20 მარტი 2024 წელი
№ას-1627-2023 თბილისი
№ას-1627-2023 ქოქაშვილი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე (თავმჯდომარე)
ლაშა ქოჩიაშვილი (მომხსენებელი)
ამირან ძაბუნიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - შ.პ.ს. „ა.ო.ღ.ს.ე.ს.ც–რი“

მოწინააღმდეგე მხარე - ხ.ქ–ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება - თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება, და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით, სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი - თანხის დაკისრება


ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

1. შ.პ.ს. „ა.ო.ღ.ს.ე.ს.ც–მა“ სარჩელით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას, მოპასუხე ხ.ქ–ის მიმართ, 2020 წლის 24 აპრილის ხელწერილის საფუძველზე ნაკისრი ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო 6347.75 ლარის და პირგასამტეხლოს - 500 ლარის დაკისრების შესახებ.


2. მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 12 სექტემბრის გადაწყვეტილებით – სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 6347.75 ლარი და პირგასამტეხლოს სახით - 20 ლარის ანაზღაურება.

4. ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრა მოპასუხემ, მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და, ახალი გადაწყვეტილებით, სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით - სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებით მიღებული იქნა ახალი გადაწყვეტილება, რომლითაც სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. გადაწყვეტილება დაეფუძნა შემდეგ ფაქტობრივსამართლებრივ დასაბუთებას:

5.1. 2020 წლის 17 მარტიდან 2020 წლის 24 აპრილამდე მოპასუხე სამედიცინო დაწესებულების კრიტიკულ განყოფილებაში სტაციონარულად მკურნალობდა პაციენტი - ს.ქ–ი. ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ცნობის თანახმად, პაციენტს აღენიშნებოდა ძირითადი დაავადებები: ქვედა ყბის მოტეხილობა, ტრავმული სუბდურული სისხლჩაქცევა, საშარდე გზების ინფექცია, დაუზუსტებელი ლოკალიზაციის ცხვირის ძვლების მოტეხილობა, თეძოს ძვლების მოტეხილობა, ცხვირის ძვლების მოტეხილობა, კახექსია, ღვიძლის უკმარისობა (დაუზუსტებელი), მწვავე პოსტჰემორაგიული ანემია, კოაგულაციური დეფექტი (დაუზუსტებელი), ჰიპოვალემიური შოკი, ჰიპოგლიკემიის სხვა ფორმები, თრომბოციტოპენია (დაუზუსტებელი), პლევრის სხვა დაუზუსტებელი მდგომარეობები, სეპტიცემია (დაუზუსტებელი), ნაწოლი ან ზეწოლითი წყლული, არასეპციური ჰემატურია, პნევმონია (დაუზუსტებელი), სუნთქვის მწვავე უკმარისობა, კომა (დაუზუსტებელი), ენტეროკოლიტი, შარდის შეკავება, ინფექციური მიზეზით განპირობებული სისტემური ანთებითი პასუხის სინდრომი, მწვავე პერიტონიტი, ასციტი. პაციენტი 2020 წლის 24 აპრილს კლინიკაში გარდაიცვალა.

5.2. 2020 წლის 24 აპრილის ხელწერილით მოპასუხემ, როგორც პაციენტ ს.ქ–ის წარმომადგენელმა, ვალდებულება აიღო 30 სამუშაო დღის ვადის დაცვით გადაეხადა მოსარჩელის კრიტიკული განყოფილების მიერ 2020 წლის 24 აპრილამდე გაწეული სამედიცინო მომსახურების ღირებულება - 6 355.25 ლარი. აღნიშნული ხელწერილის თანახმად, მოპასუხეს ასევე განემარტა, რომ მითითებული ვადის დაცვით სამედიცინო მომსახურების საფასურის გადაუხდელობის შემთხვევაში, პირგასამტეხლოს სახით დაერიცხებოდა გადასახდელი თანხის 100%, პირველივე ვადაგადაცილების დღიდან.

5.3. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მხარეთა შორის სადავო გარემოებას ხელწერილით ვალის არსებობის/ვალდებულების აღიარების ფაქტის ნამდვილობა წარმოადგენდა, შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს საკვლევ გარემოებათა წრეს, უპირველესად, გაფორმებული ვალის აღიარების ხელშეკრულების/ხელწერილის კანონშესაბამისობა და შემდეგ, აღნიშნული ხელშეკრულებით აღიარებული დავალიანების მოპასუხისათვის დაკისრების წინაპირობების კვლევა იყო.

5.4. იმისათვის, რომ ხელწერილმა/ხელშეკრულებამ, როგორც დამოუკიდებელმა გარიგებამ, ვალდებულება წარმოშვას, აუცილებელია, რომ პირი, რომელიც ვალდებულებას აღიარებს/კისრულობს, აღნიშნული ვალდებულების არსს აცნობიერებდეს. ნების კვლევისას პალატამ ყურადღება მიაქცია მოპასუხის განმარტებას, რომ მისი შვილი 2020 წლის 17 მარტს უმძიმესი დაზიანებების შედეგად მოთავსდა მოსარჩელე კლინიკაში. 2020 წლის 24 აპრილს მას ტელეფონით დაუკავშირდნენ კლინიკიდან და აცნობეს, რომ შვილი გარდაეცვალა. კლინიკაში მივიდა თავზარდაცემულ და არაადეკვატურ მდგომარეობაში, შესაბამისად, უცნობია მისთვის იმ ხელწერილის შინაარსი, რაზეც მოსარჩელე მხარე აპელირებს. აღნიშნულ ხელწერილზე ხელი მოაწერინეს მოტყუებით. მისთვის ცნობილი იყო, რომ ხელწერილზე ხელის მოწერა აუცილებელი იყო კლინიკიდან ცხედრის გადასვენებისთვის.

5.5. სააპელაციო სასამართლომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლზე მიუთითა და განმარტა, რომ იმ შემთხვევაშიც კი, თუ სასამართლო მიიჩნევდა, რომ ხელწერილით მოპასუხემ გამოავლინა „ნება“ ეკისრა გარდაცვლილი შვილის დავალიანება, ასეთ შემთხვევაშიც, გამოვლენილი ნების შეფასებისას მნიშვნელოვანია იმ ფაქტორების გათვალისწინება, რამაც მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ნების თავისუფლების შეზღუდვა გამოიწვია. პალატამ აღნიშნა, რომ სამართლებრივ სახელმწიფოში მართლწესრიგის არსებობას უზრუნველყოფს, როგორც კანონი, ასევე, მორალური ქცევის სტანდარტი, შესაბამისად, მიუხედავად იმისა, რომ კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში კერძო ავტონომიისა და თავისუფალი კონტრაჰირების პრინციპი მოქმედებს, გარიგება, რომელიც საზოგადოებაში „საყოველთაოდ მიღებულ ქცევის სტანდარტს“ ეწინააღმდეგება, ამორალურ გარიგებად მიიჩნევა და ბათილობის სამართლებრივ შედეგებს უკავშირდება. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საკანონმდებლო დანაწესის მიზანს სწორედ იმგვარი გარიგებების თავიდან აცილება წარმოადგენს, რომლებიც ფორმალურად კანონსაწინააღმდეგო არ არის, თუმცა, თავისი არსით, საზოგადოებრივ მართლწესრიგს არღვევს და სამოქალაქო ბრუნვის სუბიექტთა თანაცხოვრებას აუარესებს, რაც შედეგობრივად, სამოქალაქო ბრუნვას აფერხებს.

5.6. წინამდებარე საქმეში, პალატამ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებას, რომ მოპასუხის მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტი წარმოადგენს შაბლონურ ხელწერილს, სადაც გამოტოვებულ ადგილებში ხელით არის შევსებული პაციენტის (მოვალის) და მისი წარმომადგენლის მონაცემები, დავალიანების ოდენობა, მკურნალობის პერიოდი და ხელშეკრულების შესრულების ვადა. მხარეთა შორის სადავოა, როგორც ხელწერილის გამოტოვებული ადგილის ხელით შემვსების ვინაობა, ასევე, მისი შევსების დრო. კლინიკის განმარტებით, გამოტოვებული ადგილები თავად მოპასუხემ შეავსო ხელმოწერისას, რასაც ეს უკანასკნელი უარყოფს და მიუთითებს, რომ იგი ვერ შეძლებდა მისი ემოციური ფონიდან გამომდინარე აღნიშნული ველების შევსებასა და გააზრებას. ამასთან, მოპასუხე მიუთითებდა, რომ აღმოჩნდა არჩევანის წინაშე, გაეფორმებინა ხელშეკრულება/ხელწერილი მოსარჩელესთან, თუ დაეტოვებინა შვილის ცხედარი კლინიკაში. პალატის მითითებით, ნებისმიერ შემთხვევაში, საქმეზე უდავოდ დადგენილი გარემოება იყო, რომ ხელწერილზე ხელი მოაწერა შვილმკვდარმა მამამ - მოპასუხემ შვილის გარდაცვალების დღეს (როდესაც დაუკავშირდნენ კლინიკიდან და აცნობეს შვილის გარდაცვალება. კლინიკაში მივიდა თავზარდაცემული და არაადეკვატური; წარმომადგენლის განმარტებით, მძიმე ფსიქოლოგიური მდგომარეობის გამო, მან ვერ შეძლო მანქანის მართვა და თან ახლდა მეზობელი - ზ.თ–ძე).

5.7. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, 2020 წლის 24 აპრილის ხელწერილი, რომელიც მოპასუხის მიერ ხელმოწერილი იქნა შვილის გარდაცვალების დღეს, კლინიკაში, ცხედრის გადმოსვენებისას, უცილოდ ბათილია, როგორც ზნეობის საწინააღმდეგო გარიგება. აღნიშნულ მსჯელობაზე გავლენას ვერ მოახდენდა მოსარჩელე მხარის მითითება მასზე, რომ მოპასუხემ არა მხოლოდ აღიარა სადავო დავალიანება, არამედ - გადაიხადა კიდეც დავალიანების - სამედიცინო მომსახურების ღირებულების ნაწილი 2891.25 ლარი მარტში - აპელანტის შვილის სიცოცხლეშივე/მისი მკურნალობისთვის, სადავო ხელწერილის გაფორმებამდე. შესაბამისად, არ იკვეთებოდა, რომ მხარემ დაიწყო დავალიანების გადახდა, რითაც დაადასტურა ხელწერილის ნამდვილობა და დაკარგა შეცილების უფლება.

5.8. პალატამ მიზანშეწონილად მიიჩნია, სამართლებრივად შეეფასებინა ზემოაღნიშნული ხელწერილის ფორმალური მხარე, მისი არსი და რაობა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დადგენილი პრაქტიკის შესაბამისად. პალატამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლზე მიუთითა და აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის სადავო არ იყო, რომ 2020 წლის 24 აპრილის ხელწერილი ხელმოწერილია მოპასუხის მიერ (მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ნაბეჭდ ხელწერილში ხელით შევსების ფაქტი; აპელანტი მხარის მტკიცებით, მხოლოდ ხელმოწერა იყო მოპასუხის მიერ შესრულებული). ამასთან, დადგენილი იყო, რომ მოპასუხე არ წარმოადგენდა მოსარჩელის პირად მოვალეს. მოსარჩელესთან მკურნალობდა მოპასუხის სრულწლოვანი შვილი - ს.ქ–ი (დაბადების თარიღი - 24.09.1999 წ.). ხელწერილში მოპასუხე პაციენტის - ს.ქ–ის წარმომადგენლად არის მითითებული.

5.9. სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა საკასაციო სასამართლოს განმარტებაზეც, რომ ვალის არსებობის აღიარება არის ცალმხრივი და აბსტრაქტული ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ერთი მხარე მეორე მხარის სასარგებლოდ დამოუკიდებლად კისრულობს გარკვეული მოქმედების შესრულების მოვალეობას. თუ მხარეები უკვე არსებული ვალდებულების შინაარსიდან გამოდიან ან ადასტურებენ მას ან არსებული ვალდებულების შესასრულებლად ახალი ვალდებულების შესრულებას კისრულობენ, ვალის აღიარებად არ მიიჩნევა. იმ შემთხვევაში, თუ მხარეები არსებული ვალდებულების შესასრულებლად ახალი ვალდებულების შესრულებას კისრულობენ და ამ გარიგებით გათვალისწინებული მოთხოვნის მიზანია, ადრე არსებული ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულების მიღება, ასეთი აღიარება კაუზალურ აღიარებას წარმოადგენს და იგი თვისებრივად განსხვავდება სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლით გათვალისწინებული აბსტრაქტული აღიარებისაგან. ამდენად, ამ ნორმის კონტექსტით ვალის აღიარება ძველი (არსებული) ვალდებულების დადასტურებას არ ემსახურება, არამედ ახლის წარმოშობის წყაროა. ამასთან, ვალის არსებობის აღიარება, როგორც ვალდებულების არსებობის დამოუკიდებელი კომპონენტი, ხელწერილის შინაარსიდან უნდა მომდინარეობდეს, სახელდობრ, ხელწერილით ხდება ვალის ამღიარებლის მხრიდან მოთხოვნის უფლების მქონე პირთან ვალდებულებითი ურთიერთობის არსებობის აღიარება, შესაბამისად, ასეთ ვითარებაში მიიჩნევა, რომ ვალის ამღიარებელი ვალს, კრედიტორთან არსებული სამართალურთიერთობის საფუძველზე, როგორც თავის ვალს, ისე აღიარებს. განსახილველ შემთხვევაში, საქმეში წარდგენილი შეთანხმება არა პაციენტის, არამედ მისი ოჯახის წევრების მიერაა ხელმოწერილი, შესაბამისად, ეს შეთანხმება ვერ შეფასდება ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობის ახალ, დამოუკიდებელ კომპონენტად, რამდენადაც ახალი დამოუკიდებელი ვალდებულებითსამართლებრივი აღიარებისათვის აუცილებელია აღიარება უფლებამოსილი პირის მიერ. შესაბამისად, ვალის აღიარების ხელშეკრულება დამოუკიდებელი გარიგებაა და, კანონის მოთხოვნებიდან გამომდინარე, უნდა აკმაყოფილებდეს გარიგების ნამდვილობისათვის დადგენილ პირობებს.

5.10. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის დადებული ხელშეკრულება/ხელწერილი არ შეიძლება მიჩნეულიყო ვალის აღიარების ხელშეკრულებად, გამომდინარე იქიდან, რომ: 1. ხელწერილი ხელმოწერილია არა თავად მოვალის, არამედ - მესამე პირის მიერ, რომელსაც რაიმე სამართლებრივი კავშირი ს.ქ–ის დავალიანებასთან არ ჰქონია, შესაბამისად, ხელშეკრულება/ხელწერილი გაფორმებულია არაუფლებამოსილი პირის მიერ, კერძოდ, ვალის აღიარების მოქმედების განხორციელება უშუალოდ მოვალის უფლებას წარმოადგენს და მის მაგივრად მესამე პირი ვერ აღიარებს. წარმოდგენილი ხელწერილის მიხედვით, არ წარმოშობილა ახალი დამოუკიდებელი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობა, არამედ აღიარებულია არსებული ურთიერთობიდან გამომდინარე დავალიანების - სამედიცინო მომსახურების ღირებულების - 6355,25 ლარი, შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის გაგებით ვალის არსებობის აღიარებას არ უკავშირდება საქმე, როდესაც მხარეები უკვე არსებული ვალდებულების შინაარსიდან გამოდიან ან ადასტურებენ მას, ან მხარეები არსებული ვალდებულების შესასრულებლად ახალი ვალდებულების შესრულებას კისრულობენ. ამდენად, ის არ უნდა უკავშირდებოდეს ძირითადი ვალდებულებიდან გამომდინარე შესრულების მოთხოვნას, რაც მოცემულ შემთხვევაში არ იკვეთება.

5.11. სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, 2020 წლის 24 აპრილის ხელწერილის ვალის აღიარებად კვალიფიკაცია არ გამომდინარეობს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 341-ე მუხლის დანაწესიდან და არ იძლევა აღნიშნული მუხლის შემადგენლობას. რაც შეეხება ვალის გადაკისრების სამართლებრივ საფუძველს, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ არც აღნიშნული შემადგენლობის არსებობა არ დგინდებოდა წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე. პალატამ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 203-ე მუხლის პირველი ნაწილზე მიუთითა და აღნიშნა, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებიდან ნათლად უნდა დგინდებოდეს ახალი მოვალის ნება, რომ თავის თავზე აიღოს თავდაპირველი მოვალის ვალდებულება და მის ნაცვლად შეასრულოს იგი, ამასთან, რა თქმა უნდა, უნდა არსებობდეს ვალი, რომლის გადახდასაც მესამე პირი კისრულობს. განსახილველ შემთხვევაში, საქმის მასალებში წარმოდგენილი ხელწერილიდან დგინდებოდა, რომ მოპასუხემ იკისრა ვალდებულება 30 სამუშაო დღის ვადის დაცვით გადაეხადა მოპასუხისათვის კრიტიკული განყოფილების მიერ 2020 წლის 24 აპრილამდე გაწეული სამედიცინო მომსახურების ღირებულება, რომელიც შეადგენდა 6355.25 ლარს. ხელწერილის შემდგომი ტექსტი მოიცავს მოვალის ვალდებულებებზე დავალიანების გადახდის თაობაზე მითითებას და გადაუხდელობის შედეგებზე. პალატის მითითებით, მოპასუხის მიერ ხელმოწერილი დოკუმენტი წარმოადგენს შაბლონურ ხელშეკრულებას/ხელწერილს, სადაც გამოტოვებულ ადგილებში შევსებულია პაციენტის (მოვალის) ან მისი წარმომადგენლის მონაცემები, დავალიანების ოდენობა, განყოფილება, მკურნალობის პერიოდი და ვალდებულების შესრულების ხანგრძლივობა. აღნიშნული შაბლონის მიხედვით, პალატამ მიიჩნია, რომ იგი მეწარმე სუბიექტის მიერ შექმნილია მოვალეთა, ანუ პაციენტთა მიმართ დავალიანებების გადახდისთვის და არცერთ შემთხვევაში არ წარმოადგენს ვალის გადაკისრების ხელშეკრულებას. ხელშეკრულების არცერთ ნაწილში არ არის მითითებული, რომ მოპასუხე ს.ქ–ის ნაცვლად გადაიხდის ამ უკანასკნელის დავალიანებას კლინიკის მიმართ, რაც, როგორც უკვე აღინიშნა ვალის გადაკისრების ხელშეკრულების აუცილებელ კომპონენტს წარმოადგენს, კერძოდ, ხელშეკრულების/ხელწერილის ტექსტიდან გამომდინარე არ ვლინდება ს.ქ–ის დავალიანების საკუთარ თავზე აღების შესახებ მოპასუხის ნება.

5.12. ყოველივე აღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ მოპასუხემ სასამართლოს შეუქმნა მტკიცებულებებით გამყარებული შინაგანი რწმენა მასზე, რომ მოპასუხის მიერ ვალის აღიარება/გადაკისრება არ მომხდარა და მას გათვითცნობიერებული ნება არ გამოუვლენია, ეკისრა ვალდებულება კლინიკის წინაშე, გადაეხადა თავისი გარდაცვლილი შვილის მკურნალობის ხარჯები. შესაბამისად, პალატამ დაასკვნა, რომ სააპელაციო საჩივარი საფუძვლიანი იყო და ვლინდებოდა მისი დაკმაყოფილებისა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის უარყოფის ფაქტობრივსამართლებრივი საფუძველი.

6. სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით - სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

6.1. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაასკვნა, რომ ვალის აღიარების ხელშეკრულების ბათილობის გამო, არ ვლინდებოდა მოპასუხისათვის თანხის დაკისრების წინაპირობა. აღნიშნული დასკვნა არ გამომდინარეობს არც საქმის ფაქტობრივი გარემოებებიდან და არც წარმოდგენილი მტკიცებულებებიდან.

6.2. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად დაედო ის სამართლებრივი საფუძველი (ამორალური გარიგების მომწესრიგებელი ნორმები), რომელზეც მხარეს საერთოდ არ მიუთითებია, რაც სასამართლოს მხრიდან მხარეთა შეჯიბრებითობის პრინციპის დარღვევაა. მოპასუხე პირველი ინსტანციის სასამართლოში წარდგენილი შესაგებლით არ დაეთანხმა სარჩელს და უარყო ვალდებულების არსებობა, იგი აპელირებდა ვალის აღიარების ხელწერილზე მოტყუებით ხელმოწერის ფაქტზე. მიუხედავად ამისა, შესაგებლით მოპასუხეს არ მოუთხოვია ვალის აღიარების ბათილობა ან სხვა სამართლებრივი ბერკეტით მისი საცილოობა. თუმცა სასამართლომ სხდომის დროს გაჟღერებული პოზიციებიდან გამომდინარე დაასკვნა, რომ მოპასუხე შესაგებელში მოტყუებით დადებულ გარიგებაზე აპელირებდა.

6.3. სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილება დააფუძნა მოპასუხის მხოლოდ სიტყვიერ ახსნა-განმარტებას, საქმის გარემოებები ცალმხრივად შეაფასა, ხოლო მოსარჩელის მტკიცებულებებით გამყარებული პოზიცია სათანადოდ არ განიხილა. როგორც უკვე აღინიშნა, პირველ ინსტანციაში საქმის წარმოების დროს შესაგებელი აგებული იყო მოტყუებით დადებულ გარიგებაზე, გასაჩივრებისას აპელანტმა თავდაპირველ სამართლებრივ საფუძველს დაუმატა ახალი საფუძველი და ხელმოწერის გარდა სხვა ხელით შესრულებული ჩანაწერების კუთვნილების საკითხიც გახადა სადავო, რაც კანონის მოთხოვნათა დარღვევით განხორციელდა. სააპელაციო სასამართლოში საქმისწარმოების დროს ახალი ფაქტობრივი გარემოებების ან მტკიცებულებების წარმოდგენა დაუშვებელია, რაც უგულებელყო სააპელაციო პალატამ.

6.4. ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ სრულყოფილად არ გამოიკვლია სამედიცინო დაწესებულების მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებები და არ შეაფასა ისინი საქმის მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით. კერძოდ, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტაციით ცალსახად დადასტურდა პაციენტისათვის სამედიცინო მომსახურების გაწევის ფაქტი. მომსახურების მიღების სანაცვლოდ კონკრეტული თანხის გადახდაზე პასუხისმგებელი პირი ხშირ შემთხვევაში არის თავად პაციენტი ან მისი წარმომადგენელი რომელიც ხდება სამედიცინო მომსახურების გადახდაზე პასუხისმგებელი პირი. აღნიშნულის საპირწონედ მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი იქნა ვალის აღიარების დოკუმენტი, რომლის გაქარწყლებაც მოპასუხემ შესაბამისი მტკიცებულებებით ვერ შეძლო. შესაბამისად, გაურკვეველია, თუ რა საფუძვლით დაკმაყოფილდა სააპელაციო საჩივარი.

6.5. გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ შეიცავს საკმარის დასაბუთებას თუ რატომ წარმოადგენს სამედიცინო დაწესებულებასა და პაციენტის წარმომადგენელს შორის დადებული ვალის აღიარების ხელშეკრულება ამორალურს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. პაციენტის გარდაცვალების შემდგომ, მისი ახლობელი, როგორც კანონიერი წარმომადგენელი, კისრულობს ვალდებულებას დაფაროს სამედიცინო მომსახურების საფასური. სწორედ ამას ემსახურება კანონის დაცვით დადებული ვალის აღიარების ხელშეკრულება. ვალის აღიარების ხელშეკრულებისა და გარდაცვლილის გაყვანის დროის დამთხვევა არ იძლევა საფუძველს იმისა, რომ სასამართლომ ივარაუდოს გარიგების ამორალურობა. რადგანაც ვალის აღიარების შესახებ შეთანხმება იდება პაციენტის გაწერისას, ამ შემთხვევაში, შეთანხმება უნდა დადებულიყო გარდაცვლილის გადასვენების დღეს.

6.6. სამოქალაქო სამართალში განმტკიცებულია მესამე პირების მიერ პირველადი მოვალის მაგივრად ვალდებულების შესრულების შესაძლებლობა, იქნება ეს ვალდებულების შესრულება სრულად თუ განსაზღვრული მოცულობით. შესაბამისად, მცდარია სასამართლოს მსჯელობა მასზე, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ხელშეკრულება გაფორმებულია არაუფლებამოსილი პირის მიერ. ამ თვალსაზრისით, გასათვალისწინებელია მოცემული სამართალურთიერთობის სპეციფიკაც, კერძოდ, ხშირ შემთხვევაში, სამედიცინო დაწესებულებაში განთავსებული პაციენტები არიან უგონოდ, რომელთაც დამოუკიდებლად არ ძალუძთ რაიმე მოქმედების განხორციელება. სწორედ ამიტომ, სამედიცინო დაწესებულების ფუნქციონირებისათვის აუცილებელი ყველა საკანონმდებლო აქტი განამტკიცებს სამედიცინო დაწესებულების ვალდებულებას, რომ თუ პაციენტი იმყოფება უგონოდ, მაშინ მისი კანონიერი წარმომადგენელია ის პირი, რომელიც იღებს გადაწყვეტილებას გარკვეულ საკითხებთან მიმართებით და ავსებს იმ სავალდებულო დოკუმენტაციას, რაც კანონმდებლობით უნდა შეივსოს. თუკი პაციენტის მკურნალობისას ყოველი სამედიცინო მანიპულაციისა თუ მოქმედების დროს პაციენტის კანონიერი წარმომადგენელი იღებს გადაწყვეტილებას პაციენტის მაგივრად გარკვეულ საკითხებთან მიმართებით, გაურკვეველია, თუ რატომ ასკვნის ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლო, რომ იგივე კანონიერი წარმომადგენელი არაუფლებამოსილი პირია ვალის აღიარების ხელშეკრულების გაფორმებისას.

6.7. ვალის აღიარების ხელშეკრულება, როგორც ნებისმიერი სხვა შეთანხმება (სამედიცინო მომსახურების შესახებ ხელშეკრულება, ინფორმირებული თანხმობა, გაუტკივარებაზე თანხმობა, ოპერაციის განხორციელებაზე თანხმობა და სხვა) არის დოკუმენტი, რომელზეც შესაძლებელია, პაციენტის კანონიერმა წარმომადგენელმა მოაწეროს ხელი თუ პაციენტს, ჯანმრთელობის მდგომარეობიდან გამომდინარე ან სხვა ფაქტორების გათვალისწინებით არ ძალუძს ხელმოწერა.

6.8. რაც შეეხება ნების გამოვლენის შეფასებასა და განმარტებას, ვალის აღიარების ხელშეკრულებით ნათლად იკვეთება ორივე მხარის ნამდვილი ნების გამოვლენა და არსებით პირობებზე შეთანხმება.

6.9. მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი დოკუმენტაციით დასტურდება, რომ სამედიცინო დაწესებულებამ პაციენტს გაუწია ყველა აუცილებელი და საჭირო სამედიცინო მომსახურება, ხოლო კანონით დაკისრებული ვალდებულება პაციენტის კანონიერ წარმომადგენელს/ნათესავს არ შეუსრულებია.

6.10. გაურკვეველია, თუ რა საფუძვლით მიუსადაგა სასამართლომ ვალის აღიარების შეთანხმებას ვალის გადაკისრების ხელშეკრულების მომწესრიგებელი ნორმები და რატომ იხელმძღვანელა სხვა სამართალურთიერთობის მუხლებით მაშინ, როდესაც, ნათლად იკვეთება კონკრეტული ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობა მხარეთა შორის. ამასთან, ისიც გაუგებარია, თუ რატომ გამორიცხა ვალის გადაკისრების ხელშეკრულების არარსებობა სააპელაციო სასამართლომ.

6.11. სააპელაციო სასამართლომ ხელწერილში სხვის მიერ მონაცემების შევსების ფაქტი ისე მიიჩნია დადგენილად, რომ არ მოუთხოვია ექსპერტიზის დასკვნა ან სხვა რაიმე მყარი მტკიცებულება. პალატამ სრულად უგულებელყო მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები, ხოლო მოპასუხის ემოციურ ფონზე დაყრდნობით მოსმენილი ზეპირსიტყვიერი განმარტება, უდავოდ დადგენილ გარემოებად მიიჩნია.

6.12. ყურადღება მისაქცევი იყო ის გარემოება, რომ პაციენტის წარმოადგენელს არ შეეძლო იმავე დღეს დაეფარა თანხა, რის გამოც, თანხის მოგვიანებით გადახდა მოითხოვა, რასაც სამედიცინო დაწესებულება დათანხმდა და, შედეგად, წარმომადგენელმა მისაღები დროის პერიოდი თავადვე მიუთითა ხელწერილში. თუ სასამართლოსთვის არ არის აუცილებელი გამოიკვლიოს ისეთი მტკიცებულებები, როგორიცა ვალის აღიარების ხელშეკრულება, კალკულაცია, ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ ცნობა და სხვა სამედიცნო დოკუმენტაცია და თავისი გადაწყვეტილება დააფუძნოს მხარის მხოლოდ ემოციურ განმარტებას მომხდართან დაკავშირებით, მაშინ, წერილობითი, ნივთიერი თუ დოკუმენტური მტკიცებულებების წარდგენა სამართლებრივად უსარგებლოა.

7. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის მიერ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც ის დაუშვებელია:

8. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ ან არაქონებრივ დავაზე დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებას და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციას ან/და მის დამატებით ოქმს/ოქმებს და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი საფუძვლით.

9. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება.

10. წინამდებარე საკასაციო საჩივრის ფარგლებში, საკასაციო პალატის შეფასების საგანია, სადავო ხელშეკრულების (ხელწერილის) ზნეობის ნორმებთან შესაბამისობა.
11. დადგენილია, რომ მოპასუხის აწ გარდაცვლილი შვილი 2020 წლის 17 მარტიდან იმავე წლის 24 აპრილამდე ჯანმრთელობის მძიმე დაზიანებებით მოთავსებული იყო მოსარჩელე სამედიცინო დაწესებულებაში და გადიოდა სტაციონარულ მკურნალობას. უდავო გარემოებაა, რომ პაციენტი 2020 წლის 24 აპრილს კლინიკაში გარდაიცვალა. საქმეში წარმოდგენილი 24.04.2020წ. ხელწერილის თანახმად, მოპასუხემ, როგორც გარდაცვლილი პაციენტის წარმომადგენელმა იკისრა ვალდებულება, გაწეული სამედიცინო მომსახურების ხარჯის - 6355.25 ლარის, 30 სამუშაო დღის ვადის დაცვით გადახდის შესახებ. აღნიშნულ ხელწერილშივე მიეთითა, რომ ხსენებული თანხის გადახდის ვადაგადაცილების შემთხვევაში, მოპასუხეს დაეკისრებოდა პირგასამტეხლო, გადასახდელი თანხის 100%, პირველივე ვადაგადაცილების დღიდან.

12. წარმოდგენილი სარჩელით სამედიცინო დაწესებულება 24.04.2020 წლის ხელწერილზე მითითებით, ითხოვს აუნაზღაურებელი სამედიცინო მომსახურების ღირებულების, ასევე, ამ თანხის გადახდის ვადაგადაცილებისათვის პირგასამტეხლოს მოპასუხისათვის დაკისრებას. მოპასუხის მტკიცებით, მას რაიმე ვალდებულება კლინიკის მიმართ არ უკისრია. შვილის გარდაცვალების დღეს იგი იმყოფებოდა ფსიქოემოციურად მძიმე მდგომარეობაში, კლინიკაში მისულს როგორც განუმარტეს, ხელი უნდა მოეწერა გარდაცვლილი შვილის გადასვენების ნებართვის დოკუმენტზე. ბუნებრივია, ფურცელზე წინასწარ დაბეჭდილი ტექსტი მძიმე ემოციური ფონის გამო, მოპასუხეს არ წაუკითხავს. ცალსახაა, რომ მოსარჩელე კლინიკამ ისარგებლა მოპასუხის მდგომარეობით და ხელი მოტყუებით მოაწერინა არა შვილის კლინიკიდან გადასვენების, არამედ - სულ სხვა შინაარსის დოკუმენტზე.

13. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ 24.04.2020წ. ხელწერილი, რომლითაც მოპასუხემ კლინიკის წინაშე იკისრა პაციენტის სამედიცინო მომსახურების ანაზღაურების ვალდებულება, ბათილია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საფუძველზე. აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, კასატორმა დასაშვები (დასაბუთებული) საკასაციო პრეტენზია ვერ წარმოადგინა, შესაბამისად, არ ვლინდება მოთხოვნილი თანხის მოპასუხისათვის დაკისრების წინამძღვარი.

14. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი იმპერატიულად განსაზღვრავს, რომ ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში კერძო ავტონომიისა და თავისუფალი კონტრაჰირების პრინციპი მოქმედებს, გარიგება, რომელიც საზოგადოებაში „საყოველთაოდ მიღებულ ქცევის სტანდარტს“ ეწინააღმდეგება, ამორალურ გარიგებად მიიჩნევა და ბათილობის სამართლებრივ შედეგებს უკავშირდება. სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის საკანონმდებლო დანაწესის მიზანს სწორედ იმგვარი გარიგებების თავიდან აცილება წარმოადგენს, რომლებიც ფორმალურად კანონსაწინააღმდეგო არ არის, თუმცა, თავისი არსით, საზოგადოებრივ მართლწესრიგს არღვევს და სამოქალაქო ბრუნვის სუბიექტთა თანაცხოვრებას აუარესებს, რაც, შედეგობრივად, სამოქალაქო ბრუნვას აფერხებს (ს.უ.ს.გ. №ას-15-15-2016, 01.03.2016წ; №ას-586-2019, 28.06.2019წ; №ას-208-197-2017, 26.10.2018წ.). დამკვიდრებული შეხედულების თანახმად, გარიგება ეწინააღმდეგება ზნეობის ნორმებს, როდესაც იგი არსებითად არღვევს ერთ-ერთი მხარის ინტერესებს და არათანაბარ პირობებში აყენებს მას. ზნეობის შესაბამისი გარიგება არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს სოციალური სამართლიანობის პრინციპს, ხელშეკრულების მხარეს არ უნდა აყენებდეს შეუსაბამოდ რთულ მდგომარეობაში. ამ საკითხის კვლევისას შემოწმების საგანი არის არა გარიგების მონაწილეთა ქცევა ზნეობასთან მიმართებაში, არამედ გარიგების შინაარსის მიმართება ზნეობასთან (ს.უ.ს.გ. №ას-625-584-2017, 07.07.2017წ.). სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილი განსაზღვრავს კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილეების ქცევის მასშტაბს - კეთილსინდისიერების ვალდებულებას, ინდივიდის მოქმედებას სამართლიანობის კრიტერიუმთან ურთიერთკავშირში (ლადო ჭანტურია, სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი I, ჭანტურია (რედ), თბილისი, 2017, მუხლი 8, ველი 1, 10-12).

15. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ზნეობრივი გარიგების საფუძველია, ნებაყოფლობითი და თანაბარი პირობები, რაც, მოცემულ შემთხვევაში, არ იკვეთება. მოსარჩელე სამედიცინო დაწესებულებამ გამოიყენა რა მოპასუხის ტრაგიკული მდგომარეობა, ამ უკანასკნელს ხელი მოაწერინა დოკუმენტზე, რომელსაც იგი შვილის სიკვდილით გამოწვეული მძიმე ფსიქო-ემოციური მდგომარეობის გამო, ვერ გაეცნო და სრულყოფილად ვერ გაიაზრა. მორალურ და სამართლებრივ საფუძვლებზე დაყრდნობით, ასეთი გარიგება არ შეიძლება ჩაითვალოს კანონიერად, რადგან იგი არ ეყრდნობა ნებაყოფლობით გადაწყვეტილებას.

16. განსახილველ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მოპასუხე არ წარმოადგენდა მოსარჩელის პირად მოვალეს, რადგან მოსარჩელე სამედიცინო დაწესებულების პაციენტი და მოპასუხის შვილი აწ გარდაცვლილი ს.ქ–ი იყო სრულწლოვანი (დაბადების თარიღი - 24.09.1999 წ.). სადავო ხელწერილზე მოპასუხემ ხელი მოაწერა შვილის გარდაცვალების დღეს, მას შემდეგ, რაც მოსარჩელემ შეატყობინა შვილის გარდაცვალების ფაქტის შესახებ და კლინიკაში მივიდა ცხედრის გადასასვენებლად.

17. საკასაციო სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს პირველი ინსტანციის სასამართლოში 2022 წლის 07 სექტემბერს მოწმის სახით დაკითხულ ზ.თ–ძის ჩვენებას, რომელმაც სასამართლოს განუმარტა, რომ როდესაც მოპასუხე მივიდა კლინიკაში შვილის ცხედრის გადასასვენებლად, იმყოფებოდა მძიმე ფსიქოლოგიურ მდგომარეობაში. მან ვერ შეძლო მანქანის მართვა და ამიტომ თვითონ წაიყვანა კლინიკაში. მოპასუხემ დოკუმენტს კლინიკის პირველ სართულზე მოაწერა ხელი. ის მოპასუხის გვერდით იყო დოკუმენტზე ხელმოწერის მომენტში, მათთვის არ აუხსნიათ, თუ რაზე აწერდა ხელს მოპასუხე, იცოდნენ ის, რომ მოპასუხეს ხელი უნდა მოეწერა გარდაცვლილის გადასვენების დოკუმენტზე. მოწმის განმარტებით, მოპასუხემ სავარაუდოდ შევსებულ დოკუმენტზე მოაწერა ხელი, რომლის წაკითხვის თავი მაშინ არავის ჰქონდა.

18. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ნების ნამდვილობის შეფასებისას, უპირველეს ყოვლისა, ყურადღება უნდა მიექცეს თუ რა დროსა და ვითარებაში მოაწერა ხელი მოპასუხემ ხელშეკრულებას.

უდავო გარემოებაა, რომ მოპასუხის შვილი მოსარჩელე კლინიკაში მკურნალობდა ერთ თვეზე მეტი ხნის განმავლობაში, რის შემდეგაც, 2020 წლის 24 აპრილს კლინიკაში გარდაიცვალა, უდავოა ისიც, რომ მოსარჩელემ მოპასუხეს სადავო ხელშეკრულებაზე ხელი მოაწერინა შვილის გარდაცვალების დღეს, როდესაც მოპასუხე კლინიკაში მივიდა შვილის ცხედრის გადასასვენებლად და იმყოფებოდა მძიმე ფსიქოემოციურ მდგომარეობაში. საკასაციო პალატა ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებასაც, რომ სადავო ხელშეკრულების გაფორმების მომენტისათვის, მოპასუხე არ წარმოადგენდა სრულწლოვანი შვილის ფულად ვალდებულებებზე პასუხისმგებელ პირს.

აღნიშნული გარემოების გათვალისწინებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს მოპასუხის პოზიციას, რომ მოსარჩელემ ისარგებლა მოპასუხის მძიმე ფსიქოლოგიური მდგომარეოებით და შვილის ცხედრის გადასასვენებლად მისულ მამას გაუთვითცნობიერებლად ხელი მოაწერინა ვალის აღიარების შესახებ ხელშეკრულებაზე. საკასაციო პალატის შეფასებით, ამგვარ პირობებში გამოვლენილი ნება არ შეიძლება ჩაითვალოს თავისუფლად და ინფორმირებულად გამოხატულად. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლი და, ზოგადად, სამართლიანი გარიგებების ფუნდამენტური პრინციპები მოითხოვს, რომ ნებაყოფლობითი ნების გამოვლენა უნდა იყოს თავისუფალი, ყოველგვარი ზეწოლისა და შეზღუდვებისგან. პირის ნებელობა სამართლებრივ ურთიერთობაში არის კრიტიკულად მნიშვნელოვანი, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც, იგი იღებს ისეთ ვალდებულებას, როგორიცაა ვალის აღიარება. მოცემულ შემთხვევაში, მოპასუხემ სადავო დოკუმენტს მაშინ მოაწერა ხელი, როდესაც მისი ფსიქოლოგიური მდგომარეობა არ იძლეოდა საშუალებას თავისუფლად და სრულად გაეაზრებინა დოკუმენტის შინაარსი. ამ შემთხვევაში, არ არის უზრუნველყოფილი ინფორმირებულობის პრინციპი, რაც წარმოშობს გარიგების ბათილობის საფუძველს.

19. გარდა ამისა, საკასაციო სასამართლოს მოსაზრებით, აღნიშნული გარიგება ზნეობრივად მიუღებელია არა მხოლოდ პიროვნული, არამედ - საზოგადოებრივი სტანდარტების მიხედვითაც. სამართლებრივი პრაქტიკა ასეთ შემთხვევებში ყოველთვის ეყრდნობა საზოგადოებრივად მიღებულ ქცევის ნორმებს. სხვა ქვეყნების სამართლებრივი გამოცდილებაც ადასტურებს, რომ მსგავსი გარიგებები, რომლებიც შედგება პიროვნების ფსიქოლოგიური მდგომარეობის გამოყენებით, ბათილად ცხადდება. ზნეობრივი ნორმების დარღვევა განსაკუთრებული ყურადღების საგანი ხდება მაშინ, როდესაც, გარიგებაში ერთ-ერთი მხარე აშკარად არათანაბარ პოზიციაშია და ვერ იღებს სწორ გადაწყვეტილებას. მაგალითად, გერმანულ სამართალში, „განსაკუთრებულ საჭიროებაში“ მყოფ პირთან დადებული გარიგება ითვლება ბათილად, თუ მეორე მხარე არასწორად იყენებს ამ პირის მდგომარეობას. ეს პრინციპი განმტკიცებულია BGB-ს (გერმანიის სამოქალაქო კოდექსის) 138-ე მუხლით, რომელიც ზღუდავს გარიგებებს, რომლებიც „ეწინააღმდეგება კეთილსინდისიერებას“ და ითვლება ამორალურად. გერმანული სამართალი პირდაპირ კრძალავს შეთანხმებებს, სადაც ერთი მხარე სარგებლობს მეორე მხარის არახელსაყრელი მდგომარეობით, რაც ზუსტად შეესაბამება მოცემულ საქმეს.

20. ამავე მიდგომას იზიარებს ინგლისური სამართალი, რომლის მიხედვითაც, გარიგებები, რომლებიც ხორციელდება ზეწოლის, მოტყუების ან ფსიქოლოგიური ზემოქმედების პირობებში, ბათილად ცხადდება. „Undue Influence“ (ზეწოლით გავლენა) პრინციპი მოქმედებს მაშინ, როდესაც, ერთ მხარეს გააჩნია ძალაუფლება, ხოლო მეორე მხარე ემოციურად ან ფსიქოლოგიურად დაუცველ მდგომარეობაშია, რაც იმავდროულად, აკნინებს მის შესაძლებლობას ნებაყოფლობითი არჩევანის გაკეთებისთვის.

21. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას, რომ შეგებებული სარჩელის წარუდგენლობის პირობებში, სააპელაციო სასამართლოს არ ჰქონდა უფლება ემსჯელა სადავო ხელშეკრულების ნამდვილობაზე ამორალურობის საფუძვლით. მოპასუხეს შეეძლო გარიგების ბათილობის, ანუ უფლების დამაბრკოლებელი შესაგებლის წარდგენით მიეთითებინა ისეთ გარემოებებზე, რომლებიც ხელს უშლიდა მოთხოვნის წარმოშობას. გარდა ამისა, სასამართლოც ვალდებულია, საკუთარი ინიციატივითაც გაითვალისწინოს უფლების დამაბრკოლებელი შესაგებელი, თუ საქმის განხილვისას დაადგენს ისეთ ფაქტებს, რომლებიც მიუთითებს მოთხოვნის გამომრიცხველ გარემოებებზე (იხ. ს.უ.ს.გ. №ას-916-2020, 30.03.2022 წ.). მოცემულ შემთხვევაში, უდავოა, რომ მოპასუხემ სარჩელზე წარადგინა უფლების დამაბრკოლებელი შესაგებელი, სადაც მიუთითა მის მიერ ხელმოწერილი ხელშეკრულების ბათილობის საფუძვლებზე. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამართლებრივი ნორმის მოძიება და მისადაგება სასამართლოს პრეროგატივაა (სხვა მრავალთა შორის იხ. ს.უ.ს.გ-ები: N ას-910-2018, 20.09.2018წ; Nას-737-689-2017, 11.04.2018წ.) აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სასამართლოს სრული უფლებამოსილება გააჩნდა შესაგებელში მითითებულ ფაქტობრივ საფუძვლებზე დაყრდნობით, თავისი შეხედულებისამებრ განეხორციელებინა მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობის სამართლებრივი კვალიფიკაცია.

22. ამრიგად, მოხმობილი სამართლებრივი განმარტებებისა და საქმის ფაქტობრივი გარემოებების სფუძველზე, საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ სადავო ხელშეკრულება ამორალური და შესაბამისად, უცილოდ ბათილი გარიგებაა, რის გამოც, მოპასუხისათვის აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე თანხის დაკისრების საფუძველი არ ვლინდებოდა და, სააპელაციო სასამართლოს მიერ სარჩელი მართებულად იქნა უარყოფილი.

23. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველი პარაგრაფი ავალდებულებს სასამართლოს, დაასაბუთოს თავისი გადაწყვეტილება, რაც არ უნდა იქნეს გაგებული თითოეულ არგუმენტზე დეტალური პასუხის გაცემად (იხ. ჯღარკავა საქართველოს წინააღმდეგ, N 7932/03; Van de Hurk v. Netherlands, par.61, Garcia Ruiz v. Spain [GC] par.26; Jahnke and Lenoble v France (dec.); Perez v France [GC], par. 81).

24. სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტების ფარგლებში, რაც სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის (საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლი), კასატორმა ვერ შეძლო დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზიის წარმოდგენა, რითაც ვერ დაძლია გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ფაქტობრივსამართლებრივი დასაბუთება და ვერ შეძლო მისი გაბათილება სარწმუნო მტკიცებულებებით. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. ასეთ საფუძველზე ვერც კასატორი მიუთითებს. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

25. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერია, ხოლო საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის წინაპირობები არ არსებობს, რაც მისი არსებითად განსახილველად დაუშვებლად ცნობის სამართლებრივი საფუძველია.

26. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი. შესაბამისად, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70% – 222.18 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე, 284-ე, 285-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შ.პ.ს. ,,ა.ო.ღ.ს.ე.ს.ც–რი"-ს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად.

2. შ.პ.ს. ,,ა. ო. ღ.ს.ე.ს. ც–ს" (ს/ნ ........) დაუბრუნდეს გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 317.40 ლარის (საგადახდო დავალება № 5794691, გადახდის თარიღი: 07.12.2023წ, ს.ს. „ტერაბანკი“) 70% – 222 ლარი და 18 თეთრი შემდეგი ანგარიშიდან: ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“ ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.


მოსამართლეები: გიორგი მიქაუტაძე



ლაშა ქოჩიაშვილი



ამირან ძაბუნიძე