საქმე №ას-989-2024

20 ნოემბერი, 2024 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიზო უბილავა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორები – ი.ნ–ძე, ლ.ლ–ნი (მოპასუხეები)

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „ბ.ქ–უ“ (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინებები – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 მაისის განჩინება და ამავე სასამართლოს 2024 წლის 20 მაისის საოქმო განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – გავრცელებული ცილისმწამებლური ინფორმაციის უარყოფა და სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით ცნობის გამოქვეყნება სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. 2019 წელს სამაუწყებლო ტელეკომპანია „რ..“-ის მიერ მომზადდა და შაბათის კურიერის 9 მარტის 21:00 სთ-იან გამოშვებაში გავიდა სიუჟეტი ამერიკულ ბანკებზე ჰაკერული თავდასხმების გამო ამერიკის შეერთებული შტატების გამოძიების ფედერალური ბიუროს მიერ ქართული ოცნების დეპუტატის, შ.შ–ის შვილის დაკავებისა და მოპარული ფულის „ქ.ბ–ის“ მეშვეობით შესაძლო გათეთრებასთან დაკავშირებით. სიუჟეტში გამოყენებულია ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ფრაქცია „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ თავმჯდომარე ი.ნ–ძესთან და ფრაქციის წევრ, ლ.ლ–ნთან ინტერვიუები.

2. ი.ნ–ძის მიერ გაკეთდა შემდეგი განცხადება: „ამ ქვეყანაში ადამიანები პირდაპირ არიან დაკავებული მართლა ფულის გათეთრებით და არა რაღაც გამოგონილი ბრალდებებით. როდესაც ქართული ოცნების დეპუტატის შვილმა შ.შ–ის შვილმა, დანაშაულებრივი გზებით რამდენიმე ასეული მილიონი დოლარი იშოვა, მას როგორც ჩანს დასჭირდა ამ ფულის გათეთრება და იგი ორ ძირითად გზას იყენებდა, ეს იყო ბიტკოინების გზა და ეს იყო ბანკების მეშვეობით გათეთრება და პარტნიორი საქართველოში, რა თქმა უნდა, ბიტკოინებთან და ბანკებთან დაკავშირებული არის სწორედ ბ.ი–ი და ქ.ბ–ი და სწორედ ასეთ შემთხვევასთან გვქონდა საქმე. მას შემდეგ, რაც მსოფლიო მასშტაბით გახდა ამ დანაშაულის შესახებ ცნობილი, ქ.ბ–ი ვალდებული იყო ეცნობებინა როგორც პროკურატურისთვის და როგორც ეროვნული ბანკისთვის, ასევე ყველა საგამოძიებო სამსახურისთვის მიემართა, რომ მსგავსი ტრანზაქცია მისი ბანკის მიერ იყო შესრულებული. მან ეს არ გააკეთა, რა თქმა უნდა, გამომდინარე იქიდან, რომ ის გარიგებაში იყო სწორედ შ–თან (21:47-21:48 სთ).“ ამავე გადაცემაში (21:48-21:49 სთ-ზე) ლ.ლ–ნმა განაცხადა: „FBI-მ გააკეთა განცხადება, რომ ხაკერული თავდასხმა მოხდა ამერიკულ ბანკებზე და დიდი ოდენობით თანხები თეთრდებოდა, მათ შორის, ბ.ქ–უს მეშვეობით.“

3. გ.შ–ი იყო სს „ბ.ქ–უს“ კლიენტი, 2013 წლიდან ჰქონდა გახსნილი ანგარიშები მოსარჩელე კომპანიაში, იგი ანგარიშებს ფლობდა ასევე სხვა საბანკო დაწესებულებებში.

4. საინფორმაციო გადაცემა „შაბათის კურიერის“ 2022 წლის 19 ნოემბრის გამოშვებაში გასული სიუჟეტით, მოცემულ დავაში, შპს „ტ. რ..“-მა უარყო სადავო სიუჟეტში მის მიერ გავრცელებული ცნობები.

5. ტელეკომპანიამ, კუთვნილ ვებ. გვერდზე ასევე გააკეთა განცხადება, რომ „2019 წლის 9 მარტს გავრცელებული ინფორმაცია, კერძოდ „ბ.ი–ის „ქ–უ“ ფულის გათეთრების სკანდალის შუაგულში აღმოჩნდა. ამერიკული ბანკებიდან ჰაკერული თავდასხმის დროს მოპარული ფულის ნაწილი სწორედ „ქ.ბ–ში“ ინახებოდა და „ქ–დან“ თეთრდებოდა“ - არ შეესაბამება სინამდვილეს და არის ცილისწამება.“

6. სს „ქ.ბ–მა“ (შემდგომში - „მოსარჩელე“, „ბანკი“, „ფინანსური ორგანანიზაცია“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი.ნ–ძის (შემდგომში - „პირველი მოპასუხე“), ლ.ლ–ნისა (შემდგომში - „მეორე მოპასუხე“)(შემდგომში ერთად - „მოპასუხეები“, „კასატორები“) და შპს „ტ. რ..“-ის მიმართ და მოითხოვა გავრცელებული ცილისმწამებლური ინფორმაციის უარყოფა და სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით ცნობის გამოქვეყნება სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ.

7. სარჩელის საფუძვლები:

7.1. მოპასუხეების მიერ ბანკის შესახებ გავრცელებული ინფორმაცია არ შეესაბამება სიმართლეს და არის ცილისწამება. ბანკს არასდროს მიუღია მონაწილეობა ფულის გათეთრებაში. ის არანაირ უკანონო გარიგებაში არ ყოფილა გ.შ–თან, როგორც ამას მოპასუხეები მიუთითებენ. ბანკი, მის კლიენტებთან საქმიან ურთიერთობაში სრულად ასრულებდა და ასრულებს საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით, მათ შორის, უკანონო შემოსავლის ლეგალიზაციის აღკვეთის ხელშეწყობის შესახებ საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ მოთხოვნებსა და ვალდებულებებს. რაც შეეხება გ.შ–ს, ის არის საქართველოს მოქალაქე, რომელსაც 2013 წლიდან ბანკში ჰქონდა გახსნილი ანგარიში (გ.შ–ს ანგარიში გახსნილი ჰქონდა საქართველოს სხვა კომერციულ ბანკებშიც). ამასთან, ბანკთან ურთიერთობის დასაწყისში არ არსებობდა ინფორმაცია (არც საჯარო სივრცეში და არც ბანკისთვის ხელმისაწვდომ სპეციალურ საძიებო ბაზებში) გ.შ–ზე, როგორც რაიმე მაქინაციურ გარიგებებში მონაწილე/ ბრალდებულ პირზე;

7.2. 2014 წლის დეკემბრის თვეში გ.შ–მა გამოთქვა სურვილი, ბანკის მიერ გაცემული კრედიტის ასანაზღაურებლად დასაკუთრებული ერთ-ერთი აქტივის შეძენაზე. მხარეთა შორის შედგა შეთანხმება და ბანკმა 2014 წლის 20 დეკემბერს აღნიშნული აქტივი გაასხვისა საბაზრო ფასში. მოსარჩელის მითითებით, უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების დადება არ წარმოადგენს დანაშაულს, ეს ბანკის ვალდებულებაა, 2014 წლის 17 ივნისის საქართველოს ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის №51/04 ბრძანების მე-16 მუხლის „ბ“ პუნქტის თანახმად; გ.შ–ის მიმართ 2015 წლის 21 ივლისს, ანუ ბანკისგან ზემოაღნიშნული აქტივის დასაკუთრებიდან 6 თვეზე მეტი ვადის გასვლის შემდეგ, მოხდა ბრალის წაყენება სხვადასხვა ფინანსურ დანაშაულში და აღნიშნული ინფორმაცია განთავსდა საჯარო სივრცეში, ამერიკის ფასიანი ქაღალდების კომისიის (SEC) ვებ-გვერდზე და სხვა წყაროებში. აღნიშნული ინფორმაცია, საჯაროდ განთავსების შემდეგ, მალევე, 2015 წლის 4 აგვისტოს, ცნობილი გახდა ბანკისთვის, რაზეც საქართველოს ფინანსური მონიტორინგის სამსახურს კანონმდებლობით დადგენილი წესით და ფორმით ეცნობა 2015 წლის 7 აგვისტოს, ინფორმაციის წყაროების და სხვა დეტალების მითითებით. 2015 წლის 12 აგვისტოს ბანკმა, ასევე, განცხადებით მიმართა პროკურატურას და მიაწოდა ინფორმაცია შესაძლო დანაშაულთან დაკავშირებით. სწორედ პროკურატურაში ბანკის განცხადების შეტანის შემდეგ, სასამართლოს განჩინებების საფუძველზე, 2015 წლის სექტემბერ-ნოემბრის თვეებში განხორციელდა საგამოძიებო მოქმედებები და მოხდა გამოძიების პროცესში გამოკვეთილი პირების ანგარიშების დაყადაღება;

7.3. მოპასუხეებს, შეცდომაში შეჰყავთ საზოგადოება, ბანკს აბრალებენ საეჭვო გარიგებებში, ფულის გათეთრებაში, მონაწილეობას. მოპასუხეები განზრახ ავრცელებენ ბანკის საქმიანი რეპუტაციის შემლახველ, ცრუ ინფორაციას და ზიანს აყენებენ მას. საზოგადოებას შეექმნა ცრუ, უარყოფითი წარმოდგენა ბანკთან დაკავშირებით, რაც პირდაპირი ზიანის მომტანია ბანკისათვის, მისი რეპუტაციისთვის. „ენმ“-ის და მისი წევრების მიერ, ბანკის მიმართ ცრუ, ცილისმწამებლური განცხადებების გავრცელება უკვე არაერთხელ მოხდა.

8. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 29 ნოემბრის საოქმო განჩინებით მოსარჩელის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და შპს „ტ.რ..“-ის მიმართ საქმის წარმოება შეწყდა.

9. მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.

10. პირველი მოპასუხის მითითებით:

10.1. მოსარჩელის მიერ აღნიშნული ფაქტობრივი გარემობები შეიცავენ სიუჟეტში გაჟღერებულ სიტყვებს, მაგრამ, მიუღებელია მისი მთლიანობის დანაწევრება ცალკე ფაქტობრივი გარემოებების ხელოვნურად შექმნით, სიუჟეტი განხილული უნდა იქნეს მთლიანობაში, მთლიანი მსჯელობით, არგუმენტაციით და კითხვებით და არა მხოლოდ მოსარჩელისთვის მისაღები გაჟღერებული სიტყვების კონტექსტიდან ამოგლეჯით. მისივე მითითებით, გაუგებარი და მიუღებელია მოსარჩელის მტკიცება, რომ მას როგორც „ენმ“-ს წევრს, ისე გაევრცელებინა განცხადება, ისევე, როგორც სარჩელის შინაარსი, სადაც მოპასუხედ, როგორც მოქალაქე პოლიტიკური გაერთიანება „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ პოლიტიკური საბჭოს წევრს ისე უჩივის, სუბტიტრების მითითებით აშკარად ჩანს, რომ სიუჟეტში მონაწილეობს საკრებულოს წევრი, საკრებულოს ფრაქციის თავმჯდომარე;

10.2. სადავო სატელევიზიო სიუჟეტში მოპასუხეები მონაწილეობენ როგორც ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრები.

11. მეორე მოპასუხის მითითებით:

11.1. არსებითი მნიშვნელობა აქვს სიუჟეტის აღქმას მთლიანობაში, სიუჟეტიდან სიტყვების იზოლირებულად გამოყენება მთლიანი მსჯელობის დამახინჯებას ახდენს. მოსარჩელის მიერ ფაქტობრივ გარემოებებში (მოპასუხის) ციტირებული სიტყვები, მართალია, სიუჟეტში გაჟღერდა, მაგრამ მთლიანი მსჯელობის კონტექსტში და არასწორია მთლიანი ტექსტიდან ამონარიდების სახით ცალკე ფაქტობრივი გარემოების ჩამოყალიბება. არასერიოზულია სიუჟეტის სუბტიტრებში საკრებულოს წევრად მითითებულ პირებთან მიმართებით მტკიცება, რომ მათ განცხადება „როგორც ენმ-ს წევრებმა“ გააკეთეს და მოპასუხეების საკრებულოს წევრის სტატუსის გადაფარვა პოლიტიკური პარტიის პოლიტსაბჭოს წევრობის მითითებით;

11.2. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონი ყურადღებას აქცევს საკრებულოს წევრის სტატუსს, ხოლო მოპასუხეები მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრები არიან, თუმცა საკრებულოს წევრის სტატუსის არქონის შემთხვევაში, გამოხატვის საგანზე გამოთქმული მსჯელობა და პოლიტიკური თვალსაზრისი მაინც ვერ ჩაითვლებოდა ცილისწამებად. სიუჟეტში საუბარია დამაეჭვებელ გარემოებაზე და ვარაუდებზე;

11.3. სიუჟეტში გამოთქმულია გონივრული ეჭვი, რომელიც ემყარება იმ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ მას შემდეგ, რაც მთელი მსოფლიოს მასშტაბით, მათ შორის საქართველოშიც დაყადაღდა გ.შ–ის საბანკო ანგარიშები, როგორ მოხდა, რომ თაღლითური სქემით ასობით მილიონი დოლარის ფულის მითვისებაში ბრალდებული პირი თავისუფლად ახდენს რამდენიმე მილიონ აშშ დოლარად შეფასებული ქონების გადაფორმებას ოჯახის წევრზე, იმ ქონების მოშორებას, რომელიც დაკავებამდე რამდენიმე თვით ადრე შეიძინა ბანკისგან. ასევე უნდა აღინიშნოს, რომ წარმოდგენილი ვიდეო მტკიცებულება არ არის სრული სახის და წყდება ისეთ ადგილას, სადაც სიუჟეტი საქმისთვის მნიშვნელოვან გარემოებას აქვეყნებს.

12. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 2 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. დაევალათ მოპასუხეებს მათ მიერ გავრცელებული ინფორმაციის უარყოფა ტელეკომპანია „რ..-ის“ ეთერით და სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ ცნობის გამოქვეყნება, კერძოდ „სასამართლო განხილვის შედეგად დადგინდა, რომ ტელეკომპანია „რ..-ის“ მეშვეობით 2019 წლის 9 მარტს ი.ნ–ძის მიერ გაკეთებული განცხადება „...როდესაც ქართული ოცნების დეპუტატის შვილმა შ.შ–ის შვილმა დანაშაულებრივი გზებით რამდენიმე ასეული მილიონი დოლარი იშოვა, მას როგორც ჩანს დასჭირდა ამ ფულის გათეთრება და იგი ორ ძირითად გზას იყენებდა, ეს იყო ბიტკოინების გზა და ეს იყო ბანკების მეშვეობით გათეთრება და პარტნიორი საქართველოში, რა თქმა უნდა, ბიტკოინებთან და ბანკებთან დაკავშირებული არის სწორედ ბ.ი–ი და ქ.ბ–ი და სწორედ ასეთ შემთხვევასთან გვქონდა საქმე. მას შემდეგ, რაც მსოფლიო მასშტაბით გახდა ამ დანაშაულის შესახებ ცნობილი, ქ.ბ–ი ვალდებული იყო ეცნობებინა როგორც პროკურატურისთვის და როგორც ეროვნული ბანკისთვის, ასევე ყველა საგამოძიებო სამსახურისთვის მიემართა, რომ მსგავსი ტრანზაქცია მისი ბანკის მიერ იყო შესრულებული, მან ეს არ გააკეთა, რა თქმა უნდა გამომდინარე იქიდან, რომ ის გარიგებაში იყო სწორედ შ–თან...“ და ლ.ლ–ნის მიერ გაკეთებული განცხადება „...დიდი ოდენობით თანხები თეთრთებოდა, მათ შორის ბ.ქ–უს მეშვეობით...“ - შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტებს მოსარჩელე სს „ბ.ქ–უს“ შესახებ.

13. ზემოაღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინეს მოპასუხეებმა.

14. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 2 მაისის გადაწყვეტილება.

15. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე, წინამდებარე განჩინების 1-5 პუნქტებში მითითებული გარემოებები და დამატებით მიუთითა შემდეგზე:

15.1. საქმეში არ მოიპოვება რაიმე სახის მტკიცებულება, რაც ფულის გათეთრების სახით დანაშაულებრივ ქმედებასთან მოსარჩელის კავშირსა და მონაწილეობას დაადასტურებდა. საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებებით ირკვევა, რომ ისრაელის მოქალაქე სამი პირისათვის [მათ შორის, გარი შალონის (შ–ი)] თაღლითურ სქემაში სავარაუდო მონაწილეობის გამო, ბრალის წარდგენასთან დაკავშირებით (რასაც, მოპასუხის მითითებით, ეფუძნებოდა სადავო სიუჟეტში 2019 წლის 9 მარტს მოპასუხეთა მიერ გაკეთებული განცხადებები) ინფორმაცია ამერიკის ფასიანი ქაღალდების კომისიის (SEC) ვებ-გვერდზე გამოქვეყნდა 2015 წლის 21 ივლისს (ტ.1 . ს.ფ. 36, 350). სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ სარჩელით სადავო სიუჟეტში გაჟღერებული ფაქტი, რომ თითქოს FBI-ის მიერ გაკეთებული განცხადებით დიდი ოდენობით თანხები, მათ შორის, „ბ.ქ–უს“ მეშვეობით თეთრდებოდა, არ შეესაბამება რეალობას, რადგან დანაშაულებრივ ქმედებასთან ბანკის შესაძლო კავშირზე მითითებას არ შეიცავდა 2015 წლის 21 ივლისს ამერიკის ფასიანი ქაღალდების კომისიის (SEC) ვებ-გვერდზე გამოქვეყნებული ინფორმაცია;

15.2. ინფორმაციის გავრცელების შემდეგ, ბანკის მიერ განხორციელდა საბანკო ოპერაციების (გარიგების) მონიტორინგი (ტ.1. ს.ფ. 321-332). 2015 წლის 12 აგვისტოს ბანკმა მიმართა საქართველოს მთავარ პროკურორს, რომლითაც მიაწოდა ინფორმაცია გ.შ–ის და მასთან დაკავშირებული პირების/კომპანიების მოსარჩელე კომპანიაში საბანკო ანგარიშების ფლობისა და მათი მეშვეობით საბანკო ოპერაციების განხორციელების შესახებ. ამავე წერილით განიმარტა, რომ უკანონო შემოსავლების ლეგალიზაციის აღკვეთის ხელშეწყობის კანონით დაკისრებული მოვალეობების შესრულებისას, ბანკის მიერ ხორციელდებოდა შესრულებული ოპერაციების ანალიზი და გაირკვა, რომ გ.შ–ი აშშ-ს შესაბამისი ორგანოების მიერ ბრალდებული იყო ფულის გათეთრებაში და მიმდინარეობდა გამოძიება. აღნიშნულ და სხვა გარემოებებზე მითითებით, პროკურატურისადმი მიმართული განცხადებით მოთხოვილი იქნა დასახელებული პირებისა და კომპანიების მიერ საქართველოში განხორციელებული ოპერაციების კანონიერების შესწავლა. წერილის თანახმად, ბანკის მიერ აღმოჩენილი გარემოებების შესახებ ინფორმაცია კანონმდებლობით დადგენილი წესით მიეწოდა საქართველოს ფინანსური მონიტორინგის სამსახურსაც (ტ.1. ს.ფ. 310-311). აღნიშნული წერილის საფუძველზე დაწყებული სისხლის სამართლის საქმის წარმოების ფარგლებში, განხორციელდა საგამოძიებო მოქმედებები, მათ შორის, დოკუმენტაციის ამოღებისა და საბანკო ანგარიშებზე ყადაღის სახით როგორც მოსარჩელე კომპანიაში, ისე საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ ლიცენზირებულ სხვა საბანკო დაწესებულებებში (ტ.1. ს.ფ. 312-320). ამდენად, მითითებული მტკიცებულებები ასევე ადასტურებს სადავო განცხადების მცდარობას იმასთან დაკავშირებით, რომ ბანკს, დანაშაულის შესახებ სათანადო ორგანოებისათვის არ მიუმართავს, იმის გამო, რომ თავად იყო გარიგებაში;

15.3. აშშ-ში გ.შ–ის მიმართ მიმდინარე სისხლის სამართლის საქმეზე საბოლოო დადგენილებით კონფისკაცია განხორციელდა მის ქონებაზე როგორც მოსარჩელის, ისე სხვადასხვა ქვეყნის არაერთ საბანკო დაწესებულებაში არსებულ ანგარიშებზე (ტ. 2; 77-95). აღსანიშნავია, რომ არც აღნიშნული გადაწყვეტილებით და საქმეში არსებული სხვა მტკიცებულებებით, ჩადენილ ქმედებებთან მოსარჩელე ბანკის რაიმე სახის დანაშაულებრივი კავშირი, ფულის გათეთრებაში მონაწილეობა, არ დადგენილა;

16. სააპელაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ წინამდებარე განჩინების 15.1-15.3 პუნქტებში მითითებულ გარემოებების მიმართ რაიმე დასაბუთებული პრეტენზია სააპელაციო საჩივრით წარდგენილი არ ყოფილა. აპელანტები მიუთითებდნენ მხოლოდ, რომ საქმის ირგვლივ დადგენილი გარემოებები იძლეოდა მოპასუხეთათვის სადავო შეფასების გაკეთების შესაძლებლობას და რომ მოპასუხეთა განცხადებები წარმოადგენდა აზრს, რაც გათავისუფლებულია ყოველგვარი პასუხისმგებლობისგან. შესაბამისად, ის ფაქტი, რომ საქმეში არ წარდგენილა ობიექტური მტკიცებულება, რაც დაასტურებდა მოსარჩელის მონაწილეობას ფულის გათეთრების სქემაში, სადავო არ არის. აპელანტების მითითება, რომ გ.შ–ს ჰქონდა ანგარიში გახსნილი სს „ბ.ქ–უში“ და მან ბანკისგან შეიძინა უძრავი ქონება, ვერ იქნება მიჩნეული საკმარისად ბანკის დანაშაულებრივი საქმიანობის თაობაზე მყარი დასკვნების გაკეთებისათვის. საქმის მასალებით გამოირიცხა ასევე იმ განცხადების საფუძვლიანობა, რომ ბანკმა გამოიჩინა უმოქმედობა და არ შეასრულა კანონით მასზე დაკისრებული შეტყობინების ვალდებულება.

17. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ განსახილველ შემთხვევაში, ეჭვგარეშეა, რომ მოპასუხეთა მიერ გავრცელებული გაცხადებების კონტექსტისა და შინაარსის გათვალისწინებით, ისინი ერთობლიობაში განაპირობებდა მოსარჩელისათვის შერაცხული ქცევის განსაკუთრებულად შეუსაბამოდ მიჩნევას. ე.ი. ბრალდება მეტად სერიოზულს წარმოადგენდა, ვინაიდან განმცხადებლები მოსარჩელეს საერთაშორისო დონის დანაშაულის ჩადენაში სდებდნენ ბრალს.

18. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, ის მტკიცებულებები, რომლებიც მოსარჩელე მხარემ წარადგინა, საკმარისია იმ შეფასების გასაკეთებლად, რომ დადასტურებული შეუსაბამობა არსებობს სინამდვილესა და განცხადებაში გადმოცემულ ფაქტებს შორის. ამდენად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელემ წარადგინა კანონით გათვალისწინებული მტკიცებულებები, რომლითაც დადასტურდა მის შესახებ გავრცელებული ინფორმაციის მცდარობა. იმ პირობებში კი, როდესაც მოსარჩელემ წარადგინა მტკიცებულებები, რომელიც უარყოფს მოპასუხეთა მიერ საჯაროდ გავრცელებული განცხადებების შინაარსს, სამოქალაქო პროცესში არსებული მტკიცების ტვირთი ბრუნდება და მოპასუხეებს ეკისრებათ ვალდებულება, მითითებული ფაქტის სინამდვილის დამადასტურებელი რელევანტური მტკიცებულებები წარადგინონ. მოპასუხეებმა ვერ წარადგინეს რაიმე რელევანტური მტკიცებულება, რომელიც სასამართლოს ფაქტების სისწორეში, მინიმუმ, მოპასუხეთა მიერ გაკეთებული დასკვნების საფუძლიანობაში დაარწმუნებდა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ სიუჟეტში გავრცელებული ცნობები არსებითად მცდარად მიიჩნია და მიუთითა, რომ არ ემყარება რაიმე ობიექტურ გარემოებას, ან წინაპირობას.

19. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოპასუხეთა მიერ ტელეკომპანია „რ..“–ის ჟურნალისტისთვის მიცემულ ინტერვიუში სადავო ინფორმაცია გამოთქმულია მტკიცებით ფორმაში. სიუჟეტში არ იკვეთება, რომ გავრცელებული ცნობები წარმოადგენს მოპასუხეთა მოსაზრებას. ამასთან, აღნიშნული ფრაზები არ არის გამოთქმული განყენებულად, არამედ მოდის საერთო კონტექსტიდან. იმ გარემოების მტკიცებისას, რომ მოპასუხეთა მიერ გავრცელებული ინფორმაცია წარმოადგენდა მათ აზრს, აპელანტები უთითებდნენ სიუჟეტის დასაწყისში ჟურნალისტის მიერ გაკეთებულ შესავალზე, სადაც იგი დანაშაულის სავარაუდო ნიშნების თაობაზე უთითებდა და მრავალჯერ გამოიყენა სიტყვა „სავარაუდო“. ამ არგუმენტთან მიმართებით სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ წინამდებარე დავის ფარგლებში, შეფასების საგანს წარმოადგენს მოპასუხეთა, როგორც საჯარო პირთა და პოლიტიკოსთა მიერ გავრცელებული ცნობების შესაბამისობა „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის დანაწესებთან და არა ჟურნალისტის მიერ განხორციელებული ცილისწამება. შესაბამისად ის ფაქტი, რომ სიუჟეტის შესავალს ჟურნალისტი აზრის გადმოცემის კონტექსტში აყალიბებს, გავლენას ვერ იქონიებს სიუჟეტის შემდგომ ნაწილში მოპასუხეთა მიერ მიცემული ინტერვიუს კონტექსტზე. უფრო კონკრეტულად რომ ითქვას, ერთი პირის, კერძოდ ჟურნალისტის, გამოხატვის ფორმა ვერ შეცვლის მეორე პირის, რესპოდენტის, მიერ გაკეთებული განცხადებების კონტექსტს და თუ რესპოდენტი ფაქტად უთითებს რაიმე ინფორმაციას, ჟურნალისტის საუბარი მას აზრად ვერ გადააქცევს.

20. სააპელაციო სასამართლომ პირველი მოპასუხის მიერ გაკეთებულ განცხადებასთან დაკავშირებით აღნიშნა, რომ საუბრის არცერთი მონაკვეთი არ შეიცავს რესპოდენტის მითითებას, რომ გავრცელებული ინფორმაცია წარმოადგენს მის აზრს, დასკვნას. საუბარი მიმდინარეობს მტკიცებით ფორმაში და რაიმე ეჭვის სივრცეს არ ტოვებს. აპელანტის წარმომადგენლის მიერ ყურადღება გამახვილდა სიტყვებზე „როგორც ჩანს“, რაც აპელანტის მოსაზრებით გამონათქვამს აზრის კვალიფიკაციას სძენდა. სააპელაციო პალატის მითითებით, სიტყვები „როგორც ჩანს“ გამოყენებულია შემდეგ წინადადებაში „როდესაც ქართული ოცნების დეპუტატის შვილმა შ.შ–ის შვილმა, დანაშაულებრივი გზებით რამდენიმე ასეული მილიონი დოლარი იშოვა, მას როგორც ჩანს დასჭირდა ამ ფულის გათეთრება და იგი ორ ძირითად გზას იყენებდა…“. აღნიშნულ წინადადებიდან ცალსახად დგინდება, რომ ვარაუდის დონეზე ნათქვამი სიტყვები „როგორც ჩანს“ მიემართება გ.შ–ის მიერ ფულის გათეთრების საჭიროების დადგომას და არა საუბრის იმ მონაკვეთს, სადაც რესპოდენტი ბანკის დანაშაულებრივ საქმიანობაზე მიუთითებს. პირველი მოპასუხის ინტერვიუს დანარჩენი ნაწილი მოცემულია მტკიცებით ფორმაში და რესპოდენტი იყენებს მტკიცებითი ფორმის აღმატებულ სიტყვათშეთანხმებას „რა თქმა უნდა“, კერძოდ აცხადებს, რომ ბრალდებული ფულის გათეთრებისთვის „ორ ძირითად გზას იყენებდა, ეს იყო ბიტკოინების გზა და ეს იყო ბანკების მეშვეობით გათეთრება და პარტნიორი საქართველოში, რა თქმა უნდა, ბიტკოინებთან და ბანკებთან დაკავშირებული არის სწორედ ბ.ი–ი და ქ.ბ–ი“. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ პირველი მოპასუხის მიერ ინტერვიუში გავრცელებული ცნობები ატარებს „არსებითად მცდარი ფაქტის“ და არა აზრის მნიშვნელობას. საჯაროდ გავრცელებული ინტერვიუს სრულ კონტექსტს რესპოდენტი მტკიცებით ფორმაში წარმართავს და მასში არ არის მოხსენიებული რაიმე ისეთი ფრაზა, რაც გავრცელებული ცნობებისთვის აზრის სტატუსის მინიჭების შესაძლებლობას შექმნიდა.

21. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მეორე მოპასუხის განცხადებასთან დაკავშირებითაც, საუბრის არცერთი მონაკვეთი არ შეიცავს რესპოდენტის მითითებას, რომ გავრცელებული ინფორმაცია წარმოადგენს მის აზრს, დასკვნას. საუბარი მიმდინარეობს მტკიცებით ფორმაში და რაიმე ეჭვის სივრცეს არ ტოვებს.

22. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელე წარმოადგენს ფინანსურ ინსტიტუტს და მისი საქმიანობის ჯეროვანი განხორციელეისათვის საზოგადოების ნდობა, მისი შენარჩუნება და მაღალი რეპუტაცია მნიშვნელოვანია. შესაბამისად, თავისთავად, ფინანსურ დანაშაულში მონაწილეობის თაობაზე ცილისწამების გავრცელების ფაქტიც ადასტურებს იურიდიული პირისათვის საქმიანი რეპუტაციის შელახვასთან დაკავშირებული არაქონებრივი სახით ზიანის მიყენებას. ბანკის, როგორც ფინანასური ინსტიტუტის, ფულის გათეთრებაში დადანაშაულება, თანაც საერთაშორისო დონეზე, უპირობოდ წარმოადგენს მისთვის ზიანის მიმყენებელ განცხადებას, ვინაიდან სწორედ საბანკო დაწესებულებას ანდობენ ფიზიკური, თუ იურიდიული პირები საკუთარ ფინანსებს და ბანკის ოპერირების კეთილსინდისიერებას და მართლზომიერებას მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს მისი ფუნქციონირების პროცესში. აღნიშნული დასკვნის საწინააღმდეგოდ რაიმე რელევანტური არგუმენტი ან მტკიცებულება საქმეში არ წარდგენილა.

23. სააპელაციო პალატის მითითებით, პასუხისმგებლობის გამორიცხვის საფუძვლად აპელანტები აპელირებდნენ, რომ მოსარჩელე წარმოადგენდა საჯარო პირს, რომელსაც მეტი თმენის ვალდებულება ეკისრება და ამასთან მოპასუხეები წარმოადგენდნენ საკრებულოს წევრებს. გასაჩივრებული განჩინებით განიმარტა, რომ საჯარო პირი თავის მხრივ, განსაკუთრებული თმენის ვალდებულებითაა შებოჭილი, მისთვის არასასურველი თუ უსიამოვნო განცხადებების მიმართ, თუმცა გამოხატვის თავისუფლების დაცვის ფარგლებს გარეთაა ისეთი განცხადებები, რომელიც შეეხება საჯარო პირის მიმართ გაჟღერებულ უსაფუძვლო და სერიოზულ ბრალდებებს. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გავრცელებული ბრალდებების სიმძიმიდან გამომდინარე, კერძოდ მოპასუხეებმა დაადანაშაულეს ბანკი აშშ-დან მოპარული მილიონობით აშშ დოლარის გათეთრებაში, საჯარო პირის თმენის ვალდებულებაზე მითითება ვერ გაათავისუფლებს მოპასუხეებს ცილისწამების გამო დამდგარი პასუხისმგებლობისგან.

24. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ შესაფასებელია, რამდენად წარმოადგენდა გავრცელებული განცხადებები საკრებულოს წევრის მიერ მისი მოვალეობების შესრულებასთან დაკავშირებულ საქმიანობას. დანაშაულის ჩადენის თაობაზე ინფორმაციის არსებობისას, საკრებულოს წევრს აქვს შესაძლებლობა მიმართოს მისთვის მინიჭებულ სხვადასხვა უფლებამოსილებებს და კანონის ფარგლებში მოახდინოს რეაგირება შესაძლო დანაშაულებრივ საქმიანობაზე. იმისათვის, რომ დადგინდეს პირის ბრალეულობა ჩადენილ ქმედებაში, აუცილებელია მომხდარ ფაქტზე გამოძიების დაწყება. გამოძიების დაწყების ერთ-ერთ წინაპირობას კი წარმოადგენს საგამოძიებო ორგანოებისთვის მიმართვა. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხეებს, როგორც პოლიტიკური თანამდებობის პირებს, შესაბამისი წესისა და პროცედურის დაცვით შეეძლოთ მიემართათ საგამოძიებო ორგანოებისათვის დანაშაულის ფაქტის შესახებ ინფორმაციის ფლობისას. სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოპასუხეების მიერ გაკეთებული განცხადებები არ ემსახურებოდა იმ კონკრეტულ მიზანს, რასაც ასეთ შემთხვევაში შეიძლება წარმოადგენდეს პირის ან პირთა ჯგუფის დანაშაულში მხილება, პირის ხელთ არსებული მტკიცებულებების საგამოძიებო ორგანოებისათვის მიწოდება. მოპასუხეთა განცხადებებს არ გააჩნდა საზოგადოებისათვის ღირებულების მომტანი, საჯარო დისკუსიაში წვლილის შემტანი ან სხვა მსგავსი მიზანი, ვინაიდან მოპასუხეებს არ განუხორციელებიათ მათთვის კანონით მინიჭებული უფლებამოსილებები ფაქტზე რეაგირებისთვის და არც რაიმე ობიექტური მტკიცებულება წარუდგენიათ, რასაც მათი განცხადებები ემყარებოდა.

25. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოსარჩელე წარმოადგენს ფინანსურ ინტიტუტს, რომლისთვისაც უმნიშვნელოვანესია საზოგადოების თვალში გამართული რეპუტაცია. შესაბამისი მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში, პირის დანაშაულის ჩადენაში პირდაპირი დადანაშაულება წარმოადგენს მოსარჩელის მიმართ ცილისწამებას, რის შედეგადაც მოსარჩელეს ცალსახად მიადგა ზიანი. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ, ასეთ შემთხვევებში, მოპასუხეთა პოლიტიკური თანამდებობა ვერ გაათავისუფლებს მათ პასუხისმგებლობისგან, ვინაიდან მათ მიერ გაკეთებული განცხადებები მოსარჩელის მიმართ, შეიცავდა აშკარა ცილისწამებას, ამასთან, აღნიშნული განცხადებები არ გაკეთებულა მათი, როგორც საკრებულოს წევრების მოვალეობის შესრულების დროს.

26. სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოპასუხეთა მხრიდან გავრცელებულ სიუჟეტსა და განცხადებებში წარმოდგენილია არა მოსაზრებები, არამედ ფაქტის სახით გადმოცემულია მოსარჩელის დანაშაულებრივი ქმედებები, რომელთა დამადასტურებელი რაიმე ვალიდური მტკიცებულება არც საქმეშია წარდგენილი და არც მოპასუხეებს დაუსახელებიათ. მოპასუხეთა მიერ გავრცელებული განცხადებები წარმოადგენს ცილისწამებას მოსარჩელის მიმართ, რომელსაც მოჰყვა მისი საქმიანი რეპუტაციის შელახვა. ამასთან, დადგენილია, რომ მოპასუხეებს მიღებული ინფორმაციის გადასამოწმებლად არ ჰქონიათ კომუნიკაცია მოსარჩელესთან, რომელსაც უშუალოდ სდებენ ბრალს მძიმე დანაშაულის ჩადენაში. შესაბამისად, პალატა მიიჩნევს, რომ სადავო განცხადებები გაკეთებულია არა დისკუსიის ფარგლებში, არამედ მათ ჰქონდათ ცალმხრივი, მოსარჩელის პოზიციის მიღების მცდელობის გარეშე, მოსარჩელის მძიმე დანაშაულის ჩადენაში დადანაშაულების ფორმა, რაც ვერ იქნება განხილული პოლიტიკური დებატის ფარგლებში გამოთქმულ პოზიციად.

27. სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა, მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

28. საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ ძირითად პრეტენზიებს:

28.1. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არის დისკრიმინაციული. გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავსი კატეგორიის საქმეზე დამკვიდრებულ პრაქტიკას და სტრასბურგის სასამართლოს მიერ სხვადასხვა საქმეზე გაკეთებულ განმარტებებს. მსგავსი კატეგორიის საქმეზე გასაჩივრებული გადაწყვეტილების საპირისპირო განმარტებები გააკეთა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო კოლეგიამ 2022 წლის 28 აპრილის გადაწყვეტილებაში საქმეზე №2/21313-20 და სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატამ 2023 წლის 4 აპრილის განჩინებაში საქმეზე №2ბ/3015-22; ამასთან, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება იმდენად დაუსაბუთებელია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია;

28.2. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 257-ე მუხლის შესაბამისად, უნდა გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 20 მაისის საოქმო განჩინება (საოქმო ჩანაწერები) საქმეზე შემაჯამებელი გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის გამოსაცხადებლად მთავარი სასამართლო სხდომის სხვა დროისათვის გადადების შესახებ. მიუღებელია და საპროცესო სამართლის უპატივცემულობაა, რომ სასამართლო ზემოაღნიშნულ ნორმას იყენებდეს ყველა საქმის მიმართ და უმოტივაციოდ მის განხილვაში მყოფ ყველა საქმეს „არსებითად რთულ გადასაწყვეტად“ მიიჩნევდეს და ამ მოტივით დებდეს სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადებას. საპროცესო კანონი ამ შემთხვევისათვის ითვალისწინებს დასაბუთებული და მოტივირებული განჩინების გამოტანის აუცილებლობას; საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 285-ე მუხლის მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის გათვალისწინებით, „განჩინებაში უნდა აღინიშნოს მოტივები, რომლითაც სასამართლო მივიდა თავის დასკვნამდე“. მოცემულ შემთხვევაში, საერთოდ ვერც კი ვხვდებით მსგავს მსჯელობას.

29. კასატორი შუამდგომლობს საპროცესო ხარჯების, კერძოდ, სასამართლოს გარეშე პროცესის ხარჯის მოწინააღმდეგე მხარისათვის დაკისრების შესახებ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

30. საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება.

31. სსსკ-ის 410-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო არ აკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, ვინაიდან კანონის დარღვევა სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებას არ უდევს საფუძვლად.

32. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით არ წარმოუდგენიათ დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

33. საკასაციო სასამართლოს შეფასების საგანია მოპასუხეთა მიერ სატელევიზიო ეთერის ფარგლებში გავრცელებული განცხადებები წარმოადგენს თუ არა მოსარჩელის სამოქალაქო კოდექსის მე-18 მუხლით დაცულ სფეროში იმგვარ ჩარევას, რასაც სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება მოჰყვება. კერძოდ, წარმოადგენს თუ არა განცხადება ცილისწამებას, რომელმაც შელახა იურიდიული კომპანიის საქმიანი რეპუტაცია. შესაბამისად, მოპასუხის გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა აუცილებელია თუ არა დემოკრატიულ საზოგადოებაში მოსარჩელის საქმიანი რეპუტაციის დასაცავად.

34. წინამდებარე დავის ფარგლებში, ორი მნიშვნელოვანი უფლება უპირისპირდება ერთმანეთს გაამოხატვის თავისუფლება და პირის არაქონებრივი უფლება - საქმიანი რეპუტაციის უფლება.

35. საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ყოველ ადამიანს აქვს უფლება თავისუფლად მიიღოს და გაავრცელოს ინფორმაცია. ამავე მუხლის მე-5 ნაწილის შესაბამისად, ამ უფლებათა შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონის შესაბამისად, დემოკრატიულ საზოგადოებაში აუცილებელი სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ან ტერიტორიული მთლიანობის უზრუნველსაყოფად, სხვათა უფლებების დასაცავად, კონფიდენციალურად აღიარებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლოს დამოუკიდებლობისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად.

36. ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციის (შემგომში „ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია“ ან „კონვენცია“) მე-10 მუხლის პირველი პუნქტის შესაბამისად, „ყველას აქვს უფლება გამოხატვის თავისუფლებისა. ეს უფლება მოიცავს პირის თავისუფლებას, ჰქონდეს შეხედულებები, მიიღოს ან გაავრცელოს ინფორმაცია თუ მოსაზრებები საჯარო ხელისუფლების ჩაურევლად და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად”.

37. კონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის შესაბამისად, გამოხატვის თავისუფლება განუყოფელია შესაბამისი ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობისაგან. ამიტომ ის შეიძლება დაექვემდებაროს ისეთ წესებს, პირობებს, შეზღუდვებსა და სანქციებს, რომლებიც გათვალისწინებულია კანონით და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ამ პუნქტში მითითებული კანონიერი მიზნების მისაღწევად, რომელთაგან ერთ-ერთია სხვა პირთა რეპუტაციის დაცვა.

38. გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის „აუცილებელობის“ ძირითადი პრინციპები ევროპის ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ (შემდგომში „ევროპული სასამართლო“ ან „სტრასბურგის სასამართლო“) დაადგინა მრავალ საქმეში. ამ გადაწყვეტილებებში სასამართლომ აღნიშნა, რომ გამოხატვის თავისუფლება ვრცელდება არა მხოლოდ იმ „ინფორმაციისა“ და „იდეების“ მიმართ, რომლებიც კეთილგანწყობით მიიღება, არაშეურაცხმყოფელად არის მიჩნეული ან ინდიფერენტული დამოკიდებულების საგანია, არამედ იმათ მიმართაც, რომლებიც შეურაცხმყოფელი, გამაოგნებელი ან შემაშფოთებელია.

39. ამიტომ გამოხატვის თავისუფლების ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა განსაზღვრული იყოს მკაცრად და მისი გამოყენების საჭიროება სარწმუნოდ უნდა იყოს დადასტურებული. შეზღუდვის გამოყენება უნდა იყოს „აუცილებელი“ დემოკრატიულ საზოგადოებაში სხვა პირთა რეპუტაციის დასაცავად. „აუცილებელი“ კი, სასამართლოს განმარტებით, ნიშნავს „მწვავე საზოგადოებრივ საჭიროებას“ (Handyside v. the United Kingdom (7 December 1976, Series A no. 24), Stoll v. Switzerland ([GC] no. 69698/01, § 101, ECHR 2007 V); Animal Defenders International v. the United Kingdom [GC], no. 48876/08, § 100, ECHR 2013; Morice v. France [GC], no. 29369/10, § 124, 23 April 2015).

40. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს კანონის (შემდგომში - „სპეციალური კანონი“) მოქმედი რედაქციის მე-3 მუხლის შესაბამისად, სახელმწიფო ცნობს და იცავს სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებას, როგორც წარუვალ და უზენაეს ადამიანურ ფასეულობებს. ყველას, ადმინისტრაციული ორგანოს გარდა, აქვს გამოხატვის თავისუფლება, რაც გულისხმობს აზრის აბსოლუტურ თავისუფლებას, ნებისმიერი ფორმის ინფორმაციისა და იდეების მოძიების, მიღების, შექმნის, შენახვის, დამუშავებისა და გავრცელების უფლებას.

41. სპეციალური კანონის მე-13 მუხლი კრძალავს ნებისმიერი [კერძო და საჯარო, ფიზიკური და იურიდიული] პირის შესახებ არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი, პირისათვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადების გავრცელებას. ცილისწამებისათვის (რომელიც განიმარტება, როგორც „არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისათვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება“), გათვალისწინებულია სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა (კანონით განსაზღვრული გამონაკლისების გარდა, რომლებიც გათვალისწინებულია მისი მე-5, მე-15 და მე-16 მუხლებით).

42. სპეციალური კანონის მე-13 მუხლის შესაბამისად, კერძო პირის მიმართ ცილისწამებისათვის მოპასუხის წინააღმდეგ სარჩელის აღძვრისას მოსარჩელეს ეკისრება ტვირთი დაამტკიცოს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა.

43. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-18.2 მუხლის შესაბამისად, პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისაგან. იმავე კოდექსის 27.5 მუხლის შესაბამისად, იურიდიული პირის საქმიანი რეპუტაციის შელახვის შემთხვევაში გამოიყენება ამ კოდექსის მე-18 მუხლით გათვალისწინებული წესები.

44. როგორც ფიზიკურ, ისე იურიდიულ პირთა რეპუტაციის დაცვის უფლება ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლით გარანტირებული უფლებაა. სტრასბურგის სასამართლომ არაერთ საქმეში აღნიშნა, რომ ორივე უფლება - გამოხატვის თავისუფლებაც და პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობაც - თანაბარ დაცვას იმსახურებს. თუმცა, იმისათვის, რომ მე-8 მუხლით დაცული უფლების დარღვევა დადგინდეს, თავდასხმამ პირის რეპუტაციაზე სერიოზულობის განსაზღვრულ ხარისხს უნდა მიაღწიოს (Ärztekammer Fur Wien And Dorner v. Austria, no. 8895/10, § 62, 16 February 2016).

45. ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა გარკვეული კრიტერიუმები, რომლებიც ამ ორ უფლებას შორის სამართლიანი წონასწორობის უზრუნველყოფის მიზნით ფასდება. აღნიშნული კრიტერიუმებია: (ა) ის წვლილი, რომელიც სადავო განცხადებამ საზოგადოებრივი ინტერესის სფეროში მიმდინარე დებატებში შეიტანა; (ბ) იმ პირის საზოგადოებრივი ცნობადობის ხარისხი, როლი და ფუნქცია, ვისაც სადავო განცხადება ეხებოდა და იმ ქმედებების ბუნება, რომელთა შესახებ ინფორმაციაც სადავო განცხადებაში აისახა; (გ) განცხადებაში ასახულ პირთა ქმედებები განცხადების გამოქვეყნებამდე; (დ) განცხადების გამოქვეყნების ფორმა და მანერა; (ე) რა გზით იქნა მოპოვებული განცხადებაში დაცული ინფორმაცია და რამდენად სარწმუნო იყო ის - აღნიშნულთან დაკავშირებით სასამართლოს ჟურნალისტებთან მიმართებაში ნათქვამი აქვს, რომ ისინი უნდა მოქმედებდნენ კეთილსინდისიერად, სათანადო ფაქტობრივ საფუძველზე და, ჟურნალისტური ეთიკის წესების შესაბამისად, საზოგადოებას აწვდიდნენ სარწმუნო და ზუსტ ინფორმაციას (Axel Springer AG v. Germany [GC], no. 39954/08, § 93, ECHR 2012).

46. გამოხატვის ძირითადი უფლება დაკარგავს თავის არსს, თუკი მას მოეხსნება შეზღუდვის კონსტიტუციური საფუძვლები. ამდენად, სხვათა უფლებების და ღირსების დაცვა წარმოადგენს გამოხატვის თავისუფლებისათვის დაწესებულ კონსტიტუციურ საპირწონეს. მითითებული ნორმებიდან ჩანს, რომ ღირსებისა და რეპუტაციის საკითხს, საქართველოს კონსტიტუცია და ევროპული კონვენცია განიხილავს, როგორც გამოხატვის თავისუფლების უფლების შეზღუდვის ერთ-ერთ ლეგიტიმურ მიზანს. პირთა პატივის, ღირსების და საქმიანი რეპუტაციის დაცვა კი, უპირველ ყოვლისა, მათი უფლებების დაცვაა, რომ ცნობები მათი ქცევის, საქმიანობის შესახებ, რაც გავლენას ახდენს გარშემომყოფთა მიერ მათ შეფასებაზე, სინამდვილეს შეესაბამებოდეს.

47. ევროსასამართლოს განმარტებით, განცხადების შეფასებისას მნიშვნელოვანი ელემენტია, რამდენად შეიცავს იგი შეურაცხმყოფელ ტერმინებს, ასევე, მათი შინაარსი და გავლენა საზოგადოებაზე (Chauvy v France). მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხეებმა არასწორი სურათი შექმნეს იურიდიულ პირთან მიმართებით, რომელსაც კომერციული წარმატებისა და სიცოცხლისუნარიანობის დაცვის კონკურენტული ინტერესი აქვს, ამასთან, არა მარტო ამ კომპანიების აქციონერებისა და თანამშრომელთა ინტერესებიდან გამომდინარე, არამედ ფართო ეკონომიკური სიკეთის თვალსაზრისითაც (Markt intern Verlag GmbH and Klaus Beermann v. Germany).

48. ამასთან, საჯარო პირებთან მიმართებით „დასაშვები კრიტიკის“ ფარგლები უფრო ფართოა, ვიდრე კერძო პირებთან, თუმცა გამოხატვის თავისუფლება იმდენად არ უნდა გაფართოვდეს, რომ მან დაკარგოს თავისი არსი, რაც სხვათა უფლებების გადაჭარბებულ ხელყოფაში გამოიხატება.

49. პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა კერძო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა (სპეციალური კანონის მე-13 მუხლი). სპეციალური კანონის მითითებული ნორმა მტკიცების ტვირთს მოსარჩელეს აკისრებს, რაც იმას ნიშნავს, რომ სასამართლოში სარჩელის წარდგენისას, ვალდებული მოსარჩელეა, ამტკიცოს, რომ შესრულებულია ნორმით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებლი ყველა წინაპირობა, კერძოდ: ა) მოპასუხემ მის შესახებ გაავრცელა სადავო განცხადება; ბ) სადავო განცხადება არ შეესაბამება სინამდვილეს, ანუ მცდარი ფაქტების შემცველია; გ) სადავო განცხადება ზიანს აყენებს საქმიან რეპუტაციას (იხ. სუსგ საქმე №ას-328-2020, 25 ივნისი, 2021 წელი).

50. მოცემულ შემთვვევაში, სადავო არ არის, რომ მოპასუხეებმა გაავრცელეს განცხადებები.

51. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ცილისწამების არსებობის დასადგენად, პირველ რიგში, აუცილებელია შეფასდეს სადავო განცხადებაში დაცული გამონათქვამები აზრის, შეხედულების გამოხატვაა თუ დადასტურებადი ან უარყოფადი ფაქტების შემცველი განცხადება.

52. ხშირად აზრისა და ფაქტის გამიჯვნა რთულია, თუმცა როგორც სპეციალური კანონის, ისე ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლოს (შემდეგში ევროსასამართლო) პრეცედენტული გადაწყვეტილებებისა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ანალიზით მათი განსხვავება შესაძლებელია.

53. თავის გადაწყვეტილებებში საქმეებზე ლინგენსი ავსტრიის წინააღმდეგ (Lingens v. Austria, 8 July 1986, §46, Series A no. 10) და ობერშლიკი ავსტრიის წინააღმდეგ (Oberschlick v. Austria (no.1), 23 May 1991, §63 Series A no. 204) სტრასბურგის სასამართლომ ზღვარი გაავლო ფაქტის შემცველ განხადებასა და შეფასებით მსჯელობას შორის და აღნიშნა, რომ ფაქტის არსებობა შეიძლება დემონსტრირებულ იქნას, მაშინ როცა შეფასებითი მსჯელობის სიმართლე შეუძლებელია მტკიცების საგანი იყოს. ამიტომ შეფასების სიმართლის დამტკიცება არ შეიძლება ვინმეს დაევალოს. ეს შეეწინააღმდეგებოდა თავად გამოხატვის თავისუფლების არსს (De Haes and Gijsels v. Belgium, 24 February 1997, §42, Reports-I). თუმცა, მაშინაც კი, როცა განცხადება შეფასებით მსჯელობად არის მიჩნეული, გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის პროპორციულობა შეიძლება იმაზე იყოს დამოკიდებული, არსებობს თუ არა ასეთი შეფასებისათვის საკმარისი „ფაქტობრივი საფუძველი“. თუ საკმარისი ფაქტობრივი საფუძველი არ არსებობს, მაშინ შეფასება შეიძლება გასცდეს პრივილეგიით დაცულ ზღვარს და მიჩნეულ იქნას, როგორც „გადაჭარბებული“ (De Haes and Gijsels, § 47; Oberschlick v. Austria (no. 2), 1 July 1997, § 33, Reports 1997-IV; Brasilier v. France, no. 71343/01, § 36, 11 April 2006; and Lindon, Otchakovsky-Laurens and July, § 55).

54. იმისათვის, რომ ფაქტობრივი ბრალდება შეფასებითი მსჯელობისაგან გაიმიჯნოს, აუცილებელია საქმის გარემოებებისა და განცხადების ზოგადი ტონის ანალიზი, იმის მხედველობაში მიღებით (Brasilier v. France, no. 71343/01, 11 April 2006, § 37), რომ გამონათქვამები საჯარო ინტერესის საკითხზე, შესაძლებელია, სწორედ აღნიშნულ საფუძველზე (სწორედ აღნიშნულის გამო), უფრო შეფასებით მსჯელობას წარმოადგენდეს, ვიდრე ფაქტის შესახებ განცხადებას (Paturel v. France, no. 54968/00, 22 December 2005, § 37).

55. „სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის „ბ“ პუნქტის შესაბამისად, „აზრი“ განიმარტება, როგორც შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე, ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს. ამავე კანონის მე-7 მუხლის მე-5 პუნქტის შესაბამისად, აზრის ან ფაქტის სტატუსის მინიჭების საკითხის განხილვისას ყოველგვარი გონივრული ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს განცხადებაში მოყვანილი ცნობებისათვის აზრის სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ.

56. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ გადაწყვეტილებაში აღნიშნა, რომ „სიტყვა აზრი“ ფართოდ განმარტებისას გულისხმობს განსჯას, დამოკიდებულებასა თუ შეფასებას, რომლის სისწორე თუ მცდარობა დამოკიდებულია მთლიანად ინდივიდზე, მის სუბიექტურ დამოკიდებულებაზე. ფაქტები კი, ჩვეულებრივ, მოკლებულია სუბიექტურ დამოკიდებულებას, იგი ობიექტური გარემოებებიდან გამომდინარეობს, ანუ ჩვენ გვაქვს იმის შესაძლებლობა, რომ ფაქტი შევამოწმოთ და ვნახოთ, ის რეალურად არსებობდა თუ არა. სწორედ ამიტომ, ფაქტების გადამოწმება და მისი ნამდვილობასთან შესაბამისობის დადგენა შესაძლებელია. ხშირ შემთხვევაში, აზრები და ფაქტები ერთმანეთს მჭიდროდ უკავშირდებიან და მათი გამიჯვნა რთულია. ეს განპირობებულია იმით, რომ გამოთქმის ორივე ფორმა იშვიათად გვხვდება სუფთა სახით. უმთავრესად სჭარბობს სწორედ ისეთი გამონათქვამები, რომლებშიც თავს იყრის როგორც შეფასებითი, ასევე ფაქტობრივი ელემენტები. აზრი ხშირად ეყრდნობა და ეხება ფაქტებს, ფაქტები კი, თავის მხრივ, აზრის საფუძველია, რომელიც ადასტურებს ან უარყოფს მათ. ამიტომ ხშირად საკამათო გამონათქვამის, როგორც შეხედულების ან როგორც ფაქტის გადმოცემის, კვალიფიცირების დროს შესაძლებელია გამოთქმის კონტექსტის მიხედვით მისი ცალკეული ნაწილების იზოლირება, მაგრამ ეს მეთოდი გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ამით არ იკარგება ან არ ყალბდება გამონათქვამის შინაარსი და ნამდვილი აზრი. თუკი ასეთი იზოლირება შეუძლებელია გამონათვამის შინაარსის გაყალბების გარეშე, მაშინ ეს გამონათქვამი უნდა ჩაითვალოს მთლიანად აზრის გამოთქმად, ანუ შეხედულებად, შეფასებით მსჯელობად და, შესაბამისად, მთლიანად უნდა იქნას შეყვანილი ძირითადი უფლებით დაცულ სფეროში (იხ. სუსგ №ას-1278-1298-2011, 20 თებერვალი, 2012 წელი).

57. აზრისა და ფაქტის ერთმანეთთან მჭიდრო კავშირის გამო მათი გამიჯვნა საკმაოდ რთულია, ამიტომ სადავო გამონათქვამის სწორი კვალიფიკაციისათვის უნდა შემოწმდეს მისი შინაარსი, გამოთქმის ფორმა და გამოთქმის კონტექსტი, რა ფაქტობრივი ელემენტებისაგან შედგება გამონათქვამი (იხ. სუსგ №ას-1477-1489-2011, 3 აპრილი, 2012 წელი). ცილისწამების ერთ-ერთი მაკვალიფიცირებელი ნიშანია განმცხადებლის მიერ იმ ფაქტების მითითება, რომლებიც რეალობასთან არც ისე შორსაა, უფრო კონკრეტულია და არა ზოგადი ხასიათის, უფრო მეტად ობიექტური შინაარსისაა, ვიდრე სუბიექტური და, რაც მთავარია, მათი დადასტურება (დამტკიცება) შესაძლებელია (იხ. სუსგ №ას-179-172-2012, 1 ოქტომბერი, 2014 წელი).

58. მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოპასუხეთა მიერ გაკეთებული განცხადებები ისეთ კონკრეტულ ინფორმაციას შეიცავს, რომელთა დადასტურება ან უარყოფა შესაძლებელია. როგორც პირველი, ისე მეორე მოპასუხის მიერ გაკეთებული განცხადებები შეიცავს ფაქტებს მოსარჩელესთან დაკავშირებით. სადავო განცხადებები ბანკთან მიმართებით გავრცელებულია მტკიცებით ფორმაში, კერძოდ, პირველი მოპასუხის მიერ გავრცელებულ განცხადებაში აღნიშნულია, რომ ბრალდებული ფულის გათეთრების ორ გზას იყენებდა „...ეს იყო ბიტკოინების გზა და ეს იყო ბანკების მეშვეობით გათეთრება და პარტნიორი საქართველოში, რა თქმა უნდა, ბიტკოინებთან და ბანკებთან დაკავშირებული არის სწორედ ბ.ი–ი და ქ.ბ–ი“, „...მას შემდეგ, რაც მსოფლიო მასშტაბით გახდა ამ დანაშაულის შესახებ ცნობილი, ქ.ბ–ი ვალდებული იყო ეცნობებინა როგორც პროკურატურისთვის და როგორც ეროვნული ბანკისთვის, ასევე ყველა საგამოძიებო სამსახურისთვის მიემართა, რომ მსგავსი ტრანზაქცია მისი ბანკის მიერ იყო შესრულებული. მან ეს არ გააკეთა, რა თქმა უნდა, გამომდინარე იქიდან, რომ ის გარიგებაში იყო სწორედ შ–თან...“. შესაბამისად, განცხადების გამავრცელებელი პირდაპირ და არაორაზროვნად უთითებს ბანკის ფინანსურ დანაშულში ჩართულობასთან დაკავშირებით. მეორე მოპასუხის განცხადებაც, ანალოგიურად, არანაირ კომპონენტს შეიცავს, რაც განცხადებისთვის აზრის კატეგორიის მინიჭების შესაძლებლობას შექმნიდა, კერძოდ, წინადადება „...დიდი ოდენობით თანხები თეთრდებოდა, მათ შორის ბ.ქ–უს მეშვეობით“ მტკიცებით ფორმაშია წარდგენილი.

59. საქართველოს უზენაესი სასამართლო აღნიშნავს, რომ ცილისწამების შემადგენლობის უმთავრესი ელემენტია სინამდვილის შეუსაბამო, არსებითად მცდარი ფაქტების გავრცელება. სპეციალური კანონის მე-13 მუხლიდან გამომდინარე, მოსარჩელეს ეკისრება ვალდებულება, დაადასტუროს გავრცელებული ინფორმაციის მცდარობა.

60. სააპელაციო სასამართლომ მართებულად დაასკვნა, რომ მოსარჩელემ წარადგინა კანონით გათვალისწინებული მტკიცებულებები, რომლითაც დადასტურდა გავრცელებული ინფორმაციის მცდარობა, ხოლო მოპასუხე მხარემ ვერ წარადგინა საპირისპირო რაიმე მტკიცებულება, რომელიც სასამართლოს მოსარჩელის მიერ დამტკიცებული ფაქტების სისწორეში ეჭვის შეტანის საფუძველს გაუჩენდა. მოცემულ საქმეში, ბრალდება (ფულის გათეთრებაში მოსარჩელის დადანაშაულება) იყო სერიოზული, თუმცა ამ ბრალდებების ჭეშმარიტება საქმის მასალებში არსებული მტკიცებულებებით არ დასტურდება (იხ. წინამდებარე განჩინების 15.1-15.3 პუნქტები). მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ისეთი ფაქტის ჭეშმარიტების დადასტურება, როგორიცაა ფულის გათეთრება მხოლოდ სისხლის სამართლის საქმეზე გამოტანილი კანონიერ ძალაში შესული განაჩენითაა შესაძლებელი.

61. ევროსასამართლოს განმარტებითაც რამდენადაც სერიოზულია ბრალდება, იმდენად სერიოზული უნდა იყოს ფაქტობრივი საფუძველი (Abeberry v France). შეუძლებელია, თუნდაც სამოქალაქო საქმეზე, პირს იმის მტკიცება მოეთხოვებოდეს, რომ მას დანაშაული არ ჩაუდენია და, ამდენად, ამ ინფორმაციის შემცველი განცხადება ცილისმწამებლურია. ამგვარი განმარტება ეწინააღმდეგება უდანაშაულობის პრეზუმფციას.

62. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მხოლოდ ის გარემოება, რომ მოსარჩელის წინააღმდეგ გამოძიება არ მიმდინარეობს, საკმარისია შეფასების გასაკეთებლად, რომ მოსარჩელემ დაძლია სპეციალური კანონით დადგენილი მტკიცების ტვირთი, რაც სარჩელის საფუძვლად მითითებული გარემოების (გავრცელებული განცხადება შეიცავს მცდარ ფაქტებს) დადასტურებულად მიჩნევის შესაძლებლობას იძლევა (იხ. სუსგ საქმე №ას-1011-972-2016, 26 ივლისი 2017 წელი).

63. შემდეგი წინაპირობა, რომლის არსებობის დადასტურება აუცილებელია არის მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი, კერძოდ, ამ შემთხვევაში, საჭიროა დადასტურდეს, რომ გავრცელებული განცხადებით მოსარჩელეს საქმიანი რეპუტაცია შეელახა.

64. საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ ერთ-ერთ საქმეზე განმარტა: „საქმიანი რეპუტაციის ქვეშ იგულისხმება საზოგადოების მიერ პირის პროფესიული თუ სხვა საქმიანი თვისებების შეფასება. პროფესია არის ხელობა, საქმიანობა, სპეციალობა, რომელსაც გარკვეული მომზადება სჭირდება და რომლითაც ადამიანი თავს ირჩენს, ხოლო საქმიანი თვისებები, რომელთაც საქმიანი რეპუტაცია გულისხმობს, გააჩნიათ მათ, ვინც მონაწილეობს ეკონომიკურ (კომერციულ) საქმიანობაში. აქედან გამომდინარე, საქმიანი რეპუტაციის შელახვა, რასაც სსკ-ის მე-18 მუხლი ითვალისწინებს, მიმართული უნდა იყოს პირის მიერ განხორციელებული (ან განსახორციელებელი) საქმიანი ოპერაციებისათვის. ასეთი ხელყოფით პირს შეიძლება მიადგეს მატერიალური ზიანიც, ე.ი ხელიდან გაუშვას მოგება, დაეკარგოს კლიენტი და სხვა“ (იხ.: სუსგ-ები №ას-1084-1034-2014, 11 მაისი, 2015 წელი; №3/კ376-01, 18 ივლისი, 2001 წელი). შესაბამისად, საქმიანი რეპუტაციის შელახვა სახეზეა მაშინ, თუ გავრცელებული ცნობები ზეგავლენას ახდენს და ეწინააღმდეგება პირის მიერ შერჩეულ საკუთარ „საბაზრო სახეს“, ანუ კომერციულ შეხედულებას, რომლის დამკვიდრებაც იურიდიულ პირს სურს საზოგადოებაში და გავრცელებული ინფორმაცია მას მესამე პირებთან საქმიან ურთიერთობებში განაცდევინებს მარცხს (იხ.: სუსგ №ას-1052-1007-2014, 30 სექტემბერი, 2015 წელი). „რეპუტაცია მოპოვებული საზოგადოებრივი შეფასებაა, შექმნილი საერთო აზრია ვინმეს ან რაიმეს თვისებების, ღირსებათა და ნაკლის შესახებ, რომელიც ყალიბდება ობიექტის შესახებ არსებული ინფორმაციის საფუძველზე. რა თქმა უნდა, რეპუტაცია შეიძლება იყოს როგორც კარგი, ისე ცუდი, შესაფასებელი ობიექტის დადებით და უარყოფით თვისებათა (ღირსებათა) პროპორციის მიხედვით“ (თოდუა მ., ქურდაძე შ., ცალკეული კატეგორიის სამოქალაქო საქმეზე გადაწყვეტილებათა მიღების თავისებურებანი, თბილისი, 2005, გვ. 50).

65. იურიდიულ პირს აქვს საქმიანი რეპუტაციის დაცვის უფლება მესამე პირთა მიერ საქმიანი რეპუტაციის უფლების ნებისმიერი ხელყოფის (დარღვევის) შემთხვევაში. უფლების დაცვის მიზანია დაავალდებულოს სამართალდამრღვევი შეასრულოს განსაზღვრული მოქმედება მისი უფლების აღსადგენად, მათ შორის, უარყოს საქმიანი რეპუტაციის შემლახავი ინფორმაცია.

66. საქართველოს უზენაესი სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ მოსარჩელე წარმოადგენს ფინანსურ ინსტიტუტს და მისი საქმიანობის ჯეროვანი განხორციელეისათვის საზოგადოების ნდობა, მისი შენარჩუნება და მაღალი რეპუტაცია მნიშვნელოვანია. ბანკის, როგორც ფინანასური ინსტიტუტის, ფულის გათეთრებაში დადანაშაულება, თანაც საერთაშორისო დონეზე, უპირობოდ წარმოადგენს მისთვის ზიანის მიმყენებელ განცხადებას, ვინაიდან სწორედ საბანკო დაწესებულებას ანდობენ ფიზიკური, თუ იურიდიული პირები საკუთარ ფინანსებს და ბანკის ოპერირების კეთილსინდისიერებას და მართლზომიერებას მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს მისი ფუნქციონირების პროცესში. გაჟღერებული ცნობები საზოგადოებაზე ტოვებს შთაბეჭდილებას, რომ მოსარჩელე ახორციელებდა არაკანონიერ საქმინობას - ფულის გათეთრებას. შესაბამისად, თავისთავად, ფინანსურ დანაშაულში მონაწილეობის თაობაზე ცილისწამების გავრცელების ფაქტიც ადასტურებს იურიდიული პირისათვის საქმიანი რეპუტაციის შელახვასთან დაკავშირებული არაქონებრივი სახით ზიანის მიყენებას.

67. რაც შეეხება განცხადებული ფაქტის მცდარობის მოპასუხეთათვის წინასწარ ცნობის საკითხს, წინამდებარე საქმეზე დადგენილია, რომ ამერიკის ფასიანი ქაღალდების კომისიის (SEC) ვებ-გვერდზე გამოქვეყნებული ინფორმაცია დანაშაულებრივ ქმედებასთან ბანკის შესაძლო კავშირზე მითითებას არ შეიცავდა, ასევე არ არსებობდა ბანკის/თანამდებობის პირის მიმართ გამამტყუნებელი განაჩენი, მოპასუხეთა მხრიდან არც იმ ინფორმაციის მოძიება განხორციელებულა, მიიღო თუ არა რაიმე ზომები ბანკმა შესაძლო დანაშაულთან დაკავშირებით სათანადო ორგანოების ინფორმირების მიზნით და სხვა. ამდენად, განცხადებები ფულის გათეთრებაში ბანკის მონაწილეობის შესახებ გავრცელებული იქნა ინფორმაციის გადამოწმების გარეშე.

68. საქართველოს უზენაესი სასამართლო აღნიშნავს, რომ გარდა ზემოაღნიშნულისა სარჩელის წარმატებისათვის უნდა გაირკვეს ხომ არ არსებობს ცილისწამებისათვის პასუხისმგებლობის გამომრიცხველი გარემოებები, კერძოდ, განცხადება სპეციალური კანონის მე-5 მუხლით გათვალისწინებული პოლიტიკური დებატების ან სასამართლო სიტყვის თავისუფლების ფარგლებში არ გავრცელებულა უნდა დადგინდეს კანონის მე-15 მუხლით გათვალისწინებული კვალიფიციური პრივილეგიის მიმნიჭებელი გარემოებების არარსებობა; ამავე კანონის მე-16 მუხლით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობის გამომრიცხველი გარემოების არარსებობა (თუ პირმა არ იცოდა და არც შეიძლებოდა სცოდნოდა, რომ ცილისწამებას ავრცელებდა, სადავო განცხადებაში მითითებული ფაქტის დაუდასტურებლობისა და მცდარობის გამო).

69. მოცემულ შემთხვევაში, წინამდებარე განჩინების 68-ე პუნქტში აღნიშული ბოლო ორი გარემოების არსებობა საქმეზე არ დასტურდება. რაც შეეხება სადავო განცხადების პოლიტიკურ დებატად მიჩნევის საკითხს, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სადავო განცხადება პოლიტიკურ დებატად ვერ შეფასდება. მოსარჩელე არ არის პოლიტიკოსი ან პოლიტიკური პარტია, ის კერძო სამართლის იურიდული პირია, რომელიც საქმიანობას ახორციელებს საბანკო სფეროში. კერძო და საჯარო პირის ცილისწამების საკითხის განხილვისას ამოსავალი წერტილია არა ის, თუ ვინაა განცხადების ავტორი (ცილისწამების განმახორციელებელი), არამედ ის, ვინაა გავრცელებული განცხადების ადრესატი (იხ.: სუსგ №ას-1179-1124-2013, 30 აპრილი, 2015 წელი). განცხადების ადრესატი კი, ფინანსური ინსტიტუტი - კომერციული ბანკია.

70. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ დაამტკიცა მის მიმართ ცილისწამების ფაქტი, ცილისწამებისათვის პასუხისმგებლობის გამომრიცხველი გარემოებები არ არსებობს. გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევა მოსარჩელის საქმიანი რეპუტაციის დაცვის მიზნით აუცილებელია და კანონიერ მიზანს ემსახურება. უფლებაში ჩარევის საშუალება ჩარევის მიზანთან - ხელყოფილი უფლების დაცვასთან პროპორციულია. ამასთან, სასამართლო გადაწყვეტილებით დადგენილი ჩარევა მინიმალური, თანაზომიერი, ეფექტიანი და აღსრულებადია.

71. რაც შეეხება თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 20 მაისის საოქმო განჩინების გაუქმების საკითხს, საქართველოს უზენაესი სასამართლო აღნიშნავს, რომ სსსკ-ის 257-ე მუხლის პირველი ნაწილი სასამართლოს ანიჭებს უფლებამოსილებას, მიღებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი გამოაცხადოს როგორც იმავე სხდომაზე, ისე გადადოს აღნიშნული საპროცესო მოქმედება სხვა დროისათვის. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში, დავა უნდა განეკუთვნებოდეს შედარებით რთულ კატეგორიათა რიგს, თუმცა კანონმდებელი არ განსაზღვრავს, კონკრეტულად რა სახის დავები შეიძლება ასეთად ჩაითვალოს და აღნიშნული საკითხის შეფასებას უშუალოდ სასამართლოს მიანდობს. საკასაციო საჩივარი კანონით დადგენილი ამ პროცედურის დარღვევის დამადასტურებელ დასაბუთებას არ შეიცავს. შესაბამისად, დასაშვები საკასაციო პრეტენზია საოქმო განჩინების გაუქმების შესახებ არ წარმოდგენილა.

72. საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, კასატორები ასევე შუამდგომლობენ საპროცესო ხარჯების ანაზღაურების შესახებ. სსსკ-ის 53.1 მუხლის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მაშინ ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მოსარჩელეს მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რომელიც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნის იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არაუმეტეს დავის საგნის ღირებულების 4 პროცენტისა, ხოლო არაქონებრივი დავის შემთხვევაში – განსახილველი საქმის მნიშვნელობისა და სირთულის გათვალისწინებით, 2 000 ლარამდე ოდენობით. ამავე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, იგი შესაბამისად შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც. მოცემულ შემთხვევაში, დიფამაციის შესახებ სარჩელი დაკმაყოფილდა, დადგინდა რომ მოსარჩელეს შეელახა საქმიანი რეპუტაცია და მოპასუხეებს დაევალათ იმავე საშუალებებით ცნობების უარყოფა, რომელი საშუალებებითაც ცრუ ინფორმაცია გავრცელდა. ამასთან, არ დაკმაყოფილდა მოპასუხეების სააპელაციო და საკასაციო საჩივრები. შესაბამისად, კასატორთა მოთხოვნა მოსარჩელისათვის პროცესის ხარჯების დაკისრების თაობაზე, დაუსაბუთებელია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. ი.ნ–ძისა და ლ.ლ–ნის საკასაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 29 მაისის განჩინება და ამავე სასამართლოს 2024 წლის 20 მაისის საოქმო განჩინება;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიზო უბილავა

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

ვლადიმერ კაკაბაძე