საქმე №ას-1139-2024

4 დეკემბერი, 2024 წელი ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გიზო უბილავა (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ლ.ბ–ი“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ.კ–ძე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. სს „ლ.ბ–მა“ (შემდგომში - „მოსარჩელე“ „კასატორი“,) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ლ.ტ–ძის, ე.ტ–ძისა და მ.კ–ძის (შემდგომში - „მოპასუხე“, „მემკვიდრე“) მიმართ თანხის დაკისრების თაობაზე.

2. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 21 თებერვლის დაუსწრებელი გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა. ლ.ტ–ძე, ე.ტ–ძე და მ.კ–ძე ცნობილ იქნენ ლ.ტ–ძის (შემდგომში - „მამკვიდრებელი“, „მსესხებელი“) სამართალმემკვიდრეებად და ასევე მესაკუთრეებად გარდაცვლილის საკუთრებაში არსებულ ავტოსატრანსპორტო საშუალებებზე, შემდეგი რეკვიზიტებით: მოდელი - OPEl astra, სახელმწიფო ნომრით ...., მოდელი - BMW 750 I, სახელმწიფო ნომრით ......., მოდელი - VOLKSWAGEN TOUAREG, სახელმწიფო ნომრით - ....... მოპასუხეებს ლ.ტ–ძეს, ე.ტ–ძესა და მ.კ–ძეს მოსარჩელის სასარგებლოდ სოლიდარულად დაეკისრათ დავალიანების 7 500. 14 ლარის გადახდა, საიდანაც სესხის ძირი თანხაა 6 258.52 ლარი, პროცენტი - 969.86 ლარი, აღსრულების ხარჯი - 170 ლარი, პირგასამტეხლო - 101. 76 ლარი.

3. 2023 წლის 31 ივლისს ე.ტ–ძემ საჩივრით მიმართა სასამართლოს და მიღებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ბათილობა მოითხოვა.

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 4 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით ბათილად იქნა ცნობილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 21 თებერვლის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება.

5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 4 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით მოსარჩელის შუამდგომლობა სარჩელის ნაწილობრივ გამოხმობისა და განუხილველად დატოვების თაობაზე დაკმაყოფილდა, სარჩელი მოპასუხეების ე.ტ–ძისა და ლ.ტ–ძის ნაწილში დარჩა განუხილველი.

6. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 29 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

7. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

8. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 24 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

9. სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

9.1. მოსარჩელესა და მამკვიდრებელს შორის არსებობდა საბანკო კრედიტის ხელშეკრულება, რომელიც უზრუნველყოფილი იყო გირავნობით;

9.2. ხელშეკრულების საფუძველზე, მსესხებელზე გაიცა კრედიტი 7 400 ლარის ოდენობით, რომლის საპროცენტო სარგებელიც შეადგენდა 48%-ს, ხოლო პირგასამტეხლო - 0,41%-ს ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე. ხელშეკრულების თანახმად, კრედიტის დაფარვა უნდა განხორციელებულიყო ყოველთვიურად, განსაზღვრული გრაფიკის შესაბამისად. გირავნობის საგანს წარმოადგენდა მსესხებლის კუთვნილი ავტომობილი (მარკა/მოდელი - „Volkswagen Touareg“, სახელმწიფო ნომრით - „.......“);

9.3. მოვალემ ვერ უზრუნველყო საკრედიტო ვალდებულების სრულად შესრულება, კერძოდ, დაარღვია თანხის შეთანხმებული გრაფიკის შესაბამისად გადახდის ვალდებულება, რის გამოც, 2018 წლის 25 ივლისს, ლ.ტ–ძეს სს „ლ.ბ–იდან“ გაეგზავნა გაფრთხილების წერილი. წერილში აღნიშნულია, რომ მოვალემ დაარღვია საკრედიტო ხელშეკრულებით ნაკისრი თანხის გადახდის ვალდებულება და, 2018 წლის 24 ივლისის მდგომარეობით, მისი დავალიანება შეადგენს 417.58 ლარს, საიდანაც 144.45 ლარი არის ვადაგადაცილებული ძირი თანხა, 270.18 ლარი - პროცენტი, ხოლო 2.95 ლარი - ჯარიმა. მოვალეს განესაზღვრა 14 კალენდარული დღე ვალდებულების შესასრულებლად;

9.4. მსესხებელი 2018 წლის 19 მაისს გარდაიცვალა;

9.5. 2020 წლის 18 მაისის მდგომარეობით, მსესხებლის დავალიანება ბანკის წინაშე, შეადგენდა 7 500.14 ლარს, საიდანაც სესხის ძირითადი თანხაა 6 258.52 ლარი, პროცენტი - 969,86 ლარი, ჯარიმა - 101.76 ლარი და აღსრულების ხარჯი - 170 ლარი;

10. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მემკვიდრის მიერ აქტივის მიღება არ დასტურდება. შესაბამისად, მასზე მამკვიდრებლის საკრედიტო დავალიანების დაკისრება უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია.

11. სააპელაციო სასამართლომ გარდაცვლილი მოვალის კუთვნილი ავტომობილების დაუფლების საკითხზე მიუთითა, რომ აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად მოსარჩელეს სასამართლოსთვის წარდგენილი აქვს შსს სსიპ მომსახურების სააგენტოს მიერ გაცემული ცნობა (ტ. I, ს.ფ. 40-41), რომლითაც ირკვევა, რომ სადავო ავტომობილები სიცოცხლეში მსესხებელს მფლობელობაში ირიცხებოდა. მხოლოდ აღნიშნული გარემოება არ ადასტურებს სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლით გათვალისწინებული წესით მოპასუხის მხრიდან სამკვიდროს დაუფლებას. ამასთან, მოპასუხის უარმყოფელი კვალიფიციური შედავების პირობებში, მოსარჩელეს სადავო გარემოების დასადასტურებლად სხვა სარწმუნო მტკიცებულება სასამართლოსათვის არ წარუდგენია.

12. სააპელაციო სასამართლომ სამკვიდროს გარდაცვლილის ტანსაცმლის დაუფლების გზით მიღებასთან დაკავშირებით აღნიშნა, რომ საქმეში არსებული შემთხვევის ტრაგიკულობის, მოპასუხის სულიერი მდგომარეობის გათვალისწინებით, მემკვიდრის მიერ გარდაცვლილი შვილის ტანსაცმლის შენახვა არ უნდა განიმარტოს მის მიერ გამოვლენილ ნებად, რომელიც მიმართული იყო სამკვიდრო ქონების დაუფლებისკენ და, შედეგად, ტანსაცმლის, როგორც მოძრავი ნივთების მესაკუთრედ გახდომისკენ, არამედ, მოპასუხის ამგვარ მოქმედებას გააჩნდა ყოფითი, მემორიალური მნიშვნელობა და იგი არ უნდა განიმარტოს სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის რეგულირების ჭრილში.

13. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ „მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს“ და აღნიშნა, რომ რამდენადაც აპელანტი სასარჩელო მოთხოვნას აფუძნებს სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლით გათვალისწინებულ მოწესრიგებას, მოპასუხის მიერ მამკვიდრებლის ქონების მიღების ფაქტის დადასტურება წარმოადგენდა მოსარჩელის მტკიცების საგანში შემავალ გარემოებას, რაც ვერ უზრუნველყო - სასამართლოს ვერ წარუდგინა სარჩელის დაკმაყოფილებისთვის აუცილებელი მატერიალურ-სამართლებრივი საფუძველი.

14. სააპელაციო პალატის მითითებით, მემკვიდრის მიერ სააღსრულებო წარმოების ფარგლებში, წარდგენილი განცხადება არ წარმოშობს საბანკო დაწესებულების წინაშე ფულადი ვალდებულების შესრულების მოვალეობას. სსკ-ის 341-ე მუხლის მიხედვით, იმ ხელშეკრულების ნამდვილობისათვის, რომლითაც აღიარებულ იქნა ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობა (ვალის არსებობის აღიარება), აუცილებელია წერილობითი აღიარება. თუ სხვა ფორმაა გათვალისწინებული იმ ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობისათვის, რომლის არსებობაც აღიარებულ იქნა, მაშინ აღიარებაც მოითხოვს ამ ფორმას.

15. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხემ განცხადება ფულადი ვალდებულების შესრულების შესახებ წარადგინა წინამდებარე საქმეზე მიღებული დაუსწრებელი გადაწყვეტილების (რომელიც მოგვიანებით გაუქმდა) საფუძველზე დაწყებული იძულებითი აღსრულების საქმის წარმოების ფარგლებში; განცხადებით დარჩენილი დავალიანების განწილვადება და ყადაღის მოხსნა მოითხოვა. ამასთან, ხაზი გაუსვა, რომ არ აღიარებდა „ვალის სამართლიანობას“ (ტ. I, ს.ფ. 264). მაშასადამე, მოპასუხის ნება მიმართული იყო უკვე დაწყებული იძულებითი აღსრულების ფარგლებში საკუთარი უფლებების დაცვისკენ და არ წარმოადგენდა დამოუკიდებელ გარიგებას - ვალის აღიარებას.

16. სააპელაციო პალატამ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 4 ოქტომბრის განჩინებასთან დაკავშირებით განმარტა, რომ საოქმო განჩინება შესაძლოა, სადავოდ გამხდარიყო მოსარჩელის მიერ განჩინებაზე კერძო საჩივრის წარდგენის გზით, კანონით განსაზღვრული წესის შესაბამისად, თუმცა ასეთი უფლება მოსარჩელეს არ გამოუყენებია. ამასთან, იმის გათვალისწინებით, რომ ერთი მხრივ, სარჩელი და დაუსწრებელი გადაწყვეტილება შეეხებოდა პირს, რომელიც განსახილველი დავის რეალურ მონაწილეს არ წარმოადგენდა, ხოლო, მეორე მხრივ, მოპასუხე არ იყო სათანადო წესით ინფორმირებული, პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად დაადგინა, რომ არსებობდა დაუსწრებელი გადაწყვეტილების სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 422-ე მუხლის საფუძველზე ბათილად ცნობის წინაპირობა.

17. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოსარჩელემ წარადგინა საკასაციო საჩივარი, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება.

18. საკასაციო საჩივარი ეფუძნება შემდეგ ძირითად პრეტენზიებს:

18.1. მოცემული საქმის ზეპირი განხილვისას, აშკარად გამოიკვეთა სასამართლოს მხრიდან მოწინააღმდეგე მხარის მიმართ მეტად ლოიალური დამოკიდებულება, სხდომის ოქმით აშკარად დასტურდება, რომ სასამართლო პირდაპირ ოპონირებას უწევდა აპელანტ მხარეს, მოწინააღმდეგე მხარეს არ წარმოუთქვამს არც ერთი დასაბუთებული შეწინააღმდეგება, რაც გააბათილებდა აპელანტი მხარის დასაბუთებულ სააპელაციო არგუმენტებს, აღნიშნულ სხდომაზე მოსამართლემ პირდაპირ შეითავსა მოწინააღმდეგე მხარის ფუნქცია და გამოავლინა ფავორიტიზმის ნიშნები, კასატორი მხარე აღნიშნავს, რომ საქმე ეხება მეტად სენსიტიურ საკითხს, ადამიანის გარდაცვალების ფაქტს და პროცესზე წარმოდგენილ უფლებამონაცვლეს, დედას, რაც ადამიანურობის თვალსაზრისით ძალიან სამწუხარო საკითხია, თუმცა ეს თემა არ აძლევს უფლებას, არც მხარეებს და მათ შორის, არც მოსამართლეს, რომელიც დამოუკიდებელი არბიტრია სასამართლო სხდომაზე, გამოვიდნენ სამართლებრივი ჩარჩოებიდან. მხარეები და დამოუკიდებელი არბიტრი ანუ მოსამართლე ვალდებულნი არიან დაიცვან საპროცესო ნორმები, პროცესი ყველა შემთხვევაში, უნდა მოექცეს სამართლებრივ დანაწესებში და გადაწყვეტილების მიღება უნდა მოხდეს სამართლებრივი ნორმების შესაბამისად და არა პიროვნული, ემოციური მიდგომებიდან გამომდინარე;

18.2. სასამართლომ არასწორად შეაფასა მემკვიდრის მხრიდან გარდაცვლილი შვილის სამკვიდრო ქონების დაუფლების საკითხი. სამოქალაქო კოდექსი 1421-ე მუხლი აყალიბებს სამკვიდროს მიღების ფორმებს, კერძოდ, არსებობს სამკვიდროს მიღების სანოტარო და ფაქტობრივი დაუფლების ფორმები. ამასთან, თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი. სამოქალაქო კოდექსი ფაქტობრივი დაუფლების ზუსტ დეფინიციას არ აყალიბებს და მის განსაზღვრას კანონქვემდებარე აქტს ანდობს, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს 2010 წლის 31 მარტის 71 ბრძანებით, „სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ“ განსაზღვრულია სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლების ფაქტის დამდგენი დოკუმენტები. ინსტრუქციის 85-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდროს ფაქტობრივად დაუფლების ფაქტი შეიძლება დადგინდეს შემდეგი გარემოებებითა და /ან დოკუმენტებით: ა) იმ ფაქტით, რომ მამკვიდრებელსა და მემკვიდრეს სამკვიდროს გახსნიდან სამკვიდროს მიღების ვადის ამოწურვამდე დროის თუნდაც მცირე მონაკვეთში ჰქონდა ერთი და იგივე რეგისტრირებული საცხოვრებელი ადგილი, ამასთანავე, ეს ნორმა მოქმედებს მიუხედავად იმისა, რა უფლებრივი მიმართება ჰქონდა მამკვიდრებელს ან რა უფლებრივი მიმართება აქვს მემკვიდრეს იმ ბინის სახლის მიმართ, რომელშიც იყვნენ ისინი რეგისტრირებულნი. ამ შემთხვევაში, იგულისხმება, რომ მემკვიდრე ფაქტობრივად დაეუფლა სამკვიდრო მასაში შემავალ ბინას/ საცხოვრებელ სახლს, რომელშიც ამ ქვეპუნქტის პირველ წინადადებაში მითითებულ დროის მონაკვეთში რეგისტრირებულნი იყვნენ მემკვიდრე და მამკვიდრებელი. სააპელაციო სასამართლოს განჩინების მიხედვით, ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან აშკარად უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი, მემკვიდრის ნება (სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა, რომლისთვისაც აუცილებელია ნების ნამდვილობა) მემკვიდრის ყველა ამგვარი მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობა (მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მიღება და განკარგვა, სამკვიდროს ფაქტობრივი მართვა, მოვლა და სხვა) მოცემულ საქმეში, უდავოდ დადგენილი ფაქტია, რომ მამკვიდრებელი და მოპასუხე ერთ სახლში ცხოვრობდნენ, რაც პირველი ინსტანციის სხდომაზე დადასტურებული იქნა თავად მოპასუხე მხარის მხრიდან, მოცემულ ფაქტზე სასამართლოს ყურადღება არ გაუმახვილებია. სამკვიდროს ფაქტობრივად დაუფლების იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტია მამკვიდრებლის ვალის გადახდაც;

18.3. სააპელაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მემკვიდრის მიერ სააღსრულებო წარმოების ფარგლებში, წარდგენილი განცხადება არ წარმოშობს საბანკო დაწესებულების წინაშე ფულადი ვალდებულების შესრულების მოვალეობას. სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს ვალის არსებობის აღიარებასთან დაკავშირებულ სამართლებრივ საკითხებზე, თუმცა უგულებელყოფს ზემოთ მოყვანილ მაგალითს, სადაც თვალნათლივ წერია, რომ მამკვიდრებლის ვალის გადახდა იურიდიული მნიშვნელობის ფაქტია და გულისხმობს - სამკვიდროს მიღების ფაქტობრივ ფლობას, მოცემულის დასადასტურებლად კასატორ მხარეს საქმეში წარმოდგენილი აქვს 2023 წლის 1 აგვისტოს განცხადება, სადაც მითითებულია, რომ მემკვიდრის მხრიდან მოხდა მამკვიდრებლის ხარჯების ნაწილობრივი დაფარვა, მან განაცხადა, რომ მისი ანგარიშიდან მომხდარიყო ლ.ტ–ძის სესხის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დავალიანების ნაწილის ჩამოჭრა, რაც ცალსახად გულისხმობს მოპასუხე მხარის მხრიდან მზაობის გამოხატვას, რომ მამკვიდრებლის ხარჯები ანაზღაურდეს. შესაბამისად, მემკვიდრეს გაცნობიერებული ჰქონდა მამკვიდრებლის როგორც აქტივის ასევე პასივის მიღების რელევანტურობა;

18.4. მოპასუხე მხარის მხრიდან არც პირველ ინსტანციის და არც მეორე ინსტანციის სხდომებზე კვალიფიციურ შედავებას ადგილი არ ჰქონია, კვალიფიციური შედავება გულისხმობს არგუმენტირებულ, დასაბუთებულ და მტკიცებულებებით გამყარებულ შედავებას, მოპასუხის მხრიდან სხდომის ოქმებში დაფიქსირებულია, რომ ის სამკვიდროს და, მათ შორის, ავტომობილების თაობაზე ინფორმაციას არ ფლობს, მხოლოდ ამ შინაარსის მქონე წინადადება, თავისთავად, ვერ ჩაითვლება კვალიფიციურ შედავებად; აღნიშნულს არც მეორე ინსტანციის სასამართლო უნდა დაყრდნობოდა შემაჯამებელ გადაწყვეტილებაში. საქმეში მოსარჩელის მხრიდან წარდგენილია მამკვიდრებლის სახელზე რეგისტრირებული სამი მოძრავი ნივთის დამადასტურებელი ცნობები, რითაც აშკარად დასტურდება, რომ მსესხებელს გააჩნდა მოძრავი ქონება და შესაბამისად, ბუნებაში არსებობდა სამკვიდრო ქონებაც, ამასთან, ერთი ავტოსატრანსპორტო საშუალება გამოყენებულია სადავო ხელშეკრულების გირავნობის საგნად. საქმეში წარმოდგენილია შსს ცნობა და გირავნობის მოწმობაც. მოპასუხე მხარეს არ წარუდგენია არც ერთი მტკიცებულება, რაც დაადასტურებდა, რომ მოცემულ ავტომობილებს ფლობს სხვა პიროვნება. აქედან გამომდინარე, გაურკვეველია, რატომ მიიჩნია სასამართლომ მოპასუხის მხოლოდ ზეპირი ფორმით მითითება სამკვიდრო ქონების არარსებობის თაობაზე კვალიფიციურ შედავებად, მაშინ როდესაც, მოსარჩელე მხარეს წარმოდგენილი აქვს სათანადო მტკიცებულებები, მათი გამაქარწყლებელი არგუმენტები კი მოპასუხე მხარეს არც ერთ ინსტანციაში არ წარუდგენია. ამასთან, ბანკმა ყველა კანონიერი გზა გამოიყენა, რათა აღნიშნული მტკიცებულება მოეპოვებინა და შემდგომ სასამართლოსთვის წარედგინა. ბანკი არ არის საგამოძიებო ორგანო, რომელიც შეძლებდა ჩხრეკა-ამოღების ან სხვა საგამოძიებო მოქმედების ჩატარებას, რათა ამ კუთხით დაედასტურებინა ავტომობილების ადგილმდებარეობა, ვერც პირთა პირად სივრცეს დაარღვევდა, უშუალო ფლობის ფაქტის დასადგენად, ხოლო ის დოკუმენტაცია, რაც აღნიშნულს გონივრულ ეჭვს მიღმა სტანდარტით ადასტურებს სარჩელს ერთვის;

18.5. გასაჩივრებულ განჩინებაში სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებით აღნიშნულია, რომ გარდაცვლილის ტანსაცმლის დაუფლების გზით სამკვიდროს მიღების საკითხს შეაფასებს საქმეში წარმოდგენილი ფაქტების, გარიგების ნამდვილობის მომწესრიგებელი ზოგად ეთიკური და ზნეობრივი ნორმების შესაბამისად. პალატა ასევე უთითებს დედის მიერ გარდაცვლილი შვილის ტანსაცმლის შენახვა რამდენად მიიჩნევა სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლით დადგენილი რეგულირების მიხედვით სამკვიდროს დაუფლების მიზნით განხორციელებულ ნების გამოვლენად, პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნულ მოქმედებას გააჩნია, ყოფითი, მემორიალური მნიშვნელობა და იგი არ უნდა განიმარტოს ზემოთ აღნიშნული მუხლის რეგულირების ჭრილში, ამასთან დაკავშირებით, აღსანიშნი საკითხია, ის ფაქტი, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს მხრიდან საკითხის შეფასება განხორციელდა სულ სხვა ჭრილში, კერძოდ, ყურადღება გამახვილდა ტანსაცმლის ბრუნვაუნარიანობის და საბაზრო ღირებულებით საკითხზე, დედის მხრიდან ტანსაცმლის მიღების ყოფით და მემორიალურად აღქმის საკითხი პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილებაში არ იყო მითითებული, სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარეს ამ საკითხზე არ განუხორციელებია შედავება, მხოლოდ მოსამართლის მხრიდან მოხდა მოცემული თემის წინ წამოწევა და გადაწყვეტილებაშიც სწორედ აღნიშნული კუთხით არის მითითება განხორციელებული;

18.6. სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითებულ მტკიცების ტვირთთან დაკავშირებით კასატორი აღნიშნავს, რომ კრედიტორისთვის შეუძლებელია ისეთი მტკიცებულების წარმოდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა, რომ მემკვიდრე სამკვიდროს ფაქტობრივად დაეუფლა. თეორიულადაც წარმოუდგენელია კანონის დაცვით მოპოვებული ისეთი მტკიცებულების წარმოდგენა, რომლითაც ბანკი დაადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ მემკვიდრე დაეუფლა სამკვიდროში არსებულ მოძრავ ქონებას, მათ შორის, ავტომობილებს. ზოგადი სტანდარტით მტკიცების ტვირთი გადადის მოპასუხეზე, თუმცა ამ შემთხვევაში მოპასუხეს მოუწევდა „ნეგატიური ფაქტის“ მტკიცება. სამოქალაქო სამართლის პროცესში ერთი ჯგუფი ფაქტებისა ივარაუდება მოპასუხის სასარგებლოდ და ამიტომ ისინი უნდა ამტკიცოს მოსარჩელემ, ხოლო მეორე ჯგუფი ფაქტებისა ივარაუდება მოსარჩელის სასარგებლოდ და ისინი უნდა დაამტკიცოს მოპასუხემ. ფაქტები რომელთა არსებობა-არარსებობა ივარაუდება მოპასუხის სასარგებლოდ ივარაუდება ასეთნაირად ყოველგვარი მტკიცების გარეშე. მოსარჩელე მხარის მხრიდან წარმოდგენილია უტყუარი მტკიცებულებები, რითაც დასტურდება, რომ მოპასუხე არის მოვალის პირველი რიგის მემკვიდრე, დედა, არსებობს სამკვიდროს მასა, მამკვიდრებელი და მემკვიდრე ერთ მისამართზე ცხოვრობდნენ და სხვა. სწორედ აღნიშნული მტკიცებულებების საფუძველზე, რაზეც არც ერთ ინსტანციაში არ მოხდა ყურადღების გამახვილება დასტურდება სამკვიდროს მიღება ფაქტობრივი დაუფლების გზით, სწორედ ამიტომ, მეორე მხარეზე გადადის მტკიცების ტვირთი გააქარწყლოს ეს ვარაუდი. პრეზუმპციის გამოყენების აუცილებლობაზე მიუთითებს ის ფაქტიც, რომ მამკვიდრებელს და მემკვიდრეს სამკვიდროს გახსნიდან სამკვიდროს ვადის ამოწურვამდე ჰქონდათ ერთი და იგივე რეგისტრირებული საცხოვრებელი ადგილი, რაც გულისხმობს, რომ მემკვიდრე ფაქტობრივად დაეუფლა სამკვიდრო მასაში შემავალ მოძრავ ნივთებს, საბოლოო ჯამში, ნორმისშემფარდებელმა უნდა იხელმძღვანელოს მტკიცებითი პრეზუმპციებით. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ მემკვიდრეს არ მიუმართავს სანოტარო ორგანოსთვის სამკვიდრო ქონების მიღებაზე უარის თქმის თაობაზე, თუმცა საქმის მასალებით უტყუარად დასტურდება, რომ მამკვიდრებლის სახელზე რეგისტრირებული იყო ავტომობილები;

18.7. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ 2022 წლის 21 თებერვლის დაუსწრებელი გადაწყვეტილება №2/21573-20 საქმეზე შევიდა კანონიერ ძალაში, რის საფუძველზეც გაიცა სააღსრულებო ფურცელი და დაიწყო სააღსრულებო წარმოება. სასამართლომ 2023 წლის 4 ოქტომბრის საოქმო განჩინებით დააკმაყოფილა ე.ტ–ძის განცხადება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების ბათილად ცნობისა და საქმის წარმოების განახლების შესახებ. მოპასუხე მხარეებს აღუდგათ შესაგებლის წარდგენის 10-დღიანი ვადა, რომლის ათვლაც დაიწყო გადაწყვეტილების გამოცხადებიდან მეორე დღეს, სხდომის ოქმის ამონაწერით ასევე დგინდება, რომ აღნიშნული განჩინება საჩივრდება კერძო საჩივრით მისი გამოცხადებიდან 12 დღის ვადაში. მიუხედავად ამ მითითებისა, დაუშვებელია, რომ გასაჩივრების ვადის ათვლა დაიწყოს გადაწყვეტილების გამოცხადების მომენტიდან. სასამართლო სხდომაზე განჩინების გამოცხადებით, ბანკს არ წარმოეშვა გონივრული შესაძლებლობა, შეეფასებინა ის სამართლებრივი საფუძვლები, რომლებსაც ამყარებდა სასამართლო საკუთარ გადაწყვეტილებას, ამასთან, ბანკის მხრიდან წარდგენილი მხოლოდ ფორმალური ხასიათის კერძო საჩივარი, გამორიცხავდა მისი დაკმაყოფილების შესაძლებლობას. მოცემულ შემთხვევაში, პირველი ინსტანციის სასამართლომ თავისი ინიციატივით აღუდგინა მხარეებს შესაგებლის წარდგენისთვის გონივრული ვადა, ისე რომ მათ ეს მოთხოვნა არ დაუფიქსირებიათ, მოპასუხე მხარემ თავად მიუთითა, რომ ორივე მოპასუხეს (ლ.ტ–ძის გარდა) ჩაბარდათ სარჩელი, თუმცა მათ შესაგებელი არ წარუდგენიათ. მხარის მოთხოვნის და შესაბამისი დასაბუთების გარეშე სასამართლოს მხრიდან ვადის აღდგენა კი ლახავს მოსარჩელის უფლებებს;

18.8. გადაწყვეტილების ბათილობის საკითხზე საჩივრით სასამართლოს მიმართა მხოლოდ ე.ტ–ძემ, გადაწყვეტილების გაუქმება კი მოხდა სრულად, სამივე მოპასუხის მიმართ, მაშინ როდესაც დანარჩენ ორ მოპასუხეს გადაწყვეტილების გაუქმების მოთხოვნით, სასამართლოსთვის არ მიუმართავს. ზემოთ აღნიშნული საკითხები პალატამ შეფასების გარეშე დატოვა, შესაბამისად, კასატორი მიიჩნევს, რომ მოცემული გარემოებები არ ქმნის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის საფუძვლებს და სასამართლოს განჩინება უნდა გაუქმდეს.

19. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 9 ოქტომბრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

20. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც დაუშვებელია.

21. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდგომში - „სსსკ“) 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

22. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

23. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებულ პრეტენზიაში იგულისხმება მითითება იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

24. მოცემულ შემთხვევაში, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს შეფასების საგანია სააპელაციო სასამართლომ რამდენად მართლზომიერად დაადგინა, რომ მემკვიდრეს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის საფუძველზე, სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით არ მიუღია.

25. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამკვიდროს გახსნის მომენტში წარმოშობილი სამემკვიდრეო-სამართლებრივი ურთიერთობის შინაარსში შედის მემკვიდრის უფლება, მიიღოს სამკვიდრო ან უარი თქვას მის მიღებაზე. იმისათვის, რომ მემკვიდრე გახდეს მამკვიდრებლის უფლებამონაცვლე, მან უნდა მიიღოს სამკვიდრო. სამკვიდროს მიღება ნიშნავს მემკვიდრის ნების გამოხატვას სამემკვიდრეო-სამართლებრივ ურთიერთობებში შესვლის შესახებ (იხ. დამატებით: რ. შენგელია, ე. შენგელია, საოჯახო და მემკვიდრეობის სამართალი, თბ., 2015, გვ. 409). სამკვიდროს მიღების უფლების განხორციელება შეიძლება მოხდეს, როგორც ნების პირდაპირი გამოვლენის საფუძველზე, როდესაც მემკვიდრე სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ, ისე კონკლუდენტური (ფაქტობრივი) მოქმედებებით, კერძოდ, როცა მემკვიდრე შეუდგა სამკვიდრო ქონების ფლობას ან მართვას, რაც ადასტურებს მემკვიდრის სურვილს სამკვიდროს მიღების თაობაზე.

26. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების დროს განმსაზღვრელია იურიდიული მნიშვნელობის მქონე კომპონენტები - სამკვიდროს მართვა-დაუფლებისკენ მიმართული ნება და ამგვარი ნების მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვეში გამოვლენა. ფაქტობრივი ფლობისკენ მიმართული ნებისმიერი მოქმედებიდან უნდა იკვეთებოდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების სურვილი. მემკვიდრის ყველა მოქმედების შედეგს უნდა წარმოადგენდეს სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლება (მაგალითად: მამკვიდრებლის საცხოვრებელ სახლში ცხოვრება, მამკვიდრებლის ნივთების, როგორც საკუთარის მიღება და განკარგვა, სამკვიდროს ფაქტობრივი მართვა, მოვლა და სხვა) (იხ. სუსგ-ებს: №ას-923-2022, 22 თებერვალი, 2024 წელი; № ას-1449-2023, 09 თებერვალი, 2024 წელი; №ას-167-2021, 28 თებერვალი, 2023 წელი; №ას-134-2022, 6 ივნისი, 2022 წელი).

27. სსკ-ის 1421-ე და 1424-ე მუხლებით განმარტებულია, რომ სამკვიდროს მიღება თავისი სამართლებრივი ბუნებით ცალმხრივი გარიგებაა, გამოხატავს სამკვიდროს მიღების სურვილს და მემკვიდრის ნებას. შესაბამისად, მისი სამართლებრივი შედეგის დადგომისთვის საკმარისია მხოლოდ ერთი პირის - მემკვიდრის მიერ გამოვლენილი ნება მემკვიდრეობის მიღების თაობაზე.

28. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღება გულისხმობს, რომ მემკვიდრემ აქტიური ქმედებით გამოხატოს სამკვიდროს მიღების სურვილი თუნდაც სამკვიდროს ნაწილის დაუფლების გზით, თუმცა სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების შემთხვევაში, მემკვიდრეს ეკისრება აღნიშნული ფაქტის მტკიცების ტვირთი სსკ-ის 102-ე მუხლის შესაბამისად (იხ. სუსგ საქმე №ას-9-2024, 26 აპრილი 2024 წელი).

29. სამკვიდროს მიღება ფაქტობრივი ფლობით, რომელიც ამტკიცებს სამკვიდროს მიღების ფაქტს, გულისხმობს მემკვიდრის მიერ ნებისმიერ მოქმედებებს ამ ქონების მართვის, განკარგვისა და სარგებლობის შესახებ, მის სათანადო მდგომარეობაში შენარჩუნებას ან გადასახადების გადახდა, ბინის ქირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე სამემკვიდრეო სახლში მცხოვრები დამქირავებლისაგან ქირის ამოღებას, სამემკვიდრეო ქონების ხარჯზე სამკვიდრო ქონების დაცვისა და მართვისათვის საჭირო ხარჯების გადახდას ან მამკვიდრებლის ვალების დაფარვას და ა.შ. ამასთან, გასათვალისწინებელია, რომ მითითებული მოქმედებები შეიძლება შეასრულოს როგორც მემკვიდრემ, ასევე, მისი დავალებით, სხვა პირმა, სამკვიდროს მიღების კანონით განსაზღვრულ ვადაში. სამკვიდრო ქონების მართვა შეიძლება ასევე გამოიხატოს ამ ქონებასთან დაკავშირებით მემკვიდრის მიერ ფაქტობრივი და იურიდიული ხასიათის მოქმედებების განხორციელებაში, რომლებიც უზრუნველყოფენ ცალკეული ობიექტების (სახლის, აგარაკის თუ საბაღე ნაკვეთის, სამშენებლო ობიექტების და სხვა) ნორმალურ ფუნქციონირებას და ეკონომიკურ მდგომარეობას, ასევე მოქმედებებში, რომლებიც მიმართულია მთლიანი სამკვიდროს მდგომარეობის მოწესრიგებისთვის (მამკვიდრებლის კუთვნილი ქონებრივი ფასეულობების გამოკვლევა, მოვალეების დადგენა და მათ მიერ ვალების დაფარვის პირობები და ა.შ.). სამკვიდრო ქონების მართვა თავისი შინაარსით, საკუთრების უფლების განხორციელების მოქმედებების ანალოგიურად განიხილება.

30. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სამკვიდროს მიღება წარმოადგენს მემკვიდრის ქმედების გააზრებულ ნებაყოფლობით, მოფიქრებულ გადაწყვეტილებას, რომლის შედეგადაც მემკვიდრე ჩაენაცვლება მამკვიდრებლის ქონებრივ უფლებებსა და მოვალეობებს, სხვა ქონებრივ მდგომარეობას მთლიანობაში, რომელთა მონაწილეც სიცოცხლეში იყო მამკვიდრებელი.

31. საქართველოს უზენაესი სასამართლო მემკვიდრის მიერ გარდაცვლილი შვილის ტანსაცმლის შენახვასთან დაკავშირებით უპირველეს ყოვლისა მხედველობაში მიიღებს მემკვიდრის განზრახვას. საქმის განხილვისას მოპასუხემ/მემკვიდრემ არაერთხელ მიუთითა, რომ არ ფლობდა ინფორმაციას სამკვიდრო მასის შესახებ და არც ნება გამოუვლენია მის დასაუფლებლად. მემკვიდრის მიერ ტანსაცმლის შენახვის სუბიექტური აღქმის გათვალისწინებით, შეუძლებელია სასამართლომ ამ ქმედებას წინამდებარე განჩინების 26-ე-30-ე პუნქტში აღწერილი შეფასება მისცეს.

32. ამასთან, საქართველოს უზენაესი სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ გარდაცვლილი შვილის ტანსაცმლის შენახვას გარკვეული მემორიალური მნიშვნელობა აქვს, რამდენადაც მას ემოციური დატვირთვა აქვს და ტანსაცმლის, როგორც მატერიალური აქტივის დაუფლებისკენ მიმართულ ქმედებას არ წარმოადგენს. შესაბამისად, იმ პირობებში, როდესაც სხვა მტკიცებულებით არ დასტურდება სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტი, მემკვიდრის ეს ქმედება, ცალკე აღებული, არ უნდა შეფასდეს სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლით გათვალისწინებულ ფაქტობრივი დაუფლებით სამკვიდროს მიღებად.

33. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო სამართალში მოქმედებს პრინციპი „affirmanti, non negati, incumbit probatio“ (მტკიცების ტვირთი ეკისრება მას, ვინც ამტკიცებს და არა მას, ვინც უარყოფს). ზოგადად, ისეთ სარჩელებზე, რომლის საგანს სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლების გზით მიღების დადასტურება წარმოადგენს და ამას არ ეთანხმება მოპასუხე, მტკიცების საგანში შემავალი უმთავრესი ფაქტის - ქონების ფაქტობრივად დაუფლების ტვირთი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, მოსარჩელის მხარეზეა (მხარე, რომელიც მიუთითებს, რომ სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო, მან უნდა დაადასტუროს შესაბამისი მტკიცებულებით აღნიშნული ფაქტი). არც მატერიალური და არც საპროცესო სამართლის ნორმები გვთავაზობს მტკიცებულებათა იმგვარ ნუსხას, რომლებითაც შეიძლება დადასტურდეს მოსარჩელის მიერ სამკვიდროს/მისი ნაწილის დადგენილ ვადაში მესაკუთრის მსგავსად დაუფლება, შესაბამისად, ეს გარემოება შეიძლება დადასტურდეს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილით განსაზღვრული ნებისმიერი მტკიცებულებით (მხარეთა ახსნა-განმარტება, მოწმეთა ჩვენება, ფაქტების კონსტატაციის მასალები, ნივთიერი თუ წერილობითი მტკიცებულება და სხვა). ზემოაღნიშნული განმარტებების გათვალისწინებით, იმ პირობებში, როდესაც მემკვიდრე მიუთითებს, რომ სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით არ მიუღია, ამ ფაქტით დაინტერესებულმა პირმა, მოსარჩელემ, უნდა დაამტკიცოს საწინააღმდეგო - სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღება. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ მოსარჩელემ ვერ შეძლო მასზე დაკისრებული მტკიცების ტვირთის რეალიზება, რადგანაც სასამართლოში არ წარდგენილა შესაბამისი მტკიცებულება ან/და მოწმეთა ჩვენება, რომელიც მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით მიღებაში დაარწმუნებდა სასამართლოს. რაც შეეხება აპელირებას შინაგან საქმეთა სამინისტროს ცნობებზე, ისინი ადასტურებენ მხოლოდ სამკვიდრო მასის არსებობის ფაქტს.

34. რაც შეეხება მემკვიდრის მიერ სააღსრულებო წარმოების ფარგლებში წარდგენილი განცხადებას, იგი მიმართული იყო პირადი ანგარიშის ყადაღისაგან გათავისუფლებისკენ და არ შეიძლება შეფასდეს მამკვიდრებლის ვალების დაფარვისკენ მიმართულ მოქმედებად და ფაქტობრივი ფლობით სამკვიდროს მიღებად, რამდენადაც ამ ქმედებით განმცხადებელი თავის ანგარიშზე არსებული თანხის ჩამოჭრით, იმ პროცესის შეჩერებას ცდილობდა, რომელიც სააღსრულებო წარმოების ფარგლებში მიმდინარეობდა, ამასთან, გასათვალისწინებელია ის გარემოებაც, რომ განცხადების ფარგლებში, მემკვიდრე არ აღიარებს ვალის სამართლიანობას, რაც შემდგომ გამოიხატა სამართლებრივი მოქმედებების დაწყებაში - სასამართლოში განცხადების შეტანითა და დაუსწრებელი გადაწყვეტილების გაუქმების მოთხოვნაში.

35. საქართველოს უზენაესი სასამართლო საკასაციო პრეტენზიასთან დაკავშირებით, რომელიც შეეხება თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 4 ოქტომბრის საოქმო განჩინების გაუქმებას განმარტავს, რომ საოქმო განჩინების ფარგლებში, მხარეებს განემარტათ განჩინების გასაჩივრების ფორმა და ვადა, კერძოდ, განჩინებაზე შესაძლებელი იყო კერძო საჩივრის წარდგენა. დადგენილია, რომ მოსარჩელეს სადავო საოქმო განჩინება არ გაუსაჩივრებია, შესაბამისად იგი შესულია კანონიერ ძალაში. შედავებები, რომელიც საკასაციო საჩივრის ფარგლებშია აღნიშნული მხარეს შეეძლო კერძო საჩივრის ფარგლებში წარედგინა. ხოლო იმ პირობებში, როდესაც განჩინება კანონიერ ძალაშია შესული, სასამართლო მოკლებულია მასზე მსჯელობის შესაძლებლობას. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა ამ ნაწილშიც მართებულია.

36. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, არ არსებობს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული რომელიმე წინაპირობა, კასატორს არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაშვები და დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიები, რომლებიც საკასაციო საჩივრის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული საპროცესო დარღვევებით; ვერც საკასაციო საჩივრის ავტორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

37. ამასთან, გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, რის გამოც საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით; არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

38. სსსკ-ის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. შესაბამისად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. სს „ლ.ბ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. სს „ლ.ბ–ს“ (ს/ნ ........) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს მის მიერ 2024 წლის 27 სექტემბერს №6 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის - 150 ლარის 70% – 105 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გიზო უბილავა

მოსამართლეები: ლევან მიქაბერიძე

ვლადიმერ კაკაბაძე