საქმე №ას-192-2023 28 მარტი, 2023 წელი,

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე),

თამარ ზამბახიძე (მომხსენებელი),

რევაზ ნადარაია

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერია (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ე.კ–ძე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 15.11.2022 წლის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სასარჩელო მოთხოვნა:

ე.კ–ძემ (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოსარჩელე“) სარჩელი აღძრა სასამართლოში ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის (შემდეგში ტექსტში მოხსენიებული, როგორც „მოპასუხე“ ან „კასატორი“) მიმართ და მოითხოვა მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 21 900 ლარის გადახდის დაკისრება.

2. სარჩელის საფუძვლები:

2.1. მოსარჩელის საკუთრებაშია ქ. თბილისში, ........., 23-ე კორპუსის მიმდებარედ, 39.24 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, რომელზეც განთავსებული იყო ავტოფარეხი. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის 17.08.2020 წლის განკარგულებით, მიუხედავად მოსარჩელის წინააღმდეგობისა, განხორციელდა მოსარჩელის საკუთრების დემონტაჟი. მოტივად მითითებული იყო მაღალი საზოგადოებრივი ინტერესი.

2.2. მოსარჩელეს უარი ეთქვა მერიის კეთილმოწყობის სამსახურის მხრიდან თანხის გადახდაზე იმ მოტივით, რომ მათ არ გააჩნდათ სახსრები ვალდებულების შესასრულებლად, ხოლო მოპასუხის პასუხი მოსარჩელისთვის მოცემულ დრომდე უცნობია.

3. მოპასუხის პოზიცია:

3.1. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ საჯარო რეესტრის 29.05.2020 წლის ამონაწერის მიხედვით, მოსარჩელეს საკუთრებაში აქვს 39.24 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, ს/კ: .........., რომელზეც საკუთრების უფლება წარმოეშვა 01.05.2012 წელს, ბინათმესაკუთრეთა ამხანაგობა „არწივის“ კრების ოქმის საფუძველზე. საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია შენობა-ნაგებობას არ აქცევს კანონიერად.

3.2. ქ. თბილისში, ........., №23 კორპუსსა და ..... №41გ კორპუსს შორის მოხდა არსებული ფერდის მიწის გრუნტის უეცარი ჩამოშლა. ჩამოშლილი ფერდი ემიჯნებოდა მრავალბინიან საცხოვრებელ კორპუსებს და საფრთხეს უქმნიდა ადგილობრივ მოსახლეობას. მაღალი საზოგადოებრივი და სახელმწიფო ინტერესიდან გამომდინარე, აღნიშნულ ლოკაციაზე აუცილებელი გახდა ფერდის დამცავი კედლის მოწყობა, მოქალაქეთა უსაფრთხოების უზრუნველყოფის მიზნით, რასაც ხელს უშლიდა ზემოაღნიშნულ მისამართზე განთავსებული ოთხი ავტოფარეხი, მათ შორის მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ავტოფარეხი. საფრთხის თავიდან ასაცილებლად აუცილებელი იყო მათი დემონტაჟი. 17.08.2020 წლის ქ. თბილისის მთავრობის №20.912.1158 განკარგულების საფუძველზე განხორციელდა №23 კორპუსის მიმდებარედ განთავსებული ავტოფარეხების (მათ შორის მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული ავტოფარეხის) დემონტაჟი. ეს განკარგულება კანონიერია, მხარეს იგი არ გაუსაჩივრებია და მისი ძალაში ყოფნის პირობებში სარჩელი უსაფუძვლოა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 11.04.2022 წლის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 9700 ლარის გადახდა; მოსარჩელის მოთხოვნა 12 200 ლარის ანაზღაურების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგს:

4.1. 29.05.2020 წლის საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, მოსარჩელის საკუთრებაშია ავტოფარეხი შენობა №4, ფართი: 39.24 კვ.მ, ს/კ: ......, მდებარე: ქ. თბილისში, ......., კორპუსი 23.

4.2. 2020 წლის მაისში, ქალაქ თბილისში, ......., №23 კორპუსთან მიწის ქანები ჩამოიშალა, რის გამოც საფრთხე შეექმნა კორპუსის უსაფრთხოებასა და მდგრადობას. მოსახლეობის უსაფრთხოების დაცვისა და კორპუსის მდგრადობის შენარჩუნების მიზნით, შეიქმნა გადაუდებელი საჭიროება დაწყებულიყო გამაგრებითი სამუშაოები. განსახორციელებელი სამუშაოების შესწავლის შედეგად დადგინდა, რომ გამაგრებითი სამუშაოების შესრულება შეუძლებელი იყო კორპუსის მიმდებარედ არსებული ავტოფარეხების დემონტაჟის გარეშე.

4.3. გამგეობის მხრიდან ავტოფარეხების მფლობელებს მიეცათ დაპირება, რომ საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტების საფუძველზე, ავტოფარეხების აღდგენის მიზნით, გაეწეოდათ დახმარება, რაზეც ავტოფარეხების მფლობელებმა უარი განაცხადეს. საქმეში ჩაერთო ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ინფრასტრუქტურის სამსახური და დაიწყო ადმინისტრაციული წარმოება სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმეზე.

4.4. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის 17.08.2020 წლის №20.912.1158 განკარგულებისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ინფრასტრუქტურის საქალაქო სამსახურის 18.08.2020 წლის №14-0120231436 მომართვის საფუძველზე, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალურმა ინსპექციამ კონტრაქტორი კომპანია - შპს „მ.....“-ის მეშვეობით განახორციელა ქალაქ თბილისში, ......., კორპუსი №23-ის მიმდებარედ განთავსებული ავტოფარეხების (მათ შორის მოსარჩელის ავტოფარეხის) დემონტაჟი.

4.5. მოსარჩელის მიმართ დაწყებულ სამშენებლო სამართალდარღვევაზე საქმისწარმოება შეწყდა ავტოფარეხის დემონტაჟის გამო.

4.6. მოსარჩელის მიერ ავტოფარეხი შეძენილია 1990-იან წლებში.

4.7. აუდიტორული კომპანიის მიერ 17.06.2020 წლის უძრავი ქონების საბაზრო ღირებულების შეფასების დასკვნის თანახმად, ქ. თბილისში, ....., კორპუსი №23, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული 40 კვ.მ მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება შეადგენს 9700 ლარს, ხოლო მასზე განთავსებული 39.24 კვ.მ შენობა-ნაგებობის - 12 200 ლარს. უძრავი ქონების საკადასტრო კოდი: .........

4.8. მოსარჩელემ მიმართა ინფრასტრუქტურის საქალაქო სამსახურს ავტოფარეხის ღირებულების ანაზღაურების მოთხოვნით, თუმცა, უარი ეთქვა იმ საფუძვლით, რომ აღნიშნული საკითხი სცდება ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ინფრასტრუქტურის განვითარების საქალაქო სამსახურის კომპეტენციის ფარგლებს.

4.9. მოსარჩელის განმარტებით, საჯარო რეესტრის ამონაწერით დასტურდება მისი საკუთრების უფლება. აღნიშნულის საპირისპიროდ, სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში რიცხული ავტოფარეხი წარმოადგენდა უნებართვო ნაგებობას. სასამართლომ მიუთითა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე და განმარტა, რომ მოსარჩელეს თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის შესაბამისი სამსახურის მოთხოვნა წარედგინა მის საკუთრებაში არსებული ავტოფარეხის მშენებლობის ნებართვა, არ შეუსრულებია. მოსარჩელის მიმართ დაწყებული სამშენებლო სამართალდარღვევის საქმეზე დაწყებული ადმინისტრაციული წარმოება შეწყდა, აშენებული (განთავსებული) ავტოფარეხის დემონტირების გამო. ამასთან, მოსარჩელეს 17.08.2020 წლის განკარგულება არ გაუსაჩივრებია და ადმინისტრაციულ ორგანოში სადავოდ არ გაუხდია მისი ავტოფარეხის დემონტაჟის კანონიერების საკითხი. ყოველივე აღნიშნულზე დაყრდნობით, მოსარჩელეს უარი ეთქვა ავტოფარეხის ღირებულების მოპასუხისათვის დაკისრების თაობაზე.

4.10. რაც შეეხება მიწის ნაკვეთის ღირებულებას - 9700 ლარს, მოსარჩელეს წაერთვა საკუთრების უფლება იმ მიწის ნაკვეთზე, რომელზეც განთავსებული იყო ავტოფარეხი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მოსარჩელის მოთხოვნა მიწის ნაკვეთის ღირებულების დაკისრების ნაწილში საფუძვლიანია. განსახილველ შემთხვევაში, ადგილი აქვს უკიდურესი აუცილებლობით (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის (შემდეგში სსკ) 117.1) გამოწვეული ზიანის შემადგენლობის ყველა ელემენტს. მოპასუხის შესაბამისმა სამსახურმა განზრახი ქმედებით, შედარებით უფრო დიდი ღირებულების სამართლებრივი სიკეთის (კორპუსი) გადასარჩენად ხელყო შედარებით უფრო მცირე ღირებულების სამართლებრივი სიკეთე (მიწის ნაკვეთი, რომელზეც ავტოფარეხი იყო განთავსებული); ზიანის მიყენება მიმართული იყო საფრთხის (კორპუსის ჩამონგრევის) თავიდან ასაცილებლად; კორპუსის ჩამონგრევის საფრთხე იყო რეალური, არსებობდა მისი დადგომის მაღალი ალბათობა და შეუძლებელი იყო მისი თავიდან აცილება მოპასუხის ჩარევის გარეშე; ამასთან, არ არსებობდა ზიანის აცილების უფრო მსუბუქი საშუალება.

4.11. მოსარჩელის განმარტებით, მიწის ნაკვეთი გახდა ციცაბო და გამოსაყენებლად უვარგისი. აღნიშნულ გარემოებას ადასტურებს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის 17.08.2020 წლის განკარგულებაც, რომლის თანახმად, „მაღალი საზოგადოებრივი და სახელმწიფო ინტერესებიდან გამომდინარე, საჭიროა აღნიშნულ ლოკაციაზე მოეწყოს ფერდის დამცავი კედელი, მოქალაქეთა უსაფრთხოების უზრუნველყოფის მიზნით. კედლის მშენებლობას ხელს უშლის ზემოაღნიშნულ მისამართზე განთავსებული 4 (ოთხი) ავტოფარეხი და საჭიროა მათი დემონტაჟი“; ასევე - ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ნაძალადევის რაიონის გამგეობის მიერ განხორციელებული კომუნიკაცია ავტოფარეხების მფლობელებთან: „მათ განემარტათ, რომ კორპუსის მდგრადობისათვის გამაგრებითი სამუშაოების განხორციელება უკიდურესი აუცილებლობის გამო, მოითხოვს ავტოფარეხების დემონტაჟს, რის გარეშეც გამაგრებითი სამუშაოების ჩატარება შეუძლებელია“. ამასთან, საქმეში წარმოდგენილი მასალებით იკვეთება, რომ მიწის ნაკვეთი, რომელზეც განთავსებული იყო მოსარჩელის ავტოფარეხი გამოიყენეს კორპუსის გამაგრებითი სამუშაოებისათვის. აღნიშნულ გარემოებას ადასტურებს საქმეში წარმოდგენილი გიორგი ბუნტურის განცხადებაც, რომლის თანახმად, „გასულ წელს კორპუსის მშენებლობის მიზნით, ამოითხარა მიწა, რამაც გამოიწვია მეწყერი, რის გამოც 23-ე კორპუსს შეექმნა საფრთხე. ამ აღნიშნული ფაქტის გამო საჭირო გახდა გამაგრებითი სამუშაოების ჩატარება, რის გამოც გახდა საჭირო ჩემს მფლობელობაში მყოფი ავტოფარეხის დემონტაჟი“; ასევე - გ.კ–ის განცხადებაც, რომლის თანახმად, „ქალაქ თბილისში, ......., 23-ე კორპუსის მიმდებარედ არსებული №7 ავტოფარეხის დანგრევა ხდება ფერდის გამაგრების გამო“. სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის წარმომადგენლის კითხვაზე, თუ იყო შესაძლებელი დამრეც მიწაზე კვლავ ავტოფარეხის აშენება, მოპასუხის წარმომადგენელმა მიწის ნაკვეთის დამრეცი (ციცაბო) მდგომარეობა არ უარყო და განმარტა, რომ აღნიშნული შესაბამისი ადმინისტრაციული ორგანოს უფლებამოსილებას განეკუთვნებოდა. მოსარჩელის იმ განმარტების საწინააღმდეგოდ, რომ მიწის ნაკვეთი, რომელზეც ავტოფარეხი იდგა, გახდა დამრეცი, ციცაბო და საკუთრება გახდა უვარგისი, მოპასუხის წარმომადგენელმა მიუთითა მხოლოდ ნაგებობის უკანონობაზე. მისი მითითებით, უნებართვო ნაგებობის დემონტაჟის შედეგად ზიანი ვერ დადგებოდა.

4.12. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს წაერთვა საკუთრების უფლება 40 კვ.მ მიწის ნაკვეთთან მიმართებით, იგი მოკლებულია შესაძლებლობას ისარგებლოს აღნიშნული მიწის ნაკვეთით. შესაბამისად, მოსარჩელეს უნდა მიეცეს მის საკუთრებაში არსებული 40 კვ.მ მიწის ნაკვეთის ღირებულების შესაბამისი ანაზღაურება, რაც 17.06.2020 წლის აუდიტორული კომპანია „კ–ის“ დასკვნის თანახმად, შეადგენს 9 700 ლარს.

5. გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა ორივე მხარემ. მოსარჩელემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება. მოპასუხემ მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილი და საფუძვლები:

6. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 15.11.2022 წლის გადაწყვეტილებით მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა გადაწყვეტილება მის მიერ გასაჩივრებულ ნაწილში და სარჩელი დაკმაყოფილდა; მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 12200 ლარის გადახდა; მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილება ეფუძნება შემდეგს:

6.1. მოსარჩელე, რომელიც ითხოვს ზიანის ანაზღაურებას, წარმოადგენს უძრავი ნივთის მესაკუთრეს, რაც დადასტურებულია ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიმართაც, სსკ-ის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები მიიჩნევა სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია მოქმედებს იმ დრომდე, ვიდრე პრეზუმირებული ფაქტის უსწორობა არ დამტკიცდება. ეს კი, მიიღწევა უფლების საფუძვლად არსებული გარიგების ბათილობით. უფლების ნამდვილობის გამომრიცხველი გარემოებების არსებობის ფაქტი სასამართლომ უნდა დაადგინოს კანონის მოთხოვნათა დაცვით წარმოებული დავის ფარგლებში, რასაც, განსახილველ შემთხვევაში, ადგილი არ აქვს.

6.2. მოსარჩელის მითითებით, მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედება მის საკუთრებაში არსებული ავტოფარეხის დემონტაჟითა და მიწის ნაკვეთით სარგებლობის შეზღუდვაში გამოიხატა, რაც სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, საკუთრების უფლების ხელყოფად კვალიფიცირდება, რამდენადაც ნივთის სუბსტანციისათვის ზიანის მიყენება (მაგ. დაზიანება, განადგურება) საკუთრების უფლების დარღვევად მიიჩნევა.

6.3. სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ ნებისმიერი ქმედება, რომელიც იწვევს სხვა პირის კანონით დაცული ინტერესის (განსახილველ შემთხვევაში, ქონებრივი ინტერესის) ხელყოფას მისი ნების გარეშე, წარმოადგენს მართლსაწინააღმდეგოს, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ზიანის მიმყენებელი მოქმედებს აუცილებელი მოგერიების (სსკ-ის 116-ე მუხლი), უკიდურესი აუცილებლობის (სსკ-ის 117-ე მუხლი), ან თვითდახმარების (სსკ-ის 118-ე მუხლი) ფარგლებში. აღნიშნული მოსაზრება გამომდინარეობს საკუთრების უფლების აბსოლუტური ბუნებიდან, რომელიც აღიარებულია სსკ-ის 170-ე მუხლით. საგულისხმოა, რომ მტკიცების ტვირთის განაწილების ობიექტური და სამართლიანი წესის თანახმად, იმ გარემოებებზე მითითების ვალდებულება, რომელიც ზიანის დადგომის მიუხედავად, ქმედების მართლზომიერებას დაასაბუთებს, აგრეთვე მათი დამტკიცების ვალდებულება, ზიანის მიმყენებლის მხარეზეა.

6.4. კვლევის მომდევნო ეტაპზე უნდა დადგინდეს ზიანის არსებობა-არარსებობის ფაქტი. ზიანი წარმოადგენს პირის ქონებრივი და არაქონებრივი ინტერესების მისი ნების გარეშე ხელყოფას, რისი ანაზღაურებაც აღიარებულია ბრუნვის წეს-ჩვეულებებით და შეზღუდული არ არის კანონმდებლობით. სსკ-ის 408-ე მუხლის თანახმად, პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. როგორც ზიანის მიყენების ფაქტი, ასევე, განცდილი ზიანის ოდენობის დამტკიცების ტვირთი აწევს დაზარალებულ მხარეს ანუ კრედიტორს, რომელიც სასამართლო პროცესში წარმოადგენს მოსარჩელეს.

6.5. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელემ ზიანის ოდენობის განსაზღვრისთვის წარმოადგინა აუდიტორული დასკვნა, რომლის თანახმად, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული 40 კვ.მ მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება შეადგენს 9700 ლარს, ხოლო მასზე განთავსებული 39.24 კვ.მ შენობა-ნაგებობის - 12 200 ლარს.

6.6. დადგენილია, რომ გამგეობის მხრიდან ავტოფარეხების მფლობელებს მიეცათ დაპირება, საკუთრების დამადასტურებელი დოკუმენტების საფუძველზე, ავტოფარეხების აღდგენის მიზნით გაეწეოდათ დახმარება, რაზეც ავტოფარეხების მფლობელებმა უარი განაცხადეს, თუმცა, მოგვიანებით, ორ მფლობელს მიეცა კომპენსაცია. რაც შეეხება მოსარჩელეს, მის მიმართ დაწყებულ სამშენებლო სამართალდარღვევაზე საქმისწარმოება შეწყდა ავტოფარეხის დემონტაჟის გამო, შესაბამისად, უკანონო მშენებლობის ფაქტი დადგენილი არ არის. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში რიცხული ავტოფარეხი წარმოადგენს უნებართვო ნაგებობას, ვინაიდან დადგენილია, რომ აღნიშნულთან მიმართებით არ არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება. რაც შეეხება სამართალდარღვევის საქმისწარმოებას, მასზე მხოლოდ შეწყდა წარმოება იმის გამო, რომ უკვე განხორციელებული იყო დემონტაჟი.

თავის მხრივ, სარეგისტრაციო სამსახურმა შენობა თავის დროზე მიიჩნია კანონიერად და იგი დაარეგისტრირა ფიზიკურ პირზე საკუთრების უფლებით. სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მოსარჩელემ ავტოფარეხი შეიძინა 1990-იან წლებში.

6.7. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული შენობა-ნაგებობის დემონტაჟით დაირღვა მისი საკუთრების უფლება, რაც განაპირობებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას. მიწასთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატამ განმარტა, დემონტაჟის შედეგად მოხდა მისი სახეცვლილება იმ სახით, რომ გამაგრებითი სამუშაოების შედეგად აღარ დაძრულიყო მიწის მასა, შესაბამისად, მოსარჩელეს საკუთრების უფლება იმ ფორმით, როგორც ეს ადრე იყო შესაძლებელი, წართმეული აქვს მიწის ნაკვეთთან მიმართებითაც. მოპასუხე მხარემ ვერ უზრუნველყო როგორც საჯარო რეესტრის ჩანაწერის საწინააღმდეგო მტკიცებულების წარდგენა, ისე მიყენებული ზიანის ოდენობის ალტერნატიული ვერსიის წარმოდგენა. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ უნდა დაკმაყოფილებულიყო მოსარჩელის სააპელაციო საჩივარი, ხოლო მოპასუხის სააპელაციო საჩივარს უარი უნდა თქმოდა დაკმაყოფილებაზე.

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა:

7. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი წარადგინა მოპასუხემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

8. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებით, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის (შემდეგში სსსკ) 391-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

9. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

10. სსსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

11. განსახილველ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანია საკუთრების უფლებაში ჩარევის გამო მოპასუხისათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ ზიანის ანაზღაურების დაკისრების მართლზომიერება.

12. საქართველოს კონსტიტუციით საკუთრებისა და მემკვიდრეობის უფლება აღიარებული და უზრუნველყოფილია (19.1 მუხლი). საკუთრების უფლება წარმოადგენს თანამედროვე დემოკრატიული საზოგადოების განვითარების საყრდენს (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 27.12.2013 წლის №2/3/522,553 გადაწყვეტილება საქმეზე „სპს „გრიშა აშორდია“ საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-31). საკუთრების უფლება ბუნებითი უფლებაა, რომლის გარეშე შეუძლებელია დემოკრატიული საზოგადოების არსებობა. საკუთრების უფლება ადამიანის არა მარტო არსებობის ელემენტარული საფუძველია, არამედ უზრუნველყოფს მის თავისუფლებას, მისი უნარისა და შესაძლებლობების ადეკვატურ რეალიზაციას, ცხოვრების საკუთარი პასუხისმგებლობით წარმართვას. ყოველივე ეს კანონზომიერად განაპირობებს ინდივიდის კერძო ინიციატივებს ეკონომიკურ სფეროში, რაც ხელს უწყობს ეკონომიკური ურთიერთობების, თავისუფალი მეწარმეობის, საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას, ნორმალურ, სტაბილურ სამოქალაქო ბრუნვას (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 02.07.2007 წლის №1/2/384 გადაწყვეტილება საქმეზე „საქართველოს მოქალაქეები – დავით ჯიმშელეიშვილი, ტარიელ გვეტაძე და ნელი დალალიშვილი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-5).

13. იმისათვის, რომ პირმა შეძლოს საკუთრების უფლებით პრაქტიკული სარგებლობა, არ არის საკმარისი მისთვის აბსტრაქტული საკუთრებითი გარანტიის მინიჭება. მან ასევე უნდა ისარგებლოს იმგვარი სამოქალაქო, კერძოსამართლებრივი წესრიგით, რომელიც შესაძლებელს გახდის საკუთრების უფლებით შეუფერხებელ სარგებლობას (საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს 26.06.2012 წლის №3/1/512 გადაწყვეტილება საქმეზე „დანიის მოქალაქე ჰეიკე ქრონქვისტი საქართველოს პარლამენტის წინააღმდეგ“, II-33).

14. საქართველოს კონსტიტუციის მე-19 მუხლის მე-2 და მე-3 პუნქტების თანახმად, საჯარო ინტერესებისათვის დასაშვებია ამ უფლების შეზღუდვა კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით. აუცილებელი საზოგადოებრივი საჭიროებისათვის საკუთრების ჩამორთმევა დასაშვებია კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან ორგანული კანონით დადგენილი გადაუდებელი აუცილებლობისას, წინასწარი, სრული და სამართლიანი ანაზღაურებით. ანაზღაურება თავისუფლდება ყოველგვარი გადასახადისა და მოსაკრებლისაგან.

15. სსკ-ის 117-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ საფრთხის თავიდან ასაცილებლად მიყენებული ზიანი, რომელიც მოცემულ გარემოებაში არ შეიძლებოდა თავიდან აცდენილი ყოფილიყო სხვა საშუალებით და, თუ მიყენებული ზიანი აცდენილ ზიანზე ნაკლებ მნიშვნელოვანია, უნდა აანაზღაუროს ზიანის მიმყენებელმა (უკიდურესი აუცილებლობა). აღნიშნული ნორმა აწესრიგებს უკიდურესი აუცილებლობის ფარგლებში მიყენებული ზიანის შემადგენლობასა და განსაზღვრავს შესაბამის სამართლებრივ შედეგებს. უკიდურესი აუცილებლობის დროს სახეზეა მართლზომიერი ინტერესების კოლიზია, როდესაც პირს აქვს უფლება, ზიანი მიაყენოს მესამე პირის სიკეთეს. თუმცა ეს უფლება თავისთავად არ ათავისუფლებს ხელმყოფს მესამე პირისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებისაგან (ჩაჩავა ს., სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, ჭანტურია (რედ.), 2017, მუხლი 117, ველი 1).

16. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს განმარტებით, საკუთრების უფლებაში ჩარევა უნდა ემსახურებოდეს ლეგიტიმურ საჯარო (ან საერთო) ინტერესს, და აკმაყოფილებდეს პროპორციულობის მოთხოვნას (Béláné Nagy v. Hungary [GC], №53080/13, 13.12.2016, §§112-13). როგორც სასამართლომ არაერთგზის განაცხადა, სამართლიანი ბალანსი უნდა იყოს დაცული საზოგადოების საერთო ინტერესსა და კერძო პირების ფუნდამენტური უფლებების დაცვას შორის, და ამგვარი სამართლიანი ბალანსის დაცვა არსებითია მთლიანად კონვენციისთვის. აუცილებელი ბალანსი ვერ იქნება დაცული იქ, სადაც შესაბამის კერძო პირს ეკისრება ინდივიდუალური და გადაჭარბებული ტვირთი (Sporrong and Lönnroth v. Sweden, №7151/75, 7152/75, 23.09.1982, §§ 69-74; Brumărescu v. Romania [GC], №28342/95, 28.10.1999, §78) (Khizanishvili and Kandelaki v. Georgia, №25601/12, 17.12.2019წ. (საბოლოო გახდა 17.03.2020წ.), §49). საკუთრების ჩამორთმევა კომპენსაციის (გადახდის) გარეშე, რომელიც გონივრულ ფარგლებში შეესაბამება ამ საკუთრების ღირებულებას, წარმოადგენს არაპროპორციულ ჩარევას, რომლის გამართლება დაუშვებელია დამატებითი ოქმის 1-ლი მუხლით (Khizanishvili and Kandelaki v. Georgia, №25601/12, 17.12.2019წ. (საბოლოო გახდა 17.03.2020წ.), §50).

17. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში „ხიზანიშვილი და კანდელაკი საქართველოს წინააღმდეგ“ მიუთითა, რომ შენობის დანგრევით, რომელიც ფუნქციონირებდა, როგორც კომერციული ცენტრი და რომლის ნაწილებსაც კანონიერად ფლობდნენ მომჩივნები, ადმინისტრაციულმა ორგანოებმა განახორციელეს ჩარევა მომჩივნების უფლებაში, შეუფერხებლად ესარგებლათ მათი საკუთრებით. სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამგვარი დანგრევა წარმოადგენს იმ შენობის de facto ექსპროპრიაციას, რომელიც აშენებული იყო შესაბამის მიწის ნაკვეთზე (Khizanishvili and Kandelaki v. Georgia, №25601/12, 17.12.2019წ. (საბოლოო გახდა 17.03.2020წ.), §51).

18. მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ ქალაქ თბილისში, ............ კვარტალში, №23 კორპუსთან მიწის ქანები ჩამოიშალა, რის გამოც საფრთხე შეექმნა კორპუსის უსაფრთხოებასა და მდგრადობას. მოსახლეობის უსაფრთხოების დაცვისა და კორპუსის მდგრადობის შენარჩუნების მიზნით, შეიქმნა გადაუდებელი საჭიროება დაწყებულიყო გამაგრებითი სამუშაოები, რომელთა შესრულება შეუძლებელი იყო კორპუსის მიმდებარედ არსებული ავტოფარეხების დემონტაჟის გარეშე. ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობის 17.08.2020 წლის №20.912.1158 განკარგულებისა და ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის ინფრასტრუქტურის განვითარების საქალაქო სამსახურის 18.08.2020 წლის №14-0120231436 მომართვის საფუძველზე, ქ. თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის მუნიციპალურმა ინსპექციამ კონტრაქტორი კომპანიის მეშვეობით განახორციელა ქალაქ თბილისში, თემქის დასახლებაში, IX კვარტალში, №23 კორპუსის მიმდებარედ განთავსებული ავტოფარეხების - მათ შორის მოსარჩელის საკუთრებაში რეგისტრირებული ავტოფარეხის, დემონტაჟი. დადგენილია ისიც, რომ ფერდის გამაგრებითი სამუშაოების წარმოების პროცესში მიწის ნაკვეთმა, რომელზეც მოსარჩელის ავტოფარეხი იდგა, განიცადა იმგვარი სახეცვლილება, რომ მოსარჩელეს წაერთვა მისით ძველებურად სარგებლობის შესაძლებლობა.

19. საკასაციო პალატა მოსარჩელის საკუთრების უფლებაში ჩარევის ხარისხის გათვალისწინებით, მიიჩნევს, რომ მას ფაქტობრივად ჩამოერთვა საკუთრება როგორც ავტოფარეხზე, ასევე იმ მიწის ნაკვეთზე, რომელზეც ავტოფარეხი იდგა. საქმის მასალებში არსებული 17.06.2020 წლის აუდიტორული დასკვნის თანახმად, მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული 40 კვ.მ მიწის ნაკვეთის საბაზრო ღირებულება შეადგენს 9700 ლარს, ხოლო მასზე განთავსებული 39.24 კვ.მ შენობა-ნაგებობის - 12 200 ლარს. მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოცულობა მართებულად განისაზღვრა აღნიშნულ დასკვნაში მითითებული თანხით.

20. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, # 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81). კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივ-სამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

21. კასატორი, „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „უ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სსსკ-ის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მერიის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: გიორგი მიქაუტაძე

მოსამართლეები: თამარ ზამბახიძე

რევაზ ნადარაია