საქმე №ას-1376-2024 16 დეკემბერი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

გოჩა ჯეირანაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლაშა ქოჩიაშვილი, ამირან ძაბუნიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

I საკასაციო საჩივრის ავტორი – შპს „ს.ჯ.პ–ი“ (მოპასუხე)

II საკასაციო საჩივრის ავტორი - შპს „ქ.დ.კ–ი“ (მესამე პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით)

მოწინააღმდეგე მხარე – ლ.დ–ი (კანონიერი წარმომადგენელი დ.ბ–ძე (მოსარჩელე, მესამე პირის სარჩელში მოპასუხე)

თავდაპირველი მოპასუხე - ჯ.მ–ძე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 13 მარტის განჩინება

I კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

II კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მესამე პირის სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება, თანხის დაკისრება (მესამე პირის სარჩელში)

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 13 მარტის განჩინებით შპს „ს.ჯ.პ–ისა“ (შემდგომში - „მოპასუხე“ ან „მოპასუხე კომპანია“) და შპს „ქ.დ.კ–ის“ (შემდგომში - „დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირი“ ან „მესამე პირი“) სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა; უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება, რომლითაც:

1.1. ლ.დ–ის (შემდგომში - „მოსარჩელე“ ან „მესამე პირის სარჩელში მოპასუხე“) სარჩელი მოპასუხე კომპანიისა და ჯ.მ–ძის (შემდგომში - „თავდაპირველი მოპასუხე“ (როგორც ძირითად სარჩელში, ასევე მესამე პირის სარჩელში) ან „მძღოლი“) (შემდგომში ერთობლივად - „მოპასუხეები“) მიმართ დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ: მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ სოლიდარულად მატერიალური ზიანის - 1 604.42 ლარის ანაზღაურება; მოპასუხეებს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრათ სოლიდარულად მორალური ზიანის - 7 000 ლარის ანაზღაურება;

1.2. დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირის სარჩელი მოპასუხის (ძირითად სარჩელში მოსარჩელის) მიმართ არ დაკმაყოფილდა.

2. სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2.1. 2019 წლის 06 აგვისტოს ქ. ბათუმში, ....... ქუჩაზე მომხდარი საგზაო შემთხვევის შედეგად, თავდაპირველი მოპასუხის მართვის ქვეშ მყოფი ავტოსატრანსპორტო საშუალება, სანომრე ნიშნით -„.......“, მარკა/მოდელი - „გაზ 53“, შეეჯახა ფეხით მოსიარულე 10 წლის მოსარჩელეს. მომხდარ შემთხვევაზე პასუხისმგებელ პირად საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად ცნობილ იქნა თავდაპირველი მოპასუხე (იხ. საჯარიმო ქვითარი, ტომი 1, ს.ფ. 31);

2.2. თავდაპირველი მოპასუხის მართვის ქვეშ მყოფი ავტოსატრანსპორტო საშუალება, სანომრე ნიშნით - „.....“, მარკა/მოდელი - „გაზ 53“, შასის ნომერი - ...., ძრავის ნომერი - ....., სატრანსპორტო საშუალების რეგისტრაციის მოწმობა - „BV3.......“, რეგისტრირებულია მოპასუხე კომპანიის საკუთრებად (იხ. ამონაწერი ავტოსატრანსპორტო საშუალებათა რეესტრიდან, ტ.1, გვ. 27);

2.3. 2019 წლის 06 აგვისტოს მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევისას მიღებული ტრავმის გამო მოსარჩელე 2019 წლის 06 აგვისტოდან ამავე წლის 20 აგვისტომდე მოთავსდა და თავდაპირველად გადიოდა მკურნალობას „მ.იაშვილის სახელობის ბათუმის დედათა და ბავშვთა ცენტრალურ ჰოსპიტალში“ დიაგნოზით -დაუზუსტებელი ლოკალიზაციის წვივის ღია ჭრილობა. სამედიცინო ჩანაწერების მიხედვით, არასრულწლოვანს აღენიშნებოდა ნაფლეთოვანი ჭრილობა მარცხენა მუხლქვეშა ფოსოს და მარცხენა წვივის მედიალურ ზედაპირზე, ექსკორიაციები მარცხენა ბარძაყის და გულმკერდის არეში, სისხლნაჟღენთი მარჯვნივ წელის მიდამოში. 2019 წლის 21 აგვისტოდან 2019 წლის 02 სექტემბრის ჩათვლით არასრულწლოვანი მოსარჩელე მოთავსდა „ევექსის ჰოსპიტლები - ი.ციციშვილის სახელობის ბავშვთა კლინიკაში“. სამედიცინო ცნობის თანახმად, ავადმყოფობის მიმდინარეობა შეფასებულია როგორც „ქვემწვავე“. 2019 წლის 10 სექტემბერს მოსარჩელე მოთავსდა „სიმონ ხეჩინაშვილის სახელობის საუნივერსიტეტო კლინიკაში“ დიაგნოზით: ძირითადი T93,9 - ქვედა კიდურის დაუზუსტებელი ტრავმების შედეგები, ტრავმის შემდგომი კანისა და კანქვეშა ქსოვილების ღრმა დეფექტი სხვა აქტივობა: QXXB10 - ჭრილობის სხვა შეხვევა. 10.9 ქირურგიული ჩარევით გაუკეთდა ნეკრექტომია. 2019 წლის 30 სექტემბერს, 04 ოქტომბერს, 07 ოქტომბერს, 11 ოქტომბერს, 15 ოქტომბერს და 21 ოქტომბერს არასრულწლოვანი მოსარჩელე აღნიშნულ სამედიცინო დაწესებულებაში დამატებით გადიოდა ჭრილობის შეხვევისა და ზედაპირის დამუშავების პროცედურებს. მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად ფეხზე დარჩენილი ნაწიბურის მკურნალობის რეკომენდაციის გათვალისწინებით, მოსარჩელე 2019 წლის ოქტომბრის შემდგომ ეტაპობრივად მკურნალობდა ბინაზე, რაც მოიცავდა ჭრილობის გადახვევებს, გადიოდა მკურნალობას თერმული დაზიანებების და პლასტიკური ქირურგიის პროფესორ, მედიკო-ბიოლოგიურ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოს ბესიკ იაშვილთან. მკურნალობის მიზნით მოსარჩელე იყენებდა სპეციალურად მისთვის შეკერილ კომპრესორს.

3. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოპასუხე კომპანია სადავოდ ხდიდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერებას თავდაპირველ მოპასუხესთან სოლიდარულად, მისთვის მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების ნაწილში, როგორც ფაქტობრივი, ასევე სამართლებრივი დასაბუთების თვალსაზრისით. მისი პრეტენზია იყო შემდეგი: სასამართლომ არასწორად ცნო არაპირდაპირი მფლობელი - მოპასუხე კომპანია სათანადო მოპასუხედ და დელიქტზე პასუხისმგებელ პირად, მაშინ როცა წლებია, სატრანსპორტო საშუალებას ექსპლუატაციას უწევს დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირი და სწორედ იგი წარმოადგენს ავტომანქანის მოსარგებლეს და პირდაპირ მფლობელს; უშუალოდ ზიანის მიმყენებელი პირიც - თავდაპირველი მოპასუხეც სწორედ აღნიშნულ კომპანიაში იყო დასაქმებული და მომხდარის გამო განთავისუფლდა სამსახურიდან. შესაბამისად მოთხოვნის წარდგენაც და სარჩელის დაკმაყოფილებაც უნდა განხორციელებულიყო აღნიშნული ფაქტების გათვალისწინებით.

4. სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა მოპასუხე კომპანიის პოზიციას მისი დელიქტური პასუხისმგებლობისათვის სავალდებულო წინაპირობების არარსებობის თაობაზე და მიუთითა: იმ პირობებში, როდესაც საქმეზე იკვეთება ტრანსპორტის იურიდიული მფლობელის მიერ სამართალდამრღვევი მძღოლისათვის სატრანსპორტო საშუალების ნამდვილი ნების საფუძველზე გადაცემა, ამ გადაცემის ფარგლებში წარმოშობილი ზიანის სამართლებრივ შედეგზე მესამე პირთა წინაშე, სსკ-ის 999-ე მუხლის პირველი და მეოთხე ნაწილების თანახმად, სამართლებრივი პასუხისმგებლობა ეკისრება ტრანსპორტის იურიდიულ მფლობელს, მისი ბრალეულობის მიუხედავად. სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ ტრანსპორტის სხვა, მოსარგებლე პირისათვის გადაცემისას, ნივთის იურიდიული მფლობელია პასუხისმგებელი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციით გამოწვეულ ზიანზე ანუ მისი რისკის ქვეშ არის მოსარგებლის მიერ განხორციელებული ქმედებებიდან გამომდინარე სამართლებრივი შედეგები. ამასთან, მესამე პირების წინაშე იურიდიული მფლობელის პასუხისმგებლობის განმსაზღვრელია ტრანსპორტის სამართალდამრღვევი მძღოლისათვის სარგებლობაში გადაცემა, მაშინაც კი, როდესაც მოსარგებლის შემდგომი ქმედებები ეწინააღმდეგება იურიდიული მფლობელის ნებას.

5. გამომდინარე აქედან, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ იმ პირობებში, როდესაც განსახილველი დავის ფარგლებში მოპასუხე კომპანიას არ მიუთითებია ისეთ უტყუარ მტკიცებულებებსა და სამართლებრივად ვარგის გარემოებებზე, რაც მოპასუხის იურიდიულ პასუხისმგებლობას გააქარწყლებდა, საქმეში წარმოდგენილი 28.01.20წ სატრანსპორტო საშუალების სამართლებრივი მდგომარეობის შესახებ ცნობით (ტომი 1, ს.ფ. 27) კი დასტურდება, რომ ავტოსატრანსპორტო საშუალება, სანომრე ნიშნით - „.....“, მარკა/მოდელი - „გაზ 53“, შასის ნომერი - ...., ძრავის ნომერი - ....., სატრანსპორტო საშუალების რეგისტრაციის მოწმობა - „...“, რეგისტრირებულია მოპასუხე კომპანიის საკუთრებად, რომელმაც, თავის მხრივ, ვერ წარმოადგინა სასამართლოში მესამე პირის მიერ მისთვის გადახდილი საიჯარო ქირის დამადასტურებელი ვარგისი მტკიცებულება, პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში სწორედ სსკ-ის 999.4 მუხლის მესამე წინადადებაში დეკლარირებული შემთხვევა არის სახეზე - მოპასუხის საკუთრებაში რიცხული ავტოსატრანსპორტო საშუალებით მოსარგებლე მძღოლი სწორედ მფლობელის მიერ მინიჭებული უფლებამოსილების ფარგლებში გადაადგილდებოდა და აქედან გამომდინარე, მოპასუხე, როგორც ნივთის იურიდიული მფლობელი, პასუხს აგებს მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებაზე.

6. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მართალია, საქმეში წარმოდგენილია დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირის მიერ შედგენილი ცნობა თავდაპირველი მოპასუხის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ, თუმცა თავად თავდაპირველი მოპასუხის არაერთი განმარტების ჭრილში - „რომ მართავდა მოპასუხის სპეციალიზებულ მანქანას (იხ. შესაგებელი, პოზიცია პირველ ფაქტობრივ გარემოებაზე, ტომი 1, ს.ფ. 162, ასევე გამოკითხვის ოქმი, ტომი 1. ს.ფ. 17), პალატის შეფასებით, აღნიშნულ დოკუმენტს ვერ მიენიჭება მხარის ახსნა-განმარტებაზე მეტი მტკიცებითი ძალა და ვერ გამოდგება სშსს მომსახურების სააგენტოს 28.01.20წ ცნობით დადასტურებული ფაქტობრივი გარემოების საპირწონე მტკიცებულებად. ის გარემოება, რომ სსიპ შემოსავლების სამსახურიდან გაცემული ცნობის თანახმად, დადასტურებულია დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირის მიერ თავდაპირველი მოპასუხისთვის ხელფასის სახით კონკრეტული თანხების ჩარიცხვის ფაქტი, ასევე ვერ გამორიცხავს მოპასუხე კომპანიის, როგორც ავტომანქანის რეგისტრირებული მესაკუთრის, პასუხისმგებლობას დამდგარ შემთხვევასთან მიმართებით და არ განაპირობებს სარჩელზე მოპასუხე კომპანიის არასათანადო მოპასუხეობას.

7. შესაბამისად, პალატის დასკვნის თანახმად, მატერიალურ ზიანზე პასუხისმგებელ სოლიდარულ პირებად უფლებამოსილი მძღოლისა და მოპასუხე კომპანიის განსაზღვრა სრულად გამართლებულია სსკ-ის 463-ე და 464-ე მუხლების დანაწესის საფუძველზე. რაც შეეხება დაკისრებული ზიანის ოდენობას, რომელიც ასევე გაპროტესტებული იყო მოპასუხის სააპელაციო საჩივრით, პალატამ აღნიშნა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლოს საგანგებოდ აქვს შეფასებული, ნამსჯელი და ზედმიწევნით მითითებული როგორც თანხების ოდენობა, ასევე ყველა ის მტკიცებულება, რასაც დაეყრდნო სადავო გარემოების დადგენისა და მატერიალური ზიანის განსაზღვრის დროს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 3.2.2 პუნქტში, ხოლო მოპასუხემ ვერ შესთავაზა სასამართლოს აღნიშნული მსჯელობის გამაბათილებელი წონადი და არგუმენტირებული მსჯელობა.

8. სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსკ-ის 413-ე მუხლით და აღნიშნა, რომ საქმის მასალებში წარმოდგენილი ფოტომასალის საფუძველზე ვიზუალურად სრულად აღქმადია დაზარალებულის სხეულზე, მუხლის მარცხენა სახსროვან არეში ტრავმის მიღების შემდგომ განვითარებული ნაწიბურის არსებობა, ხოლო საქმეში არსებული სამედიცინო დოკუმენტაცია ასევე ცალსახად ადასტურებს არაერთი სამედიცინო მანიპულაციის განხორციელების ფაქტს არასრულწლოვნის სხეულზე (მათ შორის, ჩატარებულია 3 ქირურგიული ოპერაცია საერთო ანესთეზიით). შესაბამისად, დაზარალებულის ასაკის, მკურნალობისა და რეაბილიტაციის ხანგრძლივობის, სასამართლოს დავალების საფუძველზე მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს მიერ შესრულებული 17.06.21წ შეფასებისა და 13.02.20წ. ფსიქოლოგიური შეფასების დასკვნების საფუძველზე, რომელშიც დეტალურად არის ასახული მოსარჩელის ფსიქო-ემოციური მდგომარეობა და მისი გამომწვევი მიზეზები, მართებული იყო მოპასუხეთათვის მორალური ზიანის სოლიდარულად დაკისრება და ამ თვალსაზრისით ასევე არ არსებობდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით განსაზღვრული შედეგის შეცვლის საფუძველი.

9. სააპელაციო პალატამ ასევე არ გაიზიარა დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირის სააპელაციო პრეტენზია, რომ, ვინაიდან გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სასამართლომ განსაზღვრა ზიანზე პასუხისმგებელი პირები - მოპასუხეები და მათ სოლიდარულად დააკისრა პასუხისმგებლობა, შესაბამისად, კომპანიის მიერ დაზარალებულის კანონიერი წარმომადგენლებისათვის ანაზღაურებული თანხები უსაფუძვლო გამდიდრების მარეგულირებელი ნორმების საფუძველზე ექვემდებარებოდა დაბრუნებას.

10. სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება და არც მოსარჩელე მხარეს გაუხდია სადავოდ ის გარემოება, რომ დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირის მიერ მომხდარ შემთხვევასთან დაკავშირებით მოსარჩელის სასარგებლოდ განხორციელებულია 2 200 ლარისა და 1 560 ლარის ოდენობით გადახდები (იხ. განცხადებები, ტომი 2, ს.ფ. 60-61), სწორედ აღნიშნულის, ჯამში 3760 ლარის, დაბრუნებას ითხოვს დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირი მოპასუხეებად დასახელებული პირებისგან.

11. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, იმ ვითარებაში, როდესაც დადასტურებულია და სადავო არ არის მესამე პირის მიერ თანხის გადაცემა და დელიქტის შედეგად დაზარალებული მხარის მიერ ამ თანხის მიღება, სწორედ ამ უკანასკნელის მტკიცების ტვირთს წარმოადგენდა მიღებული თანხის დაბრუნების სამართლებრივი საფუძვლის არარსებობის დადასტურება, რაც განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელე მხარემ სრულად უზრუნველყო. კერძოდ, დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით არ დასტურდება, რომ სამართლებრივმა სიკეთემ მესამე პირისგან მოსარჩელესთან (მესამე პირის სარჩელზე მოპასუხესთან) უსაფუძვლოდ გადაინაცვლა, რის შედეგადაც მესამე პირის ხარჯზე გამდიდრდა (დაზოგა საკუთარი ქონება) სწორედ დაზარალებული, და დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირმა ამით განიცადა ქონებრივი დანაკლისი. პალატამ მიუთითა: მოპასუხე კომპანიის ნაცვლად მკურნალობის ხარჯის ანაზღაურების ვალდებულების შესრულებით შესაძლოა მესამე პირმა მართლაც განიცადა ქონებრივი დანაკლისი, თუმცა ამით არ გამდიდრებულა მოსარჩელე. დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირის მიერ მოპასუხეთა ვალდებულების შესრულების ხარჯზე დაიზოგა ამ უკანასკნელთა და არა - დელიქტის შედეგად დაზარალებული პირის ფულადი სახსრები, რის გამოც მესამე პირის სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში სადავო თანხა არა მოსარჩელისაგან, არამედ თავდაპირველი მოპასუხისაგან შეიძლება დაექვემდებაროს დაბრუნებას.

12. პალატამ მიუთითა, რომ იმ შემთხვევაში, როდესაც მოვალესა და მესამე პირს შორის არ არის რაიმე სამართლებრივი ურთიერთობა ანდა იგი ბათილად იქნა ცნობილი, თუმცა კი მესამე პირმა უკვე განახორციელა მოვალის ნაცვლად კრედიტორის მიმართ შესრულება, მესამე პირს აღარ აქვს კრედიტორისგან შესრულების უკან გამოთხოვის უფლება სსკ-ის 976 II გ მუხლის თანახმად (მიმღებს შეეძლო ევარაუდა, რომ შემსრულებელს სურდა გადაცემა, მიუხედავად იმისა, არსებობს თუ არა ამ მუხლის პირველი ნაწილის პირობები). მესამე პირს შეუძლია წარადგინოს მხოლოდ მოვალის მიმართ მოთხოვნა უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე. ასევე იმ შემთხვევაშიც, თუ მესამე პირი ვალდებულების შესრულებისას შეცდომით ფიქრობდა, რომ ასრულებდა თავის ვალდებულებას, თუმცა კი შეასრულა სხვა პირის ვალდებულება, ასეთ შემთხვევაშიც ვალდებულება არ წყდება და მესამე პირს შეუძლია მოვალეს წაუყენოს უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე მოთხოვნა სსკ-ის 371-ე, 976-ე მუხლის მე-2 ნაწილისა და სსკ-ის 986-ე მუხლების საფუძველზე.

13. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, ვინაიდან განსახილველ შემთხვევაში სახეზე არ იყო კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის არსებითი წინაპირობა - დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირის ქონებრივი დანაკლისის ფონზე დამოუკიდებელი პირის სარჩელზე თანამოპასუხე - ძირითად სარჩელში მოსარჩელის გამდიდრების ფაქტი, დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირის სააპელაციო საჩივარი უსაფუძვლო იყო.

14. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე მოპასუხე კომპანიამ (შემდგომში - „პირველი კასატორი“) და დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირმა (შემდგომში - „მეორე კასატორი“) შეიტანეს საკასაციო საჩივრები. მოპასუხე კომპანიამ მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, ხოლო დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირმა მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მესამე პირის სარჩელის დაკმაყოფილება.

15. პირველმა კასატორმა მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

15.1. სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ ზიანის ანაზღაურებაზე უფლებამოსილ პირს და სათანადო მოპასუხეს წარმოადგენდა მოპასუხე კომპანია. საიჯარო (ზეპირი ხელშეკრულების) სამართლებრივი ურთიერთობის საფუძველზე ავტომანქანის მფლობელი და უფლებამოსილი პირი, შესაბამისად, სათანადო მოპასუხე, არის დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირი, რომელიც ავტოსატრანსპორტო საშუალებას უწევს ექსპლუატაციას და რომლის თანამშრომელსაც წარმოადგენდა უშუალოდ ზიანის მიმყენებელი - თავდაპირველი მოპასუხე. აღნიშნული შემთხვევის შემდეგ დამსაქმებელმა - მესამე პირმა თავდაპირველი მოპასუხე გაათავისუფლა სამსახურიდან. მითითებული ფაქტები სადავოდ არ არის გამხდარი. სასამართლომ არასწორი მსჯელობით ვალდებულ პირად ცნო არაპირდაპირი მფლობელი და არა - მოსარგებლე და პირდაპირი მფლობელი, განსხვავებით უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკისაგან, რომლითაც სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა შეიძლება დაეკისროს როგორც უშუალოდ ზიანის მიმყენებელს, ასევე მოსარგებლეს. კონკრეტულ შემთხვევაში მოპასუხე კომპანია არც ზიანის მიმყენებელია და არც მოსარგებლე, რადგან უდავოდ დადგენილია, რომ მოსარგებლეს წარმოადგენს დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირი, ხოლო უშუალოდ ზიანის მიმყენებელი კი არის თავდაპირველი მოპასუხე. გასათვალისწინებელია, რომ დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირს, როგორც მოსარგებლეს, ანაზღაურებული ჰქონდა მოსარჩელისათვის ზიანის თანხა უზენაესი სასამართლოს ერთგვაროვანი პრაქტიკიდან გამომდინარე (საქმე №ას-949-2020). მართალია, მოპასუხე ფორმალურად წარმოადგენდა მესაკუთრეს, თუმცა არსებობდა შუალედური რგოლი - დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირი, რომელიც დამოუკიდებლად ახორციელებდა წლების განმავლობაში ავტოსატრანსპორტო საშუალების მართვას. იგი პირადად, მესაკუთრესთან ყოველგვარი შეთანხმების გარეშე, უწევდა ექსპლუატაციას ავტოსატრანსპორტო საშუალებას, დამოუკიდებლად ირჩევდა მძღოლს და ათავისუფლებდა სამსახურიდან. საქმეში წარმოდგენილია ცნობა შემოსავლების სამსახურიდან, რომლითაც დასტურდება, რომ თავდაპირველი მოპასუხე, როგორც დასაქმებული, ხელფასს იღებდა მესამე პირისგან. შესაბამისად, მოთხოვნის წარდგენა და სარჩელის დაკმაყოფილება უნდა მომხდარიყო ამ ფაქტების გათვალისწინებით;

15.2. სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მოსარჩელის მხრიდან გაღებული იყო დამატებითი ხარჯები მკურნალობისთვის და ეს თანხები იმაზე მეტი იყო, ვიდრე მესამე პირის მიერ გაღებული ხარჯები. მოსარჩელეს, გარდა რამდენიმე ქვითრისა, სხვა ხარჯები არ აქვს დადასტურებული. სწორედ ამიტომაც მოსარჩელემ რამდენჯერმე დააზუსტა მოთხოვნა, თუმცა ყოველ ჯერზე მოთხოვნა იყო დაუსაბუთებელი და ურთიერთშეუსაბამო. ამასთან, არც საბოლოოდ მოთხოვნილი თანხაა დადასტურებული კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად. აღნიშნულის მიუხედავად, სასამართლომ მაინც დააკმაყოფილა დაუსაბუთებელი მოთხოვნა მატერიალური ზიანის ანაზღაურებაზე, მსგავსად მორალური ზიანისა. მოთხოვნის დადასტურების შემთხვევაშიც კი სასამართლო ვალდებული იყო გაეთვალისწინებინა ის გარემოება, რომ გარკვეული ოდენობის თანხები რ.დ–ს უკვე ჰქონდა მიღებული სწორედ მესამე პირისგან, უფრო მეტიც, სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირმა გაიღო თანხები იმ ხარჯებზე მეტი ოდენობით, ვიდრე ეს მითითებული იყო ჯერ თავდაპირველ სარჩელში, შემდეგ კი - დაზუსტებულ მოთხოვნაში. ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ, როგორც მოპასუხე კომპანიის შესაგებელზე, ასევე მესამე პირის სარჩელზე დართული იყო ქვითარი, რომლითაც დასტურდებოდა, რომ სიმონ ხეჩინაშვილის კლინიკაში გადახდილი იყო როგორც ოპერაციის, ასევე კონსერვაციის ხარჯები, კერძოდ, 2082.58 ლარი -ქირურგიული ოპერაციისათვის, ასევე 817 ლარი - აუცილებელი პროცედურებისათვის. აღნიშნული გარემოება, თავის მხრივ, დადასტურებულია თვით მოსარჩელის წარმომადგენლის მიერ და ასევე კლინიკიდან გაცემული ინფორმაციითა და ქვითრებით. მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა, რომ მესამე პირისაგან აღებული თანხები გადახდილი იყო მკურნალობაში. სასამართლომ მხოლოდ იმიტომ არ მისცა ამ გარემოებას არანაირი შეფასება, რომ თითქოს აღებული თანხა არ იყო სადავო მხარეთა შორის, რაც არასწორია;

15.3. სასამართლომ არ დაადგინა ის გარემოება, რომ მესამე პირმა გადაიხადა 2082.58 ლარი ქირურგიული ოპერაციისათვის, ასევე 817 ლარი - აუცილებელი პროცედურებისათვის, და რომ მოსარჩელის მიერ მიღებულ თანხასთან - 3 760 ლართან ერთად მომხდარი ფაქტიდან გამომდინარე გადახდილი იყო დამატებით 2899.58 ლარი (2082.58+817). დაზარალებულის წარმომადგენელს ზიანისათვის იმაზე მეტი ჰქონდა მიღებული, ვიდრე მის მიერ გაღებული ხარჯი. მთლიანობაში მესამე პირს კონკრეტული ფაქტიდან გამომდინარე სულ გადახდილი ჰქონდა 6 764.52 ლარი, საიდანაც რ.დ–მა ხელზე მიიღო 2 200 ლარი (23.09.19); მანვე მიიღო 1560 ლარი (10.09.19); მესამე პირის მიერ სიმონ ხეჩინაშვილის კლინიკაში გადახდილია თანხა 2082.50 ლარი (24.09.19), კონსერვაციისათვის - 817 ლარი (11.09.19), შეხვევისათვის სამჯერადად 35 ლარი (13.09.19, 16.09.19, 30.09.19). ქვითრებით სასამართლომ არ დაადგინა მესამე პირის მიერ დაზარალებულისათვის 6 764.52 ლარის გადახდის ფაქტი, აღნიშნული ფაქტის დადგენის შემთხვევაში სარჩელით მოთხოვნილი თანხიდან უნდა მომხდარიყო 6 764.52 ლარის გაქვითვა და თანხის დაკისრებაც ამ პრინციპით უნდა განხორციელებულიყო, ამასთან, მხოლოდ თავდაპირველი მოპასუხისთვის. სასამართლომ ასევე არ დააკმაყოფილა მესამე პირის სარჩელი, რომელიც ითხოვდა მის მიერ გადახდილი თანხების დაბრუნებას. გამოდის, რომ 6 764.52 ლარის გარდა მოსარჩელის სასარგებლოდ უნდა გაიცეს კიდევ 7 000 ლარი და 1 604.42 ლარი, მაშინ როდესაც 6 764.52 ლარი უკვე გადახდილი ჰქონდა მესამე პირს;

15.4. სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ მორალური ზიანისათვის 7 000 ლარი საფუძვლიანი იყო. მართალია, საქმეზე დართულია ფსიქოლოგის დასკვნა, მაგრამ სასამართლომ, იმის მიუხედავად, რომ დააკმაყოფილა ფსიქოლოგის დაკითხვის შესახებ შუამდგომლობა, მაინც არ დაკითხა მოწმედ დასკვნის შემდგენელი ფსიქოლოგი. ამდენად, ფსიქოლოგის დასკვნა არ შეიძლება ჩაითვალოს რელევანტურ მტკიცებულებად, რადგან მისი სინამდვილე არ დადასტურებულა სასამართლოზე. ფსიქოლოგს არ დაუსაბუთებია დასკვნის სისწორე;

15.5. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი. სსკ-ის 999-ე მუხლის თანახმად, ავტოსატრანსპორტო საშუალების მფლობელი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, ხოლო მფლობელის სრული დეფინიცია განსაზღვრულია სსკ-ის 155-ე მუხლით, რომლითაც მფლობელობა წარმოიშობა ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობის ნებითი მოპოვებით. ამასთან, მფლობელად არ ითვლება პირი, რომელიც თუმცა ახორციელებს ფაქტობრივ ბატონობას, მაგრამ სხვა პირის სასარგებლოდ, რაც დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირთან მიმართებით არ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს, ვინაიდან იგი სამართლებრივი ურთიერთობების საფუძველზე ფლობდა ნივთს და ამიტომ წარმოადგენს პირდაპირ მფლობელს, მფლობელობას კი არავის სასარგებლოდ არ ახორციელებდა. თუ არ არსებობს იჯარის ხელშეკრულება, შესაბამისად, არ არსებობს არც თანხის გადახდის ფაქტი. მესამე პირის უფლებამოსილ პირად არსებობის ფაქტი გამომდინარეობს სასამართლოს გადაწყვეტილებიდან, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა ამ უკანასკნელის სარჩელი უსაფუძვლოდ გადახდილი თანხის დაბრუნების თაობაზე. ამდენად, დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირის მფლობელად და უფლებამოსილ პირად არსებობის ფაქტი დადგენილია სასამართლოს მიერ და სადავო არ არის, მიუხედავად კასატორის სახელზე ავტომანქანის ფორმალური რეგისტრაციისა;

15.6. სადავო გადაწყვეტილების თანახმად, სახეზეა არაერთი პირი, რომელმაც თანხა უნდა გადაუხადოს დაზარალებულს, მაშინ როდესაც სწორედ ერთია უშუალოდ ზიანის მიმყენებელი. სასამართლომ კი არ შეაფასა მესამე პირის მიერ თანხების გადახდის ფაქტი და თანხების გადახდა კვლავ დაავალა მოპასუხეებს. ე.ი. მესამე პირმა გადაიხადა ზიანის თანხა და იგივე ზიანის თანხა უნდა გადაიხადონ მოპასუხეებმა. თუ ზიანი უნდა აანაზღაუროს მფლობელმა (პირდაპირმა და არაპირდაპირმა) და ესენი არიან თავდაპირველი მოპასუხე და მოპასუხე კომპანია, მაშინ ვინ არის მესამე პირი. თუ ზიანის ანაზღაურებაზე უფლებამოსილნი ეს პირები არიან, მაშინ რატომ არ დააკმაყოფილა სასამართლომ მესამე პირის სარჩელი და არ დააბრუნა მესამე პირისაგან უსაფუძვლოდ მიღებული თანხა.

16. მეორე კასატორმა მიუთითა სააპელაციო სასამართლოს განჩინების გაუქმების შემდეგ საფუძვლებზე:

16.1. სასამართლომ არ გამოიყენა სსკ-ის 977-ე და 976-ე მუხლები, რომლებიც განსაზღვრავს ვითომ-კრედიტორისათვის გადახდილი თანხის დაბრუნების შესაძლებლობას. კონკრეტულ შემთხვევაში ფინანსური სარგებელი მიიღო რ.დ–მა, როგორც მოსარჩელის წარმომადგენელმა, რადგან ვერ დაადასტურა, რომ დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირისგან აღებული თანხები მოხმარდა გამოჯანმრთელებას, ამასთან, ეს ფაქტი დადგენილიც რომ ყოფილიყო, თანხა მაინც ექვემდებარებოდა უკან დაბრუნებას, რადგან, თუ ვალდებულ პირად მოსარჩელემ მიუთითა მოპასუხეები, რაც გაიზიარა სასამართლომ, გამოდის, რომ მესამე პირს თანხა არ უნდა გადაეცა მოსარჩელისათვის. დაზარალებული თანხას ითხოვს მოპასუხეებისაგან, მაშინ როდესაც თანხები მიღებული აქვს მესამე პირისაგან, ამიტომ სასამართლოს მსჯელობა, თითქოსდა უსაფუძვლოდ გამდიდრდა ავტოსატრანსპორტო საშუალების მესაკუთრე, დაუსაბუთებელია;

16.2. მესამე პირმა გადაიხადა 2082.58 ლარი ქირურგიული ოპერაციისათვის, 817 ლარი - აუცილებელი პროცედურებისათვის. ამდენად, მოსარჩელის მიერ მიღებულ თანხასთან - 3 760 ლართან ერთად, მომხდარი ფაქტიდან გამომდინარე, გადახდილი იყო დამატებით 2899.58 ლარი (2082.58+817). სად წაიღო რ.დ–მა მესამე პირისაგან მიღებული თანხები? ეს კითხვა სასამართლოს მხრიდან პასუხგაუცემელი დარჩა. დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის მიზანი არ უნდა იყოს დაზარალებულის გამდიდრება, ზიანის ანაზღაურება უნდა მოხდეს სამართლიანად, გაღებული და აუცილებელი ხარჯების გათვალისწინებით. მესამე პირს კონკრეტული ფაქტიდან გამომდინარე სულ გადახდილი ჰქონდა 6 764.52 ლარი, საიდანაც რ.დ–მა ხელზე მიიღო 2 200 ლარი (23.09.19), მანვე მიიღო 1560 ლარი (10.09.19), მესამე პირის მიერ სიმონ ხეჩინაშვილის კლინიკაში გადახდილია თანხა 2082.50 ლარი (24.09.19), კონსერვაციისათვის 817 ლარი (11.09.19), შეხვევისათვის სამჯერადად 35 ლარი (13.09.19, 16.09.19, 30.09.19). ქვითრებით სასამართლომ არ დაადგინა მესამე პირის მიერ დაზარალებულისათვის 6 764.52 ლარის გადახდის ფაქტი;

16.3. სასამართლომ არასწორად დაადგინა გარემოება, რომ მესამე პირის მიერ უსაფუძვლოდ გადახდილი თანხებით მოპასუხე კომპანიას დაეზოგა ქონება. მესამე პირმა თანხები გადასცა რ.დ–ს, როგორც მოსარჩელის კანონიერ წარმომადგენელს, ასევე მესამე პირმა გადაიხადა ოპერაციის, კონსერვაციისა და შეხვევის თანხები. თუ ვალდებული პირები არიან მოპასუხეები, მაშინ მესამე პირს მოსარჩელისათვის თანხა გადახდილი აქვს უსაფუძვლოდ, ამასთან, უსაფუძვლოდ გამდიდრებული ნამდვილად არის მოსარჩელე. მან თანხა მიიღო მესამე პირისგან, ასევე მიიღებს მოპასუხეებისგან, გამოდის, რომ ორჯერ შეუძლია მიიღოს თანხა ერთი და იმავე ფაქტიდან გამომდინარე, ერთი და იმავე საფუძვლით. თუ სად წავიდა ეს თანხები, დაუდასტურებელია. მოსარჩელემ ვერ შეძლო იმის დადასტურება, რომ ეს თანხები ნამდვილად არის გადახდილი მკურნალობისთვის. მოპასუხე კომპანიას უფლება აქვს რეგრესის წესით მოსთხოვოს მესამე პირს იმ თანხების გადახდა, რომელიც ამ უკანასკნელმა ერთხელ უკვე გადაიხადა. მესამე პირი ზარალდება, ხოლო მოსარჩელე ორჯერ იღებს ერთსა და იმავე თანხას;

16.4. სასამართლომ არ დაადგინა გარემოება, რომ თანხები, რომელიც მესამე პირმა გადასცა მოსარჩელის მამას, გადახდილი იყო მიზნობრივად მკურნალობაში. ამ გარემოების დაუდგენლობა გახდა არასწორი გადაწყვეტილების მიღების საფუძველი. მესამე პირის მიერ გადახდილი თანხები იყო არამიზნობრივად გამოყენებული მოსარჩელის კანონიერი წარმომადგენლის მიერ, ამიტომ ექვემდებარებოდა დაბრუნებას.

17. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 4 ნოემბრის განჩინებით მოპასუხე კომპანიისა და დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირის საკასაციო საჩივრები მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

18. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლისა და საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად.

19. საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე [სსსკ-ის 391.5 მუხლი].

20. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება) [სსსკ-ის 407.2 მუხლი].

21. მოცემულ შემთხვევაში დავის საგანს წარმოადგენს ავტოსაგზაო შემთხვევით გამოწვეული მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურება. სარჩელი მიმართულია ერთდროულად როგორც ავტოსატრანსპორტო საშუალების იურიდიული მფლობელის (მოპასუხე კომპანიის), ისე - მოსარგებლის (თავდაპირველი მოპასუხის) მიმართ დელიქტური ზიანის ანაზღაურების სოლიდარულად დაკისრების მოთხოვნით (992-ე მუხლი (თავდაპირველი მოპასუხის მიმართ) [პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი], 999.1. მუხლი [მგზავრების გადაყვანისა და ტვირთების გადაზიდვისთვის გათვალისწინებული სატრანსპორტო საშუალების მფლობელი, თუ მისი სატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა ადამიანის სიკვდილი, დასახიჩრება ან ჯანმრთელობის მოშლა, ანდა ნივთის დაზიანება, ვალდებულია დაზარალებულს აუნაზღაუროს აქედან წარმოშობილი ზიანი], ამავე მუხლის მე-4 ნაწილის მესამე წინადადება [თუ პირი სატრანსპორტო საშუალებას იყენებს მფლობელის ნებართვის გარეშე, იგი ვალდებულია მფლობელის ნაცვლად აანაზღაუროს ზიანი. ამასთან, მფლობელი ვალდებულია აანაზღაუროს მიყენებული ზიანი, თუ სატრანსპორტო საშუალების გამოყენება შესაძლებელი გახდა მისი ბრალის გამო. ამ ნაწილის პირველი წინადადება არ გამოიყენება, თუ მოსარგებლე მფლობელის მიერ დანიშნულია სატრანსპორტო საშუალების სამართავად, ან თუ ეს სატრანსპორტო საშუალება მას გადაცემული ჰქონდა მფლობელისაგან], 463-ე მუხლი [თუ რამდენიმე პირს ევალება ვალდებულების შესრულება ისე, რომ თითოეულმა უნდა მიიღოს მონაწილეობა მთლიანი ვალდებულების შესრულებაში (სოლიდარული ვალდებულება), ხოლო კრედიტორს აქვს შესრულების მხოლოდ ერთჯერადი მოთხოვნის უფლება, მაშინ ისინი წარმოადგენენ სოლიდარულ მოვალეებს], 408.1. მუხლი [იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება], 413.2 მუხლი [სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც]).

22. სსკ-ის 999.1. მუხლი ითვალისწინებს სამოქალაქო სამართლის ზოგადი პრინციპიდან (პასუხისმგებლობა მიყენებული ზიანის გამო პირს ეკისრება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მისი მოქმედება არის ბრალეული) განსხვავებულ - სატრანსპორტო საშუალების მომხმარებლის ისეთ განსაკუთრებულ პასუხისმგებლობას, რა დროსაც მისი დაკისრებისათვის ბრალეულობა სავალდებულო არ არის. ამ გამონაკლისს საფუძვლად უდევს ის გარემოება, რომ სატრანსპორტო საშუალება პოტენციური საფრთხის წყაროა და მისი მოხმარება განაპირობებს შედარებით მაღალი ხარისხით საზიანო შედეგების დადგომის შესაძლებლობას, ვიდრე სხვა ჩვეულებრივი საქმიანობისას. ავტოსატრანსპორტო საშუალების ამგვარი თვისების გამო იგი მომეტებული საფრთხის წყაროდ არის მიჩნეული და, მიუხედავად იმისა, რომ მისი მოხმარება სამართლებრივად ნებადართულია, პასუხისმგებლობა მომეტებული საფრთხის წყაროდან მომდინარე ზიანისათვის, ჩვეულებრივ სამოქალაქოსამართლებრივ პასუხისმგებლობასთან შედარებით უფრო მკაცრია - ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება მომეტებული საფრთხის წყაროს მფლობელს ბრალის მიუხედავად ეკისრება. აღნიშნული გამოწვეულია იმ მატერიალური ობიექტების ფლობითა და სარგებლობით (ექსპლუატაციით ან ნებისმიერი ფორმით მისი გამოყენებით), რომელთაც განსაკუთრებული ხარისხობრივი თვისება აქვთ და ადამიანის მხრიდან მათზე სრული კონტროლის დამყარება შეუძლებელია(იხ. სუსგ საქმე №ას-494-463-2010, 9 ნოემბერი, 2010 წელი). სატრანსპორტო საშუალების მფლობელის ბრალის გარეშე პასუხისმგებლობა განპირობებულია ნივთის სპეციფიკური თვისებებით - გამოიწვიოს მნიშვნელოვანი ან გამოუსწორებელი ზიანი (ადამიანის სიცოცხლის ხელყოფა, ნივთის დაზიანება და ა.შ.). ნორმის მიზანია, ასეთი ნივთის იურიდიული მფლობელები აიძულოს, განსაკუთრებული სიფრთხილე გამოიჩინონ თავიანთ საკუთრებაში არსებული საფრთხისშემცველი საშუალების გამოყენებიდან გამომდინარე შესაძლო უარყოფით შედეგების მიმართ (იხ. სუსგ საქმე №ას-1187-2018, 30 აპრილი, 2020 წელი). სსკ-ის 999.4. მუხლის პირველი წინადადება იურიდიულ მფლობელს ათავისუფლებს პასუხისმგებლობისგან იმ შემთხვევისათვის, როცა მოსარგებლე მისი ნებისგან დამოუკიდებლად დაეუფლა სატრანსპორტო საშუალებას, თუმცა კანონმდებელი აქვე შემდგომი წინადადებების სახით პასუხისმგებლობის გამომრიცხველ გარემოებას უპირისპირებს შემთხვევას, როდესაც იურიდიული მფლობელის ბრალით მოხდა ავტოსატრანსპორტო საშუალების დაუფლება მოსარგებლის მხრიდან ან მოსარგებლე თავად იურიდიული მფლობელის გადაწყვეტილებით აღმოჩნდა ავტოსატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატატორი (იხ. სუსგ საქმე №ას-630-2019, 30 სექტემბერი, 2020 წელი). ამასთან, საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, დაზარალებულ პირს არ ეკრძალება, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა ერთობლივად წაუყენოს როგორც ავტოსატრანსპორტო საშუალების მფლობელს, რომელიც ზიანის მიმყენებელია სსკ-ის 999.4. მუხლის მესამე წინადადების საფუძველზე, ისე - სატრანსპორტო საშუალების მოსარგებლეს, რომელიც ბრალეულად მოქმედებდა და ზიანის მიმყენებელია სსკ-ის 992-ე მუხლის საფუძველზე (შდრ. იხ. სუსგ საქმე №ას-254-239-2010, 20 ივლისი, 2010 წელი).

23. განსახილველ შემთხვევაში სადავო არ არის, რომ ასანაზღაურებელი ზიანი სწორედ მოპასუხე კომპანიის იურიდიულ მფლობელობაში არსებული ავტოსატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციას მოჰყვა შედეგად. დადგენილია, რომ 2019 წლის 06 აგვისტოს ქ. ბათუმში, შარტავას ქუჩაზე მომხდარი საგზაო შემთხვევის შედეგად, თავდაპირველი მოპასუხის მართვის ქვეშ მყოფი ავტოსატრანსპორტო საშუალება, სანომრე ნიშნით -„.....“, მარკა/მოდელი - „გაზ 53“, შეეჯახა ფეხით მოსიარულე 10 წლის მოსარჩელეს. მომხდარ შემთხვევაზე პასუხისმგებელ პირად საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125-ე მუხლის თანახმად ცნობილ იქნა თავდაპირველი მოპასუხე, ხოლო თავდაპირველი მოპასუხის მართვის ქვეშ მყოფი ავტოსატრანსპორტო საშუალება რეგისტრირებულია მოპასუხე კომპანიის საკუთრებად (იხ. წინამდებარე განჩინების 2.1 და 2.2 ქვეპუნქტები).

24. პირველი კასატორის (მოპასუხე კომპანია) საკასაციო პრეტენზიის თანახმად, ავტომანქანის მფლობელი და სათანადო მოპასუხე, საიჯარო (ზეპირი ხელშეკრულების) სამართლებრივი ურთიერთობის საფუძველზე არის დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირი (მეორე კასატორი), რომელიც ავტოსატრანსპორტო საშუალებას უწევს ექსპლუატაციას და რომლის თანამშრომელსაც წარმოადგენდა უშუალოდ ზიანის მიმყენებელი - თავდაპირველი მოპასუხე. აღნიშნული შემთხვევის შემდეგ დამსაქმებელმა - მესამე პირმა თავდაპირველი მოპასუხე გაათავისუფლა სამსახურიდან. მოპასუხე კომპანია არც ზიანის მიმყენებელია და არც მოსარგებლე. მოსარგებლეს წარმოადგენს დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირი, ხოლო უშუალოდ ზიანის მიმყენებელი კი არის თავდაპირველი მოპასუხე. მესამე პირი წლების განმავლობაში დამოუკიდებლად ახორციელებდა ავტოსატრანსპორტო საშუალების მართვას. იგი პირადად, მესაკუთრესთან ყოველგვარი შეთანხმების გარეშე, უწევდა ექსპლუატაციას ავტოსატრანსპორტო საშუალებას, დამოუკიდებლად ირჩევდა მძღოლს და ათავისუფლებდა სამსახურიდან. საქმეში წარმოდგენილია ცნობა შემოსავლების სამსახურიდან, რომლითაც დასტურდება, რომ თავდაპირველი მოპასუხე, როგორც დასაქმებული, ხელფასს იღებდა მესამე პირისგან.

25. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს [სსსკ-ის 102.1 მუხლი]. მოპასუხე მოვალეა, სარჩელისაგან თავდაცვის მიზნით, ქმედითად უარყოს მოსარჩელის არგუმენტები, წარადგინოს იმგვარი მტკიცებულებები, რომლებიც გააქარწყლებს მოსარჩელის მიერ დასახელებულ ფაქტებს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მოპასუხის მხოლოდ ზეპირი განმარტება მოსარჩელის პოზიციას ვერ გადაწონის და მხარისათვის არახელსაყრელ მატერიალურ-სამართლებრივ შედეგს გამოიწვევს.

26. განსახილველ შემთხვევაში მოპასუხე კომპანიამ ვერ წარმოადგინა მასსა და მესამე პირს შორის საიჯარო სახელშეკრულებო ურთიერთობის ფაქტობრივი გარემოების დამადასტურებელი სათანადო და რელევანტური მტკიცებულებები (საიჯარი ხელშეკრულების არსებობას არც მესამე პირი დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით ადასტურებს). ამ მხრივ არც საკასაციო საჩივარი შეიცავს კვალიფიციურ შედავებას. მოპასუხე კომპანიის მითითება სსიპ შემოსავლების სამსახურის მიერ გაცემულ ცნობაზე, რომლის თანახმად, დასტურდება მესამე პირის მიერ თავდაპირველი მოპასუხისთვის ხელფასის სახით კონკრეტული თანხების ჩარიცხვის ფაქტი, არ გამორიცხავს მოპასუხე კომპანიის, როგორც ავტომანქანის რეგისტრირებული მესაკუთრის, პასუხისმგებლობას დამდგარ შემთხვევასთან მიმართებით.

27. საკასაციო პალატის განმარტებით, სატრანსპორტო საშუალების მფლობელის პასუხისმგებლობა არ დადგება მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სატრანსპორტო საშუალება გამოვიდა მისი მფლობელობიდან მისი ნებართვის გარეშე (სატრანსპორტო საშუალება გამოვიდა მისი მფლობელობიდან სხვა პირის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით) (იხ. სუსგ საქმე №ას-311-970-03, 7 ნოემბერი, 2003 წ.). განსახილველ შემთხვევაში პირველი კასატორი დავობს მხოლოდ იმ კუთხით, რომ მესამე პირი დამოუკიდებლად ირჩევდა მძღოლს, იგი არ უთითებს მძღოლის მიერ ავტოსატრანსპორტო საშუალების თვითნებურ გატაცებაზე, დაუკითხავად გასაღების აღებასა ან/და სხვა გარემოებაზე, რომელიც მას არამართლზომიერ მფლობელად აქცევდა. გარდა ამისა, სშსს-ს საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის 2019 წლის 6 აგვისტოს დაზარალებულის/მოწმის გამოკითხვის ოქმში თავად მძღოლი - თავდაპირველი მოპასუხე აღიარებდა, რომ „მუშაობდა მძღოლად შპს „ს–ში“ (იხ. ტ. 1. ს.ფ. 17-18). შესაბამისად, ივარაუდება, რომ მოპასუხე კომპანიამ მძღოლს ავტოსატრანსპორტო საშუალება საკუთარი ნების საფუძველზე გადასცა სამართავად, რასაც მოჰყვა ავტოსაგზაო შემთხვევა.

28. ამდენად, მიუხედავად იმისა, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევა გამოწვეულია უშუალოდ მოსარგებლის არამართლზომიერი ქმედებით, მოპასუხე კომპანია მასთან ერთად პასუხისმგებელია ავტოსატრანსპორტო საშუალების ექსპლუატაციის შედეგად დამდგარი ზიანისათვის. შესაბამისად, არ არსებობს გარემოებები, რაც გამორიცხავდა მოპასუხე კომპანიის სამოქალაქოსამართლებრივ პასუხისმგებლობას მიყენებული ზიანის ანაზღაურების სახით.

29. პირველი კასატორის მიერ შედავებულია ასევე მისთვის მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების მართლზომიერება და მისი ოდენობა [სსკ-ის 413-ე მუხლი: არაქონებრივი ზიანისათვის ფულადი ანაზღაურება შეიძლება მოთხოვილ იქნეს მხოლოდ კანონით ზუსტად განსაზღვრულ შემთხვევებში გონივრული და სამართლიანი ანაზღაურების სახით. სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისთვისაც].

30. საკასაციო პალატის განმარტებით, კერძო სამართლით გათვალისწინებული სხვადასხვა ურთიერთობების შედეგად შეიძლება ადგილი ჰქონდეს მორალურ, სულიერ ტანჯვას, მაგრამ მისი ანაზღაურება განპირობებულია მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, ე.ი. კანონი პირდაპირ განსაზღვრავს, თუ რომელი სიკეთის ხელყოფის შემთხვევაში შეიძლება დაზარალებულმა მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისათვის. ამდენად, კანონის მიზანია, შეამციროს, შეზღუდოს ამ ნორმით გათვალისწინებული შედეგის დაუსაბუთებელი გაფართოება, რათა უზრუნველყოფილი იქნეს სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობა და წესრიგი. სამართლის მიერ დაცული ერთ-ერთი სიკეთე, რომლის ხელყოფის შედეგად დაზარალებულმა შეიძლება მოითხოვოს არაქონებრივი (მორალური) ზიანისათვის ანაზღაურება წარმოადგენს ადამიანის ჯანმრთელობა, კერძოდ, განსახილველი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შემთხვევებში დაზარალებულს შეუძლია მოითხოვოს ანაზღაურება არაქონებრივი ზიანისათვის. განსახილველი ნორმით დადგენილი შედეგის აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს ადამიანის ჯანმრთელობის ხელყოფა, რის შედეგად დაზარალებულმა ასევე განიცადა სულიერი ტანჯვა, ფსიქიკური სტრესი. სხეულის დაზიანებასა ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებაში უნდა ვიგულისხმოთ ისეთი ზემოქმედება, რომელიც ხელყოფს ადამიანის სხეულს ან ადამიანის ორგანიზმის შინაგან პროცესებს (იხ. სუსგ საქმე №ას-1156-1176-2011, 20 იანვარი, 2012 წელი). სხეულის დაზიანება ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენება ადამიანის სიცოცხლის იმგვარი ხელყოფაა, რომელიც დაზარალებულს არასრულფასოვნად და ზოგ შემთხვევაში, არაშრომისუნარიანად აქცევს, სხეულის და/ან ჯანმრთელობის ხელყოფით გამოწვეული მორალური ზიანი უშუალოდ სამართალდარღვევიდან შეიძლება არც გამომდინარეობდეს, არამედ მისი თანმდევი შედეგი იყოს (როგორიცაა უშედეგო მკურნალობა, ხანგრძლივი უმწეო მდგომარეობა, აქტიური ცხოვრების შეუძლებლობა, ცხოვრების წესისა და რითმის შეცვლა, მკურნალობის უშედეგობის გამო ცხოვრების ხალისის დაქვეითება, ნერვული დაძაბულობა, რაც პირს არასრულფასოვნების კომპლექსსა თუ სხვა ნეგატიურ განცდებს უყალიბებს), თუმცა, ასეთ დროს, სავალდებულოა, დასტურდებოდეს, რომ დაზარალებულის მორალური განცდები და სულიერი ტანჯვა სხეულისა თუ ჯანმრთელობის ხელყოფის შედეგია (იხ. სუსგ საქმე №ას-979-940-2014, 10 სექტემბერი, 2015 წელი). მორალური ზიანი სახეზეა, როდესაც სახეზეა ადამიანის ფსიქიკის სფეროში ნეგატიური ცვლილების არსებობა, რაც გამოიხატება ფიზიკურ და ზნეობრივ ტანჯვაში. ზიანის ანაზღაურებისას გადამწყვეტ როლს ასრულებს ზიანის სიმძიმე. მსუბუქი სულიერი განცდები, მსგავსად მსუბუქი ფიზიკური ტკივილისა, მხედველობაში არ მიიღება, ხოლო როდესაც ადგილი აქვს ისეთ ზიანს, რომლის დროსაც, როგორც წესი, მოსალოდნელია მძიმე ფსიქიკური განცდები, სულიერი ტანჯვა, და ა. შ. მოქმედებს ე.წ. მორალური ზიანის პრეზუმფცია და ზიანის მიმყენებლის მიერ საწინააღმდეგოს დადასტურებამდე ივარაუდება, რომ დაზარალებულმა პირმა მძიმე სულიერი ტკივილი განიცადა (იხ. სუსგ საქმე №ას-660-660-2018, 20 ივლისი, 2018 წელი).

31. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, ჯანმრთელობის დაზიანებით გამოწვეული მორალური ზიანის ანაზღაურება სამართლიანი და გონივრული ოდენობით უნდა განისაზღვროს. შეუძლებელია, თითოეული ადამიანის ჯანმრთელობის ან სიცოცხლის ფასის განსაზღვრა, ამდენად, მორალური ზიანის ანაზღაურების მიზანი, გარკვეულწილად, განცდილი ტკივილისა და დისკომფორტის შემსუბუქებაა. კომპენსაციის ოდენობას განსაზღვრავს სასამართლო დაზარალებულის მიერ განცდილი სულიერი, ფიზიკური ტანჯვისა და ზიანის მიმყენებლის ბრალის გათვალისწინებით, თუ ზიანის ანაზღაურების მოცემული სახე ბრალეულ მოქმედებაზეა დამოკიდებული (იხ. სუსგ საქმე №ას-866-816-2015, 12 თებერვალი, 2016 წელი, №ას-95-90-2013, 14.06.13წ.). მორალური ზიანის ოდენობა დამოკიდებულია პირის ფსიქიკურ სფეროში ნეგატიური შედეგების ხარისხსა და ხასიათზე, რასაც, თავის მხრივ, კონკრეტული პირის სუბიექტური თავისებურებები განაპირობებს. მორალური ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ისეთი გარემოებები, როგორიცაა: დამდგარი ზიანის სიმძიმე, დაზარალებულის სუბიექტური დამოკიდებულება მორალური ზიანის მიმართ, განცდების ინტენსივობა, შელახული უფლების მნიშვნელობა, მოპასუხის მიერ მატერიალური ზიანის ანაზღაურება, ბრალის ხარისხი, დაზარალებულის ცხოვრებისეული პირობები (საოჯახო, ყოფითი, მატერიალური, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ასაკი და ა.შ.), ქონებრივი მდგომარეობა, მკურნალობის ხანგრძლივობა, შრომის უნარის დაკარგვა და სხვა. მორალური ზიანის ანაზღაურების უმთავრეს მიზანს არ შეადგენს ხელყოფილი უფლებების რესტიტუცია. არაქონებრივი ზიანის ანაზღაურება ვერ აღუდგენს დაზარალებულს ხელყოფამდე არსებულ სულიერ მდგომარეობას, მისი მიზანია არამატერიალური სიკეთის ხელყოფით გამოწვეული ფიზიკური და მორალური ტანჯვის შემსუბუქება, ნეგატიური განცდების სიმძიმისა და ინტენსივობის შემცირება. მორალური ზიანის ანაზღაურება სასამართლოს მიერ ფულადი ფორმით განისაზღვრება ქონებრივი ზიანის ანაზღაურებისაგან დამოუკიდებლად. უფრო მეტიც, მორალური ზიანის ანაზღაურება შესაძლოა მოხდეს ზიანის მიმყენებლის ბრალის მიუხედავად, როგორიცაა მომეტებული საფრთხის წყაროს მიერ ზიანის მიყენებისას (იხ. სუსგ საქმე №ას-660-660-2018, 20 ივლისი, 2018 წელი).

32. განსახილველ შემთხვევაში გამოყენებითი ფსიქოლოგიისა და კვლევის ცენტრის ფსიქოლოგ - თ.მ–ძის 2020 წლის 13 თებერვლის ფსიქოლოგიური შეფასების თანახმად, ავტოავარიის ფაქტი შეიძლება კვალიფიცირდეს, როგორც ბავშვისათვის ტრავმული გამოცდილება, რამდენადაც ის იყო მოულოდნელი, სიცოცხლისთვის საფრთხის შემცველი, რამაც გამოიწვია არასრულწლოვანის ძლიერი ფიზიკური დაზიანება. გარდა ფიზიკური დაზიანებისა და ტკივილისა, ბავშვისთვის ასევე სტრესული იყო გარშემომყოფთა რეაქციები მომხდართან დაკავშირებით. მაგალითად, როგორიცაა დედის მწვავე ემოციური რეაქცია (კივილი), თვითმხილველების მოგროვება მის გარშემო. აღნიშნული ფაქტის გარდა, არასრულწლოვანმა არაერთხელ მიიღო ისეთი სტრესული გამოცდილება, როგორიცაა რამდენიმე ოპერაცია და მაღალი ინტენსივობის ტკივილის გამომწვევი სხვადასხვა სახის სამედიცინო ჩარევა, დგომის და გადაადგილების უნარის დაკარგვა და აღნიშნული უნარების ასევე ტკივილთან დაკავშირებული პროცედურების გზით აღდგენა. ის, რომ ბავშვს გარკვეული პერიოდულობით კვლავ უწევს მტკივნეული სამედიცინო პროცედურების ჩატარება, მით უფრო იმ ფონზე, როდესაც გარშემომყოფების მხრიდან მიმდინარეობს ბავშვის დარწმუნება, რომ „არ ეტკიცება“ (რაც, ბავშვის გამოცდილებიდან გამომდინარე, როგორც წესი, არ მართლდება და ამიტომ იწვევს მის დამატებით გაღიზიანებას), წარმოშობს რისკებს არა მხოლოდ არასრულწლოვანის ფსიქოლოგიური კეთილდღეობის თვალსაზრისით, არამედ ეს მომავალში შეიძლება უარყოფითად აისახოს ბავშვის დამოკიდებულებებზე მშობლების, სამედიცინო პერსონალის და სამედიცინო მომსახურების მიღების მიმართ. ემპირიული კვლევები აჩვენებს, რომ ისეთ ფიზიკურ ტკივილს, რომელიც არის განგრძობითი და უმართავი, მნიშვნელოვანი გავლენა შეუძლია მოახდინოს ბავშვის ცხოვრების ხარისხზე, რამდენადაც ის ნეგატიურ კვალს ტოვებს არასრულწლოვანის გუნება-განწყობაზე, ჯანსაღ ძილზე, მადაზე, სასკოლო აქტივობებსა და აკადემიურ მოსწრებაზე, სპორტულ და სხვადასხვა სოციალურ აქტივობაში ჩართვაზე. ასევე, დადგენილია, რომ ტკივილს შეიძლება ჰქონდეს არა მარტო მოკლევადიანი ნეგატიური შედეგები, არამედ გრძელვადიანიც, რომელიც შეიძლება გამოვლინდეს მომავალში. მაგალითად, ბავშვობის პერიოდში განცდილი ქრონიკული/განმეორებითი ტკივილები მოქმედებს ტკივილის მიმართ მგრძნობელობაზე, ამტანობის უნარის დაქვეითებაზე. ასეთმა ტკივილებმა ასევე შეიძლება ხელი შეუწყოს შფოთვითი აშლილობების, სტრესული აშლილობების, თვით-დამაზიანებელი ქცევების ჩამოყალიბებას ზრდასრულობისას. მოცემულ შემთხვევაში, ავტო-ავარიის შედეგად გამოწვეული იქნა მთელი რიგი ფსიქოლოგიური სირთულეები და ყოველდღიური ფუნქციონირების დარღვევა სხვადასხვა კუთხით, რომელთა ნაწილიც მოცემული ეტაპისთვის გარკვეულწილად შენარჩუნებულია. ყოველივე ზემოთ თქმულის გათვალისწინებით, რეკომენდებულია ბავშვს გაეწიოს ფსიქოლოგიური დახმარება, კვალიფიციური სპეციალისტის მიერ, რომელიც იმუშავებს როგორც არასრულწლოვანთან ინდივიდუალურად, ისე კონსულტაციას გაუწევს მშობლებს ბავშვის მხარდაჭერის სწორი მიდგომების შესახებ (იხ. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, ასევე დასკვნა (ტომი 1, ს.ფ.198-205)).

33. სსიპ სახელმწიფო ზრუნვისა და ტრეფიკინგის მსხვერპლთა, დაზარალებულთა დახმარების სააგენტოს ტერიტორიული ერთეულის ქ. თბილისის საქალაქო ცენტრის სოციალური მუშაკის 2021 წლის 17 ივნისის დასკვნის თანახმად, ოპერაციის შედეგად ლ–ს ფაქტიურად ახლიდან მოუწია ფეხის ადგმა. სტრესის გამო ბავშვს საერთოდ არ უნდოდა იატაკზე ფეხის დადგმა, ექიმებისა და მშობლების დიდი ძალისხმევით საბოლოოდ შეძლო ფეხზე გავლა. ფიზიკური ტრავმების გარდა ლ–ს მიღებული აქვს ძლიერი ფსიქოლოგიური სტრესი, რისი გავლენაც დღემდე იგრძნობა. ბავშვს მოუწია საავადმყოფოში, ექიმების გარემოცვაში დიდი დროის გატარება, დიდი ხნით სკოლის გაცდენა, მეგობრებთან და ოჯახურ გარემოსთან დაშორება. მიღებული სტრესის, განცდილი შიშების და ემოციების გარდა ლ–ს გაუჩნდა არასრულფასოვნების კომპლექსი, შიში იმისა, რომ ის განსხვავებულია და ამის გამო შეიძლება ვინმემ დასცინოს, ვერ იცვამს კაბებს, რომლებიც ასე ძალიან უყვარს და შორტებს, ფეხზე აქვს ნაწიბური, რომელიც კარგად შესამჩნევია და უქმნის დისკომფორტს. ყოველივე ამის გამო ლ–ს სჭირდება ხანგრძლივი ფსიქოთერაპიული კურსი, ფსიქოლოგის ჩართულობა თერაპიის კუთხით, რაც დამატებით ხარჯებთან არის დაკავშირებული. უსახსრობის გამო ოჯახმა ორი წლის განმავლობაში ვერ შეძლო აღნიშნულის უზრუნველყოფა და ბავშვი დღემდე იმყოფება მიღებული სტრესის ქვეშ. დასკვნის თანახმად, სოციალური მუშაკის შეფასებიდან გამომდინარე იკვეთება, რომ არასრულწლოვანი ლ.დ–ის ფსიქო-ემოციური მდგომარეობა არის ყურადსაღები და ავტოავარიის შედეგად მიღებული მისი ფიზიკური დაზიანება იწვევს მის დათრგუნვას. ასაკის მატებასთან ერთად ის უფრო მეტად განიცდის ამ მდგომარეობას, რადგანაც დაზიანების ადგილზე არსებული ნაწიბური მეტად შესამჩნევი ხდება და არსებობს რისკი, რომ ამ ნაწიბურმა მომავალში კიდურის მუშაობას შეუშალოს ხელი. მან ორი წლის განმავლობაში ვერ დაძლია განცდილი სტრესი, რის გამოც საჭიროებს შესაბამისი სპეციალისტების ჩართულობას. ყოველივე აღნიშნული საჭიროებს ფინანსურ უზრუნველყოფას. შესაბამისად, მიზანშეწონილია გადაწყვეტილების მიღებისას გათვალისწინებული იქნეს არასრულწლოვანი ლ.დ–ის საუკეთესო ინტერესი და საჭიროებები (იხ. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, დასკვნა (ტომი 1, ს.ფ. 185-190)).

34. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ იმ ტანჯვისა და ტკივილის მხედველობაში მიღებით, რაც მოსარჩელემ განიცადა და ასევე იმის გათვალისწინებით, რომ დაზარალებული არასრულწლოვანია, მოსარჩელის მოთხოვნა მორალური ზიანის ანაზღაურების სახით მოპასუხეთათვის სოლიდარულად 7 000 ლარის დაკისრების შესახებ გონივრული და სამართლიანია.

35. რაც შეეხება მეორე კასატორის - დამოუკიდებელი მოთხოვნით მესამე პირის საკასაციო საჩივარს, მისი შედავება ძირითადად ემყარება იმ არგუმენტს, რომ, თუ ზიანის ანაზღაურებაზე ვალდებულ პირებს წარმოადგენენ მოპასუხეები, მაშინ მესამე პირს მოსარჩელისათვის თანხა გადახდილი აქვს უსაფუძვლოდ.

36. საკასაციო სასამართლო მიუთითებს სსკ-ის 371.1 [თუ კანონიდან, ხელშეკრულებიდან ან ვალდებულების ბუნებიდან არ გამომდინარეობს, რომ მოვალემ პირადად უნდა შეასრულოს ვალდებულება, მაშინ ეს ვალდებულება შეიძლება შეასრულოს მესამე პირმაც] და 986-ე მუხლებზე [პირს, რომელიც შეგნებულად ან შეცდომით სხვის ვალებს ისტუმრებს, შეუძლია ამ პირს მოსთხოვოს თავისი ხარჯების ანაზღაურება] და აღნიშნავს, რომ ვალდებულება შეიძლება შესრულდეს როგორც პირადად მოვალის, ასევე მესამე პირის მიერ. ვალდებულების პირადად (უშუალოდ მოვალის მიერ) შესრულების მოთხოვნის უფლება კრედიტორს მხოლოდ იმ შემთხვევაში აქვს, თუ მოვალეს ე.წ. „პირადი“ შესრულების ვალდებულება უშუალოდ კანონიდან, ხელშეკრულებიდან ან ვალდებულების შინაარსიდან გამომდინარე ეკისრება. ამდენად, კრედიტორის უფლებას, მიიღოს ვალდებულების ჯეროვანი შესრულება, უპირისპირდება მოვალის უფლება, შესრულება განახორციელოს როგორც პირადად, ასევე მესამე პირის მეშვეობით. კრედიტორს უფლება არ აქვს, უარი თქვას მესამე პირის მიერ ვალდებულების შესრულების მიღებაზე, თუ არ არსებობს უშუალოდ მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების მოვალეობა (იხ. სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი III, ვალდებულებითი სამართლის ზოგადი ნაწილი, თბილისი, 2019, გვ. 439).

37. საკასაციო პალატის განმარტებით, მესამე პირის მიერ ვალდებულების შესრულების შედეგად წარმოშობილი სამართალურთიერთობის თითოეულ მონაწილეს გააჩნია შესაბამისი უფლებები და მოვალეობები. ეკონომიკური თვალსაზრისით კრედიტორისათვის სულერთია, თუ ვინ შეასრულებს მოვალის ვალდებულებას (გადაიხდის ვალს, საფასურს, ქირას, გასამრჯელოს და ა.შ.). მოვალის ნაცვლად მესამე პირის მიერ კრედიტორისათვის ვალდებულების ჯეროვანი შესრულება ათავისუფლებს მოვალეს კრედიტორის წინაშე ვალდებულებისაგან. მესამე პირის მიმართ მოვალის ვალდებულებები განისაზღვრება მასსა და მესამე პირს შორის წარმოშობილი სამართლებრივი ურთიერთობით (იხ. სუსგ საქმე №ას-497-2024 , 30 სექტემბერი, 2024 წელი).

38. თუ მოვალესა და მესამე პირს შორის არ არის რაიმე სამართლებრივი ურთიერთობა ან იგი ბათილია, მაშინ მესამე პირს შეუძლია მოვალის მიმართ წარადგინოს მოთხოვნა უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე. მესამე პირი ვერ დაიბრუნებს კრედიტორისაგან შესრულებას (976-ე მუხლის მე-2 ნაწილი) (იხ. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი მესამე, ვალდებულებითი სამართალი, ზოგადი ნაწილი, გამომცემლობა „სამართალი“, თბილისი, 2001, გვ. 305). საკასაციო პალატის განმარტებით, იმ შემთხვევაში, როდესაც მოვალესა და მესამე პირს შორის არ არის რაიმე სამართლებრივი ურთიერთობა ანდა იგი ბათილად იქნა ცნობილი, თუმცა კი მესამე პირმა უკვე განახორციელა მოვალის ნაცვლად კრედიტორის მიმართ შესრულება, მესამე პირს აღარ აქვს კრედიტორისგან შესრულების უკან გამოთხოვის უფლება სსკ-ის 976 II გ მუხლის თანახმად [უკან დაბრუნების მოთხოვნა გამორიცხულია, თუ მიმღებს შეეძლო ევარაუდა, რომ შემსრულებელს სურდა გადაცემა, მიუხედავად იმისა, არსებობს თუ არა ამ მუხლის პირველი ნაწილის პირობები]. მესამე პირს შეუძლია მხოლოდ წარადგინოს მოვალის მიმართ მოთხოვნა უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე. ასევე იმ შემთხვევაშიც, თუ მესამე პირი ვალდებულების შესრულებისას შეცდომით ფიქრობდა, რომ ასრულებდა თავის ვალდებულებას, თუმცა კი შეასრულა სხვა პირის ვალდებულება, ასეთ შემთხვევაშიც მესამე პირს შეუძლია მოვალეს წაუყენოს უსაფუძვლო გამდიდრებიდან გამომდინარე მოთხოვნა (იხ. სუსგ საქმე №ას-497-2024, 30 სექტემბერი, 2024 წელი).

39. საკასაციო პალატის განმარტებით, ზოგადად, კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობისათვის ერთდროულად უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: მოვალის გამდიდრება; ამის შესაბამისად, კრედიტორის ქონებრივი დანაკლისი; კრედიტორიდან მოვალესთან სამართლებრივი სიკეთის გადანაცვლების უსაფუძვლობა/გაუმართლებლობა (იხ. სუსგ საქმე №ას-1715-2018, 26 თებერვალი, 2019 წელი). სსკ-ის 986-ე მუხლის მიხედვით, სხვისი ვალის გადახდა კონდიქციური ვალდებულების წარმოშობის საფუძველია, რადგან მოპასუხემ უსაფუძვლოდ დაზოგა ქონება. იგულისხმება, რომ პირი შეგნებულად ან შეცდომით აკეთებს ამას. ორივე შემთხვევაში, ვალის გადამხდელს უფლება აქვს, მოითხოვოს უსაფუძვლოდ დაზოგილის უკან დაბრუნება (იხ. სუსგ საქმე №ას-891-2019, 30 ოქტომბერი, 2019 წელი).

40. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობას, რომ მესამე პირის სარჩელზე პასუხისმგებელ პირს არ წარმოადგენს მოსარჩელე - დელიქტის შედეგად დაზარალებული, ვინაიდან მესამე პირის მიერ მოპასუხეთა ვალდებულების შესრულების ხარჯზე დაიზოგა სწორედ ამ უკანასკნელთა ფულადი სახსრები. შესაბამისად, მართებულად არ დაკმაყოფილდა კონდიქციური ვალდებულებიდან გამომდინარე მესამე პირის სასარჩელო მოთხოვნა.

41. მეორე კასატორი ასევე გამოთქვამს პრეტენზიას, რომ მოსარჩელემ თანხა მიიღო მესამე პირისგან, ასევე მიიღებს მოპასუხეებისგან და, მაშასადამე, ორჯერ შეუძლია მიიღოს თანხა ერთი და იმავე ფაქტიდან გამომდინარე, ერთი და იმავე საფუძვლით. მისი განმარტებით, მესამე პირმა გადაიხადა 2082.58 ლარი ქირურგიული ოპერაციისათვის, 817 ლარი - აუცილებელი პროცედურებისათვის. ამდენად, მოსარჩელის მიერ მიღებულ თანხასთან - 3 760 ლართან ერთად, მომხდარი ფაქტიდან გამომდინარე, გადახდილი იყო დამატებით 2899.58 ლარი (2082.58+817). მესამე პირს კონკრეტული ფაქტიდან გამომდინარე სულ გადახდილი ჰქონდა 6 764.52 ლარი, საიდანაც რ.დ–მა ხელზე მიიღო 2 200 ლარი (23.09.19), მანვე მიიღო 1560 ლარი (10.09.19), მესამე პირის მიერ სიმონ ხეჩინაშვილის კლინიკაში გადახდილია თანხა 2082.50 ლარი (24.09.19), კონსერვაციისათვის 817 ლარი (11.09.19), შეხვევისათვის სამჯერადად 35 ლარი (13.09.19, 16.09.19, 30.09.19). მესამე პირის მიერ გადახდილი თანხები იყო არამიზნობრივად გამოყენებული მოსარჩელის კანონიერი წარმომადგენლის მიერ, ამიტომ ექვემდებარებოდა დაბრუნებას.

42. საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს მეორე კასატორის ზემოაღნიშნულ შედავებას და მიუთითებს დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებზე, რომლის თანახმად, მესამე პირის მიერ ავტოსაგზაო შემთხვევისას მიყენებული დაზიანებების გათვალისწინებით აუცილებელი საოპერაციო და სტაციონარული მკურნალობის ჩასატარებლად მოსარჩელის კანონიერი წარმომადგენლებისთვის 2019 წლის 10 და 23 სექტემბერს ჯამში გადახდილია 3 760 ლარი, ხოლო 2019 წლის 06 აგვისტოს მომხდარი საგზაო შემთხვევის შედეგად მოსარჩელისათვის მიყენებული ტრავმის შემდგომი მკურნალობა/რეაბილიტაციის მიზნით მოსარჩელის ოჯახის მიერ გარდა მესამე პირის მიერ ნებაყოფლობით გადახდილი თანხისა, 2019 წლის ნოემბრიდან გაღებულია მატერიალური ხარჯი - 1 604.42 ლარის ოდენობით (იხ. პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება, ტ. 2. ს.ფ. 275-276). ამდენად, მოსარჩელემ 2019 წლის სექტემბერში მესამე პირისგან თანხა მიიღო საოპერაციო და სტაციონარული მკურნალობის ჩასატარებლად, ხოლო 2019 წლის ნოემბრიდან მოსარჩელის ოჯახის მიერ გაღებულია თანხები მოსარჩელის შემდგომი მკურნალობა/რეაბილიტაციის მიზნით. შესაბამისად, კასატორი არასწორად უთითებს, რომ მოსარჩელე ორჯერ მიიღებს თანხას ერთი და იმავე ფაქტიდან გამომდინარე, ერთი და იმავე საფუძვლით.

43. დაუსაბუთებელია ასევე მეორე კასატორის შედავება, რომ მოსარჩელის მიერ მიღებულ თანხასთან - 3 760 ლართან ერთად, მომხდარი ფაქტიდან გამომდინარე, გადახდილი იყო დამატებით 2899.58 ლარი (2082.58+817).

44. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო საქმის წარმოება მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე ხორციელდება [სსსკ-ის 4.1. მუხლი: სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები]. აღნიშნული პრინციპის რეალიზება მოდავე მხარეებს შორის მტკიცების ტვირთის სწორი განაწილების პირობებშია შესაძლებელი.

45. თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, ფაქტების კონსტატაციის მასალებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით [სსსკ-ის 102-ე მუხლი].

46. მტკიცების ტვირთი - ესაა სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს.

47. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ მოპასუხე კომპანიის შესაგებელსა და მესამე პირის სარჩელზე დართული ქვითრების ასლებიდან არ ირკვევა სიმონ ხეჩინაშვილის სახელობის საუნივერსიტეტო კლინიკაში სადავო თანხების - 2082,50 ლარისა და 817,02 ლარის გადამხდელის ვინაობა. შესაბამისად, სასამართლო ვერ დარწმუნდა იმაში, რომ 2019 წლის 11 სექტემბერს სიმონ ხეჩინაშვილის სახელობის საუნივერსიტეტო კლინიკაში გადახდილი 817,02 ლარი და 2019 წლის 24 სექტემბერს - გადახდილი 2082,50 ლარი მესამე პირის მიერ დამატებით იყო გაღებული და არ წარმოადგენდა მის მიერ მოსარჩელის კანონიერი წარმომადგენლისთვის წინა დღით, 2019 წლის 10 სექტემბერს გადაცემული 1560 ლარისა და 2019 წლის 23 სექტემბერს კი - გადაცემული 2200 ლარის ნაწილს. გამომდინარე აქედან, მეორე კასატორმა ვერ უზრუნველყო მის მიერ სადავოდ გამხდარი ფაქტის სათანადო წესით დადასტურება, რაც მისთვის არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანის საფუძველი გახდა.

48. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი წინაპირობა, რომლის საფუძველზეც საკასაციო სასამართლო დასაშვებად ცნობს წარმოდგენილ საკასაციო საჩივრებს, რის გამოც მათ უარი უნდა ეთქვათ განხილვაზე.

49. საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი [სსსკ-ის 401.4 მუხლი]. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ პირველ კასატორს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან უნდა დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 430 ლარის 70% – 301 ლარი, ხოლო მეორე კასატორს - გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა

1. შპს „ს.ჯ.პ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. შპს „ქ.დ.კ–ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

3. შპს „ს.ჯ.პ–ს“ (საიდ. ნომერი: ........) დაუბრუნდეს მის მიერ 2024 წლის 29 ოქტომბერს №786 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 430 ლარის 70% – 301 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

4. შპს „ქ.დ.კ–ის“ (საიდ. ნომერი: ………) დაუბრუნდეს მის მიერ 2024 წლის 29 ოქტომბერს №16918 ელექტრონული საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 300 ლარის 70% – 210 ლარი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 3 0077 3150;

5. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე გ. ჯეირანაშვილი

მოსამართლეები: ლ. ქოჩიაშვილი

ა. ძაბუნიძე