საქმეNას-114-2024 22 აპრილი, 2024 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატის

შემადგენლობა:

თეა ძიმისტარაშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ნ.რ–ი (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ზ.ბ–ი (მოსარჩელე დ.გ–ძის უფლებამონაცვლე)

მესამე პირები - ლ.რ–ი, ე.გ–ძე, ბ.გ–ძე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი - უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა.

საკითხი, რომელზეც მიღებულია განჩინება – საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

1. სარჩელის მოთხოვნა

1.1. ზ.ბ–მა (თავდაპირველი მოსარჩელის დავით გვეტაძის უფლებამონაცვლე, მოსარჩელე, აპელანტი) სარჩელით მოითხოვა ნ.რ–ის (შემდეგში: მოპასუხე) უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ქონების (ქ. ....... ს/კ: ...........) გამოთხოვა და მოსარჩელისთვის გადაცემა.

2. მოპასუხისა და მესამე პირების პოზიცია

2.1. მოპასუხემ, ლ.რ–მა, ე.გ–ძემ და ბ.გ–ძემ (შემდეგში: მოპასუხის მხარეს ჩაბმული მესამე პირები დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის გარეშე) წარდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს.

3. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება

3.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2023 წლის 22 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

4. მოსარჩელის სააპელაციო მოთხოვნა

4.1. თბილისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მოსარჩელემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით.

5. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება

5.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება, სარჩელი დაკმაყოფილდა და მოპასუხის მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა სადავო უძრავი ქონება, მოსარჩელისთვის თავისუფალ მდგომარეობაში გადასაცემად.

5.2. სააპელაციო სასამართლომ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებებზე მიუთითა: კერძოდ დადგენილი იყო, რომ №........ საკადასტრო კოდით რეგისტრირებული უძრავი ნივთი (სადავო ბინა) ეკუთვნის მოსარჩელეს. აპელანტმა სადავო ბინა 2022 წლის 4 ივლისს დ.გ–ძისაგან შეიძინა.

5.3. მოპასუხე სადავო ბინას ფლობს სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე.

5.4. თბილისის საქალაქო სასამართლოს საგამოძიებო და წინასასამართლო სხდომის კოლეგიის 2022 წლის 19 ნოემბრის განჩინებით სადავო ბინას დაედო ყადაღა, ამავდროულად, აპელანტს აეკრძალა ბინით სარგებლობა. განჩინებით დადგენილი შეზღუდვების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 12 თვით.

5.5. თბილისის საქალაქო სასამართლოს საგამოძიებო და წინასასამართლო სხდომის კოლეგიის 2023 წლის 14 ნოემბრის განჩინებით სადავო ბინას კვლავ ყადაღა დაედო, თუმცა, ამჯერად, ბინით სარგებლობა აეკრძალათ, არა მარტო, აპელანტს - არამედ მესამე პირებსაც. აღნიშნული შეზღუდვების მოქმედების ვადა ასევე 12 თვეა.

5.6. მესამე პირების მიერ, სადავო ბინასთან დაკავშირები, დამოუკიდებლად აღძრული სარჩელი, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიამ 2023 წლის 22 მაისის განჩინებით წარმოებაში არ მიიღო.

5.7. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოპასუხის განმარტება, რომ აპელანტმა სადავო ქონება, ბათილი გარიგების საფუძველზე შეიძინა, არ დასტურდებოდა რაიმე მტკიცებულებით. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოპასუხეს არც ისეთ ფაქტებზე მიუთითებია, რომელიც 2022 წლის 4 ივლისის ნასყიდობის ხელშეკრულებაში ნების გამოვლენის ნამდვილობაში ეჭვის შეტანის საფუძველი გახდებოდა.

5.8. სააპელაციო სასამართლომ, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მსგავსი კატეგორიის საქმეზე მიუთითა, რომლის მიხედვითაც: „მოცემული დავა შეეხება უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვას, შესაბამისად, აღნიშნული საქმის განხილვის პირობებში სასამართლოს მსჯელობის საგანი ვერ გახდება იმ ნასყიდობის ხელშეკრულების კანონიერება, რომლის საფუძველზე მოსარჩელემ სადავო უძრავ ნივთზე საკუთრების უფლება მოიპოვა, რადგან მითითებული არსებული დავის ფარგლებს სცდება. აღნიშნული მოთხოვნა მოპასუხეს არც შეგებებული სარჩელის და არც დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის სახით სასამართლოსათვის არ წარუდგენია“ – (სუსგ.№ას-182-2022, 20 მაისი, 2022 წელი - პ. 44).

5.9. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, მოპასუხე ბინის არამართლზომიერი მფლობელია, ვინაიდან, მესაკუთრეს მისთვის სადავო ბინა მფლობელობაში არ გადაუცია, ამასთან, არც გარიგებით ან სახელმწიფოს აქტით არის შებოჭილი მოპასუხის მიმართ. სააპელაციო სასამართლომ საგამოძიებო და წინასასამართლო სხდომის კოლეგიის განჩინებაზეც მიუთითა, რომლის მიხედვითაც, არა მხოლოდ მესაკუთრეს, არამედ მესამე პირებსაც აეკრძალათ სადავო ქონებით სარგებლობა.

5.10. სააპელაციო სასამართლომ სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიებაზე მიუთითა და განმარტა, რომ აპელანტს სადავო ქონების განკარგვა აეკრძალა, მათ შორის ნებისმიერი ფორმით გასხვისება, იპოთეკით, უზურფრუქტით, სერვიტუტით ან აღნაგობით, ასევე, თხოვების, ქირავნობის და იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე. ამავე განჩინებით, სადავო ბინით სარგებლობა აეკრძალა აპელანტს და ასევე მესამე პირებსაც.

6. მოპასუხის საკასაციო საჩივარი

6.1. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 19 დეკემბრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მოპასუხემ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და პირველი ინსტანციის სასამართლო გადაწყვეტილების ძალაში დატოვების მოთხოვნით.

6.2. კასატორის განმარტებით, კანონიერ ძალაში შესული განჩინებით, მოსარჩელეს აკრძალული ჰქონდა სადავო ქონების ნებისმიერი ფორმით განკარგვა და სარგებლობა. იმ შემთხვევაში თუ აღნიშნული შეზღუდვა კასატორზეც უნდა გავრცელებულიყო, საგამოძიებო ორგანოებისთვის მის შესახებ ცნობილია და შესაბამის განჩინებაში აისახებოდა შეზღუდვა.

6.3. კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, რის გამოც, ამ ფორმით და შედეგით გადაწყვეტილების აღსრულება შეუძლებელია და წინააღმდეგობაში მოდის კანონიერ ძალაში შესულ სისხლის სამართლის განჩინებასთან.

7. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

7.1. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 9 თებერვლის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაშია მიღებული საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის თანახმად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო სასამართლომ საქმის შესწავლის, მტკიცებულებათა გაანალიზებისა და საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის იურიდიული დასაბუთებულობის შემოწმების შედეგად დაასკვნა, რომ საკასაციო განაცხადი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, ამიტომ ის დაუშვებელია შემდეგი არგუმენტაციით:

8. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

9. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოხსენებული საფუძვლით.

10. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 404-ე მუხლის პირველი ნაწილის დისპოზიციიდან გამომდინარე (საკასაციო სასამართლო ამოწმებს გადაწყვეტილებას საკასაციო საჩივრის ფარგლებში. საკასაციო სასამართლოს არ შეუძლია თავისი ინიციატივით შეამოწმოს საპროცესო დარღვევები, გარდა 396-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტში მითითებული ფაქტებისა), საკასაციო პალატის შეფასების საგანია კასატორის შედავების საფუძვლიანობა.

11. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსთვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურ-სამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებაში არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

12. საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სამოქალაქო საქმეებზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღებისა და ზოგადად, მართლმსაჯულების განხორციელების უწინარეს საფუძველს წარმოადგენს სწორად განისაზღვროს, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარეობს მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა. ამ მიზნით, საქმის განმხილველმა სასამართლომ პირველყოვლისა, უნდა დაადგინოს მოთხოვნის მატერიალური საფუძველი. მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა გამოარკვიოს მოძიებული ნორმის წინაპირობები, მისი აბსტრაქტული შემადგენლობა და შეამოწმოს განხორციელებულია თუ არა განსახილველ საქმეზე ყველა მათგანი. ამ ასპექტში, ფორმალურ-სამართლებრივი თვალსაზრისით, სასამართლო შეზღუდულია სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებებით: იგი ამოწმებს რომელ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითებს მოსარჩელე, ქმნიან თუ არა ისინი დამფუძნებელი ნორმის უკლებლივ ყველა წანამძღვარს. ამის შემდეგ მოწმდება, მოპასუხის პოზიცია რამდენად აქარწყლებს წარმოშობილ წანამძღვრებს (პროცესუალური და მატერიალური თვალსაზრისით) (იხ. სუსგ №ას-53-49-2017, 07 აპრილი 2017 წელი).

13. სადავო სამართალურთიერთობა ეხება მესაკუთრის პრეტენზიას მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან უძრავი ნივთის გამოთხოვაზე. „საკასაციო სასამართლო მიუთითებს, რომ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა (ვინდიკაციური სარჩელი) მესაკუთრის უფლების დაცვის აღიარებული საშუალებაა. ესაა სარჩელი, რომელსაც მესაკუთრე მაშინ იყენებს, როდესაც შელახულია ნივთზე მისი მფლობელობა, სახელდობრ, როცა მესაკუთრის ქონება უკანონო მფლობელის ხელთაა. ვინდიკაციური სარჩელის არსი საკუთრების აბსოლუტური ბუნებიდან მომდინარეობს, რაც გულისხმობს მესაკუთრის თავისუფლებას, ნებისმიერ დროს დაეუფლოს კუთვნილ ნივთს ან ისარგებლოს ამ ნივთით, მათ შორის, მოითხოვოს უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა. ამდენად, მესაკუთრეს უფლება აქვს, ნებისმიერ დროს მიმართოს სასამართლოს მის საკუთრებაში არსებული ნივთის გამოთხოვის მოთხოვნით“ (იხ. სუსგ # ას - 205-198-2012, 06.04.2012წ.).

14. იმ სამართლებრივი შედეგის გათვალისწინებით, რისი მიღწევაც მოსარჩელეს სურს, მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან სადავო უძრავი ნივთის გამოთხოვა, სსკ-ის 168-ე „მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას“, 170-ე „მესაკუთრეს შეუძლია, კანონისმიერი ან სხვაგვარი, კერძოდ, სახელშეკრულებო შებოჭვის ფარგლებში თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით (ნივთით), არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა, განკარგოს, თუკი ამით არ ილახება მეზობლების ან სხვა მესამე პირთა უფლებები, ანდა, თუ ეს მოქმედება არ წარმოადგენს უფლების ბოროტად გამოყენებას“ და 172-ე „მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ უკანასკნელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება“, მუხლებიდან გამომდინარეობს.

15. საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალში, საკუთრების უფლება ფართოდაა განმარტებული და იგი მოიცავს მთელ რიგ ქონებრივ/ფულად უფლებებს, რომელიც საკუთრებიდან გამომდინარეობს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში RYSOVSKYY v. UKRAINE განმარტა, რომ როდესაც სასწორზე დევს საზოგადოებრივი ინტერესი, განსაკუთრებით, როდესაც საქმე ეხება ადამიანის ფუნდამენტალურ უფლებებს, როგორიცაა მაგალითად საკუთრების უფლება, საჯარო ხელისუფლება უნდა მოქმედებდეს კეთილსინდისიერების ფარგლებში, სათანადოდ და რაც მთავარია, შესაბამისად (RYSOVSKYY v. UKRAINE, 2012).

16. ამასთან, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში – მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ განმარტა შემდეგი: „იმის აღიარებით, რომ ყოველ ადამიანს აქვს თავისი საკუთრებით (ქონებით) შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება, მუხლი პირველი არსებითად უზრუნველყოფს საკუთრების უფლებას. ეს არის სრულიად ცხადი წარმოდგენა, რომელსაც ტოვებს სიტყვები „საკუთრება“ და „საკუთრების გამოყენება“ (მარქსი ბელგიის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილება განაცხ. №6833/74, სტრასბურგი, 1979 წლის 13 ივნისი).

17. აქვე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ სსკ-ის 170-ე მუხლი საკუთრების ცნების დეფინიციაში მოიცავს, როგორც მესაკუთრის პოზიტიურ - „...თავისუფლად ფლობდეს და სარგებლობდეს ქონებით...“, ისე ნეგატიურ „არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ ამ ქონებით სარგებლობა“ უფლებამოსილებასაც. ამდენად, საკუთრების უფლების შინაარსი განისაზღვრება პოზიტიური და ნეგატიური უფლებამოსილებებით. (იხ. სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი II, 2018, თბილისი, სსკ-ის 170-ე მუხლის კომენტარი, გვ75)

18. ამავე კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით კი განსაზღვრულია, რომ მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. შესაბამისად, არამფლობელი მესაკუთრის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის მართლზომიერებისთვის უნდა არსებობდეს შემდეგი წინაპირობები: ა) მოსარჩელე უნდა იყოს მესაკუთრე, ბ) მოპასუხე უნდა იყოს ნივთის მფლობელი და გ) მოპასუხეს არ უნდა ჰქონდეს ამ ნივთის ფლობის უფლება. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც დადგინდება სამივე წინაპირობის არსებობა, შესაძლებელი გახდება მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა. ვინდიკაციური სარჩელის საფუძვლიანობა მოწმდება იმ გარემოებათა შეფასებით, არსებობს თუ არა მოსარჩელის საკუთრების უფლება ნივთზე და იმყოფება თუ არა ეს ნივთი სხვა პირის არამართლზომიერ მფლობელობაში; (შდრ: სუსგ №ას-709-2022, 30 სექტემბერი, 2022).

19. საკასაციო პალატა, კვლავ მოიხმობს სსკ-ის 168-ე მუხლს, რომლის თანახმად, მესაკუთრის პრეტენზიის გამო, ნივთის მფლობელობა წყდება, თუ მესაკუთრე მფლობელს წაუყენებს დასაბუთებულ პრეტენზიას. ამდენად, უნდა გამოიკვეთოს სსკ-ის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შედეგის განმაპირობებელი ყველა წინაპირობა, რათა მოსარჩელეს უფლება ჰქონდეს, ნივთის მისთვის გადაცემა მოითხოვოს (სუსგ 26.01.2023წ. საქმე №ას-1578-2020, 3.02.2021წ. საქმე №ას-136-2019, 29.01.2021წ., საქმე №ას-1437-2020, 24.12.2020წ., საქმე №ას-1274-2020 31.02.2020წ.).

20. საკასაციო პალატა მიუთითებს იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხემ, სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლების შესაბამისად, ვერ შეძლო კუთვნილი მტკიცების ტვირთის რეალიზება და სასამართლოსათვის იმ მტკიცებულებების წარდგენა, რომლითაც დადასტურდებოდა სადავო ნივთზე მოპასუხის მფლობელობის მართლზომიერება.

21. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ საჯარო რეესტრის ჩანაწერების მიმართ მოქმედი უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის მიზანია სამოქალაქო ბრუნვის მონაწილეთა ინტერესების დაცვა და სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურობის უზრუნველყოფა. უძრავ ქონებაზე რეგისტრირებული უფლება მანამდეა კანონიერი და უფლებამოსილ პირს მანამდე შეუძლია თავისუფლად განკარგოს ეს ქონება, ვიდრე რეგისტრაციის საფუძველი (სამოქალაქოსამართლებრივი გარიგება, ადმინისტრაციული აქტი, სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება და სხვა) არ გაუქმდება, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა. საჯარო რეესტრის ჩანაწერების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია მოქმედებს იმ დრომდე, ვიდრე პრეზუმირებული ფაქტის უსწორობა არ დამტკიცდება. ეს კი, მიიღწევა უფლების საფუძვლად არსებული გარიგების ბათილობით. უფლების ნამდვილობის გამომრიცხველი გარემოებების არსებობის ფაქტი, სასამართლომ უნდა დაადგინოს.

22. გარდა ამისა, საკასაციო პალატის განმარტების თანახმად, მარტოოდენ გასაჩივრების ფაქტი არ აჩერებს საჯარო რეესტრის ჩანაწერების უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის მოქმედებას, თუ არ დადასტურდა უფლების ნამდვილობის ხარვეზი თავად გარიგების მხარეთა მიერ ან სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით. მანამდე ივარაუდება, რომ რეგისტრაციის შედეგად განხორციელებული ჩანაწერი სწორია და, შესაბამისად, უფლება ნამდვილი (იხ. სუსგ. Nას-1542-1462-2017, 30.01.2018წ.; Nას-1719-2019, 22.01.2020წ.№ას-443-2021, 10 სექტემბერი, 2021წ. პ.18. აგრეთვე იხ. შოთაძე თ., სამოქალაქო კოდექსის კომენტარი, წიგნი II, 2018, თბილისი, სსკ-ის 312-ე მუხლის კომენტარი) .

23. განსახილველ შემთხვევაში, მოსარჩელე წარმოადგენს სადავო უძრავი ქონების მესაკუთრეს, რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან, რომლის მიმართაც, სსკ-ის 312-ე მუხლის თანახმად, მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია, ე.ი. რეესტრის ჩანაწერები მიიჩნევა სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა.

24. აქვე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ მოცემულ შემთხვევაში საკასაციო განხილვის საგანია, მესაკუთრის მიმართ მიმდინარე სისხლის სამართლის საქმეზე გამოყენებული უძრავ ქონებაზე ყადაღის დადებით და სარგებლობის აკრძალვის შემთხვევაში, იზღუდება თუ არა მესაკუთრის უფლება, არ დაუშვას მისი ნების საწინააღმდეგოდ მესამე პირთა მიერ სადავო ქონებით უკანონო მფლობელობა. საქმეზე წარმოდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერისა და სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოების მიხედვით ირკვევა, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს საგამოძიებო და წინასასამართლო სხდომის კოლეგიის 2023 წლის 14 ნოემბრის განჩინებით, 12 თვის ვადით, ყადაღა დაედო ზ.ბ–ის სახელზე დარეგისტრირებულ უძრავ ქონებას მდებარე ქ. თბილისი. ........ (უძრავი ქონების საკადასტრო კოდი ........); ზ.ბ–ს და სხვა მესამე პირებს აეკრძალათ აღნიშნული ქონების განკარგვა და სარგებლობა.

25. პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას, მოპასუხე (კასატორი) აპელირებდა იმ გარემოებაზე, რომ მოსარჩელეს აეკრძალა სადავო ბინის განკარგვა, ამ შეზღუდვის მოქმედების განმავლობაში, იგი არ არის უფლებამოსილი აღძრას ვინდიკაციური სარჩელი, რადგან ამ უფლების რეალიზება მესაკუთრის მიერ ნივთის თავისუფლად განკარგვის უფლების შემადგენელი კომპონენტია. საკასაციო საჩივარში კი კასატორი უთითებს, ვინაიდან სისხლის სამართლის საქმეზე მიღებული განჩინებით, მესაკუთრეს აეკრძალა სარგებლობის უფლება, მას ასევე შეზღუდული აქვს მფლობელობისა და სარგებლობის ნეგატიური და პოზიტიური უფლებები.

26. საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს კასატორის არგუმენტებს, რომ სადავო შემთხვევაში, მესაკუთრეს მიმართ გამოყენებული საკუთრების უფლების შეზღუდვის პირობებში, გამოირიცხება ვინდიკაციური სარჩელის დაკმაყოფილება და განმარტავს, რომ მესაკუთრის უფლების შეზღუდვა, არ გულისხმობს მესამე პირთა შესაძლებლობას, სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე ფლობდნენ სხვის საკუთრებაში არსებულ ქონებას. საკასაციო სასამართლო ითვალისწინებს იმ გარემოებასაც, რომ სისხლის სამართლის დასახელებული განჩინებით დადგენილია მესამე პირთა მხრიდან სარგებლობის შეზღუდვაც და განმარტავს, რომ კასატორის არგუმენტები მით უფრო უსაფუძვლოა და ვერ გახდება არამართლზომიერი მფლობელობის მართლზომიერად მიჩნევის წინაპირობა. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, მესაკუთრის ქონებაზე სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში შეზღუდვის დაწესება, არ წარმოადგენს ვინდიკაციური მოთხოვნის დამაბრკოლებელ გარემოებას, წინააღმდეგ შემთხვევაში საფრთხე შეექმნება როგორც საკუთრების უფლების ასევე, სამოქალაქო ბრუნვის სტაბილურ განვითარებას.

27. ზემოთ განვითარებულის მსჯელობის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო კასატორის პრეტენზიის პასუხად განმარტავს, რომ სადავო ქონებაზე სისხლის სამართლის საქმის ფარგლებში (უძრავი ქონების განკარგვისა და სარგებლობის) შეზღუდვის დაწესება, განსახილველ შემთხვევაში, არ შეიძლება შეეხოს მესაკუთრის ნეგატიური ხასიათის უფლებამოსილებას, საკუთრებაში არსებულ ნივთზე ბატონობის თვალსაზრისით. სწორედ სსკ-ის 170-ე მუხლით გათვალისწინებული საკუთრების ცნების ნეგატიური უფლებამოსილების ფარგლებში, მესაკუთრე, მიუხედავად, სხვა საქმის ფარგლებში მის საკუთრებაზე დაწესებული შეზღუდვისა, სამართლებრივად ძალმოსილია არ დაუშვას სხვა პირთა მიერ მისი საკუთრების ობიექტის უკანონო ფლობა. მით უფრო, როცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს საგამოძიებო და წინასასამართლო სხდომის კოლეგიის 2023 წლის 14 ნოემბრის განჩინებით დაედო ყადაღა, ბინით სარგებლობა აეკრძალა არა მარტო მესაკუთრეს, არამედ მესამე პირებსაც.

28. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი მატერიალური ან/და საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

29. კასატორმა ვერ დაასაბუთა, რომ სააპელაციო სასამართლოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობაში მოდის.

30. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით და არც იმ საფუძვლით, რომ საკასაციო სასამართლოს მსგავს საკითხზე ჯერ არ უმსჯელია და გადაწყვეტილება არ მიუღია. შესაბამისად, მოცემულ საქმეზე არ არსებობს ვარაუდი, რომ საკასაციო საჩივრის განხილვის შემთხვევაში მოსალოდნელია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს უკვე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება.

31. ამავდროულად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საკასაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან.

32. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

33. სსსკ-ის 401-ე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, საკასაციო საჩივრის დაუშვებლად ცნობის შემთხვევაში პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ნ.რ–ის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნეს დაუშვებლად;

2. კასატორს, სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ. თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს, გ. ჯ–ძის მიერ, სს „საქართველოს ბანკში“, საკასაციო საჩივარზე, სახელმწიფო ბაჟის სახით, 2024 წლის 17 იანვარს N20220288030 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარიდან, ზედმეტად გადახდილი 150 ლარი, ხოლო დარჩენილი 150 ლარიდან 70% - 105 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე თეა ძიმისტარაშვილი

მოსამართლეები: ლაშა ქოჩიაშვილი

ამირან ძაბუნიძე