1 მაისი, 2024 წელი,

საქმე №ას-245 -2023 თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა/მოსამართლეები:

ვლადიმერ კაკაბაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

გიორგი მიქაუტაძე,

მირანდა ერემაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - შპს „დ–ე“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - მ.ზ–ი (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 25 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - პარტნიორის გარიცხვა, ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. შპს „დ–ის“ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოსარჩელე, I აპელანტი, კასატორი, მოიჯარე, საზოგადოება, შპს ან კომპანია) საკასაციო პრეტენზიით, მატერიალურსამართლებრივი თვალსაზრისით, დაუსაბუთებელია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2022 წლის 25 ოქტომბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც მათი საკასაციო საჩივარი უარყოფილ იქნა; ხოლო მ.ზ–ის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოპასუხე, II აპელანტი, მეიჯარე ან საზოგადოების პარტნიორი) სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა;

გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2018 წლის 29 მარტის გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-2 პუნქტი და ამ ნაწილში მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც საზოგადოების პარტნიორის გარიცხვის შესახებ მოსარჩელის მოთხოვნა უარყოფილ იქნა, სახელდობრ:

- კასატორის მტკიცებით, მხარეებს შორის არასწორად განაწილდა მტკიცების ტვირთი, მოპასუხემ მათ მიერ წარდგენილ საბუღალტრო დოკუმენტაციას და მის საფუძველზე გაცემულ აუდიტისა და საექსპერტო დასკვნებს ვერანაირი მტკიცებულება ვერ დაუპირისპირა. მხარის მიერ, იჯარით აღებული შენობა-ნაგებობის სარემონტო სამუშაოებისა და კეთილმოწყობისთვის - 176 000 აშშ დოლარი დაიხარჯა, რაც სააპელაციო პალატამ დაუსაბუთებლად უარყო. კასატორის მითითებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ მოპასუხემ საზოგადოების სარგებლობაში დატოვა კუთვნილი მიწის ნაკვეთი, შესაბამისად, მის წილ მოგებას/დივიდენტს იჯარის სახით იღებდა.

- გარდა ამისა, კასატორის მითითებით, სასამართლომ არც ის გარემოება გაიზიარა, რომ მოიჯარისათის ხელშეკრულების გაფორმება და მოძრავი ნივთების მითვისება მიზანმიმართულად, საზოგადოების საზიანოდ განხორციელდა, შედეგად საზოგადოებას - 1704420 ლარის ზიანი მიადგა. მსჯელობის მიღმა დარჩა ის არგუმენტიც, რომ მოპასუხის მიერ მერიის ზედამხედველობის სამსახურსა და პროკურატურაში წარდგენილი საჩივრებით კომპანიას მოპასუხემ ასევე მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა.

- კასატორის მიერ ვრცლად არის წარდგენილი საკასაციო პრეტენზია როგორც საქმის ფაქტობრივი გარემოებების ნაწილობრივ არასწორად დადგენის, ისე მტკიცების ტვირთის არასწორად გადანაწილების თვალსაზრისით, რომლის საფუძველზეც კასატორი მოითხოვს სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას (დეტალურად იხილეთ საკასაციო საჩივარი).

2. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 7 აპრილის განჩინებით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის, შემდეგში სსსკ-ის, 391-ე მუხლის საფუძველზე, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

3. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

4. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით. ამასთან, საკასაციო საჩივარი დასაშვები რომც ყოფილიყო, მას არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, სახელდობრ:

4.1. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია.

დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით, არგუმენტირებული, დასაშვები და შესაბამისად გასაზიარებელი პრეტენზია (შედავება) არ წარმოუდგენია.

4.2. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად განსაზღვრა მოთხოვნის ფაქტობრივი საფუძველი, ანუ სწორად დაადგინა საქმის გადაწყვეტისთვის სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ფაქტები:

4.3. მოსარჩელე იურიდიულ პირად სამეწარმეო რეესტრში რეგისტრირებულია 1995 წლის 9 ოქტომბრიდან, საწარმოს დამფუძნებელი პარტნიორები არიან მოპასუხე (49%-იანი წილის მფლობელი პარტნიორი) ტ.დ–ი (26%-იანი წილის მფლობელი პარტნიორი და დირექტორი) და ნ.კ–ძე (25%-იანი წილის მფლობელი პარტნიორი).

4.4. საზოგადოების დირექტორი 26%-იანი წილის მფლობელი პარტნიორია.

4.5. თბილისში, მეტრო სადგულ „დ–ეს“ მიმდებარედ - 3779 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, ს/კ-ით #........., მოსარჩელის საკუთრებაა.

4.6. თბილისში, მეტრო სადგურ „დ–ეს“ მიმდებარედ - 2620 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, ს/კ-ით #......... კვ.მ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც საიჯარო უძრავი ქონება), თბილისის სახელმწიფო ქონების მართვის დეპარტამენტის 1997 წლის 18 სექტემბრის #23/301 საკუთრების უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტის საფუძველზე, მოპასუხის საკუთრება იყო.

4.6.1. მხარეებს შორის 2007 წლის 8 აგვისტოს იჯარის ხელშეკრულება (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც იჯარის ხელშეკრულება) დაიდო. შეთანხმების მიხედვით, მოიჯარეს 3 თვის ვადით იჯარით გადაეცა ზემოაღნიშნული მიწის ნაკვეთი (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც საიჯარო უძრავი ქონება). შეთანხმების ვადის გასვლის შემდგომ მხარეებს მისი შეწყვეტა არ მოუთხოვიათ.

4.6.2. 2013 წლის 21 მარტს მოპასუხემ, ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, ზემოაღნიშნული უძრავი ქონება სოფიო ზაქარიაშვილს (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც მოპასუხის შვილი ან დასაჩუქრებული) აჩუქა და ეს უკანასკნელი აღირიცხა ნივთის მესაკუთრედ ( სსკ-ის 524-ე მუხლი).

4.7. დასაჩუქრებულმა მოსარჩელესთან იჯარის ხელშეკრულება შეწყვიტა და ახალი იჯარის ხელშეკრულება მოპასუხის მიერ დაფუძნებულ შპს „მ.ზ-სთან“ გააფორმა.

4.8. 2014 წლის 31 ივლისს მოსარჩელემ მათ მიერ იჯარით აღებულ ტერიტორიაზე დაცვის შეცვლის მიზნით, სსიპ დაცვის პოლიციის დეპარტამენტს მიმართა. ამავდროულად დაცვის ქვეშ არსებულ ობიექტზე უკანონო მოქმედებების, კერძოდ, საწარმოს დაქირავებულ მოვაჭრეებთან ხელშეკრულების გაფორმებისა და ქირის უკანონო მოთხოვნის აღკვეთა ითხოვა.

4.9. სსიპ დაცვის პოლიციის დეპარტამენტის 2014 წლის 6 აგვისტოს საპასუხო წერილით მოსარჩელეს განემარტა, რომ ს/კ-ით #....... რეგისტრირებულ ობიექტს შპს „მ.ზ-სთან“ დადებული შეთანხმების საფუძველზე ემსახურებიან.

4.10. თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის დადგენილებით, მოსარჩელე უნებართვო მშენებლობისთვის დაჯარიმდა და შენობის დემონტაჟიც დაევალა.

4.11. საზოგადოების პარტნიორთა კრების 2017 წლის 13 ივნისის გადაწყვეტილებით, მოპასუხე შპს-ს პარტნიორობიდან გაირიცხა, ხოლო მისი კუთვნილი 49%-იანი წილი საწარმოს 26%-იანი წილის მფლობელ პარტნიორს გადაეცა, შედეგად პარტნიორთა წილები შემდეგნაირად განისაზღვრა ტ.დ–ი - 75% და ნ.კ–ძე - 25%.

4.12. შპს ,,ე.ჯ-ს” 2014 წლის 15 აგვისტოს დასკვნით, საიჯარო უძრავ ქონებაზე განხორციელებული გაუმჯობესების (კაპიტალური შენობის, დახლების, საინჟინრო ქსელების და ასფალტის) საბაზრო ღირებულება 2014 წლის 15 აგვისტოს მდგომარეობით დამრგვალებით - 176000 აშშ დოლარია.

4.13. აუდიტორული ფირმა ,,ბ. და კ–ას” 2016 წლის 27 ივლისის საფინანსო-ეკონომიკური ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით:

1) საიჯარო უძრავ ქონებაზე გაწეული იქნა სამშენებლო-სარემონტო და საკონსტრუქციო ხასიათის სამუშაოები, მიწის მოშანდაკება და/ან შენობა-ნაგებობების მშენებლობა - რეკონსტრუქცია და შესაბამისად ანაზღაურებული იქნა კაპიტალური დანახარჯები - 58996.23 ლარი;

2) საიჯარო უძრავ ქონებაზე განთავსებული და საწარმო ბალანსზე არსებული მოძრავი სასაქონლო მატერიალური ფასეულობების ჯამური ღირებულებაა - 28095.53 ლარი;

3) საიჯარო უძრავ ქონებაზე წლიური შემოსავალი 67 თვეში - 30480066 ლარი, საშუალოდ თვიური შემოსავალი კი - 45493.52 ლარია;

4) საშუალო თვიური შემოსავლიდან გამომდინარე, ვინაიდან 2014 წლის 1 აგვისტოდან 2016 წლის 1 ივნისამდე - 22 თვის განმავლობაში მოსარჩელემ შეწყვიტა ფუნქციონირება, მიუღებელი შემოსავალი - 1000857.44 ლარია.

5. განსახილველი დავის ფარგლებში, საკასაციო პალატის მსჯელობის საგანს მოპასუხის პარტნიორობიდან გარიცხვისა და მისი კუთვნილი 49%-იანი წილის სხვა პარტნიორის სახელზე აღრიცხვის მართლზომიერების დადგენა, ასევე ზიანის ანაზღაურებაზე უარის თქმის კანონშესაბამისობა წარმოადგენს.

6. „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის სადავო პერიოდში მოქმედი რედაქციით, განსაზღვრული იყო შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის მხოლოდ ერთი საფუძველი - პარტნიორის მიერ შენატანის შეუტანლობა, რაც მოწესრიგებული იყო კანონის 3.7 მუხლის დანაწესით (პარტნიორებს შეუძლიათ წესდებით გათვალისწინებულ შემთხვევაში განსაზღვრონ თითოეული პარტნიორის შენატანის შეტანის წესი და ვადა. ვადის უშედეგოდ გასვლის შემთხვევაში პარტნიორი, რომელმაც არ განახორციელა გადახდა, კარგავს წილს და ნაწილობრივ შესრულებულ ვალდებულებათა შედეგებსაც, თუ წესდებით სხვა რამ არ არის დადგენილი).

მიუხედავად ამისა, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკის თანახმად, აღიარებული იყო შპს - დან პარტნიორის გარიცხვის შესაძლებლობა სხვა შემთხვევაშიც - მხოლოდ მნიშვნელოვანი საფუძვლის არსებობის პირობებში.

ასეთ ვითარებაში, გარიცხვის კორპორაციულსამართლებრივ საფუძველს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-9¹ მუხლის მე-6 პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტი (შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებაში, ამ მუხლის მე-5 პუნქტით განსაზღვრული საკითხების გარდა, კრება იღებს გადაწყვეტილებებს შემდეგ საკითხებზე: იმ დამატებითი უფლებების გამოყენება, რომლებიც საზოგადოებას დაფუძნებიდან ან საზოგადოების მართვიდან გამომდინარე აქვს დირექტორის ან/და პარტნიორის მიმართ, ასევე საზოგადოების წარმომადგენლობა იმ პროცესებში, რომლებსაც იგი დირექტორების წინააღმდეგ წარმართავს) წარმოადგენდა.

7. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ კანონი ზუსტად არ განსაზღვრავდა, თუ რა იგულისხმებოდა საზოგადოების დამატებით უფლებაში, მაგრამ ერთ-ერთ ასეთ უფლებად სწორედ საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვა მოიაზრებოდა.

ასევე, კანონში არ იყო მოცემული წინაპირობები, თუ რა შემთხვევაში იყო შესაძლებელი პასუხისმგებლობის ამ უკიდურესი სახის გამოყენება, თუმცა, ამ მიმართებით, საკასაციო პალატის არაერთი გადაწყვეტილებით ჩამოყალიბებულია შემდეგი შიანაარსის დასკვნები:

7.1 პარტნიორის გარიცხვის მნიშვნელოვანი საფუძველი სახეზეა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც საზოგადოებამ აღარ უნდა ითმინოს გასარიცხი პარტნიორის კორპორაციულსამართლებრივი მონაწილეობა. კერძოდ, როდესაც, მისი ქცევა შეუძლებელს ხდის ან მნიშვნელოვნად ართულებს საზოგადოების მიზნის მიღწევას, რაც აუტანელს გახდიდა მისი საზოგადოების რიგებში დარჩენას. საუბარია პიროვნულ თვისებებსა და ურთიერთობებზე, როგორიცაა, მაგალითად, ნდობის დეფიციტი, ვალდებულებების მძიმე დარღვევა, დანაშაულებრივი საქმიანობა, ნდობის ბოროტად გამოყენება და სხვა პარტნიორებთან დაძაბული ურთიერთობები. საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის საფუძველი შეიძლება გახდეს არა ყველა სახის, არამედ იმგვარი ზიანი, რომელიც საწარმოს საქმიანობას უშლის ხელს გრძელვადიან პერსპექტივაში და მაშასადამე მის არსებობას საფრთხის ქვეშ აყენებს (შდრ. სუსგ №ას-812-1099-2009, 09.11.2009წ.; №ას-1203-2018, 25.04.2019წ.). ამდენად, საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვა უნდა განხორციელდეს მხოლოდ მნიშვნელოვანი საფუძვლის არსებობისას, როდესაც სახეზეა კომპანიისათვის არსებითი ზიანის მიყენება, რაც არღვევს ნდობას პარტნიორთა შორის და რის გამოც მათი ერთობლივი საქმიანობა შეუძლებელი ხდება (შდრ. სუსგ №ას-ას-1203-2018, 25.04.2019წ).

7.2. შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის სამართლებრივ შედეგს წილზე საკუთრების უფლების ჩამორთმევა წარმოადგენს. საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვა დაუშვებელია განხორციელდეს მისი წილის კომპენსაციის საკითხის გადაწყვეტის გარეშე, რათა არ მოხდეს მისი კონსტიტუციით დაცული საკუთრების უფლების შელახვა. აღნიშნული კი, თავის მხრივ, დამოკიდებულია კომპანიაში თავისუფალი სახსრების არსებობაზე (შდრ. სუსგ №ას-1203-2018, 25.04. 2019წ.).

საკუთრების უფლების ამგვარი შეზღუდვის კონსტიტუციურობა მოითხოვს, რომ პარტნიორი საზოგადოებიდან სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე გაირიცხოს შესაბამისად, პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილების შედეგად წილის ჩამორთმევის ავტომატური სამართლებრივი შედეგი არ დგება და არც საზოგადოების სარეგისტრაციო მონაცემებში ცვლილების საფუძველი არ არის.

სწორედ სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილების შემდეგ მიიჩნევა პარტნიორი გარიცხულად საზოგადოებიდან (შდრ. სუსგ №ას-1060-1090-2011, 21 ივლისი, 2011 წელი; №ას-556-939-06, 13 მარტი, 2007 წლი; №ას-614-951-07, 12 ოქტომბერი, 2007 წელი; სუსგ № 3კ/303-01, 9 მარტი, 2001 წელი. ასევე - შდრ. „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის თაობაზე მოსამართლეთა სამუშაო შეხვედრის შედეგად მიღებული რეკომენდაციები და მასალები, თბ. 2009, 33-35).

7.3. პარტნიორის გარიცხვის მოთხოვნით აღძრული სარჩელის განხილვისას, სასამართლომ უნდა დაადგინოს პარტნიორის გარიცხვის უფლების წარმოშობის წინაპირობები და სსკ-ის 399-ე მუხლის საფუძველზე (ხელშეკრულების ნებისმიერ მხარეს შეუძლია, პატივსადები საფუძვლიდან გამომდინარე, უარი თქვას გრძელვადიან ვალდებულებით ურთიერთობაზე ხელშეკრულების მოშლისათვის დაწესებული ვადის დაუცველად. პატივსადებია საფუძველი, როცა ხელშეკრულების მომშლელ მხარეს კონკრეტული ვითარების, მათ შორის, დაუძლეველი ძალისა და ორმხრივი ინტერესების გათვალისწინებით, არ შეიძლება მოეთხოვოს სახელშეკრულებო ურთიერთობის გაგრძელება შეთანხმებული ვადის ან ხელშეკრულების მოშლისათვის დაწესებული ვადის გასვლამდე........) უნდა გამოიკვლიოს საზოგადოების მიერ ამ უფლების გამოყენების მართლზომიერება.

სასამართლომ უნდა დაადგინოს პარტნიორის მიერ საზოგადოების წინაშე ნაკისრი ვალდებულების დარღვევა - საზოგადოების მიზნის შელახვა, რის შედეგადაც შეუძლებელი ხდება პარტნიორული ურთიერთობის შენარჩუნება; საზოგადოებისთვის ზიანის მიყენება; პირველ და მეორე წინაპირობას შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობა. გარიცხვის შესახებ სასარჩელო წარმოებისას, სასამართლო ამოწმებს, რამდენად კეთილსინდისიერად გამოიყენეს პარტნიორებმა (პარტნიორმა) გარიცხვის უფლება, ხომ არ იყო მათი გადაწყვეტილება მოტივირებული პირადი ინტერესებით, პირადი სარგებლის ან ქონებრივი უპირატესობის მოსაპოვებლად (შდრ. სუსგ №ას-201-201-2018, 08.10.2018).

7.4. უზენაესი სასამართლოს ზემოაღნიშნულმა პრაქტიკამ და განმარტებებმა ასახვა ჰპოვა „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის ამჟამად მოქმედი რედაქციის 143-ე მუხლში (მუხლი 143. პარტნიორის გარიცხვა შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებიდან: 1. მნიშვნელოვანი საფუძვლის არსებობისას სასამართლოს შეუძლია პარტნიორთა გადაწყვეტილების შესაბამისად წარდგენილი შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების სარჩელის საფუძველზე მიიღოს გადაწყვეტილება პარტნიორის შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებიდან გარიცხვის შესახებ. 2. მნიშვნელოვანი საფუძველი არსებობს, როდესაც პარტნიორის ქმედება მნიშვნელოვან ზიანს აყენებს შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების ინტერესებს ან მისი პარტნიორად დარჩენა საზიანოა შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების შემდგომი საქმიანობისთვის, თუ პარტნიორი შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებამ წერილობით უშედეგოდ გააფრთხილა შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების ინტერესების დამაზიანებელი ქმედების შეწყვეტისა და შესაძლო გარიცხვის შესახებ… 8. შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოებიდან გარიცხულ პარტნიორს უნდა მიეცეს წილის სამართლიანი ფასი…).

7.5. ამდენად, „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის როგორც დავის წარმოშობის დროს, ისე ამჟამად მოქმედი რედაქციიდან და უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი განმარტებებიდან გამომდინარეობს დასკვნა, რომ საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის საფუძველია აღნიშნულის თაობაზე საწარმოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება, რაც კომპანიის პარტნიორთა კრების დისკრეციაში შემავალ საკითხს წარმოადგენს და საზოგადოების სარჩელის საფუძველზე მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილება, რომლის ფარგლებშიც სასამართლო გარიცხვასთან დაკავშირებით მიღებული გადაწყვეტილების ნამდვილობაზე ახორციელებს კონტროლს; სახელდობრ, რამდენადაა დაცული კანონითა და კომპანიის წესდებით განსაზღვრული პროცედურები სადავო გადაწყვეტილების მიღებისას; ამასთან, საზოგადოებისთვის ზიანის მიყენების საფუძლით პარტნიორის გარიცხვისას განხილვის საგანია პარტნიორის ქმედება და ამ ქმედების შედეგად კომპანიისათვის რეალურად ზიანის მიყენების ფაქტი.

8. განსახილველ შემთხვევაში, პარტნიორის გარიცხვის შესახებ სასარჩელო მოთხოვნა, სწორედ საზოგადოებისთვის ზიანის მიყენების არგუმენტს ეყდნობა, სახელდობრ, მოსარჩელის მტკიცებით, მოპასუხემ მოსარჩელისთვის იჯარით გადაცემული ქონება შვილს აჩუქა, რომელმაც შემდგომ იჯარის ხელშეკრულება მოპასუხის მიერ დაფუძნებულ შპს-სთან გააფორმა.

9. საკასაციო სასამართლო მოსარჩელის/კასატორის მითითებულ მსჯელობას არ იზიარებს და მის ყურადღებას მიაქცევს სსკ-ის 170.1 (მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას) მუხლზე, რომლის მიხედვით, მოპასუხეს უფლება ჰქონდა სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ესარგებლა კუთვნილი ქონებით და საკუთარი შეხედულებისამებრ განეკარგა იგი.

ამასთან, საქმის მასალებით ქონების განკარგვის შეზღუდვასთან დაკავშირებით, პარტნიორთა შეთანხმების არსებობა არ დასტურდება.

შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომლის მიხედვით მოპასუხის მიერ სხვა კომპანიის დაფუძნება და დასაჩუქრებულთან საიჯარო ურთიერთობის დამყარება იმ ხარისხის ზიანის მიმყენებელ ქმედებად ვერ განიხილება, რომელიც პარტნიორის გარიცხვის რელევანტურ საფუძველს წარმოქმნიდა. ამდენად, სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, მოსარჩელემ ვერ შეძლო თავისი წილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსათვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა საზოგადოებიდან პარტნიორის გარიცხვის კანონიერება.

10. საკასაციო სასამართლო ეთანხმება სააპელაციო პალატის მსჯელობას ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უარყოფის ნაწილშიც და აღნიშნავს, რომ

ახალი მესაკუთრის/დასაჩუქრებულის მიერ მოსარჩელისთვის სამეწარმეო საქმიანობის ხელშეშლის და მოძრავი ნივთების დაბრუნების მართლსაწინააღმდეგოდ დაბრკოლების დადასტურების პირობებშიც, ეს სარჩელში მოპასუხედ დასახელებული სუბიექტის მიმართ ზიანის ანაზღაურების დაკისრების სამართლებრივ საფუძველს ვერ წარმოქმნიდა.

ასევე კანონშეუსაბამოა მოპასუხის საჩივრის გამო საზოგადოებისათვის - 44000 ლარის ჯარიმისა და სამართლებრივი დახმარების ფარგლებში იურისტებისთვის - 52416 ლარის გადახდის საფუძვლით, კომპანიისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა. კერძოდ, საქმეში არაა წარდგენილი იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ თბილისის მერიის ზედამხედველობის სამსახურის მიერ მოსარჩელე კომპანია უკანონოდ დაჯარიმდა, შესაბამისად, დასახელებული მატერიალური დანაკლისის (ზიანის) ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელი პირია არა მოპასუხე, არამედ კონკრეტული მართლსაწინააღმდეგო ქმედების ჩამდენი სუბიექტი.

11. რაც შეეხება მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურების შესახებ კასატორის პრეტენზიას საკასაციო სასამართლო მას უარყოფს და მხარის ყურადღებას მიაქცევს სსკ-ის 411-ე მუხლის შინაარსზე, რომლის თანახმად, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც.

მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო. ზემოაღნიშნული ნორმის თანახმად, სრული ანაზღაურება ეხება არა საერთოდ ზიანს, რომელიც შეიძლება ვინმემ განიცადოს, არამედ იმ ზიანს, რომელიც სამოქალაქო პასუხისმგებლობის საერთო საფუძვლებიდან გამომდინარე ანაზღაურებადია.

ანაზღაურებას ექვემდებარება ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. როდესაც ხელშეკრულების მხარე კისრულობს ვალდებულებას, მას მხედველობაში აქვს მხოლოდ იმ რისკის აღება, რომელიც კანონზომიერად არის დაკავშირებული ხელშეკრულების შესრულებასთან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მისგან შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს მხოლოდ იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევის ნორმალურ შედეგად აღიქმება.

ანაზღაურებას ექვემდებარება მიუღებელი შემოსავალი, ანუ ანაცდური მოგება (lucrum cessans). მიუღებელი შემოსავალი სავარაუდო შემოსავალია. ყურადღება უნდა მიექცეს იმას, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება. მიუღებელი შემოსავალი თავისი ბუნებით გულისხმობს „წმინდა ეკონომიკურ დანაკარგს“ (pure economic loss), რომელიც ხელშეკრულების მხარემ განიცადა და რომელსაც ადგილი არ ექნებოდა, ხელშეკრულება რომ ჯეროვნად შესრულებულიყო.

იმისათვის, რომ შემოსავალი მიუღებლად ჩაითვალოს, მას პირდაპირი და უშუალო კავშირი უნდა ჰქონდეს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევასთან. პირდაპირ კავშირში იგულისხმება მოვლენების, მოქმედებისა და დამდგარი შედეგის ის ლოგიკური ბმა, რომელიც არ ტოვებს შემოსავლის მიღების რეალურ შესაძლებლობასთან დაკავშირებული ეჭვის საფუძველს (შდრ. სუსგ №ას-459-438-2015, 07.10.15).

11.1. საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მიუღებელი შემოსავლის დაკისრების სსკ-ის 411-ე მუხლით გათვალისწინებული წინაპირობები, განსახილველ შემთხვევაში, ასევე არ იკვეთებოდა; კერძოდ, სამეწარმეო საქმიანობაში ხელშეშლას მოსარჩელე დასაჩუქრებულის ქმედებებს უკავშირებს, რაც მოპასუხედ ჩაბმული პირის მიმართ ზიანის ანაზღაურების დაკისრების საფუძველი ვერ გახდება. ამასთან, საქმეში არც იმის დამადასტურებელი სარწმუნო მტკიცებულებაა წარმოდგენილი თუ რა მოცულობის და ხასიათის ზიანი განიცადა საზოგადოებამ მასთან სახელშეკრულებო ურთიერთობაში მყოფ მეწარმე სუბიექტებთან სხვა კომპანიის მიერ შეთანხმების გაფორმებით.

12. ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81); Boldea v. Romania, par. 30). აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა დეტალურად აღარ იმსჯელებს განსახილველი საკასაციო საჩივრის ყველა არაარსებით პრეტენზიაზე.

13. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც იმ საფუძვლით, რომ სააპელაციო სასამართლოს განჩინება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

14. მოცემულ შემთხვევაში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის სხვა ქვეპუნქტებით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობებიც, რომელთა მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვები იქნებოდა.

15. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს დასკვნები არსებითად სწორია. რადგანაც კასატორებმა ვერ დაძლიეს გასაჩივრებული განჩინების დასაბუთება დამაჯერებელი და სარწმუნო მტკიცებულებებით, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის კანონისმიერი საფუძველი.

16 . სსსკ-ის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 8 000 ლარის (საგადასახადო დავალებები - №1673904520, გადახდის თარიღები - 27.03.2023), 70% - 5600 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 408.3, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შპს „დ–ეს“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. შპს „დ–ეს“ (ს/ნ .............) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 8 000 ლარის (საგადასახადო დავალებები - №1673904520, გადახდის თარიღი - 27.03.2023), 70% - 5600 ლარი, შემდეგი ანგარიშიდან: ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

მოსამართლეები : ვლადიმერ კაკაბაძე

გორგი მიქაუტაძე

მირანდა ერემაძე