საქმე № ას-994-2024 27 ნოემბერი, 2024 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები: თეა ძიმისტარაშვილი,

ეკატერინე გასიტაშვილი

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - ნ.ბ–ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე - სს „M.P.” (აპელანტი, მოპასუხე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 15 მაისის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, კომპენსაციის დაკისრება

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. მოსარჩელე ნ.ბ–ი (შემდეგში: კასატორი, დასაქმებული) 01.01.2019 წლის შრომითი ხელშეკრულებით დასაქმებული იყო სს „M.P.”-ში (შემდეგში: მოწინააღმდეგე მხარე, დამსაქმებელი) ოფისის დამლაგებლის პოზიციაზე, შრომის ანაზღაურება შეადგენდა 385 ლარს, საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებული გადასახადების გარეშე. ხელშეკრულების მოქმედების ვადად განსაზღვრული იყო 2019 წლის 31 დეკემბრამდე პერიოდი. 2020 წლის 03 იანვრის შეთანხმებით, მხარეთა შორის 01.01.2019 წელს გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულება გაგრძელდა 03.01.2020 წლიდან 31.12.2020 წლამდე.

2. 03.04.2023 წლის ბრძანებით #320/28/02 მოსარჩელე ნ.ბ–ი გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან კომპანიის ინიციატივით. მოსარჩელეს კომპენსაციის სახით მიეცა ერთი თვის შრომის ანაზღაურება.

3. 2023 წლის 28 აპრილს, მოსარჩელემ დამსაქმებლისგან მოითხოვა გათავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების წერილობითი დასაბუთება. აღნიშნული წერილის პასუხად, 2023 წლის 5 მაისს დამსაქმებელმა აცნობა მოსარჩელეს, რომ სამუშაო ოფისი მოპასუხეს აღებული ჰქონდა შპს „ბი ემ ჯისგან“ იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე, რომელიც შპს „ბ.ე.ჯ–ის“ მოთხოვნით შეწყდა 2023 წლის 01 მაისიდან. ვინაიდან კომპანიას აღარ ჰქონდა ოფისი, შესაბამისად არ გააჩნდა საჭიროება/შესაძლებლობა დაესაქმებინა დაკავებულ პოზიციაზე.

4. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 15/05/2023 წლის ცნობის თანახმად, ნ.ბ–ის მიერ 09.2022-დან 05.2023-ის ჩათვლით მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი შეადგენს - 4646.25 ლარს, ხოლო დაკავებული საშემოსავლო გადასახადი 929.25 ლარს.

5. სსიპ შემოსავლების სამსახურის 2023 წლის 19 ოქტომბრის მომართვის თანახმად, ნ.ბ–ის მიერ 2022 წლის იანვრის თვიდან მიმდინარე პერიოდამდე თანხები ხელფასის სახით ჩარიცხულია როგორც სს „M.P.”-ის მიერ ასევე შპს „ბ.ე.ჯ–ის“ მიერ.

6. 2022 წლის 28 ოქტომბრის იჯარის ხელშეკრულებით, შპს „ბ.ე.ჯ–იმ“, მის საკუთრებაში არსებული არასაცხოვრებელი ფართი, მდებარე: ქ. თბილისი, ......., ოფისი #6, სართული 3, საკადასტრო კოდით: ........, ფართობი 180 კვ.მ. დროებით სარგებლობაში გადასცა სს „M.P.”-ს, შესაბამისი ანაზღაურების სანაცვლოდ. ხელშეკრულება ძალაში იყო 2022 წლის 01 ნოემბრიდან და მოქმედებდა 11 თვის ვადით.

7. 2023 წლის 01 მაისიდან, შპს „ბ.ე.ჯ–ისა“ და სს „M.P.”-ს, შორის შეწყდა 2022 წლის 28 ოქტომბრის იჯარის ხელშეკრულება.

8. სასარჩელო მოთხოვნა

8.1. ნ.ბ–მა სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას მოპასუხე სს „M.P.”-ის მიმართ და მოითხოვა: ბათილად იქნას ცნობილი ნ.ბ–ის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ სს „M.P.”-ის დირექტორის 2023 წლის 03 აპრილის #320/28/02 ბრძანება, და სს „M.P.”-ს ნ.ბ–ის სასარგებლოდ დაეკისროს კომპენსაციის სახით 5250 ლარის ანაზღაურება.

8.2. მოსარჩელე ნ.ბ–ი, უვადო შრომითი ხელშეკრულების ფარგლებში 01.01.2019 წლიდან დასაქმებული იყო სს „M.P.”-ში ოფისის დამლაგებლის პოზიციაზე, შრომის ანაზღაურება შეადგენდა 437.50 ლარს (დაუბეგრავი). 2023 წლის 03 აპრილს, მოსარჩელეს მისმა თანამშრომელმა აცნობა, რომ ელექტრონულ ფოსტაზე მიიღო შეტყობინება, მოპასუხის ბრძანებასთან ერთად, რომლითაც მოსარჩელე და კიდევ სამი თანამშრომელი, კომპანიის ინიციატივით 2023 წლის 03 აპრილიდან გათავისუფლდნენ თანამდებობიდან. 2023 წლის 28 აპრილს მოსარჩელემ დამსაქმებლისგან მოითხოვა გათავისუფლების შესახებ მიღებული გადაწყვეტილების წერილობითი დასაბუთება. აღნიშნული წერილის პასუხად 2023 წლის 5 მაისს დამსაქმებელმა აცნობა მოსარჩელეს, რომ რადგან კომპანიას აღარ აქვს ოფისი, შესაბამისად არ აქვს საჭიროება/შესაძლებლობა დაასაქმოს დაკავებულ პოზიციაზე. მოსარჩელეს დამსაქმებლის გადაწყვეტილება მიაჩნია უკანონოდ, რის გამოც ითხოვს მის ბათილად ცნობას და გათავისუფლების სანაცვლოდ კომპენსაციის დაკისრებას.

9. მოპასუხის პოზიცია

მოპასუხე სს „M.P.” წარმოდგენილი შესაგებლითა და სასამართლო სხდომაზე მიცემული ახსნა-განმარტებით სარჩელს არ ცნობს. მოპასუხის განმარტებით, ოფისი იჯარით ჰქონდა გადაცემული შპს „ბ.ე.ჯ–გან“, მოსარჩელე 2019 წლის 01 იანვრის ხელშეკრულების თანახმად, დასაქმებული იყო დამლაგებლის პოზიციაზე და მისი შრომის ანაზღაურება შეადგენდა 385 ლარს, კანონით გათვალისწინებული გადასახადების გარეშე. 2023 წლის 03 აპრილს, მოპასუხის დირექტორმა გაათავისუფლა სამსახურიდან მოსარჩელე და მასთან ერთად კიდევ სამი ადამიანი, რადგან შპს „ბ.ე.ჯ–თან“ შეწყდა იჯარის ხელშეკრულება და ამით შეწყდა მოპასუხის სარგებლობის უფლება იმ საოფისე ფართზე, სადაც მოსარჩელე იყო დამლაგებლის პოზიციაზე დასაქმებული, ამასთან სს „M.P.”-ს სხვა ალტერნატიული ოფისი არ გააჩნია. იმის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხეს აღარ გააჩნდა ოფისი და შესაბამისად ფუნქციურად აღარ იყო საჭირო ოფისის დამლაგებლის პოზიცია, მოპასუხე იძულებული გახდა ამ მიზეზით სამსახურიდან გაეთავისუფლებინა მოსარჩელე.

10. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 22 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნ.ბ–ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კერძოდ ბათილად იქნა ცნობილი მოპასუხე სს „M.P.“ დირექტორის 2023 წლის 03 აპრილის ბრძანება №320/28/02 ნ.ბ–თან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ და სს „M.P.“ მოსარჩელე ნ.ბ–ის სასარგებლოდ დაეკისრა შრომითი ურთიერთობის უკანონოდ შეწყვეტისთვის კომპენსაცია 2500 ლარის ოდენობით (ხელზე მისაღები ოდენობა).

11. მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 4 ივლისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „მ.ა–მა“, რომელმაც მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

12. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 15 მაისის გადაწყვეტილებით სს „M.P.-ის“ სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთ კოლეგიის 2023 წლის 22 დეკემბრის გადაწყვეტილება და მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც ნ.ბ–ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

13. მოსარჩელის საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა და საფუძვლები

13.1. აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც მოითხოვა გადაწყვეტილების გაუქმება და სარჩელის დაკმაყოფილება.

13.2. კასატორის მითითებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ არის საკმარისად დასაბუთებული. კერძოდ, გათავისუფლების შესახებ ბრძანება მას არ ჩაბარებია ოფიციალურად. ამის თაობაზე მხოლოდ თანამშრომლისგან გაიგო, რომელსაც ელექტრონულ ფოსტაზე მიუვიდა მათ შორის მოსარჩელის ბრძანება. მიუხედავად ამისა, არც შემდგომ განუმარტავს დამსაქმებელს გათავისუფლების საფუძველი. როდესაც მოსარჩელემ მოითხოვა დასაბუთებული ბრძანების ჩაბარება, მოპასუხე მხარემ მხოლოდ მოკლე წერილით უპასუხა, რომ ვინაიდან მესამე პირთან შეწყდა იჯარის ხელშეკრულება, კომპანიას აღარ აქვს ოფისი და აღარ არის დამლაგებლის დასაქმების საჭიროება.

13.3. კასატორის მითითებით, ასეთი ფორმით თანამშრომლის სამსახურიდან გაშვება არამართლზომიერია. დამსაქმებელს უნდა დაემტკიცებინა შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის მართლზომიერება, ასევე ორგანიზაციული ცვლილებების აუცილებლობა და დასაქმებულთა რიცხოვნობის შემცირების საფუძველი. თუ კი მოპასუხე დაასაბუთებდა სამუშაო ძალის შემცირების მართლზომიერებას, სწორედ ამ შემთხვევაში იქნებოდა სასამართლო მართებული, რაც არ განხორციელებულა. ამავდროულად, იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტა არ უნდა ჩათვლილიყო დასაქმებულთა ხელშეკრულებების შეწყვეტის გამართლებად.

13.4. მოსარჩელე უვადო შრომით ურთიერთობაში იყო მოპასუხესთან და კეთილსინდისიერად ასრულებდა დაკისრებულ ვალდებულებებს. დამსაქმებელმა კი, წინასწარი შეტყობინების გარეშე, სშკ-ის 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით გაათავისუფლა და ჩაურიცხა მხოლოდ ერთი თვის ხელფასი.

13.5. ასეთი სახით ხელშეკრულების შეწყვეტა მართლზომიერი იქნებოდა იმ შემთხვევაში, თუ კი დამსაქმებელი დასაქმებულს 1 თვით ადრე გააფრთხილებდა, სხვა შემთხვევაში, დამსაქმებელი ვალდებულია ორი თვის კომპენსაცია გადაუხადოს დამსაქმებელს.

14. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 26 აგვისტოს განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

10. საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის, იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად, მივიდა დასკვნამდე, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

11. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხ-ზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური სან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

12. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

13. საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს, არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

14. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საკასაციო საჩივარი დასაშვებიც რომ ყოფილიყო, მას არა აქვთ წარმატების პერსპექტივა შემდეგ გარემოებათა გამო: ა) განსახილველ შემთხვევებში, არ არსებობს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის „ე“ ქვეპუნქტით დადგენილი საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობაც, რომლის მიხედვითაც, საკასაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ბ) სსსკ-ის 407.2-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილად ცნობილ ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით კასატორს ასეთი დასაბუთებული პრეტენზია არ წარმოუდგენია.

15. წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრის მართებულობის საკითხის შემოწმებამდე, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ სააპელაციო სასამართლოს გამოკვლეული აქვს სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონე ყველა ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც მხარეთა მიერაა მითითებული შეჯიბრებითობისა და დისპოზიციურობის პრინციპების ფარგლებში, და რაც აუცილებელია საქმის სწორი იურიდიული კვალიფიკაციისათვის.

16. წინამდებარე საქმის მთავარი სამართლებრივი საკითხები შეეხება შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ბათილობასა და კომპენსაციის დაკისრების მართლზომიერებას. შესაბამისად, აღნიშნული საკითხების მომწესრიგებელი ნორმებია შემდეგი: წარმოადგენს საქართველოს შრომის კოდექსის 48-ე მუხლის მე-8 ნაწილი (სასამართლოს მიერ შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებლის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობის შემთხვევაში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით, დამსაქმებელი ვალდებულია პირვანდელ სამუშაო ადგილზე აღადგინოს პირი, რომელსაც შრომითი ხელშეკრულება შეუწყდა, ან უზრუნველყოს ის ტოლფასი სამუშაოთი, ან გადაუხადოს მას კომპენსაცია სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ოდენობით), ასევე, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის პირველი ნაწილი (მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის), 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი (იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება) და 409-ე მუხლი (თუ ზიანის ანაზღაურება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენით შეუძლებელია ან ამისათვის საჭიროა არათანაზომიერად დიდი დანახარჯები, მაშინ კრედიტორს შეიძლება მიეცეს ფულადი ანაზღაურება).

17. სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობაში მოქმედებს მტკიცების ტვირთის განაწილების ზოგადი წესი, რომლის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებები, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს (სსსკ-ის 102-ე მუხლი).

18. მტკიცების ტვირთი არის სამოქალაქო სამართალწარმოებაში საქმის სწორედ გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანი ფაქტების დამტკიცების მოვალეობის დაკისრება მხარეებზე, რომლის შესრულება უზრუნველყოფილია მატერიალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით არახელსაყრელი გადაწყვეტილების გამოტანით იმ მხარის მიმართ, რომელმაც ეს მოვალეობა სათანადოდ არ (ვერ) შეასრულა. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი – ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს. მტკიცების ტვირთი დამოკიდებულია არა მხარის როლზე პროცესში, არამედ მოთხოვნის საფუძველზე. ის ვინც ითხოვს ვალდებულების შესრულებას, უნდა დაამტკიცოს მოთხოვნის საფუძვლის არსებობა არა მხოლოდ მაშინ, როდესაც იგი ითხოვს თავისი მოთხოვნის შესრულებას, ან აღიარებას, არამედ მაშინაც, როდესაც იგი თავს იცავს მოწინააღმდეგე მხარის ნეგატიური აღიარებითი სარჩელისაგან (მოთხოვნისაგან). მტკიცების ტვირთისაგან უნდა გაიმიჯნოს ფაქტების მითითების ტვირთი, როგორც მხარის ფაკულტატური მოვალეობა. მხარეები სსკ-ის მე-4 მუხლის თანახმად სრულიად თავისუფალი არიან მიუთითონ ნებისმიერ ფაქტზე. ეს მათი უფლებაა, მაგრამ მათ მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასება, ე.ი. იმის დადგენა და გარკვევა, თუ რამდენად ასაბუთებენ ეს ფაქტები იურიდიულად მხარეთა მოთხოვნებს და შესაგებელს – ეს უკვე სასამართლოს პრეროგატივაა. ამასთან, საკმარისი არ არის, რომ მხარემ ზოგადად გამოთქვას მოსაზრება საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებაზე, მაგალითად, განაცხადოს, რომ იგი მთლიანად უარყოფს მეორე მხარის მიერ მოხსენებულ საქმის ფაქტობრივ გარემოებებს. მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას. მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები უნდა იყოს დასაბუთებული და ეხებოდეს იმ გარემოებებს, რომლებსაც უშუალო კავშირი აქვს დავასთან. მოსარჩელემ, როგორც წესი, უნდა დაამტკიცოს ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის წარმოშობის საფუძველს, ხოლო მოპასუხემ კი – ყველა გარემოება, რომელიც წარმოადგენს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველს (იხ. ჰაინ ბიოლინგი, ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო საქმეებზე გადაწყვეტილებათა მიღების მეთოდიკა, თბ., 2003, გვ.64) - იხ. შეად. სუსგ-ებს N ას-1298-2018; 22.03.2019წ; N ას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-1610-2019, 07.02.2020წ.)

19. შრომითსამართლებრივ დავებში მტკიცების ტვირთის განაწილების წესი განსხვავებული და თავისებურია. ამ წესის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია, ადასტუროს დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლების კანონიერი და საკმარისი საფუძვლის არსებობა. საკასაციო სასამართლო არაერთ გადაწყვეტილებაში/განჩინებაში განმარტავს, რომ დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის შრომითი დავის განხილვისას მტკიცების ტვირთის განაწილების სპეციფიკურობა განპირობებულია მტკიცებულებების წარდგენის თვალსაზრისით დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობების არსებობით. ამ კატეგორიის დავები მტკიცების ტვირთის განაწილების გარკვეული თავისებურებით ხასიათდება, რასაც მტკიცებულებების წარდგენის თვალსაზრისით, დამსაქმებლისა და დასაქმებულის არათანაბარი შესაძლებლობები განაპირობებს. აღნიშნული დასკვნა იმ ძირითადი პრინციპიდან გამომდინარეობს, რომ დამსაქმებელს დასაქმებულთან შედარებით გააჩნია მტკიცებითი უპირატესობა, სასამართლოს წარუდგინოს მისთვის ხელსაყრელი მტკიცებულებები (შეად. სუსგ-ებს: N ას-922-884-2014, 16.04.2015 წ; Nას-483-457-2015, 07.10.2015 წ; N ას-182-171-2017, 27.12.2019წ; N ას-1429-2020, 18.03.2022წ; N ას-456-2021, 22.03.2022წ; N ას-57-2022, 13.04.2022წ.; Nას-1438-2022, 2.02.2023წ.; №ას-283-2024 26.04.2024წ.).

20. საქართველოს შრომის კოდექსის 48-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, დამსაქმებლის მიერ შრომითი ხელშეკრულების ამ კანონის 47-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“, „ვ“, „ი“ ან „ო“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძვლით შეწყვეტისას დამსაქმებელი უფლებამოსილია დასაქმებული არანაკლებ 3 კალენდარული დღით ადრე გააფრთხილოს წინასწარი წერილობითი შეტყობინების გაგზავნით. ამ შემთხვევაში დასაქმებულს მიეცემა კომპენსაცია არანაკლებ 2 თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით.

21. საქართველოს შრომის კოდექსის 47-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლებია ეკონომიკური გარემოებები, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელს ხდის სამუშაო ძალის შემცირებას. აღნიშნული ნორმა დამსაქმებელს აკისრებს მტკიცების ტვირთს დაადასტუროს, რომ ამ პირობის არსებობისას დასაქმებულთან შრომით ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ შეატყობინა მისი სამსახურიდან გათავისუფლებამდე 1 თვით ადრე.

22. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ დამსაქმებელმა რეორგანიზაციის საფუძვლით შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის დროს კუმულაციურად უნდა დაასაბუთოს და დაამტკიცოს შემდეგი წინაპირობები: 1) საწარმოო აუცილებლობა, რომელიც შესაძლოა ლეგიტიმურ მიზანს წარმოადგენდეს რეორგანიზაციისა და შტატების შემცირებისათვის; 2) შტატების რეალურად და კანონთან შესაბამისად შემცირების ფაქტი - კერძოდ, რეორგანიზაციის ფაქტობრივად განხორციელება კანონის შესაბამისად ისე, რომ პროცესში არ მოხდეს თვალთმაქცურად არასასურველი მუშაკების გათავისუფლება (შეად. სუსგ-ებს: Nას-1329-2018, 22.02.2019წ; N ას-67-2020, 29.09.2020წ. N ას-1129-2021, 2.03.2022წ; N ას-1440-2020, 28.04.2021წ; N ას-1030-2022, 2.03.2022წ; N ას-361-2022, 10.06.2022წ; N ას-1610-2022, 21.03.2023).

23. საკასაციო სასამართლოს არაერთი განმარტებით, რეორგანიზაცია არის საწარმოს, დაწესებულების, ორგანიზაციის სტრუქტურის შეცვლა, გადაკეთება, გარდაქმნა ან მისი ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის შეცვლა, რასაც შესაძლოა, გარკვეულ შემთხვევებში, მოჰყვეს შტატების შემცირება, მაგრამ რეორგანიზაცია, ჯერ ერთი, არ უნდა იყოს ფორმალური; ეკონომიკური, ტექნოლოგიური ან ორგანიზაციული ცვლილებები საწარმო/ორგანიზაციაში რეალურად უნდა განხორციელდეს შესაბამისი ფაქტობრივი და კანონიერი საფუძვლით და, მეორე, რაც მთავარია, ამგვარი ცვლილებები აუცილებელს უნდა ხდიდეს შტატების შემცირებას, ვინაიდან რეორგანიზაცია თავისთავად არ იწვევს შტატების შემცირებას.

24. საწარმოში რეორგანიზაციის რეალურად (სტრუქტურის ან სამართლებრივი ფორმის შეცვლის, გადაკეთების, გარდაქმნის) განხორციელების შემთხვევაში საწარმოს ადმინისტრაცია ვალდებულია, ასაბუთოს შტატების შემცირების აუცილებლობა, რათა შტატები ფორმალურად არ შემცირდეს და არ იქცეს ადმინისტრაციის მიერ უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად.

25. ადმინისტრაციის მიერ რეორგანიზაციისკენ მიმართული ნების გამოვლენას, რომელიც მხოლოდ ფორმალურ ხასიათს ატარებს და საწარმოს რეალური საჭიროებებიდან არ გამომდინარეობს, მიუხედავად იმისა, რა ფორმით არსებობს იგი (აქტი, ბრძანება, გარიგება), საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის დისპოზიციური შინაარსი (საჯარო წესრიგისა და ზნეობის წინააღმდეგობა) ბათილად მიიჩნევს და მას იურიდიულ შედეგს არ უკავშირებს. ამავდროულად, რეორგანიზაცია, თუნდაც მართლზომიერად ჩატარებული, ყოველთვის და უპირობოდ არ ქმნის დასაქმებულის სამსახურიდან განთავისუფლების ლეგიტიმურ საფუძველს.

26. ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებები, მხოლოდ იმ შემთხვევაში წარმოშობს მუშაკის სამსახურიდან გათავისუფლების მართლზომიერ საფუძველს, თუ დადგინდება, რომ იგი თავისი შინაარსის გათვალისწინებით, ეკონომიკური სიდუხჭირის გამო, შტატების ან/და ხელფასების შემცირების ან სხვა ობიექტური საჭიროების გამო, დამსაქმებელს აყენებს კონკრეტული თანამდებობიდან მუშაკის გათავისუფლების გარდაუვალი აუცილებლობის წინაშე.

27. სხვა შემთხვევაში, ორგანიზაციაში მიმდინარე სტრუქტურული, ორგანიზაციული ცვლილებებიც, თავისთავად, არ არის მუშაკთან ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველი, ვინაიდან ასეთ შემთხვევაში, ე.წ. „რეორგანიზაციის“ საფუძვლით პირის სამსახურიდან გაშვების დისკრიმინაციული მოტივები შეიძლება დაიფაროს და იქცეს ადმინისტრაციის მიერ უმართებულო გადაწყვეტილების მიღების კანონისმიერ საფუძვლად.

28. შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის რეორგანიზაციის, საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისა და არჩევანის დროს დამსაქმებელი ვალდებულია, იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს (სუსგ. 12 დეკემბერი, 2024 წელი, №ას-1589 -2023).

29. უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული პრაქტიკის თანახმად, საერთაშორისოდ აღიარებული სტანდარტების შესაბამისად, დასაქმებულის სამსახურიდან ნებისმიერი, მათ შორის რეორგანიზაციის, საფუძვლით დათხოვნის საკითხის გადაწყვეტისას, დამსაქმებელმა უნდა იხელმძღვანელოს გონივრული და დასაბუთებული კრიტერიუმით, რაც გამორიცხავს ეჭვის საფუძველს გადაწყვეტილების მიღების პროცესში და დაუსაბუთებლად არ ხელყოფს დასაქმებულის კანონიერ ინტერესს, მის შრომით უფლებებს. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს არაერთ განჩინებაში განმარტებულია, რომ საქართველოში განხორციელებული შრომის კანონმდებლობის რეფორმის ერთ-ერთი მიზანი სწორედ დასაქმებულის უფლებების დაცვა იყო, ამასთან, მნიშვნელოვანია, რომ შრომის სამართალი დაკავშირებულია ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებასთან და თითოეული დასაქმებულის საქმის ინდივიდუალური შეფასებისას გამოყენებული უნდა იქნეს ე.წ. „favor prestatoris“ პრინციპი, რაც დასაქმებულისათვის სასარგებლო წესთა უპირატესობას ნიშნავს. სწორედ აღნიშნული პრინციპის გამოყენებისას, საჭიროა დამსაქმებლისა და დასაქმებულის მოთხოვნებისა და ინტერესების წონასწორობის დაცვა სამართლიანობის, კანონიერებისა და თითოეული მათგანის ქმედების კეთილსინდისიერების კონტექსტში. დასაქმებულის გათავისუფლების საფუძვლების კვლევისას მნიშვნელოვანია, დადგინდეს, რა ღონისძიებები გაატარა დამსაქმებელმა, რათა უზრუნველეყო დასაქმებულისათვის დაკავებული პოზიციის შენარჩუნება, ცხადია, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის მომწესრიგებელი თითოეული საფუძვლის გამოყენებამდე, დასაბუთებული უნდა იყოს მისი გამოყენების წინაპირობა. (იხ. სუსგ-ები: Nას-941-891-2015, 29.01.2016 წ Nას-224-224-2018, 18.05.2018წ; N ას-361-2022, 10.06.2022 წ.) (იხ. სუსგ საქმე №ას-1493-2022, 21 აპრილი, 2023 წელი).

30. განსახილველ შემთხვევაში, მოპასუხე მხარის შედავება დაფუძნებულია მესამე პირთან დადებული იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტაზე, რომლის შემდგომაც იჯარით აღებული ქონება დაუბრუნდა მეიჯარეს, შესაბამისად, აღარ არსებობდა დამლაგებლის საჭიროება.

31. ასევე დადგენილია, რომ იჯარის ხელშეკრულება მოქმედებდა 2016 წლიდან, ხოლო რადგან მესამე პირმა მოპასუხესთან იჯარის ხელშეკრულება ცალმხრივად, ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაზე ადრე შეწყვიტა, მოპასუხე მხარე ვერ განჭვრეტდა უძრავი ქონების გამოთავისუფლების აუცილებლობის ფაქტის დადგომას, აქედან გამომდინარე, ხელშეკრულების შეწყვეტის წინასწარ განსაზღვრა მოიჯარესთვის შეუძლებელი იყო. საკასაციო აღნიშნულ მოსაზრებას იზიარებს, რადგან საქმის მასალებით დადგენილია, ხელშეკრულება შეწყდა მეიჯარის ინიციატივით იმ დროის დადგომამდე, რომელიც გათვალისწინებული იყო ხელშეკრულებით, შესაბამისად, მოპასუხე მხარისთვის შეუძლებელი იყო ხელშეკრულების შეწყვეტის განჭვრეტა.

32. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატის დამატებითი კვლევის საგანია, განსაზღვროს, რამდენად წარმოადგენს იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტის გამო ფართის გამოთავისუფლების ვალდებულება რეორგანიზაციულ ისეთ ცვლილებას, რა დროსაც აუცილებელი ხდება სამუშაო ძალის შემცირება, რადგან ორგანიზაციული ცვლილებები ყოველთვის არ გულისხმობს სამუშაო ძალის შემცირების აუცილებლობას.

33. ქვედა ინსტანციის სასამართლოში დადგინდა, რომ იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტისა და საიჯარო ფართის გამოთავისუფლების შემდგომ, მოპასუხეს საქმიანობა აღარ გაუგრძელებია უძრავ ქონებაში, სადაც შესაძლებელი იქნებოდა დამლაგებლის აყვანის აუცილებლობა. თავად მოსარჩელესაც არ წარუგენია ისეთი მტკიცებულება, რაც ზემოაღნიშნულ არგუმენტს გააქარწყლებდა, მაგალითად თუნდაც ის, რომ მოპასუხემ საქმიანობა სხვა ობიექტში განაგრძო. ასეთი სახის ფაქტობრივი გარემოებები კი საკმარისია იმისთვის, რომ იჯარის ხელშეკრულების შეწყვეტა რეორგანიზაციულ პროცესად იქნეს მიჩნეული, რომლისთვისაც მათ შორის საკადრო ცვლილებები თავისთავად, როგორც მეორეული შედეგი დადგა, კერძოდ, აღარ არის დამლაგებლის საჭიროება.

34. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მოპასუხე ორგანიზაციაში ნადვილად აღარ გახდა საჭირო იმ პოზიციის შენარჩუნება, ვინც პასუხისმგებელი იყო იმ უძრავი ნივთის დასუფთავებაზე, რომლის ფაქტობრივი მფლობელობაც დაასრულა მოპასუხე მხარემ და ამავდროულად არ გაუგრძელებია საქმიანობა სხვა ობიექტზე. შესაბამისად, სახეზე ვერ გვექნება დასაქმებულის უფლებების რამე ფორმით დარღვევა.

35. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სსსკ-ის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

36. საბოლოოდ, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ საჩივრის ფარგლებში კასატორმა ვერ შეძლო შესაბამისი დასაბუთების წარმოდგენა, თუ რატომ უნდა გაუქმდეს აღნიშნული განჩინება, შესაბამისად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა სწორად დაადგინეს მნიშვნელოვანი ფაქტობრივი გარემოებები, სამართლებრივად მართებულად გადაწყვიტეს საქმეში არსებული ყველა სადავო საკითხი, ასევე, სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა, ამდენად, სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს განჩინება დასაბუთებულია, არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძველი და საკასაციო საჩივრები როგორც დაუშვებლები, უნდა დარჩეს განხილველი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ.ბ–ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. ნ.ბ–ს (პ.ნ. ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი (საგადახდო დავალება №1172, გადახდის თარიღი 14.08.2024) 300 ლარის 70% - 210 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: თ. ძიმისტარაშვილი

ე. გასიტაშვილი