საქმე №ას-1354-2023 26 ივნისი, 2024 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

მირანდა ერემაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლევან მიქაბერიძე, ვლადიმერ კაკაბაძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი - რ.ზ–ძე (აპელანტი, მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ე.ლ–ვა (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2023 წლის 26 ივლისის განჩინება

საკასაციო საჩივრის მოთხოვნა – განჩინების გაუქმება, ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საკუთრების უფლების მოწმობის ბათილად ცნობა, ქორწინების განმავლობაში შეძენილ ქონებაზე თანამესაკუთრედ ცნობა

საკითხი, რომელზედაც მიღებულია განჩინება - საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი

1. რ.ზ–ძის (შემდეგში მოპასუხე, მამკვიდრებლის პირველი მეუღლე, კასატორი ან საკასაციო საჩივრის ავტორი) საკასაციო პრეტენზიით, დაუსაბუთებელია თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2023 წლის 26 ივლისის განჩინება, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა მოპასუხის სააპელაციო საჩივარი და უცვლელი დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2022 წლის 12 ივლისის გადაწყვეტილება, რომლითაც ე.ლ–ვას (შემდეგში მოსარჩელე) სარჩელი მოპასუხის მიმართ საკუთრების უფლების მოწმობის ბათილად ცნობის და ქორწინების განმავლობაში შეძენილ უძრავ ქონებაზე თანამესაკუთრედ ცნობის თაობაზე, დაკმაყოფილდა. ბათილად იქნა ცნობილი 2020 წლის 15 დეკემბერს გაცემული მეუღლეთა საერთო ქონებაში წილზე საკუთრების უფლების მოწმობა N201019270, რომლის საფუძველზეც, მოპასუხემ სადავო ქონებიდან (მდებარე, ქ. თბილისი, .......... ქუჩა N5, სართული 6, ბინა N10, ფართი: 272.90 კვ.მ., საკადასტრო კოდი: ......) (შემდეგში სადავო უძრავი ქონება ან სადავო ბინა) საკუთრებაში მიიღო 1/2 წილი. მოსარჩელე ცნობილი იქნა სადავო უძრავი ქონების 1/2 ნაწილის მესაკუთრედ.

2. კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ, მართალია, მართებულად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1146-ე მუხლი, თუმცა არასწორად განმარტა იგი. სასამართლომ არასწორად დაასკვნა, რომ სადავო უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლებას ვერ მოიპოვებდა მოპასუხე მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელესა და ტ.ზ–ძეს (შემდგომში მამკვიდრებელი) შორის არსებული ქორწინება ბათილია. სინამდვილეში, მამკვიდრებელი კანონიერ ქორწინებაში იმყოფებოდა არა მოსარჩელესთან, არამედ მოპასუხესთან და გარდაცვალებამდე არ შეუწყვეტია მასთან თანაცხოვრება. შესაბამისად, 2013 წელს მამკვიდრებლის მიერ შეძენილი უძრავი ქონება არ შეიძლებოდა მიჩნეულიყო მოსარჩელესა და მამკვიდრებელს შორის, როგორც მეუღლეთა თანაცხოვრების განმავლობაში შეძენილ უძრავ ქონებად.

3. სასამართლომ უსაფუძვლოდ გაიზიარა მხოლოდ მოსარჩელის მიერ მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები და არასწორად დაადგინა მამკვიდრებელთან დაქორწინებისას მისი კეთილსინდისიერების ფაქტი.

4. საკასაციო სამართალწარმოების ეტაპი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2024 წლის 15 იანვრის განჩინებით საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სსსკ-ის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის წინაპირობების შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი

საკასაციო საჩივარი დაუშვებელია, რადგანაც იგი არ აკმაყოფილებს სსსკ-ის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს.

5. სსსკ-ის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ კასატორი დაასაბუთებს, რომ: ა) საქმე მოიცავს სამართლებრივ პრობლემას, რომლის გადაწყვეტაც ხელს შეუწყობს სამართლის განვითარებასა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებას; ბ) საქართველოს უზენაეს სასამართლოს მანამდე მსგავს სამართლებრივ საკითხზე გადაწყვეტილება არ მიუღია; გ) საკასაციო საჩივრის განხილვის შედეგად მოცემულ საქმეზე სავარაუდოა მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან განსხვავებული გადაწყვეტილების მიღება; დ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; ე) სააპელაციო სასამართლომ საქმე განიხილა მატერიალური ან/და საპროცესო სამართლის ნორმების მნიშვნელოვანი დარღვევით, რასაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; ვ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება მსგავს სამართლებრივ საკითხზე ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს; ზ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

6. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სსსკ-ის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

7. სსსკ-ის 407.2 მუხლის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია. დასაბუთებული პრეტენზია გულისხმობს მითითებას იმ პროცესუალურ დარღვევებზე, რომლებიც დაშვებული იყო სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის განხილვის დროს და რამაც განაპირობა ფაქტობრივი გარემოებების არასწორად შეფასება-დადგენა, მატერიალურსამართლებრივი ნორმის არასწორად გამოყენება ან/და განმარტება. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

8. განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ:

8.1. 2007 წლის 1 მარტს ქ. მოსკოვის მმაჩის სამმართველოს კუტუზოვსკის მმაჩის განყოფილებაში მოსარჩელესა და მამკვიდრელებს შორის დარეგისტრირდა ქორწინება. მეუღლეებმა ხელმოწერით დაადასტურეს, რომ არ არსებობდა ქორწინების დამაბრკოლებელი გარემოებები;

8.2. მოსარჩელესთან ქორწინებამდე მამკვიდრებელი ორჯერ იყო დაქორწინებული. პირველად, 1988 წელს, მან იქორწინა მოპასუხეზე, რომელთანაც ქორწინება განქორწინების რეგისტრაციით არ დასრულებულა, ხოლო მეორედ - ჟ.კ–აზე, რომელთანაც განქორწინდა 1998 წელს;

8.3. მამკვიდრებელსა და მოსარჩელეს შორის ქორწინების რეგისტრაცია განხორციელდა 2007 წლის 1 მარტს და ერთად ეწეოდნენ ერთობლივ საოჯახო მეურნეობას;

8.4. მამკვიდრებელი საკუთრების უფლებით ფლობდა არაერთ უძრავ ქონებას, როგორც საქართველოში, ასევე საქართველოს ფარგლებს გარეთ (რუსეთის ფედერაციასა და იტალიაში). მის სახელზე იყო რეგისტრირებული წინამდებარე საქმეში მხარეთა შორის სადავოდ გამხდარი უძრავი ქონებაც (მდებარე: ქალაქი თბილისი, ქუჩა ........, N5, ფართი (მშენებარე) სართული 6, ბინა N10, ფართი: 272.90 კვ.მ. (საკადასტრო კოდი: .........), უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი: უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება, დამოწმების თარიღი: 24/06/2013, საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო); რომელიც მან შეიძინა მოსარჩელესთან თანაცხოვრებისას, 2013 წელს;

8.5. მამკვიდრებელი გარდაიცვალა 2015 წლის 19 ოქტომბერს და მისი გარდაცვალებით გაიხსნა სამკვიდრო, რომელსაც შეადგენდა გარდაცვალების დროისათვის მამკვიდრებლის საკუთრების უფლებით რეგისტრირებული ქონება, მათ შორის, სადავო უძრავი ქონება;

8.6. მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მისმა პირველმა მეუღლემ (მოპასუხემ) სარჩელი წარადგინა სასამართლოში და მოითხოვა მამკვიდრებელსა და მოსარჩელეს შორის 2007 წლის 1 მარტს რეგისტრირებული ქორწინების ბათილად ცნობა;

8.7. ქ. მოსკოვის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 28 ოქტომბრის სააპელაციო განჩინებით (საქმე N33-34570/19) ბათილად იქნა ცნობილი მოსარჩელესა და მამკვიდრებელს შორის 2007 წლის 1 მარტს რეგისტრირებული ქორწინება;

8.8. საერთო იურისდიქციის მქონე მეორე საკასაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 2020 წლის 12 მარტის განჩინებით (საქმე N88-3007/20), მოსკოვის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2019 წლის 28 ოქტომბრის სააპელაციო განჩინება დარჩა უცვლელად;

8.9. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2020 წლის 15 ოქტომბრის განჩინებით (საქმე N010222220900033708, საქმე Nა-3139-შ-66-2020), მამკვიდრებლის პირველი მეუღლის შუამდგომლობა დაკმაყოფილდა და საქართველოს ტერიტორიაზე ცნობილ იქნა ქ. მოსკოვის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა სასამართლო კოლეგიის 2019 წლის 28 ოქტომბრის N33-34570/19 სააპელაციო განჩინება;

8.10. 2020 წლის 15 დეკემბერს ნოტარიუსმა რ.ფ–ამ გასცა მეუღლეთა საერთო ქონების წილზე საკუთრების უფლების N201019270 მოწმობა, რომლის საფუძველზე, სადავო უძრავი ქონების 1/2 ნაწილზე საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა მოპასუხის სახელზე.

9. მოცემულ საქმეში მხარეები დავობენ სწორედ მითითებული საკუთრების უფლების მოწმობის გაცემის კანონიერებასა და სადავო ბინაზე გარდაცვლილი მეუღლის მემკვიდრეობის უფლების მოპასუხისთვის შეზღუდვის სათანადოობაზე.

10. საკასაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო საქმეებზე დასაბუთებული გადაწყვეტილების მიღებისა და ზოგადად, მართლმსაჯულების განხორციელების უწინარეს საფუძველს წარმოადგენს იმის სწორად განსაზღვრა, თუ რა სამართლებრივი საფუძვლიდან გამომდინარეობს მხარეთა შორის წარმოშობილი დავა. ამ მიზნით, საქმის განმხილველმა სასამართლომ პირველყოვლისა, უნდა დაადგინოს მოთხოვნის მატერიალური საფუძველი [მოთხოვნის დამფუძნებელი ნორმა]. მხოლოდ ამის შემდეგ უნდა გამოარკვიოს მოძიებული ნორმის წინაპირობები, მისი აბსტრაქტული შემადგენლობა და შეამოწმოს განხორციელებულია თუ არა განსახილველ საქმეზე ყველა მათგანი. ამ ასპექტში, ფორმალურ სამართლებრივი თვალსაზრისით, სასამართლო შეზღუდულია სარჩელის ფაქტობრივი გარემოებებით: იგი ამოწმებს რომელ კონკრეტულ ფაქტობრივ გარემოებებზე მიუთითებს მოსარჩელე, ქმნიან თუ არა ისინი დამფუძნებელი ნორმის უკლებლივ ყველა წანამძღვარს. ამის შემდეგ მოწმდება, მოპასუხის პოზიცია რამდენად აქარწყლებს წარმოშობილ წანამძღვრებს (პროცესუალური და მატერიალური თვალსაზრისით) (იხ. სუსგ №ას-53-49-2017, 07 აპრილი 2017 წელი).

11. ამასთან, სამოქალაქო სამართალწარმოება შეჯიბრებითობის პრინციპს ემყარება და მხარის პოზიციის წარმატება დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად უტყუარად შეძლებს იგი მტკიცების საგანში შემავალი გარემოებების დადასტურებას (სსსკ-ის მე-4 და 102-ე მუხლები). შესაბამისად, სასამართლოში წარმატების მომტანია არა მხოლოდ მოთხოვნის დამასაბუთებელ არგუმენტზე (არგუმენტებზე) მითითება, არამედ მისი ნამდვილობის სათანადო მტკიცებულებით (მტკიცებულებებით) დადასტურება. სხვაგვარად შეუძლებელიცაა, რადგან საქმის გარემოებების არსებობის ან არარსებობის შესახებ სწორი დასკვნა სასამართლოს მიერ სწორედ მტკიცებულებების ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ განხილვას შეიძლება დაეფუძნოს. ბუნებრივია, ერთი მხარე ყოველთვის შეეცდება, სასამართლოს სიტყვიერად თავის სასარგებლო პოზიციაზე მიუთითოს, ხოლო მეორემ - ეს პოზიცია უარყოს. მათი პოზიციების განხილვით ჭეშმარიტების დადგენა, რა თქმა უნდა გამორიცხულია (იხ. სუსგ საქმე №ას-1423-2019, 28.02.2020). მხოლოდ სიტყვიერი განმარტება საამისოდ ვერ გამოდგება. შეუძლებელია, რომ სასამართლო ამა თუ იმ საკითხის დადგენისას რომელიმე მხარის მხოლოდ სიტყვიერ განმარტებას დაეყრდნოს, კანონი სასამართლოს ავალდებულებს, მტკიცებულებები შეაფასოს თავისი შინაგანი რწმენით და ეს რწმენა უნდა ემყარებოდეს მათ ყოველმხრივ, სრულ და ობიექტურ გამოკვლევას (სსსკ-ის 105.2 მუხლი). ამასთან, მხარის მიერ წარმოდგენილი მოსაზრებები კონკრეტულად და დეტალურად უნდა ჩამოყალიბდეს და ეხებოდეს საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე ყველა გარემოებას (კვალიფიციური შედავების მნიშვნელობა ფაქტობრივი გარემოებების დადგენის მიზნებისათვის). მხარეთა მიერ წარმოდგენილი ახსნა-განმარტებები კი უნდა იყოს დასაბუთებული და, იმავდროულად, უნდა დასტურდებოდეს რელევანტური მტკიცებულებებით [სსსკ-ის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილი].

12. მხარეთა მტკიცებითი საქმიანობის საბოლოო მიზანი - ესაა სასამართლოს დარწმუნება საქმის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე გარემოებების არსებობაში. სასამართლოს დაურწმუნებლობა კი, მხარისათვის არახელსაყრელ შედეგს იწვევს.

13. ამავე დროს, სადავო გარემოებების დადგენისას სასამართლო ყურადღებას გაამახვილებს არა ერთ რომელიმე მტკიცებულებაზე განყენებულად, არამედ იმსჯელებს საქმეში წარმოდგენილ მხარეთა განმარტებებზე, წერილობითი დოკუმენტებსა და სხვა მტკიცებულებებზე ერთობლიობაში, რომელთა ურთიერთშეჯერებით გადაწყვეტს, სარწმუნოდ მიიჩნიოს თუ არა ამა თუ იმ ფაქტის არსებობა.

14. მოცემულ საქმეზე საკვანძო საკითხია, მამკვიდრებლის გარდაცვალების გამო მის საკუთრებაში არსებულ სადავო უძრავ ქონებაზე ვის წარმოეშობოდა მეუღლეთა თანასაკუთრების უფლება, მოსარჩელეს თუ მოპასუხეს და რის საფუძველზე. მოსარჩელე აცხადებს, რომ მას, როგორც მამკვიდრებლის მეუღლეს, მამკვიდრებელთან თანაცხოვრების განმავლობაში შეძენილ ქონებაზე წარმოეშობოდა ქონების ½ ნაწილის მოთხოვნის უფლება. მოპასუხის მოსაზრებით კი, ვინაიდან დადგენილია, რომ მასსა და მამკვიდრებელს შორის რეგისტრირებული ქორწინება არ შეწყვეტილა, ხოლო მამკვიდრებელსა და მოსარჩელეს შორის არსებული ქორწინების სააქტო ჩანაწერი ბათილადაა მიჩნეული, მოპასუხეს, როგორც მამკვიდრებლის კანონიერ მეუღლეს, სადავო ქონების ½ ნაწილის მემკვიდრეობით მიღების უფლება გააჩნია და შესაბამისად, არ არსებობს საკუთრების მოწმობის ბათილად ცნობის საფუძველი.

15. ამდენად, მოსარჩელის მოთხოვნა ძირითადად ეფუძნება, როგორც მამკვიდრებელთან ქორწინებას (მიუხედავად ამ ქორწინების ბათილობისა), ასევე, მასთან თანაცხოვრებისა და თანაცხოვრების განმავლობაში სადავო უძრავი ქონების მეუღლეთა მიერ ერთობლივად შეძენის ფაქტს, ხოლო მოპასუხე საკუთარ პრეტენზიას ამყარებს მამკვიდრებელსა და მოსარჩელეს შორის არსებული ქორწინების ბათილობაზე და მისი, როგორც მამკვიდრებლის კანონიერი მეუღლის (რეგისტრირებულ ქორწინებაში მყოფი მეუღლის) უფლებაზე, თანასაკუთრებით დაირეგისტრიროს გარდაცვლილი მეუღლის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება.

16. საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას ბათილად ცნობილი ქორწინების გამო სადავო ქონებაზე მოსარჩელის, როგორც კეთილსინდისიერი მეუღლის თანასაკუთრების უფლების წარმოშობისა და ამ კონტექსტით სამოქალაქო კოდექსის 1146-ე, 1158-ე მუხლების გამოყენების სისწორის შესახებ (იხ. გასაჩივრებული განჩინების 19-36-ე პარაგრაფები) და აღნიშნავს შემდეგს:

17. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1140-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ქორწინება შეიძლება ცნობილ იქნეს ბათილად, თუ დარღვეულია 1107-ე, 1108-ე და 1120-ე მუხლებით დაწესებული პირობები და, თუ ქორწინების რეგისტრაცია მიზნად არ ისახავდა ოჯახის შექმნას (ფიქციური ქორწინება). ამავე კოდექსის 1146-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ბათილად ცნობილი ქორწინება ბათილად ითვლება ქორწინების რეგისტრაციის დღიდან და არ წარმოშობს მეუღლეთა უფლებებსა და მოვალეობებს. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, იმ პირთა ქონებრივი ურთიერთობები, რომელთა ქორწინებაც ბათილად იქნა ცნობილი, წესრიგდება საერთო საკუთრების შესახებ ამ კოდექსით დადგენილი წესით, ხოლო მე-3 ნაწილის მიხედვით, ქორწინების ბათილად ცნობის შესახებ გადაწყვეტილების გამოტანისას სასამართლოს უფლება აქვს, იმ მეუღლეს, რომელმაც არ იცოდა და არც შეეძლო სცოდნოდა ქორწინების დამაბრკოლებელი გარემოებების არსებობის შესახებ (კეთილსინდისიერი მეუღლე), მიაკუთვნოს მეორე მეუღლისაგან სარჩოს მიღების უფლება 1182-ე და 1186-ე მუხლების მიხედვით, ხოლო ქორწინების ბათილად ცნობამდე შეძენილი ქონების გაყოფისას გამოიყენოს 1158-ე (მეუღლეთა მიერ ქორწინების განმავლობაში შეძენილი ქონება წარმოადგენს მათ საერთო ქონებას (თანასაკუთრებას), თუ მათ შორის საქორწინო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ასეთ ქონებაზე მეუღლეთა თანასაკუთრების უფლება წარმოიშობა მაშინაც, თუ ერთ-ერთი მათგანი ეწეოდა საოჯახო საქმიანობას, უვლიდა შვილებს ან სხვა საპატიო მიზეზის გამო არ ჰქონია დამოუკიდებელი შემოსავალი) და 1171-ე (საქორწინო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უფლება-მოვალეობების შეზღუდვა) მუხლებით გათვალისწინებული წესები.

18. მოცემულ დავაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ მამკვიდრებელი 1988 წლიდან რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა მოპასუხესთან, ხოლო, შემდგომ, ასევე რეგისტრირებულ ქორწინებაში იყო სხვა პირთან, ჟ.კ–ასთან ისე, რომ არ გაუქმებულა პირველი ქორწინება. დადგენილია ასევე, რომ ჟ.კ–ასთან ქორწინება ოფიციალურად შეწყდა 1998 წელს, ხოლო 2007 წლის 1 მარტს (ანუ მას შემდეგ, რაც მეორე ქორწინების რეგისტრაცია გაუქმდა), მამკვიდრებელი კვლავ ოფიციალურად (სარეგისტრაციო ორგანოს მეშვეობით) დაქორწინდა მოსარჩელეზე. ანუ სადავო არ არის, რომ, როგორც მეორე ქორწინების რეგისტრაციის გაუქმება, ასევე მოსარჩელესთან დაქორწინება (მესამე ქორწინება) მოხდა ოფიციალურად, ქორწინების მარეგისტრირებელი ორგანოს მეშვეობით. საქმის მასალებით ისიც უდავოდ დადგენილია, რომ წინამდებარე საქმეში სადავოდ გამხდარი ქონება მამკვიდრებელმა შეიძინა სწორედ მოსარჩელესთან დაქორწინების შემდგომ. ამასთან, აღსანიშნავია და არც მოპასუხე უარყოფს იმ ფაქტს, რომ მოსარჩელესა და მამკვიდრებელს ხანგრძლივი სასიყვარულო ურთიერთობა ჰქონდათ ერთმანეთთან და ერთად ცხოვრობდნენ დაქორწინებამდეც და დაქორწინების შემდგომაც (2007 წლის შემდგომ).

19. ზემოაღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებებისა და სამართლებრივი ნორმების ურთიერთშეჯერებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას იმის შესახებ, რომ ვინაიდან საქმეში წარდგენილია ქორწინებისა და განქორწინების მოწმობები – წერილობითი მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებენ სახელმწიფო ორგანოს მეშვეობით მამკვიდრებლის მეორე ქორწინების (ჟ.კ–ასთან) შეწყვეტის ფაქტს, აღნიშნული თავისთავად უშვებს პრეზუმფციას იმის შესახებ, რომ მამკვიდრებელთან დაქორწინებისას მოსარჩელისთვის უცნობი იყო და არც შეიძლებოდა მას სცოდნოდა მეუღლის თავდაპირველი ქორწინების რეგისტრაციის შესახებ. მეტიც, როდესაც არსებობს განქორწინების რეგისტრაციის ფაქტი, შეუძლებელია ფიზიკურ პირს მოეთხოვოს იმ წინდახედულების მოთხოვნა, რომ გადაამოწმოს მომავალი მეუღლის ყოველი ქორწინების რეგისტრაციის გაუქმება, მით უფრო მაშინ, როცა ქორწინებას არეგისტრირებს სახელმწიფო ორგანო და ივარაუდება, რომ რეგისტრაცია აკმაყოფილებს კანონის მოთხოვნებს. ამასთან, როგორც ზემოთ უკვე აღინიშნა, სააპელაციო სასამართლოს მიერ ისიც დადასტურებულია, რომ სულ მცირე, 2007 წლიდან (ქორწინების რეგისტრაციიდან) მამკვიდრებელი და მოსარჩელე ერთ ოჯახად ცხოვრობდნენ, ერთობლივ საოჯახო მეურნეობას ეწეოდნენ და სწორედ ამ პერიოდშია შეძენილი სადავო ბინა. მითითებული გარემოების დამადასტურებელი არაერთი ფოტო-ვიდეო მასალაა საქმეში და არ არსებობს ქორწინების თაობაზე მამკვიდრებლისა და მოსარჩელის განზრახვაში ეჭვის შეტანის საფუძველი, მოპასუხეს კი არ წარუდგენია რაიმე მტკიცებულება, რაც საპირისპიროს დაადასტურებდა და მის მიერ მითითებულ გარემოებას – ქორწინების რეგისტრაციიდან მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდე ერთ ოჯახად ცხოვრების ფაქტს – გაამართლებდა.

20. საკასაციო პალატა მიუთითებს, რომ ზოგადად, ყველა მართლწესრიგი სამართლის სუბიექტთა ქცევის წესს კეთილსინდისიერების პრინციპზე აფუძნებს და ამ პრინციპს ნორმატიულ კონცეფციად განიხილავს. თანამედროვე ქართულ სამართლებრივ სივრცეში კეთილსინდისიერება მატერიალურ სამართლებრივ ნორმად გადაიქცა და სამართლიანობასა და თანასწორობაზე დამყარებულ სამართლებრივ სისტემაში გაერთიანდა, რითაც უფრო ვრცელი დატვირთვა შეიძინა. კეთილსინდისიერება ნიშნავს გულწრფელობას, სამართლიანობას, ვალდებულებების მიმართ პატიოსან დამოკიდებულებას. კეთილსინდისიერების ინსტიტუტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სამოქალაქო სამართლისათვის და იგი მთლიანად კერძო სამართლის უმთავრეს პრინციპს წარმოადგენს (სუსგ საქმე Nას-1338-1376-2014, 29.06.2015წ.). ყოველი პირი უფლების განხორციელებისა თუ ვალდებულების შესრულების დროს უნდა მოქმედებდეს კეთილსინდისიერად. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მე-8 მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილენი ვალდებულნი არიან კეთილსინდისიერად განახორციელონ თავიანთ უფლებები და მოვალეობები. კეთილსინდისიერების პრინციპის ძირითადი ფუნქცია სამართლიანი შედეგების დადგომა და, ამავე დროს, აშკარად უსამართლო შედეგების თავიდან აცილებაა, რაც პირდაპირ უკავშირდება სამოქალაქო ურთიერთობათა სტაბილურობასა და სიმყარეს (სუსგ საქმე Nას-549-521-2015, 18.11.2015წ.).

21. საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ წინამდებარე დავაში, მართალია, კანონიერ ძალაში შესული სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილია მამკვიდრებელსა და მოსარჩელეს შორის 2007 წლის 1 მარტს რეგისტრირებული ქორწინების ბათილობა (ქორწინების დამაბრკოლებელ გარემოებაზე (დაუშვებელია იმ პირთა ქორწინება, რომელთაგან თუნდაც ერთი დაქორწინებულია სხვასთან) მითითებით), თუმცა იმ პირობებში, როდესაც საქმის ფაქტობრივი გარემოებები ადასტურებენ მამკვიდრებელთან ქორწინებისას მოსარჩელის კეთილსინდისიერების ფაქტს (ანუ იმ გარემოებას, რომ მამკვიდრებელთან დაქორწინებისას მოსარჩელემ არ იცოდა და არც შეიძლებოდა სცოდნოდა ქორწინების დამაბრკოლებელი გარემოების - სხვა რეგისტრირებული ქორწინების სააქტო ჩანაწერის - არსებობის თაობაზე), ასევე უდავოა და არ არსებობს ქორწინების თაობაზე მამკვიდრებლისა და მოსარჩელის განზრახვაში ეჭვის შეტანის საფუძველი, ქვედა ინსტანციის სასამართლოებმა, აღნიშნული გარემოებების მხედველობაში მიღებით, მართებულად მიიჩნიეს წარდგენილი სარჩელი საფუძვლიანად და მოსარჩელეს, როგორც კეთილსინდისიერ მეუღლეს, მართებულად მიაკუთვნეს სადავო ქონების 1/2 ნაწილი. ამ მიმართებით აღსანიშნავია უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკაც, რომელიც სამოქალაქო კოდექსის 1146-ე მუხლის მე-3 ნაწილის (ქორწინების ბათილად ცნობის შესახებ გადაწყვეტილების გამოტანისას სასამართლოს უფლება აქვს, იმ მეუღლეს, რომელმაც არ იცოდა და არც შეეძლო სცოდნოდა ქორწინების დამაბრკოლებელი გარემოებების არსებობის შესახებ (კეთილსინდისიერი მეუღლე), მიაკუთვნოს მეორე მეუღლისაგან სარჩოს მიღების უფლება 1182-ე და 1186-ე მუხლების მიხედვით, ხოლო ქორწინების ბათილად ცნობამდე შეძენილი ქონების გაყოფისას გამოიყენოს 1158-ე და 1171-ე მუხლებით გათვალისწინებული წესები) გამოყენებას მხოლოდ იმ კეთილსინდისიერი მეუღლის მიმართ ითვალისწინებს, რომელსაც გულწრფელად გააჩნდა ოჯახის შექმნის სურვილი და არაფერი იცოდა მეორე მეუღლის ნამდვილი სურვილის შესახებ (იხ. სუსგ საქმე Nას-376-625-08, 21 ოქტომბერი, 2008 წელი).

22. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო პალატამ მართებულად გამოიყენა და განმარტა კანონი, ასევე მართებულად განახორციელა ის საპროცესო მოქმედებები, რომლებიც მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პირობებში, საჭირო იყო საქმის გარემოებათა დადგენისა და, მხარეთათვის დაკისრებული მტკიცების ტვირთის შესაბამისად, მათ მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებების შეფასებისათვის. კასატორს კი არ წარმოუდგენია იმგვარი დასაბუთებული და დასაშვები საკასაციო პრეტენზია, რაც მითითებულ საკითხზე გასაჩივრებული განჩინებით დადგენილი გარემოებების გაბათილებისა და საქმის არსებითად განსახილველად დაშვების შესაძლებლობას მისცემდა სასამართლოს. კასატორი ვერც ისეთ საპროცესო დარღვევაზე მიუთითებს, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

23. საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან, არც დასაბუთებული პოზიციაა წარმოდგენილი ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის კონვენციასთან ან/და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან წინააღმდეგობის საფუძვლით.

24. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

25. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება ცნობილი, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70 პროცენტი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 284-ე, 285-ე, 391-ე, 401-ე, 408.3-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. რ.ზ–ძის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველი;

2. რ.ზ–ძეს (რუსეთის ფედერაციის მოქალაქის პასპორტის N ......) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 4000 ლარის (პირველი ქვითრის საგადახდო მოთხოვნა: 36475021, გადახდის თარიღი 22.12.2023) 70% – 2800 ლარი; 2000 ლარის (მეორე ქვითრის საგადახდო მოთხოვნა: 35714019, გადახდის თარიღი 04.12.2023) 70% – 1400 ლარი;

3. განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე: მ. ერემაძე

მოსამართლეები: ვ. კაკაბაძე

ლ. მიქაბერიძე