საქმე №ას-1050-2024 6 დეკემბერი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

ამირან ძაბუნიძე (მომხსენებელი), ლაშა ქოჩიაშვილი,

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ჩ.რ. №-ე ბ.ჯ–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „მ–ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ფულადი ვალდებულების შესრულება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

სასარჩელო მოთხოვნა:

1. შპს „ჩ.რ. ?-ებ.ჯ–მა“ (შემდგომ – მოსარჩელე, შემსყიდველს) სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „მ–ის“ (შემდგომ – მოპასუხე, მიმწოდებელი) მიმართ უსაფუძვლო გამდიდრებით მიღებული 5 142 228.96 ლარის ანაზღაურების შესახებ.

სარჩელის საფუძვლები:

2. მოსარჩელის განმარტებით, 2012 წლის 9 აგვისტოს მხარეთა შორის გაფორმდა ხელშეკრულება რკინა-ბეტონის შპალების შესყიდვის თაობაზე.

3. ხელშეკრულების 1.1. პუნქტის თანახმად, მიმწოდებელს, შემსყიდველისათვის უნდა მიეწოდებინა ბეტონის შპალები „პანდროლის“ სამაგრებით, სავარაუდო საერთო ოდენობა შეადგენდა 100 000 ცალს, მათ შორის, 14 000 ცალი ერთი ხვრელით გვირაბების მუდმივი გზებისთვის, 6000 ბეტონის შპალი - ორმაგი ხვრელით ხიდების მუდმივი გზებისთვის, 80 000 ცალი კი - ჩვეულებრივი ბეტონის შპალი. ხელშეკრულების 2.1. პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულება ძალაში შევიდა 2012 წლის 9 აგვისტოს და მოქმედებდა მხარეების მიერ ვალდებულებების შესრულებამდე.

4. 3.2. პუნქტით, ხელშეკრულების საერთო ღირებულება განისაზღვრა 10 406 000 აშშ დოლარით. ამასთან, ხელშეკრულების 3.3 პუნქტით გათვალისწინებული იყო საავანსო ანგარიშსწორება, ხელშეკრულების საერთო ღირებულების 30%-ის ოდენობით. 2012 წლის 15 სექტემბერს შემსყიდველმა მიმწოდებელს ჩაურიცხა ავანსი - 3 121 800 აშშ დოლარის ეკვივალენტი 5 142 228.96 ლარი. ხელშეკრულების 4.3 პუნქტის თანახმად, პროდუქციის მიწოდების პროცესი უნდა დაწყებულიყო მიმწოდებლის მიერ შემსყიდველის წერილობითი მოთხოვნის მიღებიდან, რომელიც, თავის მხრივ, მიმწოდებელს წინასწარ უნდა წარდგენოდა, მიწოდებამდე ერთ თვით ადრე. ხელშეკრულების 4.5 პუნქტის თანახმად, შემსყიდველი ვალდებული იყო, მიმწოდებლისათვის ოფიციალური წერილით ეცნობებინა მომდევნო თვის საჭირო პროდუქციის რაოდენობა, ხოლო მიმწოდებელი ვალდებული იყო, ასეთი წერილის მიღებიდან 30 დღის ვადაში მიეწოდებინა შესაბამისი ოდენობის პროდუქცია. მხარეებს შორის დამატებით უნდა შემდგარიყო მოლაპარაკებები მიწოდების გრაფიკის შეთანხმების შესახებ, რაც გათვალისწინებული იქნებოდა ხელშეკრულების დამატებად.

5. მოსარჩელის მითითებით, შემსყიდველს მიმწოდებლისათვის შეკვეთა არ წარუდგენია. მხარეები არც მიწოდების გრაფიკის თაობაზე შეთანხმებულან. მოსარჩელისაგან დამოუკიდებელი და მის კონტროლს მიღმა არსებული მიზეზის გამო, შეუძლებელი გახდა ხელშეკრულებაში მითითებული პროდუქტის მიწოდების ადგილას - „ვ.ს–ზე“ (რომელიც წარმოადგენს სს „ს.რ–ის“ (შემდგომ - სს) სადგურს) პროდუქციის მიღება და დასაწყობება. პროდუქციის მიღებასთან დაკავშირებით წარმოქმნილი დაბრკოლების თაობაზე მოსარჩელემ არაერთხელ აცნობა სათანადოდ უფლებამოსილ პირს, თუმცა აღნიშნულთან დაკავშირებით კონკრეტული პასუხი მოსარჩელემ ვერ მიიღო. თავად მოპასუხე მხარისთვისაც ცნობილი იყო, რომ „ვ.ს–ზე“ პროდუქციის მიწოდებასთან დაკავშირებით არსებობდა შეფერხება და შესაბამისი უფლებამოსილი პირები უარს აცხადებდნენ მითითებულ ადგილას პროდუქციის დასაწყობებასთან დაკავშირებით.

6. მოსარჩელისაგან დამოუკიდებელი მიზეზის გამო, საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 26 მარტის №497 განკარგულების საფუძველზე განხორციელდა თბილისის შემოვლითი რკინიგზის პროექტის 18 თვით შეჩერება/კონსერვაცია, ხოლო საქართველოს მთავრობის 2016 წლის 9 აგვისტოს №1641 განკარგულებით შეჩერების ვადა გახანგრძლივდა. არსებული მდგომარეობით, პროექტის ფარგლებში სამუშაოები შეწყვეტილია და პროექტი ფაქტობრივად გაუქმებულია, რაც შეუძლებელს ხდის მოსარჩელის მიერ პროექტით გათვალისწინებული სამუშაოების შესრულებას. ხელშეკრულების 3.6 პუნქტის თანახმად, პროდუქციის თითოეული მიწოდება უნდა განხორციელებულიყო ქარხანაში პროდუქციის დატვირთვის დროს, მხარეთა შორის გაფორმებული მიღება-ჩაბარების აქტის საფუძველზე. მხარეთა შორის ხსენებული მიღება-ჩაბარების აქტი არ გაფორმებულა. შემსყიდველმა მიმწოდებელს ავანსი - 5 142 228.96 ლარი გადაუხადა, თუმცა რაიმე შესრულება, პროდუქტი, სარგებელი, ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, არ მიუღია. წინამდებარე დავის ფარგლებში არაერთი მცდელობა იყო მხარეთა შორის დავის მორიგების გზით დასრულებასთან დაკავშირებით, ამასთან, 2022 წლის 16 მარტის წერილით, მოსარჩელემ მოპასუხეს მიმართა ხელშეკრულების შეცვლილ გარემოებებთან მისადაგების თაობაზე, თუმცა აღნიშნული მცდელობები უშედეგოდ დასრულდა, მოსარჩელემ მოპასუხეს წარუდგენა 2022 წლის 8 აპრილის წერილი ხელშეკრულების შეწყვეტის თაობაზე. ვინაიდან შეუძლებელი აღმოჩნდა მხარეთა შორის იმ შეცვლილ გარემოებებთან ხელშეკრულების მისადაგება, რაც ხელშეკრულების გაფორმების ეტაპზე არ არსებობდა და, მხარისაგან დამოუკიდებელი მიზეზით, წარმოიშვა. აღნიშნულით შეილახა მოსარჩელის ინტერესები, შესაბამისად, მან ხელშეკრულების შეწყვეტა მიზანშეწონილად მიიჩნია.

მოპასუხის პოზიცია:

7. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ ყოველთვიურად უნდა მომხდარიყო მინიმუმ 10 000 შპალის მიწოდება, საიდანაც 8000 უნდა ყოფილიყო ჩვეულებრივი, 1000 - გვირაბებისათვის და 1000 - ხიდებისათვის. დამატებითი შეთანხმება კი საჭირო იქნებოდა იმ შემთხვევაში თუ მისაწოდებელი შპალის რაოდენობა გაიზრდებოდა. 2012 წლის 13 ოქტომბერს მოსარჩელემ წერილით მიმართა მოპასუხეს და მოსთხოვა, ნოემბრისათვის დაემზადებინა და მიეწოდებინა რკინაბეტონის შპალი ხიდებისათვის - 1000, ხოლო გვირაბებისათვის - 1000. ამ მოთხოვნის შესაბამისად, მოპასუხეს 12 ნოემბრისათვის უკვე დამზადებული ჰქონდა სპეციფიკური შპალების მოთხოვნილი რაოდენობა და ნოემბერში მისაწოდებელი 8000 ცალი ჩვეულებრივი შპალი, რაც მოსარჩელეს უნდა შეემოწმებინა და გადაეხადა ღირებულების 70% (აღნიშნული მოსარჩელემ არ განახორციელა). ასევე, მოპასუხეს დამზადებული ჰქონდა ოქტომბერში მისაწოდებელი შპალები, რომლებიც მოსარჩელემ პირველი ნოემბრისათვის შეამოწმა.

8. მოპასუხის მითითებით, პროდუქციის მიწოდების ადგილი შეარჩია მოსარჩელემ, შესაბამისად, აპელირება იმაზე, რომ ამ ადგილზე პროდუქციის მიღება მის კონტროლს არ ექვემდებარებოდა, არ არის სწორი. თუ პროდუქციის მიღება შეთანხმებულ ადგილზე შეუძლებელი გახდა, მოსარჩელე ვალდებული იყო, შეერჩია სხვა ადგილი და უზრუნველეყო ამ ადგილზე პროდუქციის მიღება. თუ ესეც შეუძლებელი იყო, მაშინ მოსარჩელეს ამის შესახებ უნდა ეცნობებინა მოპასუხისათვის და ეთხოვა პროდუქციის დამზადების შეჩერება ან საერთოდ შეწყვეტა, რაც მოსარჩელეს არ განუხორციელებია. მეტიც, მოსარჩელემ არ უპასუხა მოპასუხის არცერთ წერილს, რომელიც ამ საკითხს შეეხებოდა.

9. მოპასუხის განმარტებით, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შპალების მიწოდება და მხარეთა ვალდებულებების შესრულება, ყველაზე გვიან, უნდა დასრულებულიყო 2013 წლის პირველ აგვისტომდე, შესაბამისად, გაუგებარია 2014 და 2016 წლებში მიღებული მთავრობის განკარგულებების გავლენა 2013 წლის პირველ აგვისტომდე შესასრულებელ ვალდებულებებთან.

10. გვირაბებისა და ხიდების სექციებისათვის მუდმივ გზაზე გამოსაყენებელი რკინა-ბეტონის შპალები წარმოადგენს სპეციალურ შპალს, რომელსაც მოპასუხე მანამდე არ აწარმოებდა და მას მოუწია სპეციალური ხაზისა და ნედლეულის შეძენა, სპეციალისტების გადამზადება, რისთვისაც მოპასუხემ გასწია გარკვეული ხარჯი. ამასთან, ვინაიდან მოსარჩელე პროდუქციას ხელშეკრულებით გათვალისწინებული წესით არ იღებდა, მოპასუხე იძულებული გახდა, დამზადებული პროდუქცია თავის ტერიტორიაზე დაესაწყობებინა, რამაც გამოიწვია მოპასუხის ტერიტორიის მოცდენა და ქარხნის საქმიანობის შეფერხება.

11. მოპასუხის მითითებით, მთავრობის განკარგულება შემოვლითი გზის კონსერვაციის შესახებ მიღებულ იქნა 2014 წლის 26 მარტს, ხოლო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებების შესრულება უნდა განხორციელებულიყო 2013 წლის პირველ აგვისტომდე. მოსარჩელემ 2014 წლის მარტიდან იცოდა ამ გარემოების შესახებ, თუმცა ხელშეკრულების მისადაგება ამ გარემოების მიმართ მოითხოვა 2022 წელს. მიუხედავად იმისა, თუ როდის შეწყდა მხარეთა შორის 2012 წელს დადებული ხელშეკრულება, მოპასუხე მიიჩნევს, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდგომ - სსკ) 128-146-ე მუხლების შესაბამისად, ხანდაზმულია.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი:

12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება:

13. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 მაისის განჩინებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:

14. სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ 2012 წლის 9 აგვისტოს მოსარჩელესა და შპს „რ. შ.ქ–ას“ (სამართალმემკვიდრეა მოპასუხე) შორის გაფორმდა რკინა-ბეტონის შპალების შესყიდვის ხელშეკრულება, რომლის 1.1. პუნქტის თანახმად, გამყიდველი იღებდა ვალდებულებას, მყიდველისათვის მიეწოდებინა, ხოლო მყიდველი იღებდა ვალდებულებას, შეეძინა რკინა-ბეტონის შპალები ანკერული შეერთების სწრაფი სამაგრებით, საერთო ოდენობა - 100 000 ცალი, მათ შორის, 14 000 ცალი - ერთი ნახვრეტით, რომელიც გამოიყენება გზის ზედა შემადგენლობაში გვირაბებში, 6000 ცალი ბეტონის შპალი (ორი ნახვრეტით), რომელიც გამოიყენება გზის ზედა შემადგენლობაში ხიდების სექციებში და 80000 ცალი - ჩვეულებრივი შპალი. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა მხარეთა მიერ ვალდებულების ამოწურვამდე. ხელშეკრულების 3.2 პუნქტით, ხელშეკრულების საერთო ღირებულება შეადგენდა 10 406 000 აშშ დოლარს. ამასთან, ხელშეკრულების 3.3. პუნქტით გათვალისწინებული იყო საავანსო ანგარიშსწორება ხელშეკრულების ღირებულების 30%-ის ოდენობით, რომელსაც მყიდველი გადაიხდიდა ხელშეკრულების ხელმოწერიდან 30 დღის განმავლობაში, საბანკო გარანტიის წარდგენის შემდგომ.

15. 2012 წლის 9 აგვისტოს ნასყიდობის ხელშეკრულების: 4.1 და 4.2 პუნქტების შესაბამისად, პროდუქციის მიწოდება/ჩატვირთვა უნდა მომხდარიყო სარკინიგზო ვაგონებში, ხოლო სარკინიგზო ვაგონები გამყიდველს უნდა მოეწოდებინა მყიდველის ობიექტზე (სადგურის ველი). 4.3. პუნქტის თანახმად, მიწოდების დრო უნდა განისაზღვროს მყიდველის წერილობითი მოთხოვნის საფუძველზე, რომელიც მიწოდებამდე ერთი თვით ადრე უნდა წარდგენილიყო. 4.4. პუნქტის თანახმად, მიწოდების ოდენობა ყოველ თვეს უნდა შეადგენდეს, საერთო ჯამში, არანაკლებ 10 000 ერთეულს და არა უმეტეს 18 000 ერთეულს.

16. 4.5. პუნქტის თანახმად, ჩვეულებრივი რკინა-ბეტონის შპალების მიწოდების დაწყების დროდ განისაზღვრა 2012 წლის ოქტომბერი. გამყიდველი (მიმწოდებელი) ინფორმირებული უნდა ყოფილიყო შემდეგი თვისათვის მოთხოვნილი ოდენობის შესახებ ოფიციალური წერილით. გამყიდველი იღებდა ვალდებულებას, მყიდველისათვის მიეწოდებინა პროდუქტი წერილის მიღებიდან 30 დღის ვადაში. ხიდების და გზებისათვის რკინა-ბეტონის შპალების მიწოდების თაობაზე კი მხარეები უნდა შეთანხმებულიყვნენ შესაბამის მიწოდების გრაფიკზე.

17. 2012 წლის 15 სექტემბერს შემსყიდველმა მიმწოდებელს გადაურიცხა 3 121 800 აშშ დოლარის ეკვივალენტი 5 142 228.96 ლარი. მხარეთა შორის 2012 წლის 9 აგვისტოს დადებული ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ იქნა საავანსო გადახდის უზრუნველსაყოფად საბანკო გარანტიის გაცემა და, აღნიშნული მიზნით, სს „თ.ბ–თან“ დაიდო საბანკო გარანტიის ხელშეკრულება, რომლითაც გარანტიის მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2013 წლის 21 მაისამდე.

18. 2012 წლის 13 ოქტომბერს მოსარჩელემ წერილი მისწერა მოპასუხეს მიმდინარე წლის ნოემბრისათვის დაემზადებინა და მიეწოდებინა რკინა-ბეტონის შპალი ხიდებისათვის - 1000, გვირაბებისათვის - 1000, საერთო (ჩვეულებრივი) შპალები - ხელშეკრულების მიხედვით. მოსარჩელის მიერ მოთხოვნილი შპალების ოდენობა მოპასუხემ დაამზადა 2012 წლის 12 ნოემბრისათვის, რის შესახებაც ამ უკანასკნელმა შემსყიდველს შეატყობინა წერილით და გამოთქვა მზადყოფნა, შესაბამისი ღირებულების გადახდის შემთხვევაში პროდუქციის დაუყონებლივ მიწოდების თაობაზე.

19. მოპასუხე მხარემ არაერთი წერილი გაუგზავნა მოსარჩელეს დამზადებული შპალების ღირებულების დარჩენილი 70%-ის გადახდისა და შეთანხმებულ ადგილას (ს. ვ.) პროდუქციის მიწოდების თაობაზე მიმწოდებლის მზადყოფნის შესახებ, თუმცა აღნიშნულ შეტყობინებებს მოსარჩელის მხრიდან რეაგირება არ მოჰყოლია.

20. საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 26 მარტის №497 განკარგულების საფუძველზე განხორციელდა თბილისის შემოვლითი რკინიგზის პროექტის 18 თვით შეჩერება/ კონსერვაცია. 2016 წლის 9 აგვისტოს №1641 განკარგულებით კი გახანგრძლივდა აღნიშნული შეჩერების/კონსერვაციის ვადა. აღნიშნული მიზეზით შეუძლებელი გახდა თბილისის შემოვლითი რკინიგზის პროექტზე მოსარჩელის მიერ სამუშაოების ჩატარება.

21. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სასარჩელო მოთხოვნა არ დააკმაყოფილდა მოთხოვნის ხანდაზმულობის გამო, რასაც აპელანტი არ დაეთანხმა. იმისათვის, რომ შეფასდეს სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხი, პირველ რიგში უნდა დადგინდეს, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარე, ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისთვის თანხის დაკისრებას. მოსარჩელის განმარტებით, მისი მოთხოვნა გამომდინარეობს უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებიდან, რაც სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა.

22. სააპელაციო პალატამ მიუთითა სსკ-ის 317-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა” ქვეპუნქტზე და მიუთითა, რომ კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის უნდა დადგინდეს ერთი პირის გამდიდრება მეორის ხარჯზე და ასეთი გამდიდრება მოკლებული უნდა იყოს სამართლებრივ საფუძველს, რომელიც ან თავიდანვე არ არსებობდა, ან შემდგომში მოიშალა. ამასთან, მნიშვნელობა არა აქვს იმ გარემოებას თუ, რის შედეგად დადგა უსაფუძვლო გამდიდრების ფაქტი - თავად დაზარალებულის მოქმედების, გამდიდრებულის მოქმედების, თუ მესამე პირთა მოქმედების შედეგად ან განხორციელდა იგი მათი ნების საწინააღმდეგოდ. ასევე, არ აქვს მნიშვნელობა ამ სამართალურთიერთობაში მონაწილე სუბიექტთა ბრალეულობას, კეთილსინდისიერებასა და მათ მიერ განხორციელებული მოქმედებების მართლზომიერებას, თუ მართლწინააღმდეგობას. კონდიქციური ვალდებულების არსებობის სამართლებრივი საფუძვლით სარჩელის დასაკმაყოფილებლად მნიშვნელოვანია დადგინდეს მხოლოდ ობიექტური შედეგი, რაც გულისხმობს ერთი პირის მიერ მეორე პირის ხარჯზე რაიმე სამართლებრივი სიკეთის შეძენას (დაზოგვას) შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე. ასევე, აუცილებელია, რომ გამდიდრება მოხდეს სხვის ხარჯზე, რის შედეგადაც ერთი პირის ქონების გაზრდა ხდება მეორე პირის ქონების შესაბამისი შემცირების ხარჯზე.

23. ამასთან, უსაფუძვლო გამდიდრება სუბსიდიური ხასიათისაა, რაც იმას ნიშნავს, რომ მხარეთა შორის არ უნდა არსებობდეს მოთხოვნის დაკმაყოფილების სახელშეკრულებო ან სხვა კანონისმიერი საფუძველი. გარდა ამისა, მითითებული საფუძვლით პირის მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის უნდა დადგინდეს გარკვეული კუმულატიური წინაპირობები, კერძოდ: 1. მოპასუხის გამდიდრება; 2. მოპასუხის გამდიდრება უნდა გამოიწვიოს მოსარჩელის ქმედებამ, ქმედებასა და შედეგს შორის უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი; 3. მოპასუხის გამდიდრება, როგორც შედეგი, უნდა იყოს უკანონო, ანუ მას არ უნდა ჰქონდეს კანონისმიერი შესაძლებლობა, კომპენსაციის გარეშე, მიითვისოს აღნიშნული ქონება. რომელიმე ამ პირობის არარსებობა გამორიცხავს უსაფუძვლო გამდიდრების საფუძველზე პირის მოთხოვნის დაკმაყოფილებას.

24. განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მხარეთა შორის 2012 წლის 9 აგვისტოს გაფორმდა ნასყიდობის ხელშეკრულება, რომლის ფარგლებშიც მოსარჩელეს მოპასუხისათვის ჩარიცხული აქვს ავანსად გათვალისწინებული თანხა. ვინაიდან დგინდება, რომ მხარეთა შორის არსებობდა ნამდვილი სახელშეკრულებო ურთიერთობა, სამართლებრივ საფუძველს მოკლებულია აპელანტის პრეტენზია კონდიქციური ნორმების გამოყენების თაობაზე. პალატა აქვე მიუთითა, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმები არ წარმოადგენს რაიმე ალტერნატიულ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, რომლის გამოყენებითაც მოსარჩელეს შეუძლია გვერდი აუაროს კანონით დადგენილ ხანდაზმულობის ვადებს და ნებისმიერ შემთხვევაში ისარგებლოს 10-წლიანი ხანდაზმულობის ვადით. როგორც ზემოთ არაერთხელ იქნა განმარტებული, უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმების გამოყენებისთვის მოსარჩელემ უნდა გამორიცხოს სხვა უფრო სპეციალური ნორმის გამოყენების შესაძლებლობა, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ მომხდარა.

25. სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სსკ-ის 128-ე, 129-ე და 130-ე მუხლების პირველი ნაწილებით და მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის სადავოა ხანდაზმულობის ვადის ათვლის წერტილი, კერძოდ, მოსარჩელის მოთხოვნის წარმოშობის მომენტი. აღნიშნული გარემოების დადგენის მიზნით, სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა მხარეთა შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულების პირობებზე, რომელიც დეტალურადაა მოცემული წინამდებარე განჩინების 8.2. პუნქტში. აღსანიშნავია, რომ მხარეთა შორის სადავოა სახელშეკრულებო პირობათა ინტერპრეტაციის საკითხი, კერძოდ მოსარჩელე განმარტავს, რომ ხელშეკრულება დადებული იყო განუსაზღვრელი ვადით და დამოკიდებული იყო ვალდებულებების სრულად შესრულებაზე, ხოლო მოპასუხის განმარტებით, სახელშეკრულებო ვალდებულებათა შესრულება უნდა დასრულებულიყო არაუგვიანეს 2013 წლის ივლისისა.

26. სააპელაციო პალატამ მიუთითა, სსკ-ის 52-ე მუხლზე, რომლის თანახმად სასამართლო მხარეთა ნამდვილ ნებას ადგენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ განმარტების პროცესში წარმოიშობა ხელშეკრულების ტექსტში გადმოცემულ დებულებათა შორის წინააღმდეგობა ან შეუსაბამობა. მრავალი გარემოებით შეიძლება იყოს გამოწვეული, რომ ის, რაც იგულისხმა ნების გამომვლენმა, სხვაგვარად გაიგო მისმა მიმღებმა. აქედან წარმოიშობა გამოვლენილ ნებათა კონფლიქტი, რომელიც საჭიროებს სწორად გადაწყვეტას. ამ კონფლიქტის გადაწყვეტის სამართლებრივ საშუალებას წარმოადგენს ნების გამოვლენის განმარტება.

27. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ სსკ-ის 52-ე მუხლში მითითებული „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების მიმღების შემეცნების (გაგების) შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს. ხელშეკრულების განმარტების დროს სასამართლო ორ მნიშვნელოვან საკითხს წყვეტს: სასამართლოს ევალება მხარეთა მიერ ხელშეკრულებაში გაკეთებული გამონათქვამების დაზუსტება, ხოლო, მეორე მხრივ, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით ხელშეკრულებაში ღიად დარჩენილი ადგილების ე.წ. ხარვეზების შევსებას ახორციელებს. „ხელშეკრულების გამონათქვამების განმარტება“ და „ხელშეკრულების შევსებითი განმარტება“ განსხვავებული ცნებებია. სხვადასხვანაირი, ორაზროვანი და მრავალმნიშვნელოვანი გამონათქვამების დაზუსტების აუცილებლობა არსებობს, როდესაც მხარეები ხელშეკრულების გამონათქვამების მიღმა არსებულ მნიშვნელობებზე დავობენ, ხოლო ხელშეკრულების შევსებითი განმარტება საჭიროა, როდესაც მხარეებს ხელშეკრულების ტექსტში გამორჩენილი აქვთ ცალკეულ საკითხთა მოწესრიგება ან ხელშეკრულების პირობები გარკვეული ხარვეზებითაა მოცემული. დამატებით სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ განმარტება უნდა განხორციელდეს ყოველი კონკრეტული შემთხვევისათვის დამახასიათებელი გარემოებების გათვალისწინებით. გამოვლენილი ნების განმარტება უნდა განხორციელდეს სისტემური განმარტების საფუძველზე.

28. ხელშეკრულების განმარტების საფუძვლებთან დაკავშირებით საინტერესოა ევროპული სახელშეკრულებო სამართლის ძირითადი პრინციპების (დებულებების) 5:101-5:107 მუხლების დანაწესები, რომლის თანახმად, ხელშეკრულება უნდა განიმარტოს მხარეთა საერთო ნების შესაბამისად იმ შემთხვევაშიც კი, თუ იგი განსხვავდება სიტყვასიტყვითი მნიშვნელობისაგან. მხარეთა საერთო ნების დადგენის შეუძლებლობის შემთხვევაში, განმარტების კრიტერიუმად მიიჩნევა ხელშეკრულების მხარეთა მსგავსი გონივრული აზროვნების მქონე პირთა შეფასება მოცემულ გარემოებებში. ხელშეკრულების ცალკეული გამონათქვამი (პირობა) უნდა განიმარტოს იმ მთლიანი ხელშეკრულების ჭრილში, რომელშიც ისინი არის მოცემული.

29. განსახილველ შემთხვევაში აპელანტმა მიუთითა რა ხელშეკრულების 4.3. პუნქტზე (მიწოდების დრო უნდა განისაზღვროს მყიდველის წერილობითი მოთხოვნის საფუძველზე, რომელიც მიწოდებამდე ერთი თვით ადრე უნდა იქნეს წარდგენილი), განმარტა, რომ გამყიდველის მხრიდან ვალდებულების შესრულება სრულად დამოკიდებული იყო მყიდველის მოთხოვნაზე და რაიმე ვადა სახელშეკრულებო ვალდებულებათა შესრულების თაობაზე დადგენილი არ ყოფილა. სააპელაციო პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ აპელანტი ხსენებული პოზიციის დაფიქსირებისას არ ითვალისწინებს ხელშეკრულების 4.4. პუნქტით შეთანხმებულ პირობას, სადაც ცალსახად დადგენილია, რომ მიწოდების ოდენობა ყოველ თვე უნდა შეადგენდეს, საერთო ჯამში, არანაკლებ 10 000 და არა უმეტეს 18 000 ერთეულს. სახელშეკრულებო პირობათა სისტემური განმარტების საფუძველზე, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მყიდველს მინიჭებული ჰქონდა ნასყიდობის საგნის მიწოდების კონკრეტული თარიღის განსაზღვრის უფლება, თუმცა იგი შებოჭილი იყო ხელშეკრულების 4.4. პუნქტით, რომელიც ავალდებულებდა მას, რომ შეკვეთა ყოველთვიურად განეხორციელებინა დადგენილი ზღვრული ოდენობების ფარგლებში. ხელშეკრულებაში გამოვლენილი ნების ამგვარი განმარტება მიესადაგება ასევე სახელშეკრულებო პირობათა განსაზღვრულობის პრინციპს, რომლის თანახმადაც მოვალისათვის ნათელი უნდა იყოს მის მიერ შესასრულებელი ვალდებულების არსი. იმ შემთხვევაში, თუკი გავიზიარებთ აპელანტის პოზიციას, რომ ნასყიდობის საგნის შეკვეთა და მიღება სრულად მის ნებაზე იყო დამოკიდებული და რაიმე შეზღუდვა ვადის კუთხით მას არ ჰქონია, მივიღებთ შედეგს, როდესაც: გამყიდველი შესაძლოა წლების მანძილზე შეკვეთის მოლოდინში იყოს; გარკვეული პერიოდის შემდგომ ხელშეკრულებამ მისთვის აზრი დაკარგოს; გაიზარდოს ნასყიდობის საგნის ღირებულება და ხელშეკრულებით შეთანხმებული საფასური უკვე წამგებიანი აღმოჩნდეს და ა.შ. აპელანტის მიერ შემოთავაზებული განმარტების ვერსია იმდენად აუარესებს მისი კონტრაჰენტის მდგომარეობას, რომ არ ჯდება „გონივრული განსჯის“ სტანდარტში და ამასთან, არც ხელშეკრულების ტექსტიდან გამომდინარეობს.

30. დამატებით სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ ზემოთ მოცემული სახელშეკრულებო ნების განმარტება წინააღმდეგობაში არ მოდის ხელშეკრულების 2.1. პუნქტთან, რომელიც ადგენს, რომ ხელშეკრულება ძალაში შედის 2012 წლის 9 აგვისტოს და სრულდება მხარეების მიერ ვალდებულების ამოწურვის შემდგომ. აპელანტმა მიუთითა, რომ იმ შემთხვევაში, თუკი ხელშეკრულების ვადა განსაზღვრული იყო 2013 წლის აგვისტომდე, მხარეები აღნიშნულ პირობას კონკრეტულად მიუთითებდნენ ხსენებულ მუხლში. ამ განმარტების საპირისპიროდ პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ ხელშეკრულების 4.4. პუნქტის მიხედვით, დადგენილი იყო ნასყიდობის საგნის მისაწოდებელი ოდენობის როგორც მინიმალური, ისე მაქსიმალური ზღვარი, შესაბამისად, იმ შემთხვევაში, თუკი მყიდველი ყოველ თვე, მაგალითად, მაქსიმალური ოდენობის მიწოდებას მოითხოვდა, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებები 6 თვემდე ვადაში შესრულდებოდა. იმ პირობებში, როდესაც ხელშეკრულების ვადა დამოკიდებული იყო ყოველთვიურად მისაწოდებელი საქონლის ოდენობაზე, ლოგიკურია, რომ ხელშეკრულების ვადის ამოწურვა მხარეებმა ვალდებულებების სრულად შესრულებას დაუკავშირეს. პალატის მოსაზრებით, ხელშეკრულების 2.1. პუნქტი ვერ გამოდგება აპელანტის პოზიციის საფუძვლიანობის დასადასტურებლად.

31. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ 2012 წლის 9 აგვისტოს ხელშეკრულების მიხედვით, შეთანხმებული ნასყიდობის საგნის - რკინა-ბეტონის შპალები ანკერული შეერთების სწრაფი სამაგრებით, სულ - 100 000 ცალის საერთო ოდენობით მიწოდება უნდა დაწყებულიყო 2012 წლის ოქტომბერში (ხელშეკრულების 4.5. პუნქტი) და მიწოდების ოდენობა ყოველ თვე უნდა ყოფილიყო საერთო ჯამში - არანაკლებ 10 000 და არა უმეტეს 18 000 ერთეული. მიწოდების მინიმალური ზღვრული ოდენობის (10 000 ერთეული) აღების შემთხვევაში, 100 000 ერთეულის მიწოდება უნდა მომხდარიყო 10 თვის მანძილზე, შესაბამისად, 2013 წლის აგვისტომდე 2012 წლის 9 აგვისტოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულებები სრულად შესრულებული უნდა ყოფილიყო, რაც ხელშეკრულების 2.1. პუნქტის (წინამდებარე ხელშეკრულება ძალაში შედის 2012 წლის 9 აგვისტოს და სრულდება მხარეების მიერ ვალდებულების ამოწურვის შემდგომ) თანახმად, ხელშეკრულების ვადის ამოწურვასაც გულისხმობდა. სააპელაციო პალატამ აქვე მიუთითა, რომ რაიმე შეთანხმება მხარეთა შორის ხელშეკრულების 4.4. და 4.5. პუნქტებში ცვლილების შეტანის თაობაზე საქმეში წარმოდგენილი არ ყოფილა. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელეს ავანსად გადაცემული თანხის მოთხოვნის უფლება მაქსიმუმ 2013 წლის აგვისტოში წარმოეშვა, რის შემდეგაც სარჩელის სასამართლოში წარდგენამდე (19.06.2017 წელი) გასულია სამწლიანი ხანდაზმულობის ვადა.

32. სააპელაციო პალატამ აქვე მიზანშეწონილად მიიჩნია, პასუხი გაეცა აპელანტის არგუმენტზე, რომ მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეწყდა 2022 წლის 8 აპრილის წერილით. იმ პირობებში, როდესაც ხელშეკრულებაში გამოვლენილი ნების განმარტების საფუძველზე სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ ხელშეკრულების ვადად განსაზღვრული იყო არაუგვიანეს 2013 წლის ივლისი, დგინდება, რომ 2012 წლის 9 აგვისტოს ხელშეკრულება შეწყდა მისი ვადის ამოწურვის გამო, რაც, თავის მხრივ, გამორიცხავს მოსარჩელის შესაძლებლობას, 2022 წლის 8 აპრილს ცალმხრივად შეეწყვიტა ხელშეკრულება.

33. ამასთან, სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ მხარეებს შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა დაიწყო 2012 წლის 9 აგვისტოს. ამ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შემსყიდველის ვალდებულებების (თანხის დარჩენილი ნაწილის გადაუხდელობა და პროდუქციის მიღების უზრუნველყოფა) შეუსრულებლობის გამო, დამზადებული რკინა-ბეტონის შპალების მიწოდება არ განხორციელდა. დავა გადახდილი ავანსის დაბრუნების თაობაზე, მოსარჩელემ დაიწყო 2017 წელს. აღნიშნული გარემოებების მხედველობაში მიღებით, სასამართლო არ გაიზიარა მოსარჩელის პოზიცია და 2012 წლის 9 აგვისტოს ხელშეკრულება 2022 წლის 8 აპრილამდე მოქმედ (ძალაში მყოფ) გარიგებად არ მიიჩნია. ის ფაქტი, რომ მხარეები სასამართლო დავის მიმდინარეობისას მორიგების პირობებზე შეთანხმებას ცდილობდნენ ავანსის სახით გადახდილ თანხასთან დაკავშირებით, არ გულისხმობს, რომ ხელშეკრულება მოქმედი იყო ამ მოლაპარაკების განმავლობაში, მით უფრო იმის გათვალისწინებით, რომ დავა, ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, დაწყებულია რამდენიმე წლის წინ და მორიგების პირობებზე შეუთანხმებლობა მოსარჩელეს (შემსყიდველს) ხელშეკრულების შეწყვეტის შესაძლებლობით არ აღჭურავს.

34. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა მოსარჩელის ურთიერთგამომრიცხავი პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ იგი სარჩელს (რომელიც სასამართლოში წარდგენილია 2017 წლის 19 ივნისს) აფუძნებს უსაფუძვლოდ თანხის მიღების გარემოებას და, ამავდროულად, მიუთითებს, რომ მოპასუხესთან შესყიდვის ხელშეკრულება შეწყვიტა 2022 წლის 8 აპრილს, მას შემდეგ რაც მოპასუხემ არ მიიღო შეთავაზებული პირობები ხელშეკრულების შეცვლილი გარემოებებისადმი მისადაგების თაობაზე და მხარეთა შორის ვერ შედგა მორიგების პირობებზე საბოლოო შეთანხმება. თუკი მოსარჩელე გამორიცხავს სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობას 2017 წელს წარდგენილი სარჩელით, მაშინ გაურკვეველია, რას ემსახურება სარჩელის წარდგენიდან რამდენიმე წლის შემდგომ ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ შეტყობინება მოპასუხისადმი. აღსანიშნავია, რომ ამ ურთიერთგამომრიცხავი განმარტებების ლოგიკური ახსნა მოსარჩელეს არც სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოში წარმოუდგენია. სააპელაციო საჩივარშიც ვრცლად მითითებულია, რომ სარჩელი ეფუძნება უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებს და მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტა მოხდა 2022 წლის 8 აპრილს. აღნიშნული განმარტებები კი სამართლებრივი და ფაქტობრივი თვალსაზრისით შეუთავსებელია.

35. სააპელაციო პალატა ასევე მიუთითა, რომ წინამდებარე დავისათვის არარელევანტურია მოსარჩელის მითითება ფორსმაჟორულ სიტუაციაზე საქართველოს მთავრობის 2014 წლის 26 მარტისა და 2016 წლის 9 აგვისტოს განკარგულებებზე დაყრდნობით, რადგან აღნიშნული განკარგულებების გამოცემამდე ამოიწურა 2012 წლის 9 აგვისტოს ხელშეკრულებით შეთანხმებული ვალდებულებების შესრულების ვადა. შესაბამისად, ხსენებული დოკუმენტები წინამდებარე დავის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელოვნად ვერ განიხილება.

36. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ სარჩელი მოპასუხის მიმართ ავანსად გადახდილი თანხის დაბრუნების მოთხოვნით ხანდაზმულია. მოპასუხემ წარმოადგინა მოთხოვნის შემაფერხებელი შესაგებელი ხანდაზმულობაზე მითითებით, ამდენად, სააპელაციო პალატას სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობა სიღრმისეულად აღარ გამოუკვლევია, ვინაიდან ხანდაზმულობის საფუძვლით მისი დაკმაყოფილების შესაძლებლობა გამორიცხულია.

კასატორის მოთხოვნა და საფუძვლები:

37. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

38. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ სრულად არ განიხილა საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებები. მართალია, მხარეთა შორის არსებობდა სახელშეკრულებო ურთიერთობა, თუმცა ეს სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლად სსკ-ის 976-ე მუხლზე მითითებას არ გამორიცხავს. სააპელაციო პალატამ არ გაითვალისწინა მსგავს საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა (სუსგ-ები: №ას-442-2021, ͏№ას-ა-3151-შ-83-2016, 1.02.2017წ.).

39. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა სსკ-ის 976-ე და 385-ე მუხლები. დადგენილია სადავო თანხის გადახდის ფაქტი. მოპასუხემ ვერ დაადასტურა, რომ მითითებული თანხა მას ეკუთვნოდა, შესაბამისად, არსებობს სსკ-ის 385-ე მუხლის შემადგენლობა და მოსარჩელის მოთხოვნა ამავე კოდექსის 976-ე მუხლის საფუძველზე სამოქალაქო კანონმდებლობას სრულად შეესაბამება.

40. კასატორმა მიიჩნია, რომ, ხელშეკრულების შესაბამისად, გადახდილი აუთვისებელი ავანსის დაბრუნების მოთხოვნა უსაფუძვლო გამდიდრების წესებით არ წარმოადგენს, ხელშეკრულების შესრულებიდან გამომდინარე, მოთხოვნას, არ განეკუთვნება ხელშეკრულების შესრულების პერიოდში წარმოშობილ სადავო საკითხთა წრეს.

41. მხარის მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა სსკ-ის 129-ე და 130-ე მუხლებით და მოცემულ დავაზე გაავრცელა, სახელშეკრულებო ვალდებულებიდან გამომდინარე, სარჩელის ხანდაზმულობის ვადა, არამედ უნდა გამოეყენებინა 128-ე მუხლის მესამე ნაწილი.

42. მოსარჩელის განმარტებით, სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა სსკ-ის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილი. ხელშეკრულების ფარგლებშიც შესაძლებელია, როგორც დელიქტის არსებობა, ასევე, უსაფუძვლო გამდიდრებაც. მოცემულ საქმეში მხართა შორის ხელშეკრულება იყო გაფორმებული, თუმცა დგინდება უსაფუძვლოდ გამდიდრების ფაქტი.

43. კასატორმა მიიჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოება მყიდველის მიერ 100 000 ცალი შპალის შეძენის თაობაზე. პროდუქციის ოდენობა ხელშეკრულებით განისაზღვრა სავარაუდო ოდენობით. აღნიშნული გასაჩივრებულ განჩინებაში გაურკვეველი მიზეზით არ აისახა, რაც ეჭვს ბადებს, რომ სასამართლომ განზრახ არ დააფიქსირა მტკიცებულებები, რომლებიც ხელს შეუშლიდა გარკვეული ლოგიკით ხელშეკრულების ვადის განსაზღვრას და ხანდაზმულობის ათვლას.

44. მხარის მოსაზრებით, დაუსაბუთებელია, რატომ მიიჩნია სასამართლომ ხელშეკრულების 4.4 პუნქტში მითითებული ინფორმაცია მიწოდების გრაფიკად, როდესაც ხელშეკრულებაში ასახულია მისაწოდებელი პროდუქციის სავარაუდო რაოდენობა, მიწოდებისათვის წერილობითი შეკვეთის აუცილებლობა, ხოლო გარკვეული ტიპის შპალის მიმართ - მხარეთა შორის დამატებითი შეთანხმების საჭიროება.

45. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელემ 2012 წლის 13 ოქტომბერს წერილი მისწერა მოპასუხეს მიმდინარე წლის ნოემბრისათვის დასამზადებელი და მისაწოდებელი შპალების შესახებ, თუმცა სასამართლომ მხედველობაში არ მიიღო საწინააღმდეგო შინაარსის მტკიცებულება - მოპასუხის 2012 წლის 22 ოქტომბრის №33 წერილი, რომლის შესაბამისად მოპასუხეს, ხელშეკრულების 4.3 პუნქტიდან გამომდინარე, შეკვეთა მოსარჩელისაგან არ მიუღია. ამასთან, შეკვეთად შეფასებული 2012 წლის 13 ოქტომბრის წერილი შეადგინა სხვა სუბიექტმა - „ერთობლივმა საწარმომ“ საკუთარ ბლანკზე და არა მოსარჩელემ. წერილში შეკვეთა ნახსენები არ არის, ხოლო ხელმოწერილია „კონტრაქტორის“ წარმომადგენლის სახელით. მოცემულ შემთხვევაში არ არსებობს არც შეკვეთა და არც დამატებითი შეთანხმება.

46. სააპელაციო სასამართლომ ხელშეკრულების ვადის განსაზღვრისას აღნიშნა, რომ ათვლა უნდა დაწყებულიყო ოქტომბერში, თუმცა მხედველობაში მიიღო დოკუმენტი, რომლის თანახმადაც წარმოების გეგმა ნოემბრისთვის არსებობდა. აღნიშნული წერილი შეკვეთადაც რომ შეფასდეს, პროდუქტის მცირე რაოდენობაზეა საუბარი. პალატამ კი, უხეშად 100 000 ცალი სავარაუდოდ მისაწოდებელი შპალების სრული მოცულობით მისაწოდებელ ვალდებულებად განსაზღვრა.

47. კასატორის მოსაზრებით, გაუგებარია სააპელაციო პალატამ რის საფუძველზე დაასკვნა, რომ ხელშეკრულების ვადა ყოველთვიურად მისაწოდებელი საქონლის ოდენობაზე იყო დამოკიდებული. აღნიშნული მიდგომა იყო მყიდველის მიერ წერილობითი მოთხოვნის წარდგენაზე. მხარეთა შორის არსებული ხელშეკრულება ძალაში შევიდა 2012 წლის 9 აგვისტოს და მოქმედებდა მხარეების მიერ ვალდებულებების ამოწურვამდე.

48. კასატორი არ დაეთანხმა სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ 2022 წლის 8 აპრილისათვის გამორიცხული იყო მოსარჩელის შესაძლებლობა, შეეწყვიტა ხელშეკრულება. სადავო ხელშეკრულება 2022 წლისთვის რომ მოქმედი იყო, ადასტურებს არა მხარეთა შორის მოლაპარაკებები ავანსის გადახდის შესახებ, არამედ თავად ხელშეკრულების პირობები.

49. მხარემ აღნიშნა, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების შესახებ მოთხოვნა სასამართლოში წარადგინა 2022 წლის 12 აპრილს, ხელშეკრულების მოქმედების შემდეგ.

50. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 10 სექტემბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

51. საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

52. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობასთან დაკავშირებით, კერძოდ, 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

53. მოცემულ საქმეზე საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს წინამდებარე სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობის საკითხი.

54. უპირველესად, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ დრო დიდ როლს თამაშობს დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების დაცვის საკითხში. მხარეთა შორის გარკვეული სამართლებრივი ურთიერთობები შეიძლება იმდენად დიდი ხნის წინ წარმოიშვას, რომ გავლენა მოახდინოს მხარეთა უფლება-მოვალეობებზე. მართლწესრიგი ითვალისწინებს ხანდაზმულობის ინსტიტუტს, რომლის ერთ-ერთ სახესაც წარმოადგენს სასარჩელო ხანდაზმულობა. მისი არსებობა განპირობებულია ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობის, მხარეთა თანასწორობისა და მათი ინტერესების თანაბარი დაცვის საჭიროებიდან გამომდინარე. გონივრული ხანდაზმულობის ვადების არსებობა უფლების რეალიზაციის აუცილებელი წინაპირობაა. განსაზღვრული დროის გასვლის შემდეგ სამართლებრივი სტაბილურობის მოთხოვნა უფრო მეტად დაცვის ღირსია. სასარჩელო ხანდაზმულობა უფლების განხორციელებისათვის განსაზღვრულ ჩარჩოებს აწესებს. სასარჩელო ხანდაზმულობა წარმოადგენს მიზნის მიღწევის საშუალებას და არა თვითმიზანს.

55. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ უფლების წარმოშობა, ისევე, როგორც მისი შეწყვეტა, დაკავშირებულია განსაზღვრულ დროსთან. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა ამცნობს უფლების სუბიექტს მისი დარღვეული უფლების სასამართლოს გზით განხორციელების ვადის თაობაზე. სასარჩელო ხანდაზმულობა იმ სამართლებრივი მნიშვნელობის მატარებელია, რომ რაღაც ურთიერთობას ადგილი ჰქონდა იმდენად დიდი ხნის წინ, რომ ხანგრძლივი დროის გასვლა პირდაპირ გავლენას ახდენს პირთა უფლებებზე (იხ. დამატებით: თენგიზ ლილუაშვილი, სამოქალაქო საპროცესო სამართალი, მეორე გამოცემა, თბილისი, 2005 წ., გვ. 133; ბესარიონ ზოიძე, ქართული სამოქალაქო კოდექსის შექმნის ისტორიიდან, ჟურნალი „ქართული სამართლის მიმოხილვა“, თბილისი, 2003 წ. გვ. 110.).

56. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა გულისხმობს დროის გარკვეულ მონაკვეთს, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შესაძლებლობა აქვს, მოითხოვოს საკუთარი უფლებების სამართლებრივი გზით (იძულებით) განხორციელება ან დაცვა, ანუ კრედიტორს შეუძლია დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა სასამართლოსათვის მიმართვის გზით. ამ ვადის გასვლა კი გულისხმობს ამ პირთა მიერ ასეთი შესაძლებლობის გამოყენების უფლების მოსპობას, გაქარწყლებას. „მხარეთა სასარჩელო შესაძლებლობები ხშირად არის ვადით შეზღუდული. სამოქალაქო სამართალში სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ პირი კარგავს უფლების სასამართლო გზით დაცვის შესაძლებლობას“ (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 2009 წლის 30 აპრილის გადაწყვეტილება №1/3/161 საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – ო. ს-ი და ი. ხ-ი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“). ხანდაზმულობის ვადის გასვლა მოთხოვნას არ აუქმებს (წყვეტს), არამედ მოვალეს შესაძლებლობას ანიჭებს, უარი თქვას მოთხოვნის შესრულებაზე. ანუ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა იგი განუხორციელებელია (შდრ: გიორგი სვანაძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 144-ე, ველი 1. თბილისი, 2017 წელი).

57. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის დანაწესის შესაბამისად, ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება სხვა პირისაგან რაიმე მოქმედების შესრულების ან მოქმედებისაგან თავის შეკავების მოთხოვნის უფლებაზე. ხანდაზმულობის ვადების დაწესებით, კანონმდებლის მიზანია, გამორიცხოს კრედიტორის უფლების განხორციელების არათანაზომიერად ან ბოროტად გამოყენების საფრთხე. გარდა ამისა: ა) ხანდაზმულობის ვადა სასამართლოს უმსუბუქებს ფაქტების დადგენისა და შესწავლის პროცესს და ამ გზით, ხელს უწყობს დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოტანას; ბ) ხელს უწყობს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილიზაციას; გ) აძლიერებს სამოქალაქო სამართლებრივი ურთიერთობის სუბიექტების ურთიერთკონტროლსა და იძლევა დარღვეული უფლების დაუყონებლივ აღდგენის სტიმულს (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს რეკომენდაციები სამოქალაქო სამართლის სასამართლო პრაქტიკის პრობლემატურ საკითხებზე, თბილისი, 2007, გვ.63; შდრ. სუსგ №ას-547-515-2012, 11 ივნისი, 2012).

58. ზემოთ ჩამოთვლილი კანონიერი მიზნების არსებობას იზიარებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოც. გადაწყვეტილებაში საქმეზე - სტაბინგი და სხვები გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, სასამართლო განმარტავს: „... ხანდაზმულობის ვადები ემსახურება რამდენიმე მნიშვნელოვან მიზანს, კერძოდ, სამართლებრივ განსაზღვრულობას და საბოლოობას, პოტენციური მოპასუხეების დაცვას ძველი სარჩელებისგან, რომლებისგან თავის დაცვაც შეიძლება რთული აღმოჩნდეს და უსამართლობის თავიდან აცილებას, რომელიც შეიძლება წარმოიშვას, თუ სასამართლოები იძულებული გახდებიან, გადაწყვიტონ საქმეები, რომლებიც შორეულ წარსულში მოხდა, იმ მტკიცებულებებზე დაყრდნობით, რომლებიც შესაძლოა, დროის გასვლის გამო, არასაიმედო ან არასრული იყოს“ (პ.51) (Stubbings and Otherss v The United Kingdom, განაცხადის ნომერი №22083/93; №220095/93, 22 ოქტომბერი, 1996).

59. აღსანიშნავია, რომ ხანდაზმულობის ვადის გასვლით ისპობა სასამართლოს ან სხვა ორგანოს მეშვეობით პირის მოთხოვნის იძულებით განხორციელების შესაძლებლობა, მაგრამ არა სასამართლოსათვის ან სხვა ორგანოსათვის მიმართვის უფლება. ხანდაზმულობის ვადა სპობს უფლების იძულებით განხორციელების შესაძლებლობას მატერიალური და არა პროცესუალური თვალსაზრისით. საკასაციო პალატამ არაერთ საქმეზე განმარტა, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობის ინსტიტუტი წარმოადგენს უფლების დაცვის მატერიალურ-სამართლებრივ საშუალებას, რადგან სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნა მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არსებობს, თუმცა სასამართლო წესით ამ მოთხოვნის იძულებითი განხორციელება კონკრეტული წინაპირობის არსებობისას, არ ხდება (შდრ. სუსგ №ას-1428-2018, 27 დეკემბერი, 2018; №ას-369-350-2015, 30 ივლისი, 2015).

60. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე მითითების შედეგად წარმოშობილი საწინააღმდეგო უფლება მატერიალურ-სამართლებრივი მნიშვნელობით შესაგებელია, რომელიც მოთხოვნის განხორციელებას ხანგრძლივად ან დროებით აფერხებს. „მოთხოვნის ხანდაზმულობის მიზანია, მოვალის დაცვა იმ პროცესის ნაწილად გახდომისაგან, რომელშიც პოზიციის დაცვა რთული ან შეუძლებელია მოთხოვნის სიძველის გამო“. (შდრ: სუსგ №ას-898-860-2014, 09 ოქტომბერი, 2015 წელი). ხანდაზმულობის ვადების გათვალისწინება სასამართლოს მიერ ხორციელდება არა საკუთარი ინიციატივით, არამედ მხოლოდ საქმის განხილვაში მონაწილე მხარეების (მხარის) მიერ აღნიშნულზე მითითების შემთხვევაში. მითითება ხანდაზმულობაზე, როგორც მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელ გარემოებაზე, პროცესუალურად მთლიანად მოპასუხის კუთვნილ შესაგებელს წარმოადგენს (შდრ. სუსგ №ას-1764-2018, 13 აპრილი, 2020წ).

61. მოთხოვნის განხორციელების შემაფერხებელი შესაგებლების შემოწმება მიმდინარეობს მოპასუხის შედავების შემოწმების ეტაპზე. ამ ტიპის შედავების წარდგენის დროს მოპასუხე შესაძლოა ეთანხმებოდეს სარჩელში გაჟღერებულ მხარეთა შორის წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობას (სადავოდ არ ხდიდეს სარჩელში მითითებულ ფაქტობრივ გარემოებებს), ასევე ეთანხმებოდეს ვალდებულების არსებობას და აღიარებდეს მისი მხრიდან ვალდებულების შეუსრულებლობას, თუმცა, უარს აცხადებდეს მის შესრულებაზე, რადგან მოთხოვნა ხანდაზმულად მიაჩნდეს (სსკ-ის 144-ე მუხლი) (იხ. დამატებით: ჰაინ ბოელინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, მეორე გამოცემა, თბ., 2004, გვ.170; მოსამართლის მიერ გადაწყვეტილების მიღების პროცესი სამოქალაქო სამართალში მოკლე შესავალი რელაციის მეთოდში სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით შემუშავებული პრაქტიკული მაგალითებით, შტეფან შმიტი, ჰარალდ რიჰტერი, GIZ, 2013, გვ.20).

62. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადები ასევე მიიჩნევა საქმის სწორად გადაწყვეტის ერთ-ერთ ეფექტურ გარანტიად, კერძოდ: გადაწყვეტილება ეფუძნება მხარეთა მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს, შესაბამისად, მტკიცებულებათა უტყუარობა, მათი ვარგისიანობის, ნამდვილობის უტყუარად დადგენის შესაძლებლობა უმნიშვნელოვანესია სწორი და ობიექტური გადაწყვეტილების მისაღებად. სამართალწარმოებაში შეცდომის თავიდან აცილება უპირველესი მიზანია. ამასთან, ხანგრძლივი დროის გასვლამ შეიძლება გამოიწვიოს მტკიცებულებების შეცვლა ან მათი მოპოვების უკიდურესად გართულება, ზოგჯერ კი – განადგურება, რაც, საბოლოო ჯამში, გაართულებს სადავოდ გამხდარი მტკიცებულებების საიმედოობის დადგენას. როდესაც ხანგრძლივი დროა გასული იმ მოვლენიდან, რომელმაც სადავო გარემოებები წარმოშვა, მაღალია ალბათობა, რომ მტკიცებულებები, რომლებიც ადრე არსებობდა, შეიძლება დაკარგული ან სახეშეცვლილი იყოს, ასევე, გაფერმკრთალდება მოწმეთა მეხსიერება, რომელთა ჩვენებებს სასამართლო დავის გადაწყვეტისას უნდა დაეყრდნოს, გაიზრდება სავარაუდო, არასანდო მტკიცებულებათა რიცხვი. შედეგად, მეტი ალბათობით შეიქმნება ნიადაგი საქმის ფაქტობრივი გარემოებების არაობიექტური შეფასებისათვის. ხანდაზმულობის ვადა წარმოადგენს მცდელობას, დაიცვას მხარეები ასეთი საფრთხეებისაგან.

63. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასარჩელო ხანდაზმულობა არ არის აბსტრაქტული სამართლებრივი კატეგორია. კანონმდებლობა ითვალისწინებს მისი დაწყებისა და დასრულების მომენტს. მოთხოვნის შემოწმებისას აუცილებელია, განისაზღვროს ხანდაზმულობის კონკრეტული ვადის გამოყენებისა და მისი ათვლის საკითხი. ერთმანეთისაგან განასხვავებენ ხანდაზმულობის ვადის ათვლის ობიექტურ და სუბიექტურ მომენტებს. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყება დაკავშირებულია სუბიექტურ ფაქტორთან ანუ იმ მომენტთან, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო თავისი უფლების დარღვევის შესახებ. საწინააღმდეგოს მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს აწევს. ხანდაზმულობის ვადის დენის დაწყების საფუძველია უფლების დარღვევა, რომელიც შესაძლოა კანონიდან გამომდინარეობდეს ან ხელშეკრულების საფუძველზე წარმოიშვას (შდრ: ნ.კვანტალიანი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 130-ე, ველი 2. თბილისი, 2017 წელი; ლადო ჭანტურია, საქართველოს სამოქალაქო სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2011 წელი, გვერდი 123).

64. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის სწორი გამოთვლისათვის არსებითია, ზუსტად დადგინდეს მოთხოვნის წარმოშობის დრო. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს: „ხანდაზმულობის ვადაში იგულისხმება დრო, რომლის განმავლობაშიც უფლებამოსილ პირს შეუძლია თავისი უფლების რეალიზაცია ან დაცვა. ხანდაზმულობის ინსტიტუტის სპეციფიკურობა ისაა, რომ დადგენილი ვადის გასვლის შემდეგ მოთხოვნის უფლება ობიექტურად არსებობს, თუმცა, იგი იძულებით ვერ განხორციელდება, ანუ ამ უფლების რეალიზება სრული მოცულობით დამოკიდებულია მოთხოვნის ადრესატის ნება-სურვილზე (სსკ-ის 144.1-ე მუხლი). სსკ-ის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის დაწყებას მოთხოვნის წარმოშობის მომენტს უკავშირებს, ხოლო მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად მიიჩნევა დრო, როდესაც პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ამდენად, ხანდაზმულობის ვადის სწორად გამოთვლისათვის უმნიშვნელოვანესია მისი დენის დაწყების მომენტის განსაზღვრა. ხანდაზმულობის ვადის დასაწყისი შეესაბამება დღეს, როდესაც წარმოიშვა მოთხოვნის უფლება, გარდა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა, როდესაც მოთხოვნის წარმოშობის ვადის განსაზღვრა ზოგადი წესისაგან განსხვავებულადაა რეგულირებული, მისი წარმოშობა დაკავშირებულია მომენტთან, როდესაც პირმა გაიგო ან უნდა გაეგო უფლების დარღვევის თაობაზე (შდრ: სუსგ-ები №ას-1937-2018, 15 მარტი, 2019 წელი, პ-16; №ას-1343-1263-2017, 20 დეკემბერი, 2017 წელი; №ას-934-899-2016, 14.02.17წ.; №ას-68-68-2018, 03.04.2018წ.; №ას-382-2019, 14 მაისი, 2019 წელი.).

65. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სსკ-ის 130-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადის დენის დასაწყისი დაკავშირებულია ობიექტურ მომენტთან - უფლების დარღვევის ფაქტთან და სუბიექტურ მომენტთან - დრო, როდესაც უფლებამოსილი პირისათვის უფლების დარღვევის შესახებ გახდა ცნობილი ან გარემოებათა გათვალისწინებით უფლების დარღვევის ფაქტი უნდა შეეტყო.

66. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ როგორც წესი, ივარაუდება, რომ პირი უფლების დარღვევის ფაქტს მისი დადგომისთანავე შეიტყობს ან საშუალო გულისხმიერების გამოჩენის შემთხვევაში შეეძლო, შეეტყო ამ ფაქტის თაობაზე. აღნიშნულის საწინააღმდეგოს, ანუ უფლების დარღვევის დაგვიანებით შეტყობის მტკიცების ტვირთი კი უფლებადარღვეულ პირს ეკისრება. თუ დადგინდება, რომ პირმა, თავისი დაუდევრობის გამო, ვერ გაიგო უფლების დარღვევის შესახებ, მაშინ ხანდაზმულობის ვადის დენა დაიწყება იმ მომენტიდან, როცა საქმის გარემოებების მიხედვით, პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ (შდრ: ნ.კვანტალიანი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, მუხლი 130-ე, ველი 5. თბილისი, 2017 წელი).

67. ვინაიდან სასამართლო მოთხოვნის ხანდაზმულობას მხოლოდ მოპასუხის მითითების საფუძველზე იკვლევს, მოთხოვნის ვადაში წარდგენა მოსარჩელის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენს. „თუ ხანდაზმულობის წარმოშობის მომენტის დადგენა ობიექტურად შეუძლებელია, ყურადღება უნდა მიექცეს სუბიექტურ მომენტს. ამასთან, იგულისხმება, რომ ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტები თანმხვედრია, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე არ ეთანხმება ხანდაზმულობის წარმოშობის ობიექტური და სუბიექტური მომენტების თანხვედრას, მაშინ მტკიცების ტვირთი მოსარჩელეს ეკისრება იმის გასარკვევად, თუ როდიდან უნდა დაიწყოს ხანდაზმულობის ვადის დენა“ (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს რეკომენდაციები სამოქალაქო სამართლის სასამართლო პრაქტიკის პრობლემატურ საკითხებზე, თბილისი, 2007 წელი, გვერდი 64.).

68. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ხანდაზმულობის დაწყებისათვის, როგორც წესი, არ არის სავალდებულო, რომ კრედიტორმა მისთვის ცნობილ ფაქტებს სამართლებრივი შეფასება მისცეს. თუ კრედიტორი მცდარ დასკვნებს გამოიტანს, ფაქტებს მცდარად შეაფასებს, ხანდაზმულობის ვადის დინება მაინც იწყება. ხანდაზმულობის ვადების დაწყებისათვის მიზანშეწონილად უნდა იქნეს მიჩნეული ხანდაზმულობის საფუძვლად არსებული ფაქტობრივი გარემოებების ცოდნა მისი სამართლებრივი შეფასების გარეშე, რადგან რთულია შესაბამისი განათლების არმქონე პირს მოეთხოვოს ნორმის ქმედების შემადგენლობის კომპონენტების შეფასება. სსკ-ის 130-ე მუხლი ხანდაზმულობის ვადის ათვლის სუბიექტური ფაქტორის განსაზღვრისას, პოზიტიურ ცოდნასთან ერთად ითვალისწინებს ბრალეულ არცოდნასაც. თუ დადგინდება, რომ პირმა, საკუთარი დაუდევრობის გამო, ვერ გაიგო უფლების დარღვევის თაობაზე, ხანდაზმულობის ვადის ათვლა დაიწყება იმ მომენტიდან, როცა, საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, პირს უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ (იხ. დამატებით: ზურაბ ახვლედიანი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი კომენტარი, წიგნი პირველი, თბილისი, 1999 წელი, მუხლი 130, გვერდი 320.) (საქმე №ას-42-2024, 18 აპრილი, 2024 წელი).

69. მოცემულ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია იმის გარკვევა, თუ როდის წარმოეშვა მოსარჩელეს მოპასუხის მიმართ მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნის წარდგენის უფლება. აღნიშნულთან დაკავშირებით მხარეთა შორის აზრთა სხვადასხვაობას იწვევს მათ შორის დადებული ხელშეკრულების პირობების შინაარსი.

70. აღნიშნული საკითხის გასარკვევად სააპელაციო პალატამ მართებულად იხელმძღვანელა სსკ-ის 52-ე მუხლით.

71. ხელშეკრულებათა განმარტების სპეციფიკა განპირობებულია ურთიერთობათა ორმხრივი (მრავალმხრივი) ხასიათით, დისპოზიციური ნორმების გამოყენებით, სავაჭრო და საქმიანი ჩვეულებებითა და ტრადიციებით, მხარეთა შორის არსებულ ურთიერთობაში ჩამოყალიბებული პრაქტიკით, იმპერატიული ნორმების მოთხოვნათა გათვალისწინების აუცილებლობით და ა.შ.

72. ხელშეკრულება არის მხარეთა მიერ მიღწეული კონსესუსის შედეგი, რომელიც, სამართლებრივი თვალსაზრისით, იწვევს მხარეთა მიმართ უფლებებისა და ვალდებულებების წარმოშობას მათივე ნების საფუძველზე. ხელშეკრულების არსებობისათვის აუცილებელია ორი ან მეტი ნების თანხვედრა, რაც იწვევს მხარეთა საერთო ნების დადგენის აუცილებლობას. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ხელშეკრულების განმარტების არსი მხარეთა მიერ გამოვლენილი საერთო ნების ნამდვილი შინაარის, ხელშეკრულების რეალური მიზნის დადგენაში მდგომარეობს. სასამართლო მხარეთა ნამდვილ ნებას ადგენს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ განმარტების პროცესში წარმოიშობა ხელშეკრულების ტექსტში გადმოცემულ დებულებათა შორის წინააღმდეგობა ან შეუსაბამობა.

73. ყველა იმ გარიგებაში, რომლებშიც ნების გამოვლენის ნამდვილობა დამოკიდებულია მეორე მხარის მიერ ამ ნების მიღებაზე, არცთუ იშვიათად იბადება კითხვა, სწორად გაიგო თუ არა მეორე მხარემ ის, რისი თქმაც ნების გამომვლენ პირს სურდა. თუ მხედველობაში მივიღებთ იმას, რომ გარიგებათა აბსოლუტურ უმრავლესობაში ორი მხარე – ნების გამომვლენი და ნების მიმღები – მონაწილეობს, აშკარა გახდება, თუ რა დიდი მნიშვნელობა აქვს გამოვლენილი ნების სწორად გაგებას მეორე მხარის მიერ. მრავალი გარემოებით შეიძლება იყოს გამოწვეული, რომ ის, რაც იგულისხმა ნების გამომვლენმა, სხვაგვარად გაიგო მისმა მიმღებმა. აქედან წარმოიშობა გამოვლენილ ნებათა კონფლიქტი, რომელიც საჭიროებს სწორად გადაწყვეტას. ამ კონფლიქტის გადაწყვეტის სამართლებრივ საშუალებას წარმოადგენს ნების გამოვლენის განმარტება.

74. ნების გამოვლენის განმარტება ემსგავსება კანონის განმარტებას: ორივე შემთხვევაში ხდება ბუნდოვანი, საეჭვო აზრის დაზუსტება. მაგრამ თუ კანონის განმარტებას ზოგადი ხასიათი აქვს, ე.ი. სავალდებულოა და გამოიყენება ყველას მიმართ და მიზნად ისახავს კანონის ბუნდოვანი ადგილების ერთიანი გაგების უზრუნველყოფას, გარიგების (ხელშეკრულების) განმარტების მიზანი უფრო ვიწროა – გარიგების (ხელშეკრულების) მონაწილე მხარეებს შორის ურთიერთობის გარკვევა. ამიტომ ასეთ განმარტებას ძალა აქვს მხოლოდ გარიგების მონაწილეებისათვის.

75. სსკ-ის 52-ე მუხლის თანახმად, ნების გამოვლენის განმარტებისას ნება უნდა დადგინდეს გონივრული განსჯის შედეგად, და არა მარტოოდენ გამოთქმის სიტყვასიტყვითი აზრიდან. ცხადია, რომ ეს „გონივრული განსჯა“ უნდა ემყარებოდეს გარკვეულ კრიტერიუმებს, კერძოდ, ნების გამოვლენის განმარტება უნდა განხორციელდეს ნების მიმღების შემეცნების (გაგების) შესაძლებლობათა გათვალისწინებით. ამგვარი განმარტების დროს გათვალისწინებული უნდა იქნეს ყველა ხელშესახები გარემოება, რომელიც ამ შემთხვევას ახასიათებს.

76. ხელშეკრულების განმარტების საჭიროება არსებობს იმ შემთხვევაში, როცა ხელშეკრულების გამონათქვამები ბუნდოვანი, ორაზროვანი ან ურთიერთგამომრიცხავია, აგრეთვე, როცა მისი გამონათქვამები შესწორებასა და შევსებას მოითხოვენ.

77. ხელშეკრულების განმარტების დროს სასამართლო ორ მნიშვნელოვან საკითხს წყვეტს: სასამართლოს ევალება მხარეთა მიერ ხელშეკრულებაში გაკეთებული გამონათქვამების დაზუსტება, ხოლო, მეორე მხრივ, სასამართლო თავისი გადაწყვეტილებით ხელშეკრულებაში ღიად დარჩენილი ადგილების ე.წ. ხარვეზების შევსებას ახორციელებს.

78. „ხელშეკრულების გამონათქვამების განმარტება“ და „ხელშეკრულების შევსებითი განმარტება“ განსხვავებული ცნებებია. სხვადასხვანაირი, ორაზროვანი და მრავალმნიშვნელოვანი გამონათქვამების დაზუსტება აუცილებელია, როდესაც მხარეები ხელშეკრულების გამონათქვამების მიღმა არსებულ მნიშვნელობებზე დავობენ, ხოლო ხელშეკრულების შევსებითი განმარტება ხდება, როდესაც მხარეებს ხელშეკრულების ტექსტში გამორჩენილი აქვთ ცალკეულ საკითხთა მოწესრიგება ან ხელშეკრულების პირობები გარკვეული ხარვეზებითაა მოცემული.

79. ხელშეკრულების გამონათქვამების განმარტების დროს უნდა დადგინდეს მხარის შინაგანი ნების შესაბამისობა მის გამოხატულებასთან. ხელშეკრულების განმარტების მიზანი მისი შინაარსის დადგენაა. განმარტებას შეიძლება საჭიროებდეს, როგორც მთელი ხელშეკრულება, ასევე მისი რომელიმე ნაწილი ან თუნდაც რომელიმე პუნქტი (პირობა). ხელშეკრულების პირობები იმგვარად უნდა იქნას განმარტებული, რომ ყველა მათგანს მიეცეს მნიშვნელობა და არა რომელიმე მათგანს წაერთვას ძალა.

80. ხელშეკრულების გამონათქვამების სხვადასხვანაირობა გულისხმობს, რომ ხელშეკრულების ცალკეული გამონათქვამები შეიძლება სხვადასხვანაირად იქნას გაგებული. გამონათქვამთა საგულდაგულო შერჩევის მიუხედავად, დოკუმენტი ყოველთვის ერთნაირად ვერ იქნება აღქმული მისი წამკითხველების მიერ. გამონათქვამების შინაარსის დადგენა უნდა მოხდეს ხელშეკრულების საერთო ტექსტით ან ხელშეკრულების იმ ნაწილებით, რომლებიც განსამარტ გამონათქვამებს შეიცავენ.

81. ხელშეკრულების განმარტების საფუძვლებთან დაკავშირებით საინტერესოა ევროპული სახელშეკრულებო სამართლის ძირითადი პრინციპების (დებულებების) 5:101-5:107 მუხლების დანაწესები, კერძოდ, ხელშეკრულება უნდა განიმარტოს მხარეთა საერთო ნების შესაბამისად იმ შემთხვევაშიც კი, თუ იგი განსხვავდება სიტყვასიტყვითი მნიშვნელობისაგან. მხარეთა საერთო ნების დადგენის შეუძლებლობის შემთხვევაში, განმარტების კრიტერიუმად მიიჩნევა ხელშეკრულების მხარეთა მსგავსი გონივრული აზროვნების მქონე პირთა შეფასება მოცემულ გარემოებებში. ხელშეკრულების ცალკეული გამონათქვამი (პირობა) უნდა განიმარტოს იმ მთლიანი ხელშეკრულების ჭრილში, რომელშიც ისინი არის მოცემული (იხ. სუსგ 23.02.2015 საქმე №ას-1144-1090-2014).

82. განსახილველ შემთხვევაში მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების პირობების შესწავლისა და მათი ერთობლიობაში შეფასების შედეგად საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას, რომ განსახილველ საქმეზე ხანდაზმულობის ვადის ათვლა უნდა დაიწყოს 2013 წლის აგვისტოდან, რასაც კასატორმა დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია ვერ დაუპირისპირა.

83. საკასაციო სასამართლომ შეამოწმა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობა ფაქტობრივი გარემოებების მიმართ წარმოდგენილ პრეტენზიებთან დაკავშირებით და განმარტავს, რომ, სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილად უნდა ჩაითვალოს შემდეგი გარემოებანი:

84. 2012 წლის 9 აგვისტოს ხელშეკრულების მიხედვით, შეთანხმებული ნასყიდობის საგნის - რკინა-ბეტონის შპალები ანკერული შეერთების სწრაფი სამაგრებით, სულ - 100 000 ცალის საერთო ოდენობით მიწოდება უნდა დაწყებულიყო 2012 წლის ოქტომბერში (ხელშეკრულების 4.5. პუნქტი) და მიწოდების ოდენობა ყოველ თვე უნდა ყოფილიყო საერთო ჯამში - არანაკლებ 10 000 და არა უმეტეს 18 000 ერთეული. მიწოდების მინიმალური ზღვრული ოდენობის (10 000 ერთეული) აღების შემთხვევაში, 100 000 ერთეულის მიწოდება უნდა მომხდარიყო 10 თვის მანძილზე.

85. საქმის მასალებში წარმოდგენილი ხელშეკრულების შინაარსი არ იძლევა კასატორის იმ არგუმენტის გაზიარების შესაძლებლობას, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული რკინა-ბეტონის შპალების რაოდენობა - 100 000 ცალი, სავარაუდო ოდენობას წარმოადგენდა.

86. შესაბამისად, 2013 წლის აგვისტომდე 2012 წლის 9 აგვისტოს ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულებები სრულად შესრულებული უნდა ყოფილიყო, რაც ხელშეკრულების 2.1. პუნქტის (წინამდებარე ხელშეკრულება ძალაში შედის 2012 წლის 9 აგვისტოს და სრულდება მხარეების მიერ ვალდებულების ამოწურვის შემდგომ) თანახმად, ხელშეკრულების ვადის ამოწურვასაც გულისხმობდა.

87. მართებულია სააპელაციო პალატის მითითება, რომ ხელშეკრულების 4.4. და 4.5. პუნქტებში ცვლილების შეტანის თაობაზე მხარეთა შორის რაიმე შეთანხმების არსებობა საქმის მასალებით არ დასტურდება.

88. ამდენად, სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადის ათვლის მომენტის დადგენის შემდეგ უნდა განისაზღვროს კანონის ის დანაწესი, რომლის საფუძველზეც აღნიშნული ვადა უნდა გამოანგარიშდეს.

89. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მსჯელობას უსაფუძვლო გამდიდრების მომწესრიგებელი ნორმების გამოყენების შესახებ და მიუთითებს, რომ ვინაიდან მხარეები ერთმანეთთან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ, არ იკვეთება უსაფუძვლო გამდიდრების (კონდიქციის) მარეგულირებელი ნორმების გამოყენების წინაპირობა (შდრ. სუსგ №ას-1764-2018, 13.04.2020წ., პუნ. 23.1; №ას-989-2021, 18.02.2022წ., პუნ. 43). კონდიქციური დანაწესების (სსკ-ის 976-ე-991-ე მუხლები) გამოყენების უმთავრესი წინაპირობა მის სუბსიდიურობაში ვლინდება, რაც იმას ნიშნავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრების წესები მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმებად გვევლინება მხოლოდ მაშინ, როდესაც სასამართლო, მოვლენათა დინამიკის გათვალისწინებით, დაასკვნის, რომ გამორიცხულია სხვა უფრო სპეციალური ნორმის გამოყენება (მაგ: პოსესორული ან ვინდიკაციური სარჩელები (სანივთო სამართალი), სარჩელი ვალდებულების შესრულების შესახებ (როგორც პირველადი, ისე - მეორადი მოთხოვნები) და სხვა) (შდრ. სუსგ №ას-774-723-2017, 11.10.2017წ; №ას-794-794-2018, 11.09.2018წ. საქმე №ას-727-2023, 30.01.2024 წ.).

90. საკასაციო სასამართლო დამატებით განმარტავს, რომ მოსამართლისათვის სავალდებულო არ არის მხარეთა მოსაზრებები, თუ მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად რა სამართლებრივი საფუძველი უნდა იქნეს გამოყენებული და არც კანონის იმპერატიული დათქმაა, რომ გამოტანილი გადაწყვეტილება დაეფუძნოს მხარეთა მიერ მითითებულ მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს. სასამართლოს ვალდებულებას წარმოადგენს კანონიერი გადაწყვეტილების გამოტანა. სწორედ აღნიშნული წარმოადგენს სამოსამართლო საქმიანობას, რომელიც უზრუნველყოფს კერძო სამართლის სუბიექტთა დარღვეული უფლებებისა და ინტერესების სრულყოფილად და ეფექტურად დაცვას (იხ. სუსგ-ები: №ას-877-825-2010, 28.12.2010წ; №ას-1170-1125-2016, 13.06.2017წ.).

91. ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ ამოწმებს მოთხოვნის გამომრიცხველი შესაგებლის დასაბუთებულობას/ხანდაზმულობას, რომელსაც მოსარჩელე და მოპასუხე სხვადასხვა სამართალურთიერთობას (შესაბამისად, სხვადასხვა სამართლებრივ შედეგს) უკავშირებენ: მოპასუხე სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობას სახელშეკრულებო ვალდებულებათა დარღვევისთვის დადგენილ სამწლიან ვადას უკავშირებს (სსკ-ის 129.1. მუხლი), ხოლო მოსარჩელე ამ მოსაზრების გაბათილებას იმაზე მითითებით ცდილობს, რომ მხარეებს შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეწყდა შესრულებით (მოცემულ შემთხვევაში - ხელშეკრულების მოქმედების ამოწურვა) და სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას უსაფუძვლო გამდიდრების მარეგულირებელი ნორმა (სსკ-ის 976-ე მუხლი) წარმოადგენს.

92. საკასაციო სასამართლო კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის განსაზღვრა სასამართლოს პრეროგატივაა და მხარის მიერ სარჩელის დამფუძნებელ ნორმად კანონის ამა თუ იმ დანაწესის მითითება არ არის გადაწყვეტილების მიღების პროცესში სასამართლოსათვის ხელისშემშლელი. სამართალში დამკვიდრებულია პრინციპი - „jura novit curia“ (სასამართლომ იცის კანონი). მოთხოვნის იურიდიული მართებულობის კვლევა მოიაზრებს სასამართლოს მხრიდან დამფუძნებელი ნორმების სწორად მოძიებას, რომელიც დავის გადაწყვეტის ფუნდამენტს წარმოადგენს.

93. საკასაციო სასამართლოს მიერ არაერთ საქმეშია განმარტებული, რომ მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი არის სამართლის ნორმა, რომლის სამართლებრივი შედეგით გათვალისწინებულია სამართლებრივ ურთიერთობაში მონაწილე პირის მიერ რაიმე მოქმედების განხორციელებისა თუ მოქმედების შესრულებისაგან თავის შეკავების ვალდებულება. თითოეული მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლის ნორმა განსაზღვრავს მოთხოვნის სამართლებრივ საფუძველს, თუმცა მისი განმარტება და ფაქტობრივ გარემოებებზე მისადაგება სასამართლოს უფლებამოსილებაა. მოთხოვნის საფუძველი ორი ნაწილისაგან შედგება: ა) ნორმის შემადგენლობა, რომელიც მოიცავს ცალკეულ წინაპირობას და ბ) სამართლებრივი შედეგი, რომელიც კანონის საფუძველზე დადგება იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს ნორმის შემადგენლობით განსაზღვრული ყველა წინაპირობა (იხ. სუსგ: ას-559-2019; ას-1426-2018; ას-1322-2018). დამფუძნებელი ნორმის მოძიების შემდეგ სასამართლო ადგენს, სარჩელში მითითებული იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტები ნორმის აბსტრაქტულ აღწერილობას აკმაყოფილებს თუ არა. მხოლოდ ამის შემდეგ მოწმდება სასამართლოს მიერ, თუ რამდენად აქარწყლებს წარმოშობილ წანამძღვრებს (პროცესუალური და მატერიალური თვალსაზრისით) შესაგებელი, ანუ ჯერ უნდა დასტურდებოდეს, რომ წარმოიშვა თავად მოთხოვნა, შემდეგ უნდა შემოწმდეს შესაგებელში წარმოდგენილი შედავების არსებითობაც და ლეგიტიმურობაც.

94. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მსჯელობას განსახილველი სამართალურთიერთობის მიმართ გამოყენებული ნორმების მართებულობასთან დაკავშირებით და დამატებით განმარტავს: ანალოგიური სამართალურთიერთობის მომწესრიგებელი ნორმების გამოყენება დადგენილია უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკითაც, კერძოდ: განსახილველ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მხარეები ერთმანეთთან სახელშეკრულებო ურთიერთობებში იმყოფებოდნენ. შესაბამისად, მოსარჩელის მოთხოვნას სახელშეკრულებო-სამართლებრივი საფუძველი აქვს, რაზეც სპეციალური სახელშეკრულებო ხანდაზმულობის ვადა ვრცელდება. რაც შეეხება კასატორის მითითებას უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლებრივ საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ უსაფუძვლო გამდიდრება სუბსიდიური ხასიათისაა და მისი გამოყენება ხდება მხოლოდ მაშინ, როდესაც სხვა სამართლებრივი საფუძვლით მოთხოვნის დაკმაყოფილება შეუძლებელია (სუსგ საქმე №ას-732 -2020, 27 იანვარი, 2022 წელი).

95. შესაბამისად, განსახილველ შემთხვევაში საკასაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარეები იმყოფებოდნენ სახელშეკრულებო ურთიერთობაში, მოსარჩელის მოთხოვნა გამომდინარეობს სწორედ აღნიშნული საფუძვლიდან და არ იკვეთება უსაფუძვლო გამდიდრების (კონდიქციის) მომწესრიგებელი ნორმების გამოყენების წინაპირობა, რაც გასაჩივრებულ განჩინებაში სწორად აისახა.

96. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობას ვერ გამოიწვევს კასატორის არგუმენტი, რომ გასაჩივრებული განჩინება მსგავს დავებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას ეწინააღმდეგება. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ყოველი დავა ხასიათდება საქმის კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებებით. შესაბამისად, თუ სხვა სამოქალაქო დავა, მხარეთა შორის არსებული სახელშეკრულებო ურთიერთობების პირობებში, გადაწყდა უსაფუძვლო გამდიდრების ნორმებით, აღნიშნული ცალსახად არ გულისხმობს არსობრივად განსხვავებული გარემოებების შეფასებისას იმავე სამართლებრივი შედეგის დადგენას.

97. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასაბუთებას მოსარჩელის ურთიერთგამომრიცხავ პოზიციასთან დაკავშირებითაც, რომ 2017 წლის 19 ივნისს წარდგენილი სარჩელი მან დააფუძნა უსაფუძვლოდ თანხის მიღების გარემოებას. ამავდროულად, მიუთითა, რომ მოპასუხესთან შესყიდვის ხელშეკრულება შეწყვიტა 2022 წლის 8 აპრილს, მას შემდეგ რაც მოპასუხემ არ მიიღო შეთავაზებული პირობები ხელშეკრულების შეცვლილი გარემოებებისადმი მისადაგების თაობაზე და მხარეთა შორის მორიგება მიღწეული ვერ იქნა. იმ შემთხვევაში, თუ მოსარჩელე გამორიცხავდა სახელშეკრულებო ურთიერთობის არსებობას 2017 წელს, საფუძველს მოკლებულია სარჩელის წარდგენიდან რამდენიმე წლის შემდეგ ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ მოპასუხისადმი შეტყობინება.

98. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

99. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

100.ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

101.ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

102.ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

103.სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2024 წლის 14 ივნისს №467 საგადახდო დავალებით გადახდილი 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შპს „ჩ.რ. ?-ებ.ჯ–ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ შპს „ჩ.რ.?-ებ.ჯ–ს“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2024 წლის 14 ივნისს №467 საგადახდო დავალებით გადახდილი 8000 ლარის 70% – 5600 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე

ამირან ძაბუნიძე

ლაშა ქოჩიაშვილი