საქმე №ას-313-2024 8 ნოემბერი, 2024 წელი,
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ეკატერინე გასიტაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
მოსამართლეები: თეა ძიმისტარაშვილი,
მირანდა ერემაძე
საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ი-ი“ (მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
საკითხი რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 12 ოქტომრის გადაწყვეტილებით სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდის (შემდეგში მოსარჩელე, ფონდი, შემკვეთი ან კასატორი) სარჩელი დაკმაყოფილდა;
2. მოსარჩელე ფოდნის სასარგებლოდ შპს „ი-ის“ (შემდეგში: მოპასუხე, მენარდე ან აპელანტი) 207 163.69 (ორას შვიდი ათას ას სამოცდასამი ათასი ლარი და სამოცდაცხრა თეთრი) ლარის გადახდა დაეკისრა.
3. ფონდის სარჩელი ეფუძნება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს:
3.1. იძულებით გადაადგილებულ პირთა სახლების რეაბილიტაციის პროექტის ფარგლებში 2013 წლის 15 მარტს შემკვეთ ფონდსა და მენარდე/მოპასუხე კომპანიას შორის გაფორმდა ხელშეკრულება (USAID)/ITQ/01-2012), იძულებით გადაადგილებულ პირთათვის 8 ყოფილი საავადმყოფოს შენობის სარეაბილიტაციო სამუშაოების დეტალური პროექტის, სატენდერო დოკუმენტაციის მომზადების და საავტორო ზედამხედველობის თაობაზე; აღნიშნული ხელშეკრულების ფარგლებში შპს “ჯ–ის“ (შემდეგში: პროექტანტი) მიერ მომზადებულ იქნა საპროექტო და სატენდერო დოკუმენტაცია;
3.2. ხსენებული პროექტის და სატენდერო დოკუმენტების შესაბამისად, 2013 წლის 27 დეკემბერს, შემკვეთმა ფონდმა მენარდე კომპანიასთან გააფორმა ხელშეკრულება, ხონი - ბაღდათის რეგიონში საავადმყოფოების შენობების მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლად რეაბილიტაციის თაობაზე. მენარდე კომპანია (მოპასუხე) მობილიზაციის სამუშაოების შემდეგ შეუდგა სადემონტაჟო სამუშაოებს: ღიობებიდან ხის ფანჯრების და კარებების დაშლა, არსებული აგურის ტიხრების დანგრევა, კედლებიდან ძველი ნალესის ჩამოყრა და სხვა;
3.3. კედლებიდან ძველი ნალესის ჩამოყრის შემდეგ თვალსაჩინო გახდა სილიკატური აგურით აშენებულ მზიდ კედლებზე ვერტიკალური ბზარები. ამის თაობაზე ეცნობა ფონდს და პროექტანტს (შპს “ჯ–ს”);
3.4. 2014 წლის 31 იანვარს ხონის ობიექტის „ა“ ბლოკის 7-7 და 8-8 ღერძებს შორის ოთხივე სართულის დონეზე ჩამოინგრა არსებული კონსტრუქცია;
3.5. შპს „ჯ–ის“ მიერ მომზადებული შენობის ტექნიკური მდგომარეობის შესახებ დასკვნის შესაბამისად, სწორედ „ა“ ბლოკის შენობის კედლების მდგომარეობა შეფასებული იყო, როგორც ნორმალური და ასევე ძირითადში კარგ მდგომარეობაში მყოფი;
3.6. მენარდე კომპანიის მიერ სარეაბილიტაციო სამუშაოების წარმოებისას არ იქნა გათვალისწინებული პროექტანტის მიერ შენობის რეაბილიტაციის დროს სავალდებულოდ გასათვალისწინებელი ნორმები; უფრო მეტიც, გაჩენილი დაზიანებების მიუხედავად, მენარდეს (მოპასუხეს) არ შეუჩერებია სარეაბილიტაციო სამუშაოები ახლად წარმოქმნილი გარემოებების გარკვევამდე. შესაბამისად, მოპასუხემ მოახდინა არა შენობის რეაბილიტაცია და პროექტით გათვალისწინებული ნორმების დაცვა, არამედ უხეშად დაარღვია და არ გაითვალისწინა პროექტანტის მითითებები შენობის რეაბილიტაციასთან დაკავშირებით, რამაც ხელი შეუწყო შენობის ჩამონგრევას ისე, რომ მისი შემდგომი გამოყენება და რეაბილიტაცია შეუძლებელია;
3.7. ქ. ხონის ყოფილი საავადმყოფოს მთავარ კორპუსში ფიქსირებულია ნგრევის ორი ზონა. ზიანი მასშტაბური ხასიათისაა და, მისი გათვალისწინებით, შენობის ფაქტიურად არსებული მდგომარეობიდან პირვანდელ მდგომარეობამდე აღდგენა ტექნიკურად შეუძლებელია. შენობა დაექვემდებარა დემონტაჟს;
3.8. შემკვეთ ფონდს (მოსარჩელე მხარეს) ქ. ხონის საავადმყოფოს შენობის რეაბილიტაციის პროექტის და მენარდე კომპანიის (მოპასუხის) მიერ ამ შენობაზე განხორციელებული სამუშაოების საფასური მთლიანად - 207 163.69 ლარი აქვს გადახდილი, რაც რეალურად მოსარჩელის ზიანს წარმოადგენს და, ვინაიდან ექსპერტიზის მიხედვით შენობა აღარ ექვემდებარება აღდგენას და მთლიანად სადემონტაჟოა, მენარდეს/მოპასუხეს უნდა დაეკისროს ფონდისათვის/მოსარჩელისათვის აღნიშნული ოდენობით ზიანის ანაზღაურება.
4. მოპასუხე/მენარდე საწარმოს შესაგებლის შესახებ
4.1. მოპასუხე მხარეს (მენარდეს) სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში შესაგებელი არ წარუდგენია, ხოლო სასამართლო სხდომაზე მიუთითა, რომ სარჩელს არ ცნობს.
4.2. საქმის მასალების მიხედვით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს, 2021 წლის 16 აპრილს შუამდგომლობით მიმართა მოპასუხე კომპანიის წარმომადგენელმა (დირექტორმა) ზ.თ–ძემ, რომელმაც მოითხოვა შესაგებლის წარსადგენად გაშვებული ვადის აღდგენა.
4.3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 16 ივნისის განჩინებით, მოპასუხის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა, რაზედაც მხარემ წარადგინა კერძო საჩივარი.
4.4. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 29 დეკემბრის განჩინებით, მოპასუხის (მენარდის) კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 16 ივნისის განჩინება დარჩა უცვლელად.
5. პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოებები
5.1. მოსარჩელე ფონდსა (შემკვეთსა) და მოპასუხე კომპანიას (მენარდეს) შორის 27.12.2013წ. გაფორმდა ხელშეკრულება, ხონი - ბაღდათის რეგიონში საავადმყოფოების შენობების მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლად რეაბილიტაციის თაობაზე.
5.2. კედლებიდან ძველი ნალესის ჩამოყრის შემდეგ თვალსაჩინო გახდა სილიკატური აგურით აშენებულ მზიდ კედლებზე ვერტიკალური ბზარები. აღნიშნულის თაობაზე ეცნობა ფონდს და პროექტანტს.
5.3. 2014 წლის 31 იანვარს ხონის ობიექტის „ა“ ბლოკის 7-7 და 8-8 ღერძებს შორის ოთხივე სართულის დონეზე ჩამოინგრა არსებული კონსტრუქცია.
5.4. შპს „ჯ–ის“ (პროექტანტის) მიერ მომზადებული შენობის ტექნიკური მდგომარეობის შესახებ დასკვნის შესაბამისად, სწორედ „ა“ ბლოკის შენობის კედლების მდგომარეობა შეფასებული იყო, როგორც ნორმალური და ასევე ძირითადში კარგ მდგომარეობაში მყოფი.
5.5. ქ. ხონის ყოფილი საავადმყოფოს მთავარ კორპუსში ფიქსირებულია ნგრევის ორი ზონა. ზიანი მასშტაბური ხასიათისაა და, მისი გათვალისწინებით, შენობის ფაქტიურად არსებული მდგომარეობიდან პირვანდელ მდგომარეობამდე აღდგენა ტექნიკურად შეუძლებელია; შენობა დაექვემდებარა დემონტაჟს.
5.6. მენარდე კომპანიას სარეაბილიტაციო სამუშაოების წარმოების დროს, გაჩენილი დაზიანებების მიუხედავად, არ შეუჩერებია სარეაბილიტაციო სამუშაოები ახლად წარმოქმნილი გარემოებების გარკვევამდე.
5.7. მოსარჩელე ფონდს (შემკვეთს) ქ. ხონის საავადმყოფოს შენობის რეაბილიტაციის პროექტის და მენარდე კომპანიის მიერ ამ შენობაზე განხორციელებული სამუშაოების საფასური მთლიანად აქვს გადახდილი, რაც რეალურად შემკვეთის მიერ განცდილ ზიანს წარმოადგენს, ვინაიდან ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით მიხედვით შენობა აღარ ექვემდებარება აღდგენას და მთლიანად სადემონტაჟოა (იხ. ექსპერტიზის დასკვნა- ს.ფ. 72-77).
5.8. საქალაქო სასამართლოს სხდომაზე მოპასუხე მხარის (მენარდე კომპანიის) წარმომადგენელმა, მიუთითა სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე, რასთან დაკავშირებითაც იმსჯელა სასამართლომ და განმარტა, რომ მოთხოვნის ხანდაზმულობა, მყარად დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, განიხილება, როგორც ფაქტის საკითხი და შესაბამისად, სასარჩელო მოთხოვნის შემაფერხებელ გარემოებად ვერც ხანდაზმულობა ვერ იქნებოდა განხილული, რადგან მოპასუხემ არ წარადგინა შესაგებელი, რითაც დაკარგა ფაქტებზე შედავების საპროცესო საშუალება.
5.9. შემკვეთის სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებისა და საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებათა შეფასება, საქალაქო სასამართლომ დაამყარა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში: სსკ) 316-ე, 355-ე, 405-ე, 629-ე, 639-ე, 641-ე და 644-ე მუხლებს. საქალაქო სასამართლომ განმარტა, რომ შემკვეთის სარჩელით მოთხოვნილია მოპასუხისათვის (მენარდისათვის), მოსარჩელის სასარგებლოდ, თანხის დაკისრება ზიანის სახით, თუმცა, სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებების და მოთხოვნის შინაარსიდან გამომდინარე, სახეზეა არა ზიანის ანაზღაურების, არამედ შემკვეთის მიერ მენარდისთვის გადახდილი თანხის უკან დაბრუნების შემთხვევა. შესაბამისად, განსახილველი დავის ფარგლებში, სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენდა, არსებობდა თუ არა გაწეული ხარჯების ანაზღაურების წინაპირობები.
5.10. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების საფუძველზე, საქალაქო სასამართლომ დაასკვნა, რომ იმ პირობებში, როდესაც შემკვეთს შენობა-ნაგებობის რეაბილიტაციის საფასური სრულად აქვს გადახდილი, ხოლო მენარდემ ვერ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი პირობების მიხედვით, შენობის გადაცემის ვალდებულება, ანუ შემკვეთისათვის უნაკლო ნივთის ჩაბარება, ამ უკანასკნელს წარმოეშვა ხელშეკრულებაზე უარის თქმის უფლება, რომლის განხორციელებაც, მენარდესთვის/მოპასუხისათვის, ახალი ვალდებულების წარმოშობის საფუძველია, კერძოდ, ხელშეკრულებასთან დაკავშირებული ხარჯების ანაზღაურების. საქალაქო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელის/შემკვეთის მოთხოვნა მენარდისათვის თანხის დაკისრების თაობაზე საფუძვლიანი იყო და სრულად უნდა დაკმაყოფილებულიყო (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 1-2 პუნქტები).
6. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და დასკვნები
6.1. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სარჩელის უარყოფის მოთხოვნით მოპასუხის (მენარდე კომპანიის) მიერ წარდგენილი სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის ივლისის გადაწყვეტილებით გაუქმდა ქვემდგომი სასამართლოს გადაწყვეტილება და ფონდს (შემკვეთს) უარი ეთქვა ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით აღძრული სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.
6.2. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მისი შეფასების საგანია თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 12 ოქტომბრის გადაწყვეტილების კანონიერება, რომლითაც სრულად დაკმაყოფილდა შემკვეთის სარჩელი და, მის სასარგებლოდ, მოპასუხეს/აპელანტს 207 163.69 ლარის გადახდა დაეკისრა.
6.3. სააპელაციო სასამართლომ მოპასუხის სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში, უპირველეს ყოვლისა, მიზანშეწონილად მიიჩნია ემსჯელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში: სსსკ) 2321 მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე იმ საკანონმდებლო მოწესრიგებაზე, რომელიც უკავშირდება შესაგებლის წარმოუდგენლობის გამო, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების მიღების შესაძლებლობას. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მხარეთა თანასწორობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებიდან გამომდინარე, მხარეები სამოქალაქო პროცესში სარგებლობენ თანასწორი საპროცესო უფლებებით, კერძოდ, ნებისმიერ დაინტერესებულ პირს უფლება აქვს, მიმართოს სასამართლოს სარჩელით დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების დასაცავად, ხოლო იმ პირს კი, რომლის წინააღმდეგაც აღძრულია სარჩელი, შეუძლია თავი დაიცვას ამ სარჩელისაგან. ამასთან ერთად, სარჩელის აღძვრა და ამ სარჩელისაგან თავის დაცვა მიმდინარეობს კანონით განსაზღვრული წესითა და საშუალებების გამოყენებით. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობა ითვალისწინებს სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის ისეთ საშუალებას, როგორიცაა შესაგებელი. მოპასუხის შესაგებელი წარმოდგენილი უნდა იქნეს წერილობითი ფორმით. მატერიალურ-სამართლებრივი შესაგებელი - ესაა სარჩელისაგან მოპასუხის თავდაცვის საშუალება ისეთ ფაქტებზე მითითებით, რომლებსაც მატერიალური სამართალი უკავშირებს სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე მთლიანად ან ნაწილობრივ უარის თქმას. სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლები ითვალისწინებს სამართალწარმოების განხორციელებას მხოლოდ მხარეთა პროცესუალური აქტიურობის საფუძველზე. ამ პრინციპის კონკრეტული გამოვლენაა მოპასუხის მიერ შესაგებლის წარმოდგენის სავალდებულობა. ამ პროცესუალური ვალდებულების შეუსრულებლობისათვის, სანქცია კი მდგომარეობს მოპასუხე მხარის წინააღმდეგ დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანაში.
6.4. განსახილველი საქმის მასალებით დასტურდება, მოპასუხეს (მენარდე კომპანიას) სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ ვადაში შესაგებელი არ წარმოუდგენია. 2021 წლის 16 აპრილს მოპასუხის წარმომადგენელმა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს შუამდგომლობით მიმართა შესაგებლის წარსადგენად გაშვებული ვადის აღდგენის თაობაზე, თუმცა სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2021 წლის 16 ივნისის განჩინებით, მოპასუხის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდა; თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2021 წლის 29 დეკემბრის განჩინებით, მოპასუხის კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და საქალაქო სასამართლოს 2021 წლის 16 ივნისის განჩინება დარჩა უცვლელად.
6.5. სსსკ-ის 2321 მუხლის თანახმად, მოპასუხის მიერ ამ კოდექსის 201-ე მუხლით დადგენილ ვადაში პასუხის (შესაგებლის) წარუდგენლობისას, თუ ეს გამოწვეულია არასაპატიო მიზეზით, მოსამართლეს ზეპირი მოსმენის გარეშე გამოაქვს დაუსწრებელი გადაწყვეტილება. ამასთანავე, მოსამართლე დააკმაყოფილებს სარჩელს, თუ სარჩელში მითითებული გარემოებები იურიდიულად ამართლებს სასარჩელო მოთხოვნას. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოსამართლე ნიშნავს სხდომას, რის შესახებაც ეცნობებეთ მხარეებს ამ კოდექსის 70-ე-78-ე მუხლებით დადგენილი წესით. სხდომის ჩატარების შემთხვევაში მოპასუხისგან მტკიცებულებათა მიღება არ ხდება და სასამართლო მოისმენს მოპასუხის მხოლოდ სამართლებრივ მოსაზრებებს სასარჩელო მოთხოვნასთან დაკავშირებით, ანუ, მითითებული ნორმის საკანონმდებლო მიზნებიდან გამომდინარე, შესაგებლის შეუტანლობის მოტივით დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის შემდეგი წინაპირობები უნდა არსებობდეს: ა) მოპასუხეს სსსკ-ის 70-ე-78-ე მუხლების მოთხოვნათა დაცვით უნდა ჩაბარდეს სარჩელი და თანდართული მასალები. მასვე უნდა განემარტოს სსსკ-ის 201-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად დანიშნული საპროცესო ვადის (შესაგებლის წარდგენის ვადის) არასაპატიოდ დარღვევის ნეგატიური შედეგების თაობაზე; ბ) მოპასუხემ ბრალეულად უნდა დაარღვიოს შესაგებლის შეტანისათვის განსაზღვრული ვადა; გ) სარჩელში მითითებული გარემოებები იურიდიულად უნდა ამართლებდეს მოთხოვნას.
6.6. შესაგებლის შეუტანლობის მოტივით დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანისათვის უნდა არსებობდეს კანონმდებლობით გათვალისწინებული წინაპირობები. მათგან თუნდაც ერთ-ერთის არარსებობა იწვევს დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანაზე უარის თქმას და მხარეთა დაბარებას სასამართლო სხდომაზე. ასეთ შემთხვევაში, განსხვავებულია მოპასუხის უფლებრივი მდგომარეობა. კერძოდ, მოპასუხისაგან მტკიცებულებები არ მიიღება და სამართლებრივი ბალანსი იმგვარია, რომ მას უფლება მხოლოდ სამართლებრივი შესაგებლის წარდგენაზე აქვს, ანუ თავდაცვის საპროცესო საშუალება მხოლოდ მოთხოვნასთან მიმართებით მისი სამართლებრივი მოსაზრებით შემოიფარგლება (იხ. სუსგ N ას-1250-1172-2015, 5.02.2016 წ.).
6.7. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ არაერთ დავაზე განმარტა რომ სსსკ-ის 230-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გამოტანის გზით მოსარჩელის მოთხოვნა შეიძლება დაკმაყოფილდეს იმ შემთხვევაში, თუ სარჩელში გადმოცემული მოსარჩელის განმარტებები მოთხოვნას იურიდიულად ამართლებს (ანუ მოსარჩელე მიუთითებს მოთხოვნის დაკმაყოფილებისათვის მატერიალური ნორმის შემადგენელ ელემენტებზე). ასეთ შემთხვევაში მტკიცებულებათა გამოკვლევა-შეფასება არ ხდება და მოქმედებს პრეზუმფცია, რომლის თანახმად, ივარაუდება, რომ მოპასუხემ ვერ დაადასტურა საპირისპირო (შეად. სუსგ-ებს: N ას-970-2021, 29.11.2021წ.; N ას-620-2021, 13.10.2021წ.; N ას-662-2019, 11.12.2020წ.; N ას-330-2019, 19.11.2019წ.; N ას- 656-626-2016, 27.03.2017წ.)
6.8. წინამდებარე საქმის მასალებით დასტურდება, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ, მოპასუხის მიერ შესაგებლის ვადაში წარუდგენლობის მიუხედავად, მიიჩნია, აუცილებელი იყო საქმის ზეპირი მოსმენით განხილვა, იმის დასადგენად თუ რამდენად ამართლებდა იურიდიულად სარჩელში მითითებული გარემოებები სასარჩელო მოთხოვნას და ჩაინიშნა სასამართლო სხდომა. სააპელაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ, მართალია, მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნა არა დაუსწრებელი, არამედ არსებითი გადაწყვეტილება, თუმცა საქმის მასალების და გადაწყვეტილების დასაბუთების მიხედვით დგინდება რომ სასამართლომ გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ მიიღო არა სსსკ-ის 102-105 მუხლების საფუძველზე, მტკიცებულებათა გამოკვლევა-შეფასების შედეგად, არამედ, მოპასუხის მხრიდან შესაგებლის წარმოუდგენლობის გამო, სწორედ სსკ-ის 2321 მუხლის დანაწესის შესაბამისად - მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებული გარემოებები დადასტურებულად ჩათვალა, მოპასუხისაგან მხოლოდ სამართლებრივი მოსაზრების მოსმენით შემოიფარგლავ და მიიჩნია, რომ სარჩელის საფუძვლად მითითებული გარემოებები იურიდიულად ამართლებდა მოთხოვნას. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტი მხარის პრეტენზია პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეში არსებული მტკიცებულებების არასათანადო შეფასება-გამოკვლევის თაობაზე და განმარტა, რომ, სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში, სააპელაციო სასამართლო ასევე არ არის უფლებამოსილი, სასარჩელო მოთხოვნის მართებულობა მოპასუხის მიერ შედავებული გარემოებების ფარგლებში იკვლიოს და შეაფასოს და სააპელაციო საჩივრის განხილვის ეტაპზეც, მოპასუხე (აპელანტი) უფლებამოსილია სასამართლოს წარუდგინოს მხოლოდ სამართლებრივი მოსაზრებები სასარჩელო მოთხოვნასთან დაკავშირებით.
6.9. სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა მოპასუხის სააპელაციო პრეტენზია ხანდაზმულობის თაობაზე, ამ მიმართებით დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებას და განმარტა: ხანდაზმულობა, როგორც საქმის ფაქტობრივი გარემოება, წარმოადგენს არსებითი განხილვის საგანს. მოცემულ შემთხვევაში კი, მოპასუხის მიერ შესაგებლის არასაპატიო მიზეზით წარუდგენლობის გამო, საქმის არსებითი განიხილვა არ მომხდარა, რაც აპელანტის მიერ სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში მითითებულ გარემოებაზე - სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე - მსჯელობის პროცესუალურ შესაძლებლობას გამორიცხავს. მყარად დადგენილი სასამართლო პრაქტიკის თანახმად, მოთხოვნის ხანდაზმულობა ფაქტის საკითხია და, განსხვავებით სამართლის საკითხისგან, რა დროსაც მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების ფარგლებში სასამართლო თვითონ მოიძიებს მოთხოვნის დამფუძნებელ ნორმას და შეუფარდებს საქმეში არსებულ ფაქტობრივ გარემოებებს, ამ შემთხვევაში, მოპასუხე მხარე თვითონ არის ვალდებული, უფლების სასამართლო წესით განხორციელებისგან ასეთი მითითებით დაიცვას თავი, წინააღმდეგ შემთხვევაში, სასამართლო მოთხოვნის ნამდვილობისა და განხორციელებადობის დადგენის შემთხვევაში, მიუხედავად მისი ხანდაზმულობისა, მოვალეს დააკისრებს ვალდებულების შესრულებას (იხ. სუსგ N ას-498-2020, 25.11.2020წ.; პ.38). ერთ-ერთ საქმეზე საკასაციო სასამართლომ არ გაიზიარა კასატორის მოსაზრება, რომ ხანდაზმულობა განეკუთვნებოდა სამართლის საკითხს და განმარტა, რომ ხანდაზმულობა ფაქტის საკითხია. ამასთან, ეს ფაქტი მოპასუხის შესაგებელში ან მოსამზადებელ სხდომაზე უნდა იყოს წამოყენებული, რაც მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხემ თავისი საპროცესო უფლების ფარგლებში არ გამოიყენა (იხ. სუსგ N ას-262-2019, 2.12.2020 წ.; პ.24).
6.10. სარჩელის ინდივიდუალიზაცია სარჩელის ელემენტების მეშვეობითაა შესაძლებელი. სსსკ-ის მე-3, მე-4, 83-ე და 178-ე მუხლების ანალიზით შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ სარჩელი შედგება ორი ელემენტისგან: სარჩელის საგნისა და სარჩელის საფუძვლისგან. სარჩელის საგანია მოსარჩელის მოთხოვნა მოპასუხისადმი (სსსკ- ის 178.1 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტი), ხოლო სარჩელის საფუძველი - კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას (სსსკ-ის 178.1 მუხლის „ე“ ქვეპუნქტი). საქმის გარემოებათა ანალიზის საფუძველზე მოსარჩელის მოთხოვნის შინაარსის დადგენა და მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლის მოძიება კი სასამართლოს ვალდებულებაა. სადავო ურთიერთობის შეფასებისას, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო არაა შებოჭილი ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებებით, შესაბამისად, თუ ზემდგომი ინსტანციის სასამართლო გამოარკვევს, რომ ქვემდგომი სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება არ გამომდინარეობს საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან, იგი ვალდებულია, ეს გარემოებები თავად შეაფასოს სამართლებრივად სწორად და მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.
6.11. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სარჩელის საგანი არის განმცხადებლის მატერიალურ-სამართლებრივი მოთხოვნა მოწინააღმდეგე მხარისადმი, რომელიც უნდა განიხილოს სასამართლომ და რომლის ფარგლებშიც უნდა გამოიტანოს შესაბამისი გადაწყვეტილება (განჩინება), უფრო კონკრეტულად კი დავის საგანი არის მოთხოვნის შინაარსი და არა მისი მატერიალური ობიექტი; რაც შეეხება სარჩელის ფაქტობრივ საფუძველს, ეს არის გარემოებები, რომელზეც მოსარჩელე მხარე ამყარებს საკუთარ მოთხოვნებს და რომელთა დადასტურებაც სწორედ მისი სასარჩელო მოთხოვნის დაკმაყოფილებას ემსახურება მიზნად. სარჩელის საგნისა და ფაქტობრივი საფუძვლის შეცვლა მხოლოდ მხარის უფლებას წარმოადგენს და სასამართლო, დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარე, არ არის უფლებამოსილი, ჩაერიოს მასში.
6.12. მოცემულ საქმეზე პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებით, მართალია, წინამდებარე სარჩელით მოთხოვნილი იყო მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ თანხის დაკისრება ზიანის სახით, თუმცა, სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებების და მოთხოვნის შინაარსიდან გამომდინარე, სახეზე იყო არა ზიანის ანაზღაურების, არამედ შემკვეთის მიერ მენარდესთვის გადაცემული თანხის უკან დაბრუნების შემთხვევა. შესაბამისად, განსახილველი დავის ფარგლებში, სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენდა, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები რამდენად ქმნიდა ხელშეკრულებიდან გასვლის საფუძვლით თანხის დაკისრების შემადგენლობას. სააპელაციო სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოსარჩელეს ხელშეკრულებიდან გასვლა არ მოუთხოვია, მეტიც, სარჩელით მოთხოვნილი ზიანი, მოსარჩელის განმარტებით, გამომდინარეობს სწორედ მოპასუხე კომპანიის მიერ ხელშეკრულების არაჯეროვანი შესრულებიდან. შესაბამისად, სასამართლო ვერ გასცდება მოთხოვნის ფარგლებს და სხვაგვარ სამართლებრივ შეფასებას ვერ მისცემს მხარის მიერ მითითებულ გარემოებებს. სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში განვითარებული მსჯელობა სასარჩელო მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძვლების თაობაზე. მოსარჩელის (შემკვეთის) მიერ წარმოდგენილი სასარჩელო მოთხოვნისა და მოთხოვნის საფუძვლად მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, მენარდის მიერ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულება გამოიხატა უნაკლო ნაკეთობის წარდგენის ვალდებულების დარღვევაში, კერძოდ, დაინგრა შენობა, რომელიც აღდგენას არ ექვემდებარება, ხოლო მენარდისთვის გადახდილი თანხა წარმოადგენს შემკვეთის მიერ განცდილ ზიანს. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სახეზეა სარჩელი სახელშეკრულებო ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, რომლის წარმატებულობაც უნდა შემოწმდეს მოთხოვნის მატერიალური ნორმის წინაპირობებთან მიმართებით, ანუ წინამდებარე დავა უნდა დარეგულირდეს სახელშეკრულებო ურთიერთობიდან წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მომწესრიგებელი ნორმებით. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს/შემკვეთს სურს, კერძოდ, ნარდობის ხელშეკრულების არაჯეროვანი შესრულებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება, მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმებია: სსკ-ის 629-ე “ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო, შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური”, 394.1-ე “მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება”, 408.1-ე “იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ზიანის ანაზღაურებელი მავალდებულებლი გარემოება”, 409-ე “თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისთვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი ხარჯი, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება”, 412-ე “ანაზღაურებას ექვემდებარება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს” მუხლები.
6.13. ნარდობა ორმხრივი და სასყიდლიანი ხელშეკრულებაა (სსკ-ის 629-ე მუხლი). ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური. ნარდობა დაკავშირებულია მენარდის ვალდებულებასთან – შეასრულოს ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაო და გადასცეს შემკვეთს შეთანხმებული საზღაურის მიღების პირობით შესრულებული სამუშაოს შედეგი. შემკვეთი მოვალეა გადაუხადოს მენარდეს საზღაური როგორც წესი, სამუშაოს შესრულების შემდეგ.
6.14. შემკვეთის სარჩელის თანახმად, იძულებით გადაადგილებულ პირთა სახლების რეაბილიტაციის პროექტის ფარგლებში, 2013 წლის 15 მარტს, დაიდო ხელშეკრულება, მოსარჩელე ფონდსა და შპს “ჯ–ს“ (პროექტანტი) შორის, იძულებით გადაადგილებულ პირთათვის 8 ყოფილი საავადმყოფოს შენობის სარეაბილიტაციო სამუშაოების დეტალური პროექტის, სატენდერო დოკუმენტაციის მომზადებისა და საავტორო ზედამხედველობის განხორციელების მიზნით. ხელშეკრულების ფარგლებში პროექტანტის- შპს“ჯ–ის“ მიერ მომზადდა საპროექტო და სატენდერო დოკუმენტაცია; 2013 წლის 27 დეკემბერს აღნიშნული პროექტის და სატენდერო დოკუმენტაციის შესაბამისად ფონდმა (შემკვეთმა) მოპასუხე/მენარდე კომპანიასთან გააფორმა NUSAID/W/ICB/07-Lot1-2013 ხელშეკრულება, ხონი - ბაღდათის რეგიონში 3 ყოფილი საავადმყოფო შენობების იძულებით გადაადგილებულ პირთა საცხოვრებელ სახლებად რეაბილიტაციის თაობაზე.
6.15. მენარდე კომპანია მობილიზაციის სამუშაოების შემდეგ შეუდგა სადემონტაჟო სამუშაოებს; კედლებიდან ძველი ნალესის ჩამოყრის შემდეგ თვალსაჩინო გახდა სილიკატური აგურით აშენებულ მზიდ კედლებზე ვერტიკალური ბზარები. აღნიშნულის თაობაზე ეცნობა შემკვეთ ფონდს და პროექტანტს (შპს “ჯ–ს“). 2014 წლის 31 იანვარს ხონის ობიექტის „ა“ ბლოკის 7-7 და 8-8 ღერძებს შორის ოთხივე სართულის დონეზე ჩამოინგრა არსებული კონსტრუქცია.
6.16. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსი აღიარებს და ეფუძნება „pacta sunt servanda-ს“ (ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს) პრინციპს, რომლის თანახმად ხელშეკრულების მხარემ, რომელმაც იკისრა ვალდებულება, უნდა შეასრულოს ხელშეკრულებით მისივე ნებით შეთანხმებული უფლება- მოვალეობები. შესრულების ვალდებულება პირველ რიგში ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შედეგის დადგომას გულისხმობს. სსკ-ის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. ამ მოთხოვნათა შეუსრულებლობა ვალდებულების დარღვევაა და წარმოშობს მოთხოვნის უფლებას იმ მხარისათვის, რომლის მიმართაც და ინტერესთა საზიანოდ შეთანხმების პირობები დაირღვა.
6.17. ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური სახელშეკრულებო ინტერესი, სამართლებრივი დაცვის თვალსაზრისით, განსაკუთრებული სიკეთეა ნებისმიერ სამართლებრივ სისტემაში. სახელშეკრულებო ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში, პასუხისმგებლობის ყველაზე გავრცელებული სახეა ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, რა დროსაც პასუხისმგებლობა გამოიხატება დამრღვევი მხარის ვალდებულებაში, აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი ნატურით ან ფულადი სახით. ზიანის ანაზღაურება მიეკუთვნება მეორად/დამატებით მოთხოვნებს და იწვევს ქონებრივი ან არაქონებრივი ხასიათის უარყოფითი შედეგების დადგომას (შეად. ჰ.ბიოლინგი/პ. ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნების სისტემური ანალიზი, თბილისი, 2009, 33.). ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა წარმოიშობა მაშინ, როდესაც პირველადი მოთხოვნის შესრულებისას ჩნდება პრობლემა. პრობლემა შეიძლება მდგომარეობდეს ვალდებულების შეუსრულებლობაში, არაჯეროვნად შესრულებაში ან ხელშეკრულებიდან გამომდინარე სხვა ვალდებულების დარღვევაში (იხ.სუსგ N ას-1633-2019; 9.03. 2020 წ.).
6.18. წინამდებარე დავის ფარგლებში მოსარჩელე ფონდი კონტრაქტორისაგან (მენარდე კომპანიისგან) ითხოვს ზიანის - 207 163.69 ლარის ანაზღაურებას შემდეგ გარემოებებზე მითითებით: მენარდის მიერ სარეაბილიტაციო სამუშაოების წარმოებისას არ იქნა გათვალისწინებული პროექტანტის მიერ შენობის რეაბილიტაციის დროს სავალდებულოდ გასათვალისწინებელი ნორმები; უფრო მეტიც, გაჩენილი დაზიანებების მიუხედავად, მენარდეს არ შეუჩერებია სარეაბილიტაციო სამუშაოები ახლად წარმოქმნილი გარემოებების გარკვევამდე; მენარდემ/მოპასუხემ მოახდინა არა შენობის რეაბილიტაცია და პროექტით გათვალისწინებული ნორმების დაცვა, არამედ უხეშად დაარღვია და არ გაითვალისწინა პროექტანტის მითითებები შენობის რეაბილიტაციასთან დაკავშირებით, რამაც ხელი შეუწყო არა შენობის რეაბილიტაციას, არამედ ჩამონგრევას ისე, რომ მისი შემდგომი გამოყენება და რეაბილიტაცია შეუძლებელია; შესაბამისად, მენარდისთვის გადახდილი თანხა წარმოადგენს დამდგარ ზიანს, რომლის ანაზღაურებაც უნდა დაეკისროს მოპასუხეს.
6.19. სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა აპელანტის/მენარდის სააპელაციო პრეტენზია სასარჩელო მოთხოვნის იურიდიულ მართებულობასთან დაკავშირებით და დაასკვნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში შემკვეთის/მოსარჩელის მიერ მითითებული და საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებები იურიდიულად ვერ ამართლებს შემკვეთი ფონდის სასარჩელო მოთხოვნას, რაც მის დაკმაყოფილებას გამორიცხავს.
6.20. სააპელაციო სასამართლომ საკასაციო სასამართლოს განმარტება მოიხმო იმის თაობაზე, რომ მოპასუხის მიერ შესაგებლის არასაპატიო მიზეზით წარუდგენლობის შემთხვევაში, სასამართლო არ ამოწმებს და არ აფასებს მტკიცებულებებს, ვინაიდან ეს საჭირო არაა, რადგან გადაწყვეტილებისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტები დამტკიცებულად ითვლება, მაგრამ სასამართლო „იხედება კანონში,“ რათა დამტკიცებულად ჩათვლილ ფაქტებს იურიდიული შეფასება მისცეს... მოპასუხე მხარის მიერ არასაპატიო მიზეზით შესაგებლის წარუდგენლობის შემთხვევაში, სსსკ-ის 2321 მუხლის კონტექსტში, დადგენილად მიიჩნევა დავის ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომელსაც მოსარჩელე მხარე სარჩელში უთითებს, რაც იმას ნიშნავს, რომ სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს არა მხარის მოსაზრებებს, არამედ იმ ფაქტებს, რომლებიც მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმის შემადგენლობას ქმნიან. რაც შეეხება ამა თუ იმ მოსაზრებას, რომელსაც მხარე ავითარებს, ისინი სასამართლოს შეფასების საგანს წარმოადგენს, რა დროსაც საქმის განმხილველი მოსამართლე ამოწმებს ამ ფაქტებს მატერიალური სამართლის დანაწესებთან მიმართებით. თავის მხრივ, უნდა აღინიშნოს, რომ მართლმსაჯულების აქტი, მიუხედავად იმისა, იგი მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპითაა მიღებული, თუ ერთ-ერთი მხარის გამოუცხადებლობის შედეგად, ყოველთვის უნდა ემყარებოდეს მატერიალური სამართლის ნორმას. მოპასუხის მიერ შესაგებლის წარუდგენლობა ან საქმის განხილვაზე გამოუცხადებლობა, თუნდაც ეს არასაპატიო მიზეზით იყოს განპირობებული, სასამართლოს არ ანიჭებს უფლებამოსილებას, გადაწყვეტილებას მხოლოდ სამართლებრივი სანქციის ფუნქცია შესძინოს და იურიდიული შეფასების გარეშე დააკმაყოფილოს მოსარჩელე მხარის ყველა პრეტენზია. სწორედ ამგვარი თვითნებობის თავიდან აცილებას ემსახურება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის როგორც 230-ე მუხლის მე-2 ნაწილის, ასევე 2321 -ე მუხლის დათქმა სარჩელში მითითებული გარემოებების იურიდიული მართებულობის შესახებ (იხ. სუსგ N ას-1416-2022, 07.02.2023წ.).
6.21. კონკრეტულ შემთხვევაში მოპასუხის მხრიდან შესაგებლის წარუდგენლობის პირობებში, პირველი ინსტანცისს სასამართლომ მართებულად ცნო დადგენილად სარჩელში მითითებული შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
6.21.1. მოსარჩელე ფონდსა და მენარდე კომპანიას შორის გაფორმდა ხელშეკრულება, ხონი - ბაღდათის რეგიონში საავადმყოფოების შენობების მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლად რეაბილიტაციის თაობაზე;
6.21.2. კედლებიდან ძველი ნალესის ჩამოყრის შემდეგ თვალსაჩინო გახდა სილიკატური აგურით აშენებულ მზიდ კედლებზე ვერტიკალური ბზარები. აღნიშნულის თაობაზე ეცნობა ფონდს (შემკვეთს) და პროექტანტს;
6.21.3. 2014 წლის 31 იანვარს ხონის ობიექტის „ა“ ბლოკის 7-7 და 8-8 ღერძებს შორის ოთხივე სართულის დონეზე ჩამოინგრა არსებული კონსტრუქცია;
6.21.4. პროექტანტის -შპს „ჯ–ის“ მიერ მომზადებული შენობის ტექნიკური მდგომარეობის შესახებ დასკვნის შესაბამისად, სწორედაც „ა“ ბლოკის შენობის კედლების მდგომარეობა შეფასებული იყო, როგორც ნორმალური და ასევე ძირითადში კარგ მდგომარეობაში მყოფი;
6.21.5. ქ. ხონის ყოფილი საავადმყოფოს მთავარ კორპუსში ფიქსირებულია ნგრევის ორი ზონა. ზიანი მასშტაბური ხასიათისაა და მისი გათვალისწინებით შენობის ფაქტიურად არსებული მდგომარეობიდან პირვანდელ მდგომარეობამდე აღდგენა ტექნიკურად შეუძლებელია; შენობა დაექვემდებარა დემონტაჟს;
6.21.6. მენარდე კომპანიის მიერ სარეაბილიტაციო სამუშაოების წარმოების დროს გაჩენილი დაზიანებების მიუხედავად, მენარდეს არ შეუჩერებია სარეაბილიტაციო სამუშაოები ახლად წარმოქმნილი გარემოებების გარკვევამდე;
6.21.7. შემკვეთ ფონდს ქ. ხონის საავადმყოფოს შენობის რეაბილიტაციის პროექტის და მენარდე კომპანიის მიერ ამ შენობაზე განხორციელებული სამუშაოების საფასური მთლიანად აქვს გადახდილი, რაც რეალურად მის მიერ განცდილ ზიანს წარმოადგენს, ვინაიდან ზემოხსენებული ექსპერტიზის მიხედვით შენობა აღარ ექვემდებარება აღდგენას და მთლიანად სადემონტაჟოა.
6.22. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიიჩნია, რომ სარჩელში მითითებული დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები იურიდიულად ამართლებდა შემკვეთი ფონდის სასარჩელო მოთხოვნას, ხელშეკრულებიდან გასვლისა და მენარდისათვის ხელშეკრულების ფარგლებში გადაცემული თანხის დაბრუნების თაობაზე, რაც სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა.
6.23. სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში ფონდის სარჩელი ეხება ნაკლოვანი შესრულების გამო სახელშეკრულებო ზიანის ანაზღაურებას, უშუალოდ ნარდობის სახელშეკრულებო ურთიერთობის მომწესრიგებელი სამართლებრივი ნორმები კი არ შეიცავს ნაკლიანი შესრულებისათვის ზიანის ანაზღაურების სპეციალურ დანაწესს და ვინაიდან აღნიშნული საკითხი არც მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით რეგულირდება, დავის გადაწყვეტისას სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სახელშეკრულებო სამართლის ზოგადი ნაწილის იმ ნორმებით, რომლებიც განსაზღვრავენ ზიანის ანაზღაურების წესს, ორმხრივი ხელშეკრულების დროს ვალდებულების დარღვევისას.
6.24. ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დარღვევისათვის ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ცენტრალურ და უზოგადეს ნორმას წარმოადგენს სსკ-ის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც კრედიტორს მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევის შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლებას ანიჭებს (შეად. გიორგი ვაშაკიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 394-ე, ველი 2, თბილისი, 2019). სსკ-ის 394.1-ე მუხლის შესაბამისად, “მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება”. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის. აღნიშნული ნორმით გათვალისწინებული დანაწესის გამოყენების წინაპირობებია: 1) ზიანი; 2) ქმედების მართლწინააღმდეგობა; 3) მიზეზობრივი კავშირი; 4) ბრალი. სსკ-ის 395.1-ე მუხლის თანახმად, “მოვალეს პასუხისმგებლობა დაეკისრება მხოლოდ განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიყენებული ზიანისათვის, თუ სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული და ვალდებულების არსიდანაც სხვა რამ არ გამომდინარეობს”. ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების არსებობის შემთხვევაში, ნავარაუდები სამართლებრივი მდგომარეობის აღდგენის ორიენტირი სახელშეკრულებო თუ არასახელშეკრულებო ზიანის დადგომის შემთხვევაში განმტკიცებულია სსკ-ის 408.1 მუხლში, რომლის ნორმატიული მიზნიდან გამომდინარეობს, რომ “იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება”. ამდენად, სახელშეკრულებო ვალდებულებების დარღვევისათვის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, პირს დაეკისრება მხოლოდ ერთდროულად რამდენიმე პირობის არსებობის შემთხვევაში: 1) უნდა არსებობდეს მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება, 2) სახეზე უნდა იყოს ზიანი, 3) უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა (ზიანს) და მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებას შორის, 4) ზიანის მიმყენებელს უნდა მიუძღოდეს ბრალი.
6.25. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ სამოქალაქო სამართალში ზიანში მოიაზრება ქონებაზე ან სამართლებრივად დაცულ სხვა სიკეთეზე გარკვეული ზემოქმედებით გამოწვეული უარყოფითი შედეგი. ზიანი წარმოადგენს სამართალდარღვევის შემადგენლობის აუცილებელ ელემენტს. თუ არაა ზიანი, არც ქონებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი შეიძლება დადგეს. ზიანი სწორედ რომ მართლსაწინააღმდეგო მოქმედების შედეგია. იგი წარმოადგენს სამართლებრივი სიკეთის ხელყოფის შედეგს (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 394-ე, ველი 9, თბილისი, 2019). ზიანში იგულისხმება არა მხოლოდ დაზარალებულის ქონებრივი აქტივების შემცირება, არამედ პასივების გაზრდაც (შეად. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს რეკომენდაციები სამოქალაქო სამართლის სასამართლო პრაქტიკის პრობლემატურ საკითხებზე, 2007, გვ.35). ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაშია მისაღები ის ინტერესი, რომელიც კრედიტორს ჰქონდა ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების მიმართ. ასევე მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ვალდებულების შესრულების დრო და ადგილი. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს რეალურად განცდილი დანაკარგების ჯამს. ის არ უნდა ატარებდეს მოვალის მიმართ სადამსჯელო ხასიათს, რამეთუ ვალდებულების დარღვევისათვის სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის არსი მდგომარეობს კრედიტორისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაში და არა - მოვალის დასჯაში.
მხარეს არ შეიძლება დაეკისროს პასუხისმგებლობა, რომელიც ,,მიუღებელია” ქონებრივი პასუხისმგებლობის ჩვეულებრივი პრინციპებისათვის. ზიანის ანაზღაურების ოდენობა ისე უნდა განისაზღვროს, რომ ამას არ მოჰყვეს რომელიმე მხრის უსაფუძვლო გამდიდრება. ზიანი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით უნდა იყოს მიყენებული. წინააღმდეგ შემთხვევაში, როგორც წესი, ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ დადგება. მართლსაწინააღმდეგოდ მოქმედებს ის, ვინც არღვევს სამართლებრივ დანაწესებს, სამართლის ნორმათა მოთხოვნებს; მართლწინააღმდეგობა მოიცავს როგორც კანონით დადგენილი წესების, ისე ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობების დარღვევას და გულისხმობს როგორც აქტიურ მოქმედებას, ისე უმოქმედობასაც - როცა ხელშეკრულების მხარე არ ასრულებს ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებას; მიზეზობრივი კავშირი სამართალდარღვევის ერთ-ერთი აუცილებელი ელემენტია. ანაზღაურდება მხოლოდ ისეთი ზიანი, რომელიც მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით იყო გამოწვეული. იმისათვის, რომ მოვალეს დაეკისროს პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა გაირკვეს, წარმოადგენს თუ არა ზიანი მოვალის მოქმედების უშუალო შედეგს.
6.26.სსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, ,,ანაზღაურდება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.“ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი უპირატესობას ანიჭებს უშუალო მიზეზობრივი კავშირის თეორიას. ანუ პირი მხოლოდ მაშინ აგებს პასუხს ზიანისათვის, როცა მისი ქმედება ადეკვატურ კავშირშია დამდგარ შედეგთან/ზიანთან (causa principalis sine qua non) ანუ დამდგარი ზიანი დარღვეული ვალდებულების რეალური და მოსალოდნელი შედეგია და მისი მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასთან ობიექტური გადმოსახედიდან დასტურდება. სავარაუდობა სახეზეა, თუ შედეგის დაშვება შეგნებული მოვალის პერსპექტივიდან ობიექტურად შესაძლებელი იყო (შეად. ჰ. ბიოილინგი, პ. ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნის საფუძვლების სისტემური ანალიზი, თბილისი, 2009, გვ. 48). პასუხისმგებლობის უმნიშვნელოვანესი სუბიექტური ელემენტია ბრალი. ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპი, საყოველთაოდაა აღიარებული სახელშეკრულებო სამართალში (შეად. გიორგი ვაშაკიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 395-ე, ველი 1, თბილისი, 2019). მხარის ბრალეულობის განსაზღვრისათვის ევროპის სახელეკრულებო სამართლის პრინციპები დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს ხელშეკრულების მონაწილე მხარის გონივრულ ქცევას, რომელიც 1:302-ე მუხლის თანახმად, დგინდება იმის მიხედვით, თუ რას მიიჩნევს გონივრულად იმავე პირობებში მოქმედი ობიექტური მესამე პირი კეთილსინდისიერების პრინციპის გათვალისწინებით. გონივრულობის შეფასებისას, მხედველობაში მიიღება: ხელშეკრულების ბუნება და მიზანი, კონკრეტული შემთხვევის ფაქტობრივი გარემოებები, სავაჭრო ჩვეულებები და პრაქტიკა, ასევე მხარეთა პროფესიის თავისებურებ ა. (შეად. Lando/ Beale, Principles of European Contract Law. Part I and II., Kluwer Law International, The Hague/London/Boston.,2000, 126).
6.27. სააპელაციო სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის განაწილების პრინციპიდან გამომდინარე, როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს, ანუ კრედიტორს, რომელიც წინამდებარე სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელე (მოწინააღმდეგე) მხარეს. სწორედ მოსარჩელეა ვალდებული ამტკიცოს როგორც ზიანის არსებობა და მისი მოცულობა, ასევე მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასა და დამდგარ შედეგს შორის, ანუ, მოვალის მოქმედება უნდა იყოს არა მარტო ბრალეული, არამედ ზიანის გამომწვევიც. თავის მხრივ, ზიანის მიმყენებელმა უნდა ამტკიცოს მის ქმედებაში მართლწინააღმდეგობისა და ბრალის არარსებობა. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის მიერ სარჩელში მითითებული და დადასტურებულად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებები, იმის თაობაზე რომ პროექტანტის- შპს „ჯ–ის“ მიერ მომზადებული შენობის ტექნიკური მდგომარეობის შესახებ დასკვნის შესაბამისად სწორედაც „ა“ ბლოკის შენობის კედლების მდგომარეობა შეფასებული იყო, როგორც ნორმალური და ასევე ძირითადში კარგ მდგომარეობაში მყოფი; რომ მენარდე კომპანიის მიერ წარმოებული სარეაბილიტაციო სამუშაოების პროცესში, კედლებიდან ძველი ნალესის ჩამოყრის შემდეგ თვალსაჩინო გახდა სილიკატური აგურით აშენებულ მზიდ კედლებზე ვერტიკალური ბზარები, რის თაობაზეც ეცნობა შემკვეთ ფონდს და პროექტანტს; რომ მენარდე კომპანიის მიერ სარეაბილიტაციო სამუშაოების წარმოების დროს გაჩენილი დაზიანებების მიუხედავად, მენარდეს არ შეუჩერებია სარეაბილიტაციო სამუშაოები ახლად წარმოქმნილი გარემოებების გარკვევამდე და რომ 2014 წლის 31 იანვარს ხონის ობიექტის „ა“ ბლოკის 7-7 და 8-8 ღერძებს შორის ოთხივე სართულის დონეზე ჩამოინგრა არსებული კონსტრუქცია - არასაკმარისია მოპასუხის/მენარდის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების არსებობის და მის დამდგარ შედეგთან (არსებული კონსტრუქციის ნგრევა) მიზეზშედეგობრივი კავშირის დადასტურების თვალსაზრიით. სსკ-ის 415-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის გამოწვული ზიანი. იმავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ეს წესი გამოიყენება მაშინაც, როცა დაზარალებულის ბრალი გამოიხატება მის უმოქმედობაში, თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი. სსკ-ის 415-ე მუხლის 1-ელი ნაწილის თანახმად, მიყენებული ზიანი შეიძლება ნაწილობრივ ან საერთოდაც გამოირიცხოს, თუ დადასტურდება, რომ ზიანის დადგომაში დაზარალებულის ბრალი უფრო მეტია, ვიდრე მოვალის.
6.28. აპელანტი მხარის - მენარდის ბრალეულობის განსაზღვრის თვალსაზრისით საგულისხმოა მოსარჩელის მიერ სასამართლო სხდომაზე, მტკიცებულების სახით წარმოდგენილი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის კანონიერ ძალაში შესული 2019 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილებაც. როგორც აღნიშნული გადაწყვეტილებით დასტურდება ფონდის სარჩელი ზიანის ანაზღაურების თაობაზე, მოპასუხე შპს “ჯ–ის“, რომელიც პროექტანტს წარმოადგენს, მიმართ ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა შემდეგი არგუმენტაციით: უდავოა, რომ შპს "ჯ–ს"/პროექტანტს ევალებოდა ხონის ყოფილი საავადმყოფოოს საინჟინრო კვლევა, რათა მომხდარიყო შენობის სარეაბილიტაციოდ ვარგისიანობის დადგენა. იმ შემთხვევაში თუ აღმოჩნდებოდა, რომ შენობა დაზიანებულია შენობაზე სარეაბილიტაციო სამუშაოები არ განხორციელდებოდა; შპს "ჯ–მა" ჯეროვნად არ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება და მის მიერ მომზადებული დასკვნა შენობის მდგომარეობასთან დაკავშირებით არ იყო ობიექტის სრულყოფილი შესწავლის შედეგი, არ ასახავდა ყველა რისკს, რაც შენობის რეკონსტრუქციას შეიძლება მოყოლოდა; ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით დგინდება შემკვეთი ფონდის უყურადღებო, გაუფრთხილებელი და წინდაუხედავი დამოკიდებულება პროექტის მომზადების განხორციელების პროცესში. შემკვეთმა ყოველგვარი შემოწმების და შესწავლის გარეშე მიიღო შემსრულებლის მიერ ვიზუალური დათვალიერების მეთოდით შედგენილი დასკვნა. შემკვეთს ევალებოდა გაცილებით მეტი ყურადღების და წინდახედულების გამოჩენა, როგორც ტექნიკური დავალების შედგენისას, ასევე შესრულებული სამუშაოს შედეგების შეფასებისას, რადგან აშკარა იყო რომ შპს"ჯ–ს"/პროექტანტს არ ჰქონდა შენობის მდგომარეობასთან დაკავშირებით სათანადო კვლევა ჩატარებული, რასთან მიმართებითაც შემკვეთს პრეტენზია არ განუცხადებია... უდავოა, რომ შემკვეთის მიერ არ იქნა უზრუნველყოფილი კონსულტანტის მონაწილეობა სარეაბილიტაციო სამუშაოებში კონსულტირების მიზნით, რითაც სამუშაოების წარმოებისას მიღებული ზიანის რისკი მან თავის თავზე აიღო (იხ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის კანონიერ ძალაში შესული 2019 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილება ს.ფ. 21-22; ს.ფ175-198);
6.29. შესაბამისად, პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახული დასკვნის საწინააღმდეგოდ, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მტკიცების ტვირთის მქონე შემკვეთმა ფონდმა, როგორც მოსარჩელე მხარემ, მისი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში ვერ დაადასტურა მინიმუმ იმ გარემოებების არსებობა, რაც ერთმნიშვნელოვნად წარმოშობდა მოპასუხე კომპანიის/მენარდის მხრიდან იმ ზიანის სრულად ანაზღაურების ვალდებულებას, რაც მითითებულია შემკვეთის სარჩელში. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მოსარჩელის მიერ სარჩელის საფუძვლად მითითებული და დამტკიცებულად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებები მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმის შემადგენლობას არ ქმნიან, რაც ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობას და შესაბამისად, სარჩელის დაკმაყოფილებას გამორიცხავს.
6.30. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო საქმეზე ლობჟანიძე და ფერაძე საქართველოს წინააღმდეგ (საჩივარი N21447/11 და N35839/11 2020 წლის 27 თებერვალი ) განმარტავს: „პარ. 65. კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ელი პუნქტი ეროვნულ სასამართლოებს ავალდებულებს, ნათლად მიუთითონ საფუძვლები, რომლებსაც დაეყრდნენ გადაწყვეტილების მიღებისას (იხ. Taxquet v. Belgium [დიდი პალატა], no. 926/05, § 91, ECHR 2010, და Nikolay Genov v. Bulgaria, no. 7202/09, § 27, 13 ივლისი 2017). ვალდებულების ფარგლები შეიძლება განსხვავდებოდეს სადავო გადაწყვეტილების ბუნებიდან გამომდინარე და ის უნდა განისაზღვროს თითოეული საქმის გარემოებების გათვალისწინებით (იხ. Ruiz Torija v. Spain, 9 დეკემბერი 1994, § 29, Series A no. 303-A; García Ruiz v. Spain [დიდი პალატა], no. 30544/96, § 26, ECHR 1999-I; და Moreira Ferreira v. Portugal (no.2) [დიდი პალატა] (no. 19867/12, § 84, 11 ივლისი 2017). ზემოაღნიშნული ვალებულება არ მოითხოვს მომჩივნების მიერ წარმოდგენილ ყველა არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემას (იხ. Fomin v. Moldova, no. 36755/06, § 31, 11 ოქტომბერი 2011), არამედ ის გულისხმობს, რომ სამართალწარმოების მხარეები უნდა ელოდნენ კონკრეტულ და მკაფიო პასუხებს იმ არგუმენტებზე, რომლებიც გადამწყვეტია სამართალწარმოების შედეგებისთვის (იხ. Moreira Ferreira, § 84; Tchankotadze v. Georgia, no. 15256/05, § 103, 21 ივნისი 2016; და Deryan v. Turkey, no. 41721/04, § 33, 21 ივლისი 2015). გადაწყვეტილებიდან ნათლად უნდა ჩანდეს, რომ განხილულ იქნა საქმის არსებითი საკითხები (იხ. Boldea v. Romania, no. 19997/02, § 30, 15 თებერვალი 2007, და Uche v. Switzerland, no. 12211/09, § 37, 17 აპრილი 2018; ასევე იხ. ასევე ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03).
7. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი
7.1. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელე ფონდმა (შემკვეთმა), რომელმაც, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილების მიღების გზით, სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება მოითხოვა შემდეგ ძირითად საკასაციო არგუმენტებზე დაყრდნობით:
7.1.1. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილი წესით არ შეაფასა საქმეში არსებული ფაქტობრივი გარემოებები, მხოლოდ ერთ ფაქტობრივ გარემოებაზე დაყრდნობით მიიღო გადაწყვეტილება, რომელიც ეწინააღმდეგება სასამართლოს ფუნდამენტურ პრინციპებს, კერძოდ, დაარღვია მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური განაწილების სტანდარტი;
7.1.2. სააპელაციო სასამართლომ დასაბუთება დააფუძნა იმ გარემოებას, რომ 2014 წლის 31 იანვრის ხონის ობიექტის „ა“ ბლოკის 7-7 და 8-8 ღერძებს შორის ოთხივე სართულის დონეზე ჩამონგრევა არასაკმარისია მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების არსებობის და მისი დამდგარ შედეგთან მიზანშედეგობრივი კავშირის დადასტურების თვალსაზრისით. საგულისხმოა, რომ სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება თავისი გადაწყვეტილების სამართლიანობის დასაბუთებისთვის გამოიყენა დამახინჯებული ფორმით. პირველი ინსტანციის სასამართლომ მიუთითა სსსკ-ის 2321 მუხლზე და მიიჩნია, რომ განსახილველი საქმის ფარგლებში, სადავო ფაქტები არ არსებობდა, რადგან „... ასეთ შემთხვევაში, სსსკ-ის XLVI თავში მოცემული წესით საქმის განხილვისას, სასამართლო მტკიცებულებებს არ იკვლევს: კანონის ძალით სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები ყოველგვარი კვლევისა და შემოწმების გარეშე მიიჩნევა დადასტურებულად ...“ (ძლიერიშვილი ზ., სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის კომენტარი, თბილისი, 2020, 845);
7.1.3. მხარეთა შორის გაფორმდა ხელშეკრულება, ხონი-ბაღდათის რეგიონში საავადმყოფოების შენობების მრავალბინიან საცხოვრებელ სახლად რეაბილიტაციის თაობაზე. კედლებიდან ძველი ნალესის ჩამოყრის შემდეგ თვალსაჩინო გახდა სილიკატური აგურით აშენებულ მზიდ კედლებზე ვერტიკალური ბზარები. აღნიშნულის თაობაზე ეცნობა ფონდს და პროექტანტს. 2014 წლის 31 იანვარს ხონის ობიექტის „ა“ ბლოკის 7-7 და 8-8 ღერძებს შორის ოთხივე სართულის დონეზე ჩამოინგრა არსებული კონსტრუქცია. შპს „ჯ–ის“ მიერ მომზადებული შენობის ტექნიკური მდგომარეობის შესახებ დასკვნის შესაბამისად, სწორედაც „ა“ ბლოკის შენობის კედლების მდგომარეობა შეფასებული იყო, როგორც ნორმალური და ძირითადად კარგ მდგომარეობაში მყოფი. ხონის ყოფილი საავადმყოფოს მთავარ კორპუსში ფიქსირებულია ნგრევის ორი ზონა. ზიანი მასშტაბური ხასიათისაა და მისი გათვალისწინებით შენობის ფაქტობრივად არსებული მდგომარეობიდან პირვანდელ მდგომარეობამდე აღდგენა ტექნიკურად შეუძლებელია; შენობა დაექვემდებარა დემონტაჟს. მოპასუხეს სარეაბილიტაციო სამუშაოების წარმოების დროს გაჩენილი დაზიანებების მიუხედავად, არ შეუჩერებია სარეაბილიტაციო სამუშაოები ახლად წარმოქმნილი გარემოებების გარკვევამდე. მოსარჩელემ ქ. ხონის საავადმყოფოს შენობის რეაბილიტაციის პროექტისა და მოპასუხის მიერ ამ შენობაზე განხორციელებული სამუშაოების საფასური მთლიანად გადაიხადა, რაც რეალობაში წარმოადგენს მის ზიანს, ვინაიდან, ზემოხსენებული ექსპერტიზის მიხედვით, შენობა აღარ ექვემდებარება აღდგენას და მთლიანად სადემონტაჟოა. აღნიშნული უდავო ფაქტობრივ გარემოებების საფუძველია ის მტკიცებულებები, რომელიც მოსარჩელემ წარადგინა, კერძოდ: ა) სამხარაულის ექსპერტიზის დასკვნა; ბ) შპს „ჯ–ის“ დასკვნა; გ) პროექტანტის შპს „ჯ–ისა“ და მოსარჩელის წერილები, საიდანაც ჩანს, რომ მოპასუხეს/მენარდეს, გაჩენილი ბზარების მიუხედავად, არ შეუწყვიტავს მუშაობა; დ) მოპასუხისათვის მოსარჩელის მიერ 207 163,69 ლარის გადახდის დამადასტურებელი საგადახდო მოთხოვნა და სხვა;
7.1.4. კასატორის მოსაზრებით, ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებები მთლიანობაში ადასტურებს მოპასუხის მიერ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების ფაქტს. სააპელაციო სასამართლოს სწორედ ამ ფაქტობრივი გარემოებების ერთობლივი განხილვისა და გაანალიზების საფუძველზე უნდა მიეღო სამართლიანი გადაწყვეტილება და არა მხოლოდ კონტექსტიდან ამოვარდილი ერთ-ერთი მის მიერ ინტერპრეტირებული ფაქტობრივი გარემოების საფუძველზე, რადგან ნორმის დისპოზიციის (ფაქტობრივი) ელემენტების (როგორიცაა მაგალითად: განზრახვა, კეთილსინდისიერება და ა.შ.) არსებობა-არარსებობის შესაფასებლად აუცილებელია სწორედ ისეთი ფაქტების მითითება, რომლებიც ქმნიან შეფასების საფუძველს და შესაძლებელი იქნება სამართლიანი გადაწყვეტილების მიღება;
7.1.5. სასამართლოს უპირველესი ამოცანას წარმოადგენს, დაადგინოს, თუ რას ითხოვს მოსარჩელე მოპასუხისაგან და რის საფუძველზე, ანუ რომელ ფაქტობრივ გარემოებებზე ამყარებს თავის მოთხოვნას, თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლომ არათუ შეამოწმა დადგენილი უდავო ფაქტობრივი გარემოებები, არამედ არც კი იმსჯელა სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები რატომ არ არის ის ფაქტობრივი შემადგენლობა, რომელიც წარმოშობს სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველს. სასამართლოს ვალდებულებაა კანონიერი გადაწყვეტილების გამოტანა, რომელიც ეფუძნება საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებას, სწორედ ფაქტობრივი გარემოებების შესაბამისად ადგენს სასამართლო, თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. სააპელაციო სასამართლომ, მხოლოდ სუბიექტურად, ერთ ფაქტობრივ გარემოებაზე მითითებით არ დააკმაყოფილა სარჩელი, რაც ცალსახად მიკერძოებულებაზე მიუთითებს;
7.1.6. საკასაციო სასამართლო თავის ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში განმარტავს, რომ ,, საქმის განმხილველი სასამართლო შეზღუდულია მხოლოდ მხარის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებებით, რაც შეეხება სამართლის ნორმების გამოყენებას, სასამართლო, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, ადგენს თუ რა სამართლებრივი ურთიერთობა არსებობს მხარეთა შორის და ამ ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლებრივი ნორმების საფუძველზე აკმაყოფილებს ან არ აკმაყოფილებს სარჩელს. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის შეფასება შედის სასამართლოს კომპეტენციაში, თუმცა საქმეზე გადაწყვეტილება მიღებულ უნდა იქნეს შეჯიბრებითობის პრინციპის სრულად რეალიზაციის პირობებში." კასატორი უთითებს, რომ მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხეს არ აქვს წარდგენილი წერილობითი შესაგებელი. თუკი მოსარჩელის მიერ წარდგენილი ფაქტები/მტკიცებულებები შედავებული არ არის მოპასუხის მიერ, მაშინ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები დამტკიცებულად ითვლება;
7.1.7. კასატორი ყურადღებას ამახვილებს საკასაციო სასამართლოს ერთ-ერთ განმარტებაზე, რომ მოთხოვნის საფუძვლის (საფუძვლების) ძიებისას, სასამართლოსათვის ამოსავალია ის კონკრეტული ფაქტები და გარემოებები, რომლებზედაც მოსარჩელე ამყარებს თავის მოთხოვნას. სწორედ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტები და გარემოებები განსაზღვრავენ სარჩელის მოთხოვნის შინაარსს. სასამართლომ, ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების შეფასებით, უნდა გაარკვიოს, თუ საიდან გამომდინარეობს მოსარჩელის მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შეთანხმებებიდან, ზიანის მიყენებიდან (დელიქტი), უსაფუძვლო გამდიდრებიდან თუ კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლიდან. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს უნდა შეეფასებინა დამტკიცებული ფაქტები, თუმცა მან თავი აარიდა მათ შეფასებას და მხოლოდ ზოგადი სამართლებრივი მსჯელობებით შემოიფარგლა;
7.1.8. კასატორის მტკიცებით, სააპელაციო სასამართლომ სხვა საქმეში (2019 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილებიდან) არსებულ უდავო და დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე კი არ გაამახვილა ყურადღება, არც მიუთითა პრეიუდიციული მნიშვნელობის ფაქტებზე, არამედ პროექტანტის მიკერძოებული პოზიციის საფუძველზე მიიჩნია, რომ „აპელანტის აზრით, დგინდება მოსარჩელის უყურადღებო, გაუფრთხილებელი და წინდაუხედავი დამოკიდებულება პროექტის მიმართ“. საყურადღებოა, ის გარემოება, რომ სააპელაციო სასამართლომ კონკრეტულ დავასთან დაკავშირებული ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კი არ იმსჯელა, არამედ არსობრივად განსხვავებული სხვა დავის მონაწილე აპელანტის (შპს „ჯ–ის“) მიკერძოებულ პოზიციაზე გააკეთა მითითება;
7.1.9. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ ზემოხსენებულ სხვა გადაწყვეტილებაში (2019 წლის 21 ნოემბერი) არსებულ სამხარაულის ექსპერტიზის დასკვნაზე დაამყარა მსჯელობა, რომელის მიხედვითაც ავარიული მდგომარეობის შექმნა დაკავშირებულია ორ განმაპირობებელ ფაქტორთა ერთობლიობასთან, კერძოდ; „ა) მზარდი კონსტრუქციის დაზიანება; ბ) სარეაბილიტაციო სამუაოების წარმოება.“ საქმის უდავო ფაქტობრივი გარემოებებით დასტურდება, რომ სარეაბილიტაციო სამუშაოებს ახორციელებდა მოპასუხე- მენარდე კომპანია. პროექტანტის - შპს „ჯ–ის“ და მოპასუხის/მენარდის წერილიდან ირკვევა, რომ მოპასუხის/მენარდის მიერ სარიაბილიტაციო სამუშაოების წარმოებამ გამოიწვია მზარდი კონსტრუქციის დაზიანება. ამ უკანასკნელმა კი გამოიწვია ხონის ობიექტის „ა“ ბლოკის 7-7 და 8-8 ღერძებს შორის ოთხივე სართულის დონეზე არსებული კონსტრუქციის ჩამონგრევა (დადგენილი ფაქრობრივი გარემოება). აღნიშნულდან გამომდინარე, ცალსახაა, რომ მოპასუხემ/მენრადემ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულება მოსარჩელის/შემკვეთის წინაშე არაჯეროვნად შესარულა, რითაც შემკვეთ ფონდს მიადგა ზიანი.
7.1.10. კასატორის მოსაზრებით, ზემოხსენებული გარემოებები ადასტურებენ, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილება მიღებულია მხოლოდ მოპასუხის ინტერესის გათვალისწინებით;
7.1.11. სსსკ-ის 394-ე მუხლის „ე1“ ’პუნქტის საფუძველზე კასატორს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს 2023 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილებით, რომელიც საკასაციო წესიტ არის გასაჩივრებული, არ არის დადგენილი დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივი გარემოებები. ეს გარემოება კი გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.
7.1.12. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 ივნისის განჩინებით საკასაციო საჩივარი დასაშვებად იქნა ცნობილი სსსკ-ის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე არსებითად განხილვის მიზნით.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთებულობა და დაასკვნა, რომ მოსარჩელის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დასაბუთებულია, შესაბამისად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება ნაწილობრივ უნდა გაუქმდეს და, ამ ნაწილში მიღებული ახალი გადაწყვეტილებით, შემკვეთი ფონდის სარჩელი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს.
8. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ კასატორმა წარმოადგინა ნაწილობრივ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).
9. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოების მიერ საქმეზე დადგენილად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებები (იხ.წინამდებარე გადაწყვეტილების 5.1-5.7 ქვეპუნქტები და 6.21.1-6.21.7 ქვეპუნქტები) სავსებით საკმარისია შემაჯამებელი გადაწყვეტილების მისაღებად. საკასაციო სასამართლო ასევე იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას შესაგებლის წარუდგენლობისა და მისი სამართლებრივი შედეგების შესახებ (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 6.3-6.7 ქვეპუნქტები), რაც სავსებით შეესაბამება საპროცესო კანონმდებლობის მოთხოვნებს, იურიდიულ დოქტრინას და საკასაციო სასამართლოს პრაქტიკას.
10. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებას და მიაჩნია, რომ მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის არათანასწორმა გადანაწილებამ განაპირობა საქმეზე იურიდიულად დაუსაბუთებელი შედეგის დადგომა, რადგან საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, მხარეთა განმარტებები და მათ დასამტკიცებლად წარდგენილი მტკიცებულებები არ ქმნის საკასაციო სასამართლოს მიერ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სამართლებრივი შედეგის გაზიარების საფუძველს, რომ მოცემულ შემთხვევაში შემკვეთის/მოსარჩელის მიერ მითითებული და საქმეზე დადგენილად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებები იურიდიულად ვერ ამართლებს შემკვეთი ფონდის სასარჩელო მოთხოვნას, რაც მის დაკმაყოფილებას, თუნდაც ნაწილობრივ, გამორიცხავს.
11. წინამდებარე გადაწყვეტილების 6.21.1-6.21.7 ქვეპუნქტებში მითითებული საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები მხარეთა შორის უდავოა, რადგან მოსარჩელის პოზიციას, როგორც უკვე აღინიშნა, არ დაპირისპირებია მოპასუხის წერილობითი შესაგებელი. საქმის მასალებში წარმოდგენილია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2019 წლის 21 ნოემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება (იხ. ს.ფ. 175-198), რომლის მიხედვითაც სამოქალაქო დავა გადაწყდა მოცემული საქმის მონაწილე შემკვეთ ფონდსა და შპს „ჯ–ს“ (პროექტანტს- იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 3.1 ქვეპუნქტი) შორის, რომლის თანახმად, პროექტანტს, მის მიერ ფონდისთვის გაწეული არაკვალიფიციური მომსახურების გამო, რაც ხელშეკრულების მიხედვით შენობების საინჟინრო კვლევას და მათ ინსპექტირებას მოიცავდა, 26 529, 44 ლარის ანაზღაურება დაეკისრა. ამდენად, მითითებული საქმე, რომელიც, ცხადია, სამართლებრივად პრეიუდიციული მნიშვნელობის მქონე (პრეიუდიციული მნიშვნელობის მქონე ფაქტებზე იხ. პაატა ქათამაძე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის რჩეული მუხლების კომენტარი, მუხლი 266, თბილისი, GIZ, 2020, გვ. 994; ასევე- სუსგ-ები: სხვა მრავალთა შორის: N ას-661-2021, 20.04.2022წ; N ას-398-2022, 10.05.2022წ; N ას- 1216-2022, 19.06.2023წ; N ას-1171-2022, 6.07.2023წ; N ას-509-2023, 19.12.2023წ.) ვერ იქნება შემკვეთ ფონდსა და მენარდე კომპანიას შორის წინამდებარე დავაზე, განსაზღვრავს, რომ პროექტანტმა არაკვალიფიციურად შეასრულა თავისი სახელშეკრულებო ვალდებულება ფონდთან, რის გამოც, ამ უკანასკნელის სასარგებლოდ, პროექტანტს ნაწილობრივ დაეკისრა სახელშეკრულებო ზიანიდან გამომდინარე პასუხისმგებლობა.
12. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში და მოსარჩელე მხარის მოთხოვნის მიხედვით, მოცემული საქმის იურიდიული შედეგისათვის, უნდა შეფასდეს, პროექტანტის მიერ შემკვეთის მიმართ გაწეული ნაკლოვანი მომსახურება, თავის მხრივ, შემკვეთის მიერ გამოჩენილი წინდაუხედაობა და უყურადღებობა პროექტის მომზადების პროცესში, რომლის მიხედვითავ მენარდეს უნდა განეხორციელებინა შენობა-ნაგებობის დემონტაჟი, სრულად გამორიცხავს თუ მენარდე კომპანიის (მოპასუხის) პასუხისმგებლობას ხელშეკრულების საფუძველზე შემკვეთის წინაშე. კასატორის მიერ გასაჩივრებული სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა შემკვეთის სარჩელი, იმას ემყარება, რომ მოპასუხე მხარის - მენარდის ბრალეულობის განსაზღვრის თვალსაზრისით, თვითონ მოსარჩელის მიერვე სასამართლო სხდომაზე, მტკიცებულების სახით წარდგენილი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის კანონიერ ძალაში შესული 2019 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილება ადასტურებს, რომ პროექტანტმა- შპს “ჯ–მა“, ჯეროვნად არ შეასრულა ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება და მის მიერ მომზადებული დასკვნა შენობის მდგომარეობასთან დაკავშირებით არ იყო ობიექტის სრულყოფილი შესწავლის შედეგი, არ ასახავდა ყველა რისკს, რაც შენობის რეკონსტრუქციას შეიძლებოდა მოჰყოლოდა. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, იმავე კანონიერ ძალაში შესეული გადაწყვეტილებით დგინდება შემკვეთი ფონდის უყურადღებო, გაუფრთხილებელი და წინდაუხედავი დამოკიდებულება პროექტის მომზადების განხორციელების პროცესში. შემკვეთმა ყოველგვარი შემოწმების და შესწავლის გარეშე მიიღო შემსრულებლის-პროექტანტის მიერ ვიზუალური დათვალიერების მეთოდით შედგენილი დასკვნა. შემკვეთს ევალებოდა გაცილებით მეტი ყურადღებისა და წინდახედულების გამოჩენა, როგორც ტექნიკური დავალების შედგენისას, ასევე შესრულებული სამუშაოს შედეგების შეფასებისას, რადგან აშკარა იყო, რომ პროექტანტს არ ჰქონდა შენობის მდგომარეობასთან დაკავშირებით სათანადო კვლევა ჩატარებული, რასთან მიმართებითაც შემკვეთს პრეტენზია არ განუცხადებია... სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, უდავოა, რომ შემკვეთის მიერ არ იქნა უზრუნველყოფილი კონსულტანტის მონაწილეობა სარეაბილიტაციო სამუშაოებში კონსულტირების მიზნით, რითაც სამუშაოების წარმოებისას მიღებული ზიანის რისკი მან თავის თავზე აიღო (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 6.27-6.28 ქვეპუნქტები და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის კანონიერ ძალაში შესული 2019 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილება ს.ფ. 21-22; ს.ფ,175-198); აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მტკიცების ტვირთის მქონე შემკვეთმა ფონდმა, როგორც მოსარჩელე მხარემ, მისი მტკიცების ტვირთის ფარგლებში ვერ დაადასტურა მინიმუმ იმ გარემოებების არსებობა, რაც ერთმნიშვნელოვნად წარმოშობდა მოპასუხე კომპანიის/მენარდის მხრიდან იმ ზიანის სრულად ანაზღაურების ვალდებულებას, რაც მითითებულია შემკვეთის სარჩელში. სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებით, მოსარჩელის მიერ სარჩელის საფუძვლად მითითებული და დამტკიცებულად მიჩნეული ფაქტობრივი გარემოებები მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმის შემადგენლობას არ ქმნიან, რაც ზიანის ანაზღაურების თაობაზე სასარჩელო მოთხოვნის საფუძვლიანობას და შესაბამისად, სარჩელის დაკმაყოფილებას გამორიცხავს (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 6.29 ქვეპუნქტი).
13. საკასაციო სასამართლო, სააპელაციო სასამართლოს მსგავსად, მოიხმობს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის კანონიერ ძალაში შესულ 2019 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილებას, როგორც ერთ-ერთ მტკიცებულებას, რომლითაც დასტურდება, რომ წინამდებარე დავის მოსარჩელე/შემკვეთ მხარესა და პროექტანტს (შპს „ჯ–ს“) შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით, შემკვეთ ფონდს „ევალებოდა გაცილებით მეტი ყურადღების და წინდახედულების გამოჩენა, როგორც ტექნიკური დავალების შედგენისას, ასევე შესრულებული სამუშაოს შედეგების შეფასებისას, რადგან აშკარა იყო, რომ შპს „ჯ–ს“ არ ჰქონდა შენობის მდგომარეობასთან დაკავშირებით სათანადო კვლევა ჩატარებული.“ ამავე გადაწყვეტილებით დადგენილია შემკვეთი ფონდის „უყურადღებო, გაუფრთხილებელი და წინდაუხედავი დამოკიდებულება პროექტის მომზადების განხორციელების პროცესში“ (იხ. საქმის მასალებში წარმოდგენილი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის კანონიერ ძალაში შესულ 2019 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილება- ს.ფ.195). იმავე გადაწყვეტილებაში მითითებულია: რაც შეეხება შენობის დემონტაჟში გადახდილ თანხას, შპს „ინ-სი“-სთან (წინამდებარე დავის მოპასუხე/მენარდე კომპანია) ურთიერთობას და მასთან დადებული ხელშეკრულებით განცდილ ზიანს, აღნიშნული არ შეიძლება დაკისრებოდა დავის მოპასუხე პროექტანტს - შპს „ჯ–ს“. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის კანონიერ ძალაში შესულ 2019 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია: ავარიული მდგომარეობის შექმნა ექსპერტიზის დასკვნაში დაკავშირებულია სავარაუდო ორ განმაპირობებელ ფაქტორთა ერთობლიობასთან, კერძოდ: ა) მზიდი კონსტრუქციების დაზიანება და ბ) სარეაბილიტაციო სამუშაოების წარმოება. უშუალოდ სამუშაოები ხორციელდებოდა მოსარჩელის (შემკვეთი ფონდის) კონტრაქტორი შპს „ინ-სი“-ს მიერ, რაც ასუსტებს მოპასუხე შპს „ჯ–ის“ შესაძლებლობას, განახორციელოს პირდაპირი კონტროლი მიმდინარე სამუშაოებთან დაკავშირებით. ამავდროულად, მხედველობაშია მისაღები ის გარემოებაც, რომ ამავე დანართით ცალსახად არის აღნიშნული შემკვეთი ფონდის მოვალეობა სარეაბილიტაციო სამუშაოების განხორცილებისა და ზედამხედველობის სრულ მართვასა და კოორდინირებასთან დაკავშირებით (იხ. საქმის მასალებში წარმოდგენილი თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის კანონიერ ძალაში შესულ 2019 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილება- ს.ფ.196).
14. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომელიც წინამდებარე გადაწყვეტილების 6.23-6.26 ქვეპუნქტებშია ასახული და ემყარება სამოქალაქო კოდექსით აღიარებულ ფუძემდებლურ “pacta sunt servanda”- (ხელშეკრულება უნდა შესრულდეს) პრინციპს, რაც იმას გულისხმობს, რომ ხელშეკრულების კონტრაჰენტებს ეკისრებათ კეთილსინდისიერად მოქმედების ვალდებულება. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის კანონიერ ძალაში შესულ 2019 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილებაში აღნიშნულია: ავარიული მდგომარეობის შექმნა ექსპერტიზის დასკვნაში დაკავშირებულია სავარაუდო ორ განმაპირობებელ ფაქტორთა ერთობლიობასთან, კერძოდ: ა) მზიდი კონსტრუქციების დაზიანება და ბ) სარეაბილიტაციო სამუშაოების წარმოება.
უდავოდ არის დადგენილი, რომ მენარდე კომპანიის მიერ სარეაბილიტაციო სამუშაოების წარმოების დროს გაჩენილი დაზიანებების მიუხედავად, მენარდეს არ შეუჩერებია სარეაბილიტაციო სამუშაოები ახლად წარმოქმნილი გარემოებების გარკვევამდე; უდავოდ არის დადგენილი, რომ შემკვეთ ფონდს ქ. ხონის საავადმყოფოს შენობის რეაბილიტაციის პროექტის და მენარდე კომპანიის მიერ ამ შენობაზე განხორციელებული სამუშაოების საფასური მთლიანად აქვს გადახდილი, რაც, მოსარჩელის მტკიცებით, მის მიერ განცდილ ზიანს წარმოადგენს, ვინაიდან ზემოხსენებული ექსპერტიზის მიხედვით შენობა აღარ ექვემდებარება აღდგენას და მთლიანად სადემონტაჟოა.
15. საკასაციო სასამართლო სსკ-ის 415-ე მუხლის დანაწესს მოიხმობს, რომლის თანახმად, თუ ზიანის წარმოშობას ხელი შეუწყო დაზარალებულის მოქმედებამაც, მაშინ ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ამ ანაზღაურების მოცულობა დამოკიდებულია იმაზე, თუ უფრო მეტად რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული. ეს წესი გამოიყენება მაშინაც, როცა დაზარალებულის ბრალი გამოიხატება მის უმოქმედობაში, თავიდან აეცილებინა ან შეემცირებინა ზიანი. წინამდებარე დავაზე შემკვეთ ფონდს, რომელიც მოსარჩელეა და დაზარალებულად მიაჩნია თავი, კონკრეტული ვალდებულებები ჰქონდა მისი დაკვეთით მომზადებული პროექტის ინსპექტირებასა და კონსულტირებაზე, რაზედაც მითითებულია თვითონ მოსარჩელისავე წარმოდგენილ ერთ-ერთ მტკიცებულებაში - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის კანონიერ ძალაში შესულ 2019 წლის 21 ნოემბრის გადაწყვეტილებაში. შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოსარჩელის სასარჩელო მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობს. დადგენილია, რომ მენარდე კომპანიის მიერ სარეაბილიტაციო სამუშაოების წარმოების დროს გაჩენილი დაზიანებების მიუხედავად, მენარდეს/მოპასუხეს არ შეუჩერებია სარეაბილიტაციო სამუშაოები ახლად წარმოქმნილი გარემოებების გარკვევამდე, არც შემკვეთს გამოუვლენია ის პასუხისმგებლობა, რაც მას ევალებოდა პროექტანტთან ურთიერთობაში, რათა ისეთი კვალიფიციური საინჟინრო პროექტი და შესაბამისი დოკუმენტაცია მომზადებულიყო, რაც მენარდეს სრულად დააკისრებდა პასუხისმგებლობას, ემოქმედა დადგენილი სტანდარტებით მომზადებული პროექტის მიხედვით და მხოლოდ მის შესაბამისად ეწარმოებინა სამუშაოები.
16. საკასაციო სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებით, გამოვლენლია შერეული ბრალის ფაქტობრივი გარემოებები, სადაც ორივე მხარეს - შემკვეთსაც (მოსარჩელე ფონდსაც) და მენარდესაც (მოპასუხე კომპანიასაც) თანაბრად მოეთხოვებათ პასუხისმგებლობა ხელშეკრულებიდან გამომდინარე. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნის საწინააღმდეგოდ, რომ არ არის გამოვლენილი სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი, რაც ერთმნიშვნელოვნად წარმოშობს მოპასუხე კომპანიის/მენარდის მხრიდან იმ ზიანის სრულად ანაზღაურების ვალდებულებას, რაც მითითებულია შემკვეთის სარჩელში, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ ხელშეკრულების მონაწილეთა შორის პასუხისმგებლობა თანაბრად 50%/50%-ით უნდა გადანაწილდეს. სსკ-ის 412-ე მუხლის თანახმად, ,,ანაზღაურდება მხოლოდ ის ზიანი, რომელიც მოვალისათვის წინასწარ იყო სავარაუდო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს.“ საქმის მასალებში მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილია მხარეთა შორის მიმოწერა: შემკვეთსა და პროექტანტს- შპს „ჯ–ს“ შორის, რომლის მიხედვით ფონდს პროექტანტი პასუხობს, რომ პროექტით გათვალისწინებული იყო შენობის შიგნით ანტისეისმური ჩარჩოს მოწყობა, რაც არ იქნა გათვალისწინებული; რეაბილიტაციის სამშენებლო სამუშაოების წარმოებისას ერთდროულად განხორცილედა მზიდი კედლებიდან ნალესის მოხსნა და აგურის ტიხრების დაშლა. სამუშაოთა წარმოების პროცესში ხდებოდა დინამიური ძალების გადაცემა მზიდ კელდებზე და ა.შ. (იხ. ს.ფ. 69). ამ მიმოწერაზე მსჯელობისას სააპელაციო სასამართლო მხოლოდ იმას უთითებს, რომ მენარდის ბრალეულობის დადგენა შეუძლებელია (იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების 6.28-ე ქვეპუნქტი) და, მიუხედავად იმისა, რომ მენარდე კომპანიის მიერ სარეაბილიტაციო სამუშაოების წარმოების დროს გაჩნდა დაზიანებები, ხოლო მენარდეს არ შეუჩერებია სარეაბილიტაციო სამუშაოები ახლად წარმოქმნილი გარემოებების გარკვევამდე, არ მიიჩნევს საკმარისად მენარდის პასუხისმგებლობის დასადგენად, თუნდაც ნაწილობრივ. საკასაციო სასამართლო კიდევ ერთხელ აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სწორად მოიხმო სასარჩელო მოთხოვნის დამფუძნებელი სამართლებრივი ნორმები, თუმცა, მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის არასწორი განაწილებიდან გამომდინარე, არასწორად დაასკვნა, რომ სასარჩელო მოთხოვნა, რომელსაც წერილობითი შესაგებლით არ შედავებია მოპასუხე, იურიდიულად სრულად გაუმართლებელია.
17. საქმეზე დადგენილი გარემოება, რომ მენარდე კომპანიის მიერ სარეაბილიტაციო სამუშაოების წარმოების დროს გაჩენილი დაზიანებების მიუხედავად, მენარდეს/მოპასუხეს არ შეუჩერებია სარეაბილიტაციო სამუშაოები ახლად წარმოქმნილი გარემოებების გარკვევამდე, ასევე ექსპერტიზის დასკვნა, რომ „ზიანის მასშტაბური ხაისათისა და მისი გათვალისწინებით შენობის ფაქტიურად არსებული მდგომარეობიდან პირვანდელ მდგომარეობამდე აღდგენა ტექნიკურად შეუძლებელია. შენობა ექვემდებარება დემონტაჟს“ (იხ. ს,ფ,73) მენარდის ნაწილობრივ პასუხისმგებლობას აფუძნებს, რადგან საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი უპირატესობას ანიჭებს უშუალო მიზეზობრივი კავშირის თეორიას, ანუ პირი მხოლოდ მაშინ აგებს პასუხს ზიანისათვის, როცა მისი ქმედება ადეკვატურ კავშირშია დამდგარ შედეგთან/ზიანთან (causa principalis sine qua non) ანუ დამდგარი ზიანი დარღვეული ვალდებულების რეალური და მოსალოდნელი შედეგია და მისი მიზეზობრივი კავშირი ქმედებასთან ობიექტური გადმოსახედიდან დასტურდება. გამოვლენილი დაზიანებების მიუხედავად მენარდე კომპანიის მიერ სამუშაოების შეუჩერებლობა ზიანის სავარაუდობას და ალბათობას ავლენს, რადგან ასეთი შედეგის დაშვება შეგნებული მოვალის პერსპექტივიდან ობიექტურად შესაძლებელი იყო (შეად. ჰ. ბიოილინგი, პ. ლუტრინგჰაუსი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ცალკეული მოთხოვნის საფუძვლების სისტემური ანალიზი, თბილისი, 2009, გვ. 48). პასუხისმგებლობის უმნიშვნელოვანესი სუბიექტური ელემენტია ბრალი. ბრალეული პასუხისმგებლობის პრინციპი, საყოველთაოდაა აღიარებული სახელშეკრულებო სამართალში (შეად. გიორგი ვაშაკიძე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, მუხლი 395-ე, ველი 1, თბილისი, 2019). სააპელაციო სასამართლომ მართებულად მიუთითა, რომ მხარის ბრალეულობის განსაზღვრისათვის ევროპის სახელშეკრულებო სამართლის პრინციპები დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს ხელშეკრულების მონაწილე მხარის გონივრულ ქცევას, რომელიც 1:302-ე მუხლის თანახმად, დგინდება იმის მიხედვით, თუ რას მიიჩნევს გონივრულად იმავე პირობებში მოქმედი ობიექტური მესამე პირი კეთილსინდისიერების პრინციპის გათვალისწინებით. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ თუნდაც არაკვალიფიციური პროექტის პირობებში მუშაობისას მენარდისთვის თვალსაჩინო როგორც კი გახდა დაზიანებები, მას არ შეუჩერებია მუშაობა, რაც მისი მოქმდების გონივრულად შეფასების საფუძველს არ ქმნის, ამასთან, ასეთ დროს მხედველობაში მიიღება: ხელშეკრულების ბუნება და მიზანი, კონკრეტული შემთხვევის ფაქტობრივი გარემოებები, სავაჭრო ჩვეულებები და პრაქტიკა, ასევე მხარეთა პროფესიის თავისებურებ ა. (შეად. Lando/ Beale, Principles of European Contract Law. Part I and II., Kluwer Law International, The Hague/London/Boston.,2000, 126).
18. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ „შერეული ბრალის არსებობისას დამდგარი ზიანის სრული ოდენობით ანაზღაურება არ დაეკისრება ზიანის მიმყენებელს, პირიქით, მისი პასუხისმგებლობა მცირდება იმ ნაწილში, რითაც დაზარალებულმა ხელი შეუწყო ზიანის წარმოშობას. ამდენად, თუ დამდგარი ზიანი ხელშეკრულების მონაწილე მხარეთა ერთობლივი ბრალეული ქმედების შედეგია, მაშინ პასუხისმგებლობა ორივე მხარეზე გადანაწილდება თითოეულის ბრალეულობის ხარისხის გათვალისწინებით (იხ: ლადო ჭანტურია (რედ,), საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი, 2001, 482.). სწორედ ამიტომ არ არსებობს შემკვეთი ფონდის საკასაციო შედავების სრულად გაზიარებისა და სასარჩელო მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი საფუძველი.
19. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ თუ რაიმე სპეციალური კანონი განსხვავებულ წესს არ ითვალისწინებს, სსკ-ის 415-ე მუხლი მოქმედებს ყველა სახელშეკრულებო და კანონისმიერი თუ დელიქტური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის შემთხვევაში, მაშინაც კი, როდესაც ბრალის გარეშე პასუხისმგებლობას ეხება საქმე (Oetker, in MüKo BGB, 7. Aufl., 2016, § 254, Rn 7 ff) (იხ: გ.რუსიაშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი 2019 წ., მუხლი 415, ველი 9). დელიქტურ ვალდებულებებთან მიმართებაში სსკ-ის 415-ე მუხლის გამოყენება ეფუძნება ამავე კოდექსის 326-ე მუხლს, რომლის თანახმადაც წესები სახელშეკრულებო ვალდებულების შესახებ გამოიყენება ასევე სხვა არასახელშეკრულებო ვალდებულებათა მიმართ, თუკი ვალდებულების ხასიათიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს (შეად. სუსგ-ებს: ას-504-481-2016, 30.09.2016წ. Nას-786-735-2017, 03.11.2017წ.; Nას-150-150-2018 , 16.03.2018წ; N ას- 351-2024, 26.06.2024წ; N ას-767-2023, 16.10.2024წ.).
20. საკასაციო სასამართლო სსკ-ის 318-ე მუხლის პირველ წინადადებას მოიხმობს, რომლის მიხედვით „ვალდებულებიდან შეიძლება გამომდინარეობდეს ამა თუ იმ ინფორმაციის მიღების უფლება.“ საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ეს დანაწესი კეთილსინდისიერების პრინციპის კონკრეტული გამოვლინებაა (იხ. სსკ-ის 8.3 მუხლი) და, მიუხედავად იმისა, რომ ყველა ტიპის სახელშეკრულებო ვალდებულებაზე ვრცელდება და ასეთი ბუნებრივი ვალდებულება წარმოიშობა იმ შემთხვევაშიც კი, როცა მხარეებს ის არ შეუთანხმებიათ, თუკი ეს განპირობებულია ვალდებულების ხასიათით და კეთილსინდისიერი ქცევის სტანდარტით, თუმცა, მაინც არ ნიშნავს იმას, რომ ინფორმაციის გამცემი ყოველთვის არის ვალდებული, გასცეს ინფორმაცია საკუთარი ინიციატივით. კანონის ტექსტში საუბარია „ინფორმაციის მიღების უფლებაზე“ და ამ ინფორმაციის „გაცემის უზრუნველყოფაზე“... კითხვაზე არის თუ არა ინფორმაციის გამცემი ვალდებული, გასცეს ინფორმაცია საკუთარი ინიციატივით, ერთმნიშვნელოვანი პასუხი არ არსებობს და ინფორმაციის გაცემის ვალდებულების ინტენსივობა უნდა შეფასდეს ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, ვალდებულების ხასიათიდან გამომდინარე (იხ. გიორგი ვაშაკიძე, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, ჭანტურია (რედ.), 2019, მუხლი 218, ველი 1,5)- შეად. სუსგ-ებს: N ას-717-670-2017, 26.04.2018წ; N ას-1585-2022, 12.06.2023წ; N ას-610-2022, 15.02.2023წ; N ას-1588-2022, 12.06.2023წ; N ას-829-2023, 9.02.2024წ; N ას-767-2023, 16.10.2024წ.). საკასაციო სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებით, სამუშაოთა წარმოების პროცესში გამოვლენილი დაზიანებების შესახებ შემკვეთისათვის ინფორმაციის მიწოდების ვალდებულება ჰქონდა მენარდე კომპანიას (მოპასუხეს), რაც, შესასრულებელი სამუშაოს ხასიათისა და, სპეციფიკის გათვალისწინებით, ხელშეკრულების მონაწილე მხარის გონივრულ ქცევას ემყარება, რადგან იმავე პირობებში მოქმედი ობიექტური მესამე პირი გონივრულად და კეთილსინდისიერად მხოლოდ ასე მოიქცეოდა.
21. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მთელ რიგ შემთხვევებში კონკრეტული ზიანის დადგომაში არა მხოლოდ დამზიანებელს, არამედ ასევე დაზარალებულსაც შეაქვს თავისი „წვლილი“. სსკ-ის 415-ე მუხლი აწესრიგებს იმ წინაპირობებს, რომელთა არსებობის შემთხვევაშიც უნდა მოხდეს დაზარალებულის ამ „წვლილის“ გათვალისწინება, და მისგან გამომდინარე სამართლებრივ შედეგებს (იხ: გ.რუსიაშვილი, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, თბილისი 2019 წ., მუხლი 405, ველი 1). შერეული ბრალის არსებობისას სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის განსაზღვრა გულისხმობს არა ზიანის ანაზღაურებას დაზარალებულის მიერ, არამედ ზიანის მიმყენებლის პასუხისმგებლობის შემცირებას და ზიანის შესაბამისი ნაწილის დაზარალებულზე (კრედიტორი) დაკისრებას. ამ ვითარებაში არსებული ზიანი მოვალისა და დაზარალებულის ერთობლივი მოქმედების განუყოფელი შედეგია. ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება და ანაზღაურების მოცულობა განისაზღვრება მხარეთა ბრალეულობის ხარისხით – უფრო მეტად თუ რომელი მხარის ბრალით არის ზიანი გამოწვეული (სსკ-ის 415-ე მუხლით გათვალისწინებული შემთხვევის ანალოგიურ დებულებებს ითვალისწინებს გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის 254-ე პარაგრაფი – ,,თანაბრალეულობა” (იხ: Münch Komm BGB/Oetker §254. Bd 2a. Rn. 10. Palandt/Heinrichs, §254. Rn.15. Staudinger/Schiemann. §254. Rn.67. Bamberger/Roth., Grüneberg §254. Bd. 1. Rn.11. 19; იხ: სუსგ N ას-992-2020, 29 .09.2021წ; N ას-767-2023, 16.10.2024წ ).
22. საკასაციო სასამართლოს სამართლებრივი შეფასებით, შემკვეთი ფონდის სასარჩელო მოთხოვნა იურიდიულად გამართლებულია მხოლოდ 180 634.25 ლარის ნაწილში, რაც მენარდე კომპანიას (მოპასუხეს) უნდა დაეკისროს კასატორის (მოსარჩელის) სასარგებლოდ, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მიერ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების ნაწილობრივ შეცვლით, საკასაციო საჩივარი (სარჩელი), ნაწილობრივ დასაბუთებულად იქნა მიჩნეული. დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
23. სსსკ-ის 53.3-ე მუხლის საფუძველზე მხარეთა შორის სახელმწიფო ბაჟის გადანაწილების თაობაზე იხ. წინამდებარე გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-6 პუნქტში.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-8, 411-ე, 399-ე, 372-ე, 264.3, 257.3 მუხლებით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :
1. სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;
2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილების ნაწილობრივ შეცვლით, მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება;
3. სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;
4. შპს „ი–ის“ სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდის სასარგებლოდ დაეკისროს 180 634.25 ლარის გადახდა;
5. სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდის სარჩელი დანარჩენ ნაწილში არ დაკმაყოფილდეს;
6. შპს „ი–ის“ სსიპ საქართველოს მუნიციპალური განვითარების ფონდის სასარგებლოდ დაეკისროს სამივე ინსტანციის სასამართლოში გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის ნაწილის - 10438 ლარის ანაზღაურება;
7. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.
თავმჯდომარე ე. გასიტაშვილი
მოსამართლეები: თ. ძიმისტარაშვილი
მ. ერემაძე
