისინი 2014 წლის 10 სექტემბრის კრებაზე მიწვეულნი არ ყოფილან, მიწვევის შესახებ განცხადებები არ გამოქვეყნებულა და კრებას არ დასწრებიან.

8.4. პირველი ინსტანციის სასამართლო იმ ფაქტობრივი გარემოების დასადასტურებლად, რომ მოპასუხეს მეზობლების თანხმობით სარგებლობაში გადაეცა სადავო სათავსო ვერ დაეყრდნო მოპასუხის მიერ წარდგენილ ხელმოწერებს, ვინაიდან ხელმოწერებს წინ არ უძღვის ტექსტი, სადაც კონკრეტულად იქნებოდა მითითებული თუ ვის, როდის და რა საკითხზე აძლევდნენ თანხმობას ამხანაგობის წევრები. სასამართლოს მითითებით, ამ მტკიცებულებას მოწმეთა საპირისპირო ჩვენებები ვერ გააქარწყლებს.

9. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, აპელანტი განმარტავს, რომ როდესაც მოსარჩელემ 2015 წელს უძრავი ნივთი შეიძინა, ხოლო 2018 წელს საკუთრების უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში განახორციელა, მისთვის ცნობილი იყო, რომ მას მოპასუხე ფლობდა. შესაბამისად, შემძენი ვერ მიიჩნევა კეთილსინდისიერად; შეგებებული სარჩელით მოპასუხეს უძრავი ნივთის განკარგვის უფლებამოსილება არ ჰქონდა, რადგან სადავო უძრავი ნივთი იყო ამხანაგობის საკუთრება, ხოლო თავად ამხანაგობის წევრი არ იყო.

10. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება შეგებებული სარჩელით მოპასუხის, როგორც არაუფლებამოსილი პირის მიერ ამხანაგობის ქონების უკანონოდ გასხვისების თაობაზე, ვინაიდან საქმის მასალებით უდავოდ დადგენილია, რომ 09.01.2018წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების მომენტისათვის შეგებებული სარჩელით მოპასუხე, უძრავი ნივთი გამყიდველი, სადავო სათავსოს რეგისტრირებულ მესაკუთრეს წარმოადგენდა.

11. რაც შეეხება მოსარჩელის, როგორც შემძენის კეთილსინდისიერების საკითხს, სააპელაციო სასამართლო დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებას, რომ მოსარჩელის კეთილსინდისიერების ფაქტი სათანადო მტკიცებულებებზე დაყრდნობით მხარის მიერ შედავებული არ ყოფილა. ამასთან, საქმის მასალებით არ დასტურდება, რომ მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო სათავსოს მფლობელის შესახებ.

12. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან არ არსებობდა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის საფუძველი, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამხანაგობის სადავო კრების ოქმის (N55) ბათილად ცნობის შემთხვევაში შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი სათავსოს საკუთრებაში გადაცემის თაობაზე ვერ მიიღწეოდა, რის გამოც არ არსებობდა არც აღნიშნული კრების ოქმის ბათილად ცნობის თაობაზე მოთხოვნის დაკმაყოფილების საფუძველი.

13. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოსარჩელის მიერ საქმეში წარდგენილია ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, რომლის თანახმად, სადავო უძრავი ქონება მოსარჩელის საკუთრებაა, ამასთან საქმეში არ მოიპოვება აღნიშნულ ქონებაზე მოპასუხის მფლობელობის მართლზომიერების დამადასტურებელი მტკიცებულება. შესაბამისად, ვინაიდან, მოცემულ შემთხვევაში გამოიკვეთა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სახეზე იყო მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან სადავო უძრავი ნივთის გამოთხოვის საფუძველი.

14. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ განჩინებაზე მოპასუხემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მისი გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნება მოითხოვა.

15. საკასაციო საჩივარი ემყარება შემდეგ საფუძვლებს:

15.1. სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მოპასუხის დაუსწრებლად, რომელსაც არ მიუღია შეტყობინება კანონით დადგენილი წესით. სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვა რამდენჯერმე გადაიდო სხვა დროისათვის, ხოლო 21.02.2024წ. სასამართლო სხდომის შესახებ მოპასუხე ინფორმირებული არ ყოფილა. საქმეში არ არის მოპასუხესთან სატელეფონო გასაუბრების ოქმები. წარდგენილია მხოლოდ შსს ისანი-სამგორის მთავარი სამმართველოს პოლიციის მე-3 სამმართველოს მართლწესრიგის ოფიცრის ოქმი, რომლის თანახმად, გზავნილი ადრესატს ვერ ჩაბარდა. სააპელაციო პალატამ ამოწურულად ჩათვალა შეტყობინების მცდელობები და აპელანტის დაუსწრებლად განაგრძო საქმის განხილვა, რითაც დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-78-ე მუხლები;

15.2. არასწორია შეფასება თითქოს მოპასუხის მხრიდან კეთილსინდისიერების ფაქტი შედავებული არ ყოფილა და მოსარჩელისათვის ცნობილი არ იყო მოპასუხის მიერ სადავო სათავსოს ფლობის შესახებ და ამ უკანასკნელს მისი მფლობელობის მართლზომიერების დამადასტურებელი მტკიცებულება არ წარუდგენია;

15.3. მოსარჩელე ვერ მიიჩნევა კეთილსინდისიერად, ვინაიდან საქმეში არსებული წერილობითი მტკიცებულებები, მხარეთა განმარტებები და მოწმეთა ჩვენებები ერთობლიობაში იძლევა ობიექტური დასკვნის შესაძლებლობას, რომ მოსარჩელემ სადავო სათავსოს შეძენის დროს, რომელიც უკვე სამი წელი ცხოვრობდა მოპასუხის მოპირდაპირე მეზობლად, ნამდვილად იცოდა ამ უკანასკნელის მიერ სათავსოს ფლობის შესახებ. საქმეზე დაკითხულმა მოწმეებმა დაადასტურეს, რომ მოპასუხე 2012 წლამდე დაეუფლა და დღემდე ფლობს სადავო სათავსოს, ამოაშენა კედელი და სარგებლობდა როგორც საკუთარს. სხვა მფლობელი მას არ ჰყოლია. საქმეში არის ასევე ამხანაგობის წევრი მეზობლების მხრიდან იმ ფაქტის დამადასტურებელი წერილობითი მტკიცებულება, რომ 2012 წლამდე და შემდეგაც სათავსოს ფლობს მოპასუხე. ასევე, ცნობილია, რომ 2010 წლიდან ამავე სადარბაზოში მე-2 სართულზე ცხოვრობს მოსარჩელის შვილი, დ.ნ–ძე, ხოლო 2015 წელს თავად მოსარჩელემ შეიძინა ბინა მე-10 სართულზე, მოპასუხის მეზობლად;

15.4. სააპელაციო სასამართლომ არ იმსჯელა მოპასუხის შეგებებულ მოთხოვნაზე ამხანაგობის კრების ოქმის ბათილად ცნობის შესახებ;

15.5. მნიშვნელოვანია კრების ოქმის ბათილად ცნობა სასამართლოს გადაწყვეტილებით, რათა ამხანაგობას ჰქონდეს შესაძლებლობა, მისი ქონების უკანონო გასხვისებით მიღებული ზიანის ანაზღაურება დააკისროს ყალბი კრების ოქმით რეგისტრირებულ მესაკუთრეს - შეგებებული სარჩელით მოპასუხეს იმ შემთხვევაში, თუ მესაკუთრედ მოსარჩელე დარჩება რეგისტრირებული;

15.6. რაც შეეხება კრების ოქმის ბათილად ცნობის მიმართ მოსარჩელის იურიდიულ ინტერესს, სადავო კრების ოქმის ბათილად აღიარება გულისხმობს, რომ ამხანაგობის საერთო საკუთრება კანონის დარღვევით განიკარგა ამხანაგობის წევრების მიერ, რის შედეგადაც ამხანაგობას (ამხანაგობის წევრს - მოპასუხეს) უჩნდება ნამდვილი იურიდიული ინტერესი დაიბრუნოს უძრავი ნივთი საკუთრებაში, რომელსაც სურვილის შემთხვევაში კანონშესაბამისად განკარგავს. სარეგისტრაციო დოკუმენტის ყალბად აღიარება იძლევა შესაძლებლობას, ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე სადავო გახდეს საკუთრების რეგისტრაციის ნამდვილობა, რაც საჯარო ინტერესს უკავშირდება;

15.7. ამხანაგობის წევრების ჩვენებებით დადგენილია, რომ ისინი 2014 წლის კრებაზე მიწვეული არ ყოფილან და კრებას არ დასწრებიან;

15.8. სასამართლომ უსაფუძვლოდ არ მიიჩნია დადგენილად ამხანაგობის წევრების მიერ ხელმოწერებით დადასტურებული ფაქტი მოპასუხის მიერ 2012 წლის მდგომარეობით სადავო ფართით სარგებლობის შესახებ.

16. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 08 აგვისტოს განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

17. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

18. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

19. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

20. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

21. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) არ წარმოუდგენია.

22. საკასაციო სასამართლო, უპირველეს ყოვლისა, იმსჯელებს კასატორის პრეტენზიაზე, რომლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ წინამდებარე საქმე განიხილა მოპასუხის/აპელანტის დაუსწრებლად, რომელიც სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე კანონით დადგენილი წესით არ ყოფილა მიწვეული.

23. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ წინამდებარე საქმეში არსებული მასალების თანახმად, საქმის განხილვის მიზნით სააპელაციო სასამართლოში დანიშნული სხდომა არაერთხელ გადაიდო აპელანტის წარმომადგენლის შუამდგომლობის საფუძველზე (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 52-109). აღნიშნულის შემდგომ, სასამართლოს მხრიდან არაერთი მცდელობის მიუხედავად, აპელანტისა და მისი უფლებამოსილი წარმომადგენლისათვის, მათ მიერ მითითებულ მისამართებზე, სასამართლო უწყების ჩაბარება (აპელანტსა და მის წარმომადგენელს სასამართლო უწყება გაეგზავნათ როგორც ფოსტით, ასევე, აპელანტისათვის უწყების ჩაბარება დაევალა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს) ვეღარ მოხერხდა (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 127-134, 139-155, 161-163). კერძოდ, უკანასკნელ შემთხვევაში 21.02.2024წ. დანიშნული სასამართლო სხდომის შესახებ უწყება აპელანტს გაეგზავნა ორჯერ მის მიერ სააპელაციო საჩივარში (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 223) მითითებულ მისამართზე: თბილისი, ........, ბინა 52, თუმცა უშედეგოდ, გზავნილი ადრესატს ვერ ჩაბარდა მისამართზე არყოფნის გამო (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 161-163). აღსანიშნავია ის გარემოებაც, რომ მოპასუხეს აღნიშნული მისამართი მის ძირითად მისამართად (ფაქტობრივი ადგილსამყოფელი) მითითებული აქვს ასევე შესაგებელში და შეგებებულ სარჩელში (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 28, 69), ხოლო მისამართის შეცვლის შესახებ მას სასამართლოსათვის არ უცნობებია.

24. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 70-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადებისა და 71-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარეს ან მის წარმომადგენელს სასამართლო უწყებით ეცნობება სასამართლო სხდომის ან ცალკეული საპროცესო მოქმედების შესრულების დრო და ადგილი; სასამართლო უწყება ადრესატს ბარდება მხარის მიერ მითითებული ძირითადი მისამართის (ფაქტობრივი ადგილსამყოფლის), ალტერნატიული მისამართის, სამუშაო ადგილის, სასამართლოსთვის ცნობილი სხვა მისამართის ან მხარეთა შეთანხმებით გათვალისწინებული ჩაბარების განსხვავებული წესის მიხედვით. ამასთან, 71-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, თუ მოსარჩელეს მის მიერ მითითებულ მისამართზე უწყება ვერ ჩაჰბარდა ამ კოდექსის 73-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ მოთხოვნათა დაცვით, უწყება ჩაბარებულად ჩაითვლება. ეს წესი მოპასუხის მიმართ გამოიყენება მის პასუხში (შესაგებელში) მითითებულ მისამართზე უწყების გაგზავნის შემთხვევაში.

25. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 73-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, სასამართლო უწყება იგზავნება ამ კოდექსის 70-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ტექნიკური საშუალებით, ფოსტით, სასამართლო კურიერის მეშვეობით ან მხარეთა შეთანხმებით გათვალისწინებული ჩაბარების განსხვავებული წესის მიხედვით. სასამართლო თვითონ იღებს გადაწყვეტილებას, უწყების გაგზავნის რომელი ფორმა გამოიყენოს, რომელ მისამართზე გააგზავნოს უწყება, და არ არის ვალდებული, დაიცვას თანამიმდევრობა. სასამართლომ დასაბარებელ პირს უწყება შეიძლება ჩააბაროს ასევე სასამართლოს შენობაში. თუ პირველად გაგზავნისას უწყების ადრესატისათვის ჩაბარება ვერ ხერხდება, იგი დასაბარებელ პირს უნდა გაეგზავნოს დამატებით ერთხელ მაინც იმავე ან სასამართლოსთვის ცნობილ სხვა მისამართზე.

26. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში აპელანტს, არაერთი მცდელობის მიუხედავად, მის მიერ მითითებულ მისამართზე უწყება ვერ ჩაბარდა, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ მისთვის უწყება მართებულად ჩათვალა ჩაბარებულად. ამასთან, საგულისხმოა, რომ 15.03.2023წ. სასამართლოს მთავარ სხდომაზე, რომელსაც აპელანტის წარმომადგენელიც ესწრებოდა, სააპელაციო სასამართლომ დაიწყო სააპელაციო საჩივრის არსებითად განხილვა, მოისმინა მხარეთა მოსაზრებები და საქმის განხილვა მტკიცებულებათა შემოწმების ეტაპიდან გადაიდო (იხ. ტ. 2, ს.ფ. 110-116). ამდენად, აპელანტს 21.02.2024წ. სასამართლო სხდომის ჩატარების დროისათვის საკუთარი ახსნა-განმარტება დაფიქსირებული ჰქონდა და სააპელაციო პალატას გადაწყვეტილება მიღებული აქვს საქმეში არსებული მტკიცებულებების გამოკვლევისა და შეფასების საფუძველზე, რაც ამ ნაწილში უსაფუძვლოდ ხდის საკასაციო საჩივრის პრეტენზიებს.

27. განსახილველ შემთხვევაში კასატორი სადავოდ ხდის 09.01.2018 წელს მოსარჩელესა და შეგებებული სარჩელით მოპასუხეს შორის დადებული სადავო უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების მიმართ შემძენის - მოსარჩელის კეთილსინდისიერების საკითხს. კასატორის მტკიცებით, სასამართლომ არასწორად მიიჩნია მოსარჩელე სადავო უძრავი ქონების კეთილსინდისიერ შემძენად, რასაც საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს.

28. საკასაციო პალატა მიუთითებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 185-ე [შემძენის ინტერესებიდან გამომდინარე, გამსხვისებელი ითვლება მესაკუთრედ, თუ იგი ასეთად არის რეგისტრირებული საჯარო რეესტრში, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა შემძენმა იცოდა, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე] და 312.2 მუხლებზე [იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისაგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა] და განმარტავს, რომ საჯარო რეესტრის უმთავრესი დანიშნულებაა სწორად ასახოს რეგისტრაციას დაქვემდებარებული ყოველგვარი უფლება, მათ შორის, საკუთრების უფლება და მათი მდგომარეობა. საჯაროობის პრინციპი კი გულისხმობს იმას, რომ რეგისტრაციის მომენტიდან იძენს ამგვარი უფლება იურიდიულ ძალას მესამე პირებისათვის. კანონმდებლობა უშვებს საჯარო რეესტრის სისწორის პრეზუმფციას, რაც ნიშნავს იმას, რომ მესამე პირებისათვის რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. ამდენად, საჯარო რეესტრი, ერთი მხრივ, სამოქალაქო ბრუნვის გარანტის ფუნქციას ასრულებს, ხოლო, მეორე მხრივ, იგი სრულ კონსენსუსშია სამოქალაქო ბრუნვაში დამკვიდრებულ ნდობისა და კეთილსინდისიერების პრინციპთან. კონფლიქტი წარმოიშობა მაშინ, როდესაც რეესტრში რეგისტრირებული უფლება არ შეესაბამება ამ უფლების ნამდვილ შინაარსს, ხოლო მესამე პირისათვის ეს ფაქტი უცნობია (იხ. სუსგ საქმე Nას-189-182-2013, 16 იანვარი, 2014 წელი).

29. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს განმარტებით, საკუთრების უფლების სრულყოფილი რეალიზება შეუძლებელია სტაბილური სამოქალაქო ბრუნვის გარეშე. სტაბილური სამოქალაქო ბრუნვა წარმოადგენს არა მხოლოდ საკუთრების უფლებით სარგებლობის, არამედ, ზოგადად, სახელმწიფოს ეკონომიკური განვითარების მნიშვნელოვან წინაპირობას. სახელმწიფო უფლებამოსილი და ხშირ შემთხვევაში ვალდებულიც არის, მიიღოს ზომები სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის უზრუნველსაყოფად. არსებული სისტემის თავისებურებების გათვალისწინებით, უძრავი ქონების კონტექსტში საჯარო რეესტრის მონაცემების სისწორე და სანდოობა ორგანულ კავშირშია სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობასთან (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის 2017 წლის 17 ოქტომბერი გადაწყვეტილება N3/4/550 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ნოდარ დვალი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-21).

30. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლი იცავს კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესებს საჯარო რეესტრის მონაცემთა სისწორისა და რეგისტრირებული მესაკუთრის უფლებამოსილების მიმართ. აღნიშნული მუხლი მოიცავს შემთხვევას, როდესაც უძრავი ნივთის გასხვისების ნებას ავლენს რეგისტრირებული მესაკუთრე, მაგრამ მისი საკუთრების უფლება შეცილებულია სხვა, მესამე პირთა მხრიდან ან არ არის სრულყოფილი, რისი არცოდნაც შემძენის მიერ წარმოგვიჩენს მას (შემძენს) კეთილსინდისიერად. აღნიშნულ ნორმათა ანალიზი ცხადყოფს, რომ როდესაც საქმე უკავშირდება უძრავი ქონების შეძენას, შემძენს, თავისი უფლების დასამტკიცებლად, შეუძლია, დაეყრდნოს რეესტრში რეგისტრირებული ფაქტების სისწორის ვარაუდს, თუნდაც, სინამდვილეში, უსწორო იყოს რეესტრის მონაცემები. ამ მდგომარეობას არაარსებითად აქცევს შემძენის კეთილსინდისიერი დამოკიდებულება, რაც საჯარო რეესტრის ჩანაწერის უსწორობით გამოიხატება. ერთადერთი, რაც რეესტრის უტყუარობის ფიქციას და, შესაბამისად, ნივთის შეძენას არღვევს, სწორედ შემძენის არაკეთილსინდისიერებაა. სსკ-ის 185-ე და 312-ე მუხლები შეიცავს არაკეთილსინდისიერების იურიდიული შედეგის განმსაზღვრელ კომპონენტს - შემძენმა იცის, რომ გამსხვისებელი არ იყო მესაკუთრე. ამ საკითხის გამორკვევისას გამოსაკვლევია შემძენის შესაძლებლობანი რეესტრის არასწორი ჩანაწერის ცოდნასთან მიმართებით ან უნდა გაირკვეს, შემძენს გონივრული წინდახედულობის ფარგლებში უნდა სცოდნოდა თუ არა სადავო ფაქტის შესახებ. ამდენად, შემძენის ინტერესების დაცვა უნდა მოხდეს არა მხოლოდ საჯარო რეესტრის მონაცემების გათვალისწინებით, არამედ ქონების მესაკუთრის ვინაობისადმი მისი სუბიექტური დამოკიდებულებით (შდრ. სუსგ Nას-355-334-2014, 21.07.2014წ; Nას-375-352-2014, 14.07.2014წ.) (იხ. სუსგ საქმე Nას-607-2019, 04 ივლისი, 2019 წელი).

31. საჯარო რეესტრის მონაცემების უტყუარობის პრეზუფცია ვერ გამოდგება შემძენის დაცვით არგუმენტად, თუ დადგინდება, რომ მან იცოდა უფლების ხარვეზის შესახებ. ამდენად, როდესაც სადავოა უძრავი ნივთის შეძენის ფაქტი და მხარე მიუთითებს შემძენის არაკეთილსინდისიერებაზე, უნდა შემოწმდეს შემძენის სუბიექტური დამოკიდებულება გარკვეული ფაქტებისადმი. ამასთან, შემძენს არ შეიძლება მოეთხოვოს ისეთი გარემოებების ცოდნა, რომელიც აღემატება მისი შესაძლებლობის ფარგლებს (იხ. სუსგ საქმე Nას-1467-2019, 26 თებერვალი, 2021 წელი). უფლების შემძენს ტვირთად აწევს არა ყოველგვარი უზუსტო მონაცემის ცოდნა, არამედ მხოლოდ ისეთის, რაც ეჭვის ქვეშ აყენებს უფლების შეძენის ნამდვილობას. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ჩანაწერის უზუსტობის ცოდნა ნიშნავს იმ გარემოებათა ცოდნას, რის გამოც ჩანაწერია უზუსტო (იხ. სუსგ საქმე Nას-189-182-2013, 16 იანვარი, 2014 წელი).

32. წინამდებარე საქმეში დადგენილია, რომ მოსარჩელესა და შეგებებული სარჩელით მოპასუხეს შორის 09.01.2018წ. ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების დროისათვის ეს უკანასკნელი საჯარო რეესტრში სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრედ იყო რეგისტრირებული, უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის - ამხანაგობის N55 კრების ოქმის (დამოწმების თარიღი - 10.09.2014წ.) საფუძველზე (იხ. ტ. 1, ს.ფ. 91), ხოლო მოპასუხეს არ წარუდგენია შემძენის, მოსარჩელის არაკეთილსინდისიერების დამადასტურებელი მტკიცებულებები. კერძოდ, მოპასუხეს არ წარუდგენია იმის დამადასტურებელი სათანადო და საკმარისი მტკიცებულებები, რომ მოსარჩელისათვის ცნობილი იყო მოპასუხის მიერ სადავო სათავსოს ფლობისა და სარგებლობის შესახებ. ასეთად ვერ მიიჩნევა საქმეში მის მიერ წარდგენილი წერილობითი დოკუმენტი და მოწმეთა ჩვენებები, რომლებიც მხოლოდ მოპასუხის მიერ სადავო ფართის ფლობაზე მიუთითებენ. კასატორს აღნიშნულის საწინააღმდეგო სამართლებრივად ვარგისი პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

33. აღნიშნულთან დაკავშირებით საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ შემძენს არ აკისრია შესაძენ უძრავ ქონებაზე მისთვის ცნობილი გარემოებების სამართლებრივად სწორად შეფასების ვალდებულება. ამასთან, ისიც უნდა იქნეს გათვალისწინებული, რომ კეთილსინდისიერი შემძენის დავალდებულება, უძრავი ქონების შეძენისას გადაამოწმოს რეგისტრირებული მესაკუთრის უფლების გამომრიცხველი ყველა გარემოება, აზრს დაუკარგავდა როგორც საჯარო რეესტრის არსებობას, ასევე, მნიშვნელოვან მსუსხავ ეფექტს იქონიებდა საკუთრების შეძენის პროცესზე (იხ. საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს პლენუმის 2017 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილება N3/4/550 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქე ნოდარ დვალი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-46).

34. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლის თანახმად, სარჩელი შეიძლება აღიძრას უფლებისა თუ სამართლებრივი ურთიერთობების არსებობა-არარსებობის დადგენის, დოკუმენტების ნამდვილობის აღიარების ან დოკუმენტების სიყალბის დადგენის შესახებ, თუ მოსარჩელეს აქვს იმის იურიდიული ინტერესი, რომ ასეთი აღიარება სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოხდეს.

35. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ იურიდიული ინტერესი არის ის ფაქტობრივი და სამართლებრივი შედეგი, რომლის მიღწევასაც ცდილობს მხარე აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილებით. აღიარებითი სარჩელის მიმართ ნამდვილი იურიდიული ინტერესის არარსებობა არათუ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის, არამედ სარჩელის წარმოებაში მიღებაზე უარის თქმის საფუძველსაც კი წარმოადგენს. დავის მიმართ იურიდიული ინტერესის არსებობის შემოწმება განეკუთვნება სამართლის საკითხს, შესაბამისად, ვიდრე საქმის განმხილველი სასამართლო სარჩელის საფუძვლიანობას შეამოწმებს, მნიშვნელოვანია, შეფასდეს აქვს თუ არა მოსარჩელეს ნამდვილი იურიდიული ინტერესი დავის მიმართ და უზრუნველყოფს თუ არა მოსარჩელის მოთხოვნა ამ ინტერესის დაკმაყოფილებას. აღიარებითი სარჩელის შემთხვევაში იურიდიული ინტერესის არსებობა განპირობებულია არა ზოგადად მხარის ინტერესით, არამედ მატერიალურსამართლებრივი დანაწესით, რომლის შედეგის რეალიზაცია შესაძლებელია აღიარებითი სარჩელის აღძვრით. აღიარებითი სარჩელი უნდა ემსახურებოდეს მატერიალურსამართლებრივი ნორმით განსაზღვრული უფლების დაცვას (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის გადაწყვეტილება საქმე Nას-121-117-2016, 17 მარტი, 2016 წელი).

36. ამრიგად, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში არ დადგინდა სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის წინაპირობები, სახეზე არ არის ამხანაგობის სადავო კრების ოქმის ბათილად ცნობის მოთხოვნის მიმართ შეგებებული სარჩელით მოსარჩელის იურიდიული ინტერესი, ვინაიდან ვეღარ მიიღწევა ის ფაქტობრივი და სამართლებრივი შედეგი, რომლის მიღწევასაც ეს უკანასკნელი აღნიშნული მოთხოვნის დაკმაყოფილებით ცდილობდა.

37. წინამდებარე საქმეში დადგენილია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა, კერძოდ, დადგენილია, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს, ხოლო მოპასუხე სადავო უძრავი ქონების მფლობელს. ამასთან, მან საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-103-ე მუხლების შესაბამისად, ვერ უზრუნველყო მისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსათვის იმგვარი მტკიცებულების წარდგენა, რომლითაც სადავო უძრავ ქონებაზე მისი მფლობელობის მართლზომიერება დადასტურდებოდა. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა სადავო უძრავი ქონების მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის თაობაზე დასაბუთებულია და მართებულად დაკმაყოფილდა.

38. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე წინაპირობა, კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია, რომელიც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

39. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

40. ამდენად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ნ.ფ–ვას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. ნ.ფ–ვას (პ.ნ. ......) დაუბრუნდეს ნ.ფ–ას (პ.ნ. .......) მიერ 2024 წლის 02 აგვისტოს №4425 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიზო უბილავა

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

ვლადიმერ კაკაბაძე